martes, 20 de octubre de 2026

Guillem de San Leydier o Deisdier. Domna, ieu vos sui messatgiers


Guillaume de Saint-Didier, Leidier, Deidier, Deslier; Guilhem, Guilhèm

2701, 7225, 7614, 7698.

Guillem de San Leidier fo us rics castelas de Noaillac, del avescat del Puoi Santa Maria. E fo mot honratz hom e bons cavaliers d'armas, e larcx donaire d'aver, e molt gent ensenhat e cortes, e molt fis amaire, e molt amatz e grazitz. Et entendet se en la marqueza de Polonhac, qu'era sor del dalfin d'Alverne e de n'Azalais de Claustra, e moiller del vescomte de Polonhac. En Guillems si fazia sas cansos d'ella e l'amava per amor, et apellava se ab ella Bertran, et ab n Ugo Marescalc dizia altresi Bertran, qu'era sos compaing e sabia totz los faitz d'en G. e de la marquesa: e tut trei si clamaven Bertran l'uns l'autre. Esteron en mot gran alegrier lonc temps los tres Bertrans; mas G. tornet en gran tristessa, car li dui Bertran feron gran fellonia de lui e gran vilania, si com poires auzir.
Dig vos ai d'en Guillem qui fo ni don, e de sa dona, ni com duret lor amor de la marquesa e de lui. E molt l'avien menada avinenmen, senes blasme e senes folor, car molt tenion cubert so que fazia à tener cubertz et en crezensa. E molt s'alegravon totas las gens de l'amor de lor, per so que maint fait avinen s'en fazion e s'en dizion per la lor amor. Et en aquela sazo si avia una dona mot bela e mot ensenhada en Vianes, so era la comtessa de Rossilho; e tug li gran senhor e baro li portavon mot gran onor. E en G. mais que tug, car el la lauzava mot e la vezia voluntiers; e la amava e deleitava se en parlar de lieis, que totz hom crezia que fos sos cavalliers. E la dona se agradava mot de lui.
Tan s'agradava en G. de lieis qu'el n'estava de vezer la marqueza, don ela n'ac gelozia, e crezet cert que fos sos drutz; e tota la gent o crezia, mas non era. Tan que la marqueza mandet per n Uc Marescalc e s clamet à lui d'en G. e dis que vengar se volia d'en G. per sen d'en Uc. E enaisi qu'ieu vuelh far mon cavallier de vos, per so car sai qui es; e car non trobaria cavallier que m convengues mai de vos, ni de cui en G. degues esser tan irat com de vos. E vuelh anar en pelerinatge ab vos à Sant Antoni en Vianes; e anarai à San Leidier à maio d'en G. jazer en sa cambra, e él seu leig vuelh que vos jaguatz ab mi. E can n Uc o auzi meravilhet se mot fort, e dis: dona, trop me dizes d'amor, e veus me à tot vostre mandamen.
La marqueza s'aparelhet gent e be, e mes se en la via ab sas donzelas e sos cavaliers; e venc s'en à San Leidier e i descavalquet. Mais G. non era él castel, pero la marqueza fo gen aqulhida à sa voluntat; e can ven la nueg colquet ab si n Uc él lieg d'en G. E si fon saupuda la novela per la terra. E can G. o saup fon trist e dolens, mas no li'n volc mostrar brau semblan à la marqueza ni à'n Uc, ans fazia semblan que res non saupes. Mas esforset se fort de servir la comtessa de Rossilho, e parti son cor de la marqueza. E adonc el fe aquesta chanso que dis:
Pos tan mi fors' amors c'aissi m fai entremetre.
et en la tornada el dis:
Bertran, Bertran, ben feira à mespendre
Si'l messonja fos vers, et alhors ad apendre.

Auzit aves d'en G. de San Leidier qu'amava la comtessa de Polonhac, la cals avia nom Marqueza, et ela no l volia retener per cavalier ni far negun plazer endreg d'amor. Ans, can venc à la parfi, ela 'l dis: en G., si lo vescoms mos maritz no m comandava e no m pregava, nous tenria per mon cavalier ni per mon servidor. E can G. auzi la resposta fo trist e marritz; e pesset en cal manieira poiria penre genh que fezes pregar la marqueza à son marit co l retengues per son cavalier: e acordet se que fezes un vers en persona de son marit. Lo vescoms se deleitava mot él cantars d'en G. e cantava mot be e bel. En G. si fe un vers que ditz:
Dona ieu vos soi messatgiers
Del vers et entendres de cui.
E quant l'ac fag el lo mostret al vescomte, al marit de la domna, e comtet li la razo per qu'el l'avia fait: q'una soa domna l'avia dit qu'ela no l'amaria si non la fazia pregar à son marit. El vescoms fo molt alegres cant auzi lo vers, e apres lo voluntiers; e can be lo saup cantet lo à sa molher. E la dona entendet lo tantost, e recordet se de so c'avia promes à'n G.; e dis à si meteissa: Uei mais no m puesc defendre ad aquest per razo. E à cap de tems G. venc vezer sa dona, e dis li co el avia fag son comandamen, e com l'avia fag pregar à son marit. E adonc la marqueza lo receup per cavalier e per servidor; e lor amor estet et anet si com ai dig en l'autra razo.

2701, 3794, 7225-6, 7614.

Domna, ieu vos sui messatgiers
Et él vers entendretz de cui;
E salut vos de part celui
Cui vostre jois alegr' e pais:
E sapchatz be de cert hoimais
Que sos messatges vertadiers
Sera del vers, qui que'l vos can.

