Mostrando las entradas para la consulta fach ordenadas por fecha. Ordenar por relevancia Mostrar todas las entradas
Mostrando las entradas para la consulta fach ordenadas por fecha. Ordenar por relevancia Mostrar todas las entradas

lunes, 26 de octubre de 2026

Vie de Sainte Douceline, quinzens capitols, miracles, Doucelina de Dinnha, beguina


Sainte Douceline



Le quinzens capitols es dels miracles que Dieus fes per la sancta apres lo sieu traspassament.

Ar s'alegri Robaut d'Ieras e de Marsella, car tan digne cap ha agut en son comensament, con servi lo seinnhers en tota sanctitat, con tostemps i sia amatz e servitz puramen per los gracios meritis de la maire que l'a edificat, per los cals meritis Dieus a acorregut a mot de gens segon ques auzires.
En Prohensa era un noble baron ques avia nom Rainaut, seinnhers d'un 
castell ques a nom Cabrier, et ell e li donna ques avia nom Costansa deziravan fill meravillozamens, e no l podian aver; et am gran fe voderon a la sancta lo pes de l'enfant en siera, si lur volgues dar fill. Non triguet gaire ques agron un bell filh que lur fes mot gran gauch, car el si fes tan savis que per meravilla auzia hom sas paraulas, que non semblava enfant, e ben paria que fils era de gracia; tan sotils era en son entendement. Estalvet si d'un autre filh ques agron, cazec en malautia, per la qual fon menatz sus lo ponch de la mort, en tant que certamens li viron far los tratz, e neis crezian que l'arma fos partida dell cors.
Ab tant li maires de mot gran dolor plena amb amars critz si tornet a la 
sancta, e vodet de bon cor que son sepulcre illi vezitaria, e que li portaria l'enfant am son suzari. Et aissi fach son vot, l'enfas fon restauratz a pleniera salut, et enaissi con per los meritis de la benaurada sancta lo premier filh Dieus lur avia donat, aissi per los sieus meritis aquest que crezian que fos mortz, piatozamens lo lur va restaurar. Don li maires am gauch li atendet son vot, e comtava e dizia que per cert li sancta l'avia ressuscitat.
A Marsella era una femena que totz los enfantz ques avia perdia tan tost 
ques eran natz, et era en tan marrida que non semblava remazes en son sentz de dolor que menava a cascun dels enfantz. E una ves qu'ill era pres de son enfantament, era mot consiroza, car doptava de la mort de l'enfant, e plorava lo enans que fossa nat. Et una nuech en sompni lo li aparec li benaurada maire, si trezena de donas de Robaut, que l'acompainhavan mot honradamens, traspassadas totas d'aquest mont, et eran totas de meravilloza beutat. E dis li li (: la) sancta mot benignamens: "Sapjas, femena, que tu portas un filh del cal seras alegra, e per cert sapjas que grans bens t'en venra, car ieu ti fas saber 
que aquest ti viura, qu'ieu ai pregat a Dieu que lo ti salvi." 
Adoncs li femena li demandet qui era. "Ieu," so dis li sancta, "sui Doucelina de Dinnha, beguina de Robaut e sorre de fraire Hugo de Dinnha, qu'en aquest an sui transpassada d'aquest mont a Dieu, e la qual tu avias reclamat." Adoncs li femena si gitet a sos pes, e reques li am gran devocion que benezis son ventre, e li sancta adoncs pauzet sa man sobr' ella e benezi la, e pueis parti si d'ella; e li femena remas mot consolada, et ac pleniera fe en las paraulas que l sancta li ac dich, e 'speret que per los sieus meritis trobera gracia am Dieu. Azimpli si le sompnis que l femena ac vist, et enfantet un filh de ques ac mot gran 
gauch, car aquel li visquet e li fes mot de bens, qu'ell fon bons mercadiers e lonc temps la noiri.

//

https://scholarworks.iu.edu/journals/index.php/tmr/article/view/15643

N'At de Mons. La valors es grans e l'onors


Nat de Mons. La valors es grans e l'onors,

La valors es grans e l'onors
e l fach e l dig e l bel semblan
cortes e franc e benestan
dels reys e dels autres senhors;
mas fag ni dich ni semblan plazentier
tan solamen non dono pretz entier
qu'om pot falhir tant qu'om fai mals e tortz,
que perdra l pretz que l dona bos esfortz,
Dels reys fora grans la lauzors,
qui be cossira l ben que fan;
mas de falhir se plevon tan
que l blasme tol al laus son cors.
E l rey son plus de falhir prezentier,
quar greu auz' om vedar so que reys quier;
per que de rey, cuy falhirs es deportz,
esta sos pretz en perilhozas sortz.
Si falhirs fos tan grans temors
cum es dans ad aquels que l fan,
ja no falhira tan ni can
negus per fort que l fos sabors.
Falhir apel so don blasmes se mier,
qu'autre falhir no m'ai nulh cossirier;
mas quan cossir dels dans, quals es plus fortz,
mais notz blasmes que res, neis que la mortz.
Morirs es mals, si l falh valors,
e val tan quan destrigua l dan;
doncx qui falh n'i forsfa tot l'an;
mas qui no val, mortz l'es secors:
doncx per blasme vedar a mortz mestier,
mas part blasme no vey nulh peiurier, 
ni leu no ven paors ni desconortz
de si meteis, qui de blasm' es estortz.
Blasmes es grans e deshonors
a rey que leu man ni desman,
quar sembla de leugier talan,
e leu par bes so qu'es follors.
Reys deu aver dur cor e dreiturier,
que non aia voler ni cor leugier
ni camge leu sos sens ni sos acortz;
quar qui leu vol leu falh e leu s' estortz. 
Reys d'Arago, senher, on pretz se mier,
vos voletz be so que hom vos profier;
doncx ja de Dieu que tant es grans e fortz
servir no s vir vostre valens esfortz.

domingo, 25 de octubre de 2026

Guiraut Riquier. Pus astres no m'es donatz + Amors m'auci, que m fai tant abelhir +++

Guiraut Riquier.

Guiraut Riquier, Narbona. pastorella 1, 2, 3, 4, 5, 6


I.

La primeira retroencha d'en Guiraut Riquier, facha en l'an 1270.

Pus astres no m'es donatz
que de mi dons bes m'eschaya,
ni nulhs mos plazers no l platz,
ni ai poder que m n'estraya,
ops m'es qu'ieu sia fondatz
en via d'amor veraya;
e puesc n'apenre assatz
el Cataluenha la gaya (en Cataluña, Catalunya la gaya, alegre)
entre ls Catalas valens (entre'ls catalans valens)
e las donas avinens. (y les dones avinens : majes)
Quar dompneys, pretz e valors,
joys e gratz e cortezia,
sens e sabers et honors,
belhs parlars, bella paria
e largueza et amors,
conoyssensa e cundia
troban mantenh e socors
en Cataluenha a tria
e las donas avinens.
Per qu'ieu ai tot mon acort
que d'elhs lurs costums aprenda,
per tal qu'a mon Belh Deport
done razon que m'entenda,
que non ai autre conort
que de murir me defenda.
Et ai cor, per penre port,
qu'en Cataluenha atenda
entre ls Catalas valens
e las donas avinens.
E s'ieu entr' elhs non aprenc
so per qu'amors guazardona
servir als sieus, don dan prenc,
no y a mas qu'om me rebona;
quar tant d'afan ne sostenc,
que m'a gitat de Narbona.
E per gandir via tenc
en Cataluenha la bona
entre ls Catalas valens
e las donas avinens.
Tan suy d'apenre raissos
que d'amar ai fallensa,
que nulhs pessars no m'es bos
may selh qu'als verays agensa;
e quar no l say ad estros,
vau per bona entendensa
querre e trobar cochos
en Cataluenha valensa
entre ls Catalas valens
e las donas avinens.

(N. E. ¿En qué lengua se entendería Guiraut Riquier con los catalanes valientes y las mujeres majas? Pues en occitano, está clarísimo.)


II. 

Breu doble d'en Guiraut Riquier, l'an 1265.

Amors m'auci, que m fai tant abelhir
sella que m plai; quar neys no m n'eschai gratz,
ni ai poder ni cor qu'allor me vir,
et es ma mortz qu'ieu ben am, non amatz,
per que mos chans diversa.
Mout ai chantat, que anc no plac auzir
a lieys qu'ieu am: per que m suy acordatz,
pus mas chansos ab precx no vol grazir,
qu'est breu doble fassa, e si li platz,
tenrai via traversa.
Nueg e jorn pes co pogues avenir (nit y día penso com puguera avindre)
en far son grat; per que m suy assaiatz
en tans chantars; qu'estiers non li aus dir (tans, no tants)
los mals qu'ieu tray; et on pus suy sobratz,
yeu la truep pus enversa.
Mos Velhs Deportz, est noms me fa mentir,
qu'ab desconort lo dic; quar no m'aidatz,
mos dobles mals se tersa.

III. 

Serena d'en Guiraut Riquier, l'an 1263.