Tant a en vos sos cossiriers
Que tot' autr' amor en defui;
Et autre volers no l'adui
Lo dezir que l ten en pantais.
Que tra pieg qu'autre carceriers
Que no mor e languis cujan.

L'amors que l vens e'l deziriers
L'a si destreg, que ses autrui
Parl' atressi com seran dui,
Qu'à si meteis dis quan s'irais:
Ai! cors, per que m'aucis ni m trais?
Que fols faras e que leugiers
S'enaissi m'aucis deziran.

Ja per enoios lauzengiers,
Per cui amors baiss' e destrui, 
No l tolhatz lo joi que l condui 
Ni'l bon esper per qu'el es gais:
E quar no s biaisset ni s frais 
Vostre pretz, qu'es à totz sobriers, 
No comensetz ves lui l'engan.

Engans es e cor volatgiers,
E blasmes don tot lo mon brui,
D'amic quan se part ni s desdui
De celui que l'es plus verais,
Qu'anc no lh fetz fencha ni essais,
Ans es humils e gen parliers
A totz, que no s'o ten à dan.

No sabetz quals es lo premiers
Qui sobre l'autre s taing en dui?
L'amor se sojorn' e s'esdui:
E si re li torn' en biais
Ni aprop lo be ven l'esmais
Lo rics jois qu'es vengutz premiers
Sobrevens l'ir'e vai falsan.

De trastotz autres cavaliers
Vos vet s'amor mas quan de lui;
Qu'el es de ric pretz e d'astrui,
E sa proeza creis e nais.
E si amar voletz jamais,
Lui prec que ames voluntiers;
Qu'ieu no l sai don domna l soan.

No sai quals es lo cavaliers
E s'ieus en prec no vos enui, 
Que l'ira qu'aviatz ab lui
Per m'amor no sia hoi mais;
Ans prec que sia fis e pais,
Tan sui vostre bons cosseliers:
E devetz far, qu'ieu o coman.

Bos vers, s'ab merce la m conquiers,
Miels serai sieus qu'anc mais no fui.
D'aitan quan lo solelhs relui
Es la mielher qu'él mon s'apais,
E'l genser e cilh que val mais;
Per qu'ieu remir plus voluntiers
Son païs, que totz m'en resplan.

Per so lo bon pensar engrais;
E'l voler es tan sobraitiers
Que nul' autr' amor no m reblan.

E si tot me falh messatgiers,
No lai trametrai mon Bertran.

2701, 7225-6.

El mon non a neguna creatura
No trueb sa par, mas ieu no trob la mia;
Ni ges no sai on ja trobada sia
Qu'aissi ames de leial fe segura;
Qu'ieu am plus fort cella que me guerreja
No fai nul drutz leis qu'en baizan s'autreja.
Pos malgrat mieu l'am, per que m fai maltraire,
Si m'ames re cujatz s'ieu l'ames gaire.

Ho ieu; sapchas que no fora mezura,
Pos er l'am tan que m'es mal' enemia
Et ieu l'am sols, est' amor que m'embria?
Si fa, sivals tan quan lo respieg dura.
Aquest respieg on hom re non espleja
Non es causa que hom persegre deja,
Ben o conosc si m'en pogues estraire:
Mas no posc ges, tan soi leial amaire.

Be m volgra mal si l fezes forfaitura
Ni l'agues dig nul enoi ni folia:
Mais quar enans son ric pretz quascun dia
De mon poder, e m plai quan se melhura,
E fai saber qu'à totas senhoreja.
Quant ieu l'esguar no fa parven que m veja;
A totz autres es franqu' e de bon aire,
Mas à mi sol no vol bel semblan faire.

Quar costum' es de domna que sia dura
E port' orgolh celui qui s'umilia.
Ai! bella res, co vos falh cortezia
Ves me tot sol, qu'om mais no s'en rancura?
Voletz mi mal quar sol mi faitz enveja,
E quar vos am mais d'autra re que seja?
Per aquest tort mi podetz los olhs traire,
Que ieu ni vos non o podem desfaire.

A totz jorns creis e dobl' e s'asegura 
L'amor qu'ie l port, mas lo fatz desembria;
E mens n'aurai so cug à la partia, 
Qu'al comensar vei qu'ades se pejura: 
Que s'ieu m'irais de tot en tot sordeja.
Doncs no sai eu de qual guiza m'esteja, 
S'ira mi notz e patz no mi val gaire: 
S'enaissi m vai be soi doncs encantaire.

Amics Bertrans, vos quez es galiaire
Es mais amatz qu'ieu que soi fis amaire.

2701, 3794, 7225-6, M.

Pos tan me fors'amors que m'a fag entremetre
Qu'à la gensor del mon aus ma canso trametre,
Ni ves alhor no posc mon fin cor esdemetre,
Be deuria mos sens sutils en lai esmetre,
Si l plagues que m laisses en so servici metre 
Cilh cui hom liges sui ses dar e ses prometre.

Lo prometre m'es gen, e fo falsa'l promessa,
Mais que s'autra m'agues en re joia tramessa;
E si neguna mais ses de mi entremessa
Entenda ves autrui, qu'ieu tenc drech' esdemessa
Mo ferm voler ves tal, si m'ajut sans ni messa,
Don non aus far semblan quei aia m'amor messa.

Mess' ai i tan