Ad un fin aman fon datz
per si dons respiegz d'amor,
e l sazo s e l luecx mandatz.
E l jorn que l ser dec l'onor
penre, anava pessius
e dizia sospiran:
"Jorns, ben creyssetz a mon dan,
e l sers
auci m e sos loncx espers."
Tant era l'amans cochatz
de la deziran ardor
del joy que l'er' autreyatz,
qu'elh se dava gran temor
que l ser non atendes vius.
E dizia sospiran, etc.
Nulhs hom non era de latz
a l'aman, que sa dolor
no conogues, tant torbatz
era ab semblan de plor;
tant li era l jorns esquius.
E dizia sospiran etc.
Mout es greu turmen astratz
a selh qu'ab nulh valedor
no s pot valer; donc gardatz
d'est aman, en qual langor (d'este amán)
era l jorn d'afan aizius.
E dizia sospiran:
"Jorn, ben creysses a mon dan, (día, be creixes al meu mal; daño)
e l sers
auci m e sos loncs espers."


IV.

E car diversamen
auch pages apelar,
si com sabon uzar
per obras o per als;
e dels menestairals (menestrals)
aug lo meteis semblan; (escolto lo mateix)
dels mercadiers, que van
o estan, atertal (atretal, autretal)
(mas dels borzes no m cal
aras parlar estiers);
et aug los cavaliers
diversamen nomnar,
e ls clergues apelar,
com hom pot, pus onran,
los noms divarian.
E, si us ai dig desus,
dic que l devers e l'us
son per dreg acorsat,
qu'en generalitat
a trops especials,
que cascus generals
per alcuna razo,
si com de regio,
terras, vilas e gens,
e tot propriamens
es per dever nomnat:
per que m'ai albirat
que fora covinen
de uzar eissamen
de noms entre joglars.
Que non es benestars
car entr' els li melhor
non an de nom honor 
atressi com de fach.
Qu'ieu ne tenc a maltrach
c'us homs senes saber
ab sotil captener,
si de calqu' estrumen
sab un pauc de prezen,
s'en ira el tocan
per carrieiras, sercan
e queren c'om li do;
o autre, ses razo,
cantara per las plassas
vilmen, et en gens bassas
metra queren sa ponha,
en totas, ses vergonha,
privadas et esternas;
pueys ira s n'en tavernas,
ab sol qu'en puesc' aver;
e non auzan parer
en deguna cort bona.
Car hom aquels mensona
ses autre nom joglars,
ni sels, que trasgitars
es lor us ses als far,
ni cels que fan jogar
ni d'autres, que capdels
bos non lur es donatz.
Car per homes senatz,
sertz de calque saber,
fon trobada per ver
de premier joglaria,
per metre ls bos en via
d'alegrier e d'onor.
d'auzir d'aquel que sap
tocan issir a cap, (issir : eixí, ixí, eissí)
e donan alegrier:
per que l pro de premier
volgron joglar aver,
et enquer per dever
n'an tug li gran senhor.
Pueis foron trobador,
per bos faitz recontar
chantan e per lauzar (cantán y pera alabá; loar)
los pros et enardir
en bos faitz: car chauzir
los sap tal que no ls fa
ni jes dever non a
del far, tal los ensenha:
per qu'ieu, que qu'en avenha,
no m puesc tener del dir.
Aisi a mon albir
comenset joglaria,
e cadaus vivia
ab plazer entre ls pros.
Mas er es tals sazos,
et es lonc temps avuda,
c'una gens s'es moguda
de far, de dir plazer,
e senes conoissensa, (y sense coneixensa, coneiximén)
que prendo captenensa
de cantar, de trobar
o d'als, ses tot dever,
ab que puesca querer,
per enveia dels bos.
E son tan tost gilos,
can vezo ls bos onrar
als pros, e ve'n afar
mantenen del maldir.
E no s degra sofrir
per ren a mon semblan.
E vey que hom los blan
e ls tem may que ls senatz.
E pueis tant es baisatz
lo noms de joglaria
d'onor, que no y solia
caber aquela gens,
es me greu dels sabens
trobadors; car clamat
non an el temps passat
so qu'er m'avén a dir: (se troben mol poques tildes)
que fesson devezir,
a cui que mielh taisses,
que cascus nom n'ages
per so que saupra far,
e tuch fosson joglar
en general estar
per sol un fag a far,
si pus non y agues,
si com es de borgues.

V.

En son palays, on ela vay jazer,
ha cinc portals, e qui ls dos pot hubrir, (obrí; abrir)
greu passa ls tres, mas leu n'es per partir;
e viu ab gaug sel que y pot remaner;
e poia y hom per catre gras mout les, (cuatre grasons, escalons)
e no y intra vilas ni mal apres,
c'ab los fals son el bari albergat,
que ten del mon pus de l'una mitat. 
Mout y ay cossirat
d'aquest palais, cals es,
e trobi en mon pes
c'aiso es la persona
de cui l'azautz s'adona
en l'autra per vertat.
E l portal perilhat
son aquist que us vuelh dir:
far saber lo dezir,
per amoros semblans
o per ditz mout doptans,
per si o per autrui.
Pero mielhs es de lui,
si s pot gent ayzinar;
car amors ses selar
non pot venir a port.
Veus lo premier trop fort
e perilhos d'intrar!
E l segons es, so m par,
d'umils precx perceubutz,
que sia retengutz
per servir ad honor:
aquest deu far temor
e dopte gran d'obrir.
E l ters es per ver dir
servirs ab gran aizina,
que vezis ni vezina
non la puesca saber,
conoisser ni vezer;
car mout grans perilhs es.
E l cartz es mout cortes:
so es baizars de grat.
E si fos costumat
c'om remazes aqui,
l'amors non agra fi
ni morira tan leu.
Mas lo quinz es trop greu,
qu'es lo faitz, per que mor
l'amors c'om te al cor
entro qu'en es passatz.
E'n Guirautz com senatz
dis o cubertamen.
Le palais d'avinen,
on amors vay jazer,
es sert, al mieu parer,
la persona amada;
e l cinc portal d'intrada
son silh que dig vos ai.
Mas dels portals dis mai
en Guirautz ses mentir:
e qui ls dos pot hubrir,
greu passa ls tres, mas leu n'es per partir.
Mout o saup azaut dir;
car tug son perilhos
li trey, ab que pels dos
sia hom leu intratz.
E qui ls a totz passatz,
a issir lo'n cove,
pus son dezir a ple,
co vos ai dig desus. (desus, dessus, de suso, amún)
Mout o dis bel e clus
selh qu'en sabia l ver:
e viu ab gaug sel que y pot remaner.
El o dis, car poder
del remaner non ha
negus, pus que l desva
sos dezirs, com dig es.
E pueia y hom per catre gras mout les.
Ver dis, segon que m pes,
e que truep cossiran.
Li gra son benestan:
le premiers es onrars,
e l segons es selars,
e l ters es gen servirs,
e l quartz es bos sufrirs.
E cascus es mout lens
tan que i pueia greumens
hom ses elenegar.
E ditz vertat e par
selh que la chanso fes:
E no y intra vilas ni mal apres.
Ver dis, que l descortes
vilan, mal essenhat,
mal noirit, empachat
no y intran per poder
el palais, on jazer
vai amors, ni 'saiar (essaiar: probá, ensayá)
non auzan de puiar (no osen de pujá)
los grazes per lunh fag;
ni cre c'us s'en empag,
car de lor no s cove.
E dis enquer trop be
so de que ditz vertat:
c'ab los fals son el barri alberguat
que ten del mon pus de l'una mitat.
Ben ditz sa voluntat
e pogra de mais dir,
que las nou partz m'albir
que l barris ten del mon,
e que tug aquel son
albergat malamen.
Barris es veramen
ditz so que foras vila
es bastit senes guila
entorn e pres del mur,
per so que pus segur,
tot cant y es estia, -
que ben leu no faria, -
e pus assolassat.
El barri son poblat
silh que venon derrier.
E y so fag li palhier,
escuras e boals,
e y fa hom los cortals,
per tener bestiar. (y s'hi fan los corrals pera tindre bestiá)
Car greu veyretz estar
en barris los melhors
homes dels locx ausors,
ans son mout gen cazat.
Per que fon comparat
a barris gent e be.
Ad ayso no m cove
pus dir, c'assatz s'enten,
mas que dey belamen
de la quinta parlar
cobla, segon que m par. 
en declaran lo ver.

Bertran Carbonel, Coblas esparsas. Totz trops es mals, e qui lo trop non peza,

Coblas esparsas de Bertran Carbonel.

Bertran Carbonel, Coblas esparsas. Totz trops es mals, e qui lo trop non peza,


1.

Totz trops es mals, e qui lo trop non peza,
non er cabals; per c'om deu totas ves
esser liais, mezura en tot meza:
so non es als mas mermar so quez es
trop e creisser y tota via
so qu'en failh, per que n fa folia
qui mai despen que non ha de poder;
car mans n'ai vistz e'n vey d'aut bas cazer.

2. 

Motz homes trobi de mal plach,
maiormens c'o son per paureza;
als paures non esta fort lach
ves aquels que an gran riqueza;
car dreitz ditz que necessitatz
non a ley, et es veritatz.
Apres ditz dreitz que cor d'atendre (?)
deu hom comtar per fach e pendre;
per c'oms paures deu atrobar perdo 
et alongui, cant falh promessio.

3. 

D'omes sai que s van rebuzan,
que son avutz bon e cortes; 
e s'anc los lauziei nulha ves,
ar los puesc ben anar blasman;
car qui fay mal e layssa be,
non deu aver lauzor per re
del be que fes, pos qu'es laissatz;
car bes pren fin, cant mal es comensatz.

4. 

Bertran lo Ros, yeu t'auch cobla retraire (yo te séntigo, escolto)
en tant cars rims que huey non es persona
qu'en lo semblan respost te pogues faire:
per que tos cors a saber no s'adona.
No fai valor sel que mi vol sobrar,
cant es armatz, ni deu nulhs comensar
segon razo obra c'a fi no venha:
per qu'ieu ti prec hueymay tos cors s'en tenha.

5.

Savis homs en re tant no falh
com can cre lauzengeira gen,
qu'ieu ai vist e vey dar trebalh
ses colpa soveneyramen.
Per que totz homs que savis sia
deu saber la vertat enans
de tot fach, e pos la sabria,
deu punir et esser jutjans.

sábado, 24 de octubre de 2026

Peire de Corbiac. Domna, dels angels regina, + Lo tezaurs

Peire de Corbiac.

Peire de Corbiac, Corbian, mayestre. Domna, dels angels regina, (lenga Romana, Romans)


segon que m comanda sens,
chan de vos lenga romana;
quar nulhs hom justz ni peccaire
de vos lauzar no s deu traire,
cura sos sens mielhs l'aparelha,
Domna, roza ses espina,
sobre totas flors olens,
verga seca frug fazens,
terra que ses labor grana,
estela, del solelh maire,
noirissa del vostre paire,
el mon nulha no us semelha
ni londana ni vezina.
Domna, joves, enfantina,
fos a Dieu obediens
en totz sos comandamens,
per que la gens crestiana
cre ver e sap tot l'afaire
quan receubes per l'aurelha
Dieu, cui enfantes vergina.
Domna, verges pura e fina,
ans que fos l'enfantamens,
et apres tot eissamens,
receup en vos carn humana
si com ses trencamen faire
intra l bels rais, quan solelha,
per la fenestra veirina.
Domna, vos etz l'aiglentina
que trobet vert Moysens
entre las flamas ardens,
e la toizos de la lana
que s moillet dins la sec' aire,
don Gedeons fon proaire;
e natura s meravelha
com remazetz intaizina. (enterina)
Domna, estela marina
de las autras plus luzens,
la mars nos combat e l vens;
mostra nos via certana:
car si ns vols a bon port traire,
non tem nau ni governaire
ni tempest que ns destorbelha
ni l sobern de la marina.
Domna, metges e mezina,
los nafratz de mort guirens,
l'avilheje (?) onh e sana;
doussa, pia, de bon aire,
vos me faitz de mal estraire;
quar perdutz es qui somelha,
que la mortz l'es trop vezina.
Domna, espoza, filh' e maire,
manda l filh e prega l paire,
ab l'espos parl' e conselha,
com merces nos si' aizina.
Nos dormem, mas tu ns revelha,
ans que ns sia mortz vezina.

II.
 
Lo tezaurs (fin).

Faulas d'auctors sai ieu a miliers et a cens,
mais c'anc non fetz Ovidis ni Tales lo mentens;
mais tan n'an fach auctor trobas e fenhemens,
non poiria comtar a totz mos jorns vivens
las lor genologias e los probainamens,
las artz e ls artificis e los trasgitamens
ni las elluzios d'aquels decebemens.
Mais las gestas maiors sai be triadamens,
de Troia e de Tebas com fo l destruimens,
e com en Lombardia venc Eneas fugens,
com fetz sos filhs Alcanis d'Albana ls bastimens.
Aqui duret l'emperis quatorz' engenramens,
tro que Rems e Romuls, que foron dels parens, (Rómulo, Remo)
feron un pauc recepte, e fon lor guerimens:
so fon Roma la grans, pauc cada pauc creissens,
caps de trastot lo mon e senhoreiamens.
Trop de guerras sofri e moutz esvazimens:
tug foron sei vencut, anc us non fon vencens.
De Cezar, de Pompieu sai ieu perfiechamens (Pompeu, Pompeyo)
las vidas e las mortz e ls entrecaussamens,
los trebalhs e las guerras e los descofimens
que s mogro l'us a l'autre entrecapjadamens;
pero en patz esteron e acordadamens.
Si fo vius Marchus Crassus qui moric aur bevens, (bebén or)
cui tug l'ome del mon feron aclinamens:
no i remas hom ni femna no l dones annalmens, (anualmen)
cadaus per son cap, denier d'aur cessalmens. (sensal; censo)
Neros renhet apres, mais lo sieus renhamens (Nerón)
fon a crestiandat molt grans destorbamens
et a tot l'autre mon grans empeiuramens:
Roma la gran fetz ardre per fols efachamens,
sa mair' e so maistre aucir fetz malamens.
E can fo fach al pobol d'aquel desliuramens,
Vespazias e'n Titus, cui fo l governamens, (Vespasiano, Tito)
passeron la gran mar ab grans naveiamens,
dreg ves Jerusalem, abdui comunalmens. (la toma Vespasiano)
Tant estet enviro lo lor assetjamens,
tro grans cocha de fam fetz cels de d'ins rendens. (los de dins)
Aqui fon de Juzieus grans enviliamens;
trenta per un denier: so fon lo venjamens
del mercat c'ap els fetz Judas lo descrezens, 
que vendet Jesu Crist trenta deniers d'argens. (argén, argent, plata, AG)
Dotze Cezars ac Roma tot enteiradamens:
Costantis fo l dotzes, que per revelamens (Constantino, cristiano)
conoc signe de crotz e fo'n en Dieu crezens:
so fo als crestians molt grans eissaussamens. (exaltamén, aumén)
L'estoria dels Grex no m tol oblidamens,
qu'ieu sai com Alexandris, lo fortz e l conquerens, (Alejandro Magno)
conques dotze regismes en dotze ans solamens,
e can saup que sa mortz seria propdanamens,
parti als dotze pars totz sos conqueremens,
car l'avian servit molt honorablamens.
D'estorias de Francs sai ieu continuamens,
e del fort Clodoier, que pels sermonamens (Clovis, Clodoveo)
san Remezi, que fon arcivesques de Rems,
crezet la lei de Dieu e ls seus establimens,
e de Carle Martel, que tolc los demamens,
de Pepin lo petit, com visquet leialmens, (Pipino el breve)
de Carle, de Rotlan los grans conqueremens, (Carlomagno)
que feron en Espanha ab las paianas gens, (España; paganos)
e del rei Lodoic que s'aucis enferens: (Ludovico, Luis)
anc no fo negus reis qu'estes plus engalmens,
c'anc non gazanhet terra ni n perdet autramens.
Las estorias englezas sai ben perfiechamens,
de Bruto, lo truant, co afortidamens
arribet en Bretanha ab grans naveiamens
e venc en Englaterra per far pobolamens: (poblamens, poblassions)
lai venquet Cornilieu, lo gaian, encorrens;
quant ac la terra preza ses contradisamens,
fo partida per sortz en mains de guisamens;
de Merli, lo salvatje, con dis escuramens
de totz los reis engles los prophetizamens. (profecías de Merlín)
De la mort Artus sai per que n'es doptamens, (rey Arturo)
de Galvan, so nebot, los aventuramens,
de Tristan e d'Ysolt los enamoramens, (Tristán e Isolda)
e del clerc lauzengier, per quals lauzengamens
de leis e del rei March parti l maridamens;
de Guillelm lo perdut, com fo terra tenens,
del bo rei Aroet, com fo larcs e metens,
e d'aquels reis en sai que sabon autras gens. 
Senhors, encar sai ieu molt be uzadamens
cantar en sancta glieiza per ponhs e per accens,
triplar sanctus et agnus e contraponchamens,
entonar seculorum, non es menhs us amens,
e far dous chans et orgues e contrapointamens,
e sai be mo mestier aperceubudamens,
tot caresme carnal, quatre temps et avens. (Cuaresma; 4T, adviento)
E sai be cansonetas e vers bos e valens,
pastorelas ab precs amoros e plazens,
retroensas e dansas, e gent-e coindamens.
De totas gens del mon sai aver grazimens,
de clercs, de cavaliers, de domnas avinens,
de borges, de joglars, d'escudiers, de servens;
e sai esser del segle ben e ginhozamens,
retenc los fols e ls savis, a cascu sui plazens,
e m sai guarar d'enueitz e de deschauzimens,
e m tenc en gent parlar et en ensenhamens:
e qui aisso non a, non pot esser valens.
Ab totz me sai aidar, ab fols et ab sabens:
ab fols passi com puesc, ab savis saviamens.
Senhors, so's mos tesaurs e mos amassamens,
mos jois e mos repaus e mos delechamens.
E que m tanh si no ai d'aver grans cobramens
que m tengua en paor ni en consiramens?
Set jorns de la setmana m'estau alegramens,
que non ai consirier ni negus pensamens.
Senher Dieus, ja no us quier trop grans tezauramens,
mas santat a mon cors et assaciamens, 
tan cant viurai al segle, vianda e vestimens,
e que m des far las obras, que m sian salvamens
al dia del juzizi, vers Dieus omnipotens.

Izarn (anónimo), las novas de l'heretge. Di me, de cal escola as tu aisso avut

Izarn, las novas de l'heretge. 

Izarn, las novas de l'heretge. Di me, de cal escola as tu aisso avut



P. Meyer, Annuaire - Bulletin de la Société de l'Histoire de France 1879, p. 233 ss. (Me.). Appel, Provenzalische Chrestomathie, p. 153 ss. (Ap.). - Grdr. § 16, p. 160. St. p. 50.

"Di me, de cal escola as tu aisso avut
que l'esperitz de l'home, cant a lo cors perdut,
se met' en bou o'n aze o en mouto cornut,
en porc o en galina, el premier c'a vezut,
e va de l'un en l'autre, tro que i a cors nascut
o d'ome o de femna? Aqui a loc sauput,
aqui fai penedensa et a lonc temps tengut
e tostems o tenra, tro sia endevengut
lo dia del juzizi, que deu cobrar salut
e tornar en la gloria el loc que a perdut.
Aisso fas tu conoisser a l'home deceuput
c'as donat al diable e l'as de Deu mogut,
que va de l'un en l'autre et espera salut
e cuia recobrar aco que a perdut.
Tot loc e tota terra que t'a ja sostengut
degra perir e fondre, que tan mal as tescut,
ordit e semenat lai on hom t'a crezut.
Si aguesses la fe d'en Bernart Montagut
o d'en Raimon Vilar o d'en Bernart Pagut,
be t foras cofessatz.
Oimai d'aissi avan non seras esperatz:
si aras no t cofessas, lo focs es alucatz,
e l corns va per la vila l pobles es amassatz
per vezer la justizia, c'ades seras crematz."
"Izarn," so ditz l'eretje, “si vos m'asseguratz 
ni m faitz assegurar que no sia crematz,
emuratz ni destrugz, be sofrirai en patz
totz los autres tormens, si d'aquestz me gardatz; 
e s'eu posc esser fis que de vos no m partatz
e que m tenguatz onrat, que no sia forsatz,
tant auziretz de mi dels nostres enbaissatz,
que per ver dic a vos que m n'aian lauzenjatz. 
Beritz e Peir Razols non sabon ab us datz
segon qu'eu vos dirai de tot can demandatz
de crezens ni d'eretjes; mas volh n'esser celatz,
que s'eu s dic mos secretz ni m'en descobriatz
e ma cofessio e no m recebiatz 
vos ni ls prezicadors, seria i gualiatz.
E dirai vos per que, be volh que o sapchatz:
qu'eu ai be cinc cens homs d'aquestas mas salvatz
e mes en paradis, mai fui bisbes levatz
si m sui partitz de lor e ls ai desamparatz;
trastotz aquels cinc cens auria dessalvatz
e liuratz als diables per far lor voluntatz,
en las penas d'ifern cazutz e condampnatz,
que ja mai us d'aquels non seria salvatz.
E que faria eu, si pois er' encontratz
per los amics d'aquels e no m recebiatz
et er' en vostra cort escarnitz e janglatz,
e perdia l loc de So, en que eu sui pauzatz,
e caber no i podia? Seria grans foldatz.
E par aco volria que i fos la fermetatz
del laissar o del penre, mai vengutz sui guizatz.
Mai tot en primaria volh be que o sapjatz
qu'eu per fam ni per set no mi sui prezentatz,
ni per nulha paubreira, que be vos o sapjatz.
Vers es que totz nos autres a hom entrecelatz,
que ns gardem de l'esclau d'aquels c'om a citatz,
que non trobon adop que lor sia onratz
ni nulh plaideiamen senes covens fermatz;
que qui pren un heretje, on que sia trobatz,
lo deu redr' a la cort, si vol estr' escapatz.
Aisso so meravilhas maiors que no us pensatz,
que li plus car amic e ls plus endomergatz
que nos autri acsem, nos n'an dezamparatz
e so fach adversari et enemic tornatz,
que ns prendo e ns estaco cant nos an saludatz,
per so qu'els sian quiti e nos autres damnatz.
Aissi cuion ab nos rezemer lor peccatz.
Mai ans que cocha m fassa, m'en sui aconselhatz,
que sui vengutz en cort de grat e non forsatz,
e fag vos ai amor maior que no us pensatz,
qui sap la benanansa en la cal sui pauzatz.
E dir vos ai un pauc si no vo n enoiatz:
Eu ai ganre d'amics, manens et assazatz,
e no n i a negu que s tengua per paguatz,
s'a deniers o argen, tro que ls m'a comandatz.
D'avers e de comandas sui be atessaratz,
que totz nostres crezens ne tenc acabalatz;
que pauc n'i trobaretz paupres ni estiratz.
De vestirs a dobliers sui be apparelhatz,
de camizas, de braguas, de lansols bugadatz,
de cobertors, de vanoas a mos amics privatz,
que ls en posc ben servir, can los ai covidatz.
Si m dejuni soven, ja d'aco no m planguatz,
que be mangi soven de fort bos cozinatz,
de salsas de girofle e de bos empastatz.
Be val peis avol carn, e bos vis giroflatz
val be vi de tonela, e pas barutelatz
val be michas de claustra; et eissutz que molhatz
val mais a las vegadas, que, can vos trasnuchatz
al ven o a la ploia ni venetz tantolhatz, 
eu m'estau dins cobert belamen et en patz
ab los nostres cofraires, que son appariatz,
que m'espulgo e m grato can m'en ven volontatz.
E ben a las veguadas, can m'en ven volontatz,
si es cozis o cozina, no costa re l peccatz,
qu'eu meteis m'en absolvi, can ne so devalatz.
Non i a descrezensa ni tan mortals peccatz,
qui que ls digua ni ls fassa, que no sia salvatz,
s'a nos autres s'en ve, aissi o entendatz,
per me o pel diague que m'estara de latz.
Vecvos la benanansa en que eu sui pauzatz!
E s'eu la volh giquir, car conosc qu'es peccatz,
e prenc la fe de Roma, volh que m'o graziscatz
e que sia receuputz coma us homs onratz.
Ermengautz de Figueiras fo mos pair' apelatz,
cavaliers pogr' eu esser si astres m'en fos datz;
e s'eu no sui el segle garnitz ni espazatz,
volh o esser de Deu, mas vos m'o conselhatz.
A vos o dic, n'Izarn, car es enrazonatz
de rimas de romans, et es endoctrinatz,
que nulhs homs de las terras en es mielhs assaiatz. 
De nove questios que denan me pauzatz
e m prezicatz tot jorn, me sui aconselhatz,
que totas las creirai, e mai, si m'en mostratz,
per los bos testimonis que vos me amenatz
e per las guerentias que denan me pauzatz.
Per las vostras paraulas volh esser bateiatz
e tornatz a la fe que vos me sermonatz,
vos e fraire Ferriers, a qui poders es datz
de liar e de solvre, cals que sia l peccatz,
d'eretj' o de Baudes o dels Essabatatz.
E qui de mi us demanda, qui es lo coffessatz,
vos lor o podetz dire, car sera veritatz,
qu'es Sicartz de Figueiras, lo cals es cambiatz
de trastotz sos mestiers.
C'aissi coma sol esser enemics e guerriers
de la gleiza de Roma, oimai irai estiers,
qu'encaussarai heretjes, crezens e lauzengiers,
que ja amor ni tregua, que valhan dos deniers,
non trobaran ab mi: e s'anc fui plazentiers
a Peire Capella, ni a sos captaliers,
ni a Joan del Colet amics ni parceriers,
oimai d'aissi enan lor serai aversiers.
Si covertir no s volon, ans que venga febriers,
trastotz los farai penre a nostres escudiers.
Beritz e Peir Razols e Ricartz lo portiers
sabran be las estradas e ls camis traversiers,
los cluzels e las balmas e ls passes e ls sendiers
e ben las cavarotas on rescondo ls deniers.
E no m podon guerir qu'eu no ls tenga premiers.
Ja no us i calra esser, vos ni fraire Ferriers,
si covertir no s volo, vistz nostres messatgiers.”
"Sicart, ben aias tu: aquel Deus drechuriers
que formet cel e terra, las aiguas e ls tempiers
e l solelh e la luna, ses autres parsoniers,
te done que tu sias d'aquels leials obriers
que Deus mes en la vinha, c'aitan det als derriers,
can los ac alogatz, coma fetz als premiers.
Tu seras us d'aquels, si vols esser entiers,
c'aissi com as estat pervers e messorguiers,
que sias vas la fe leials e vertadiers.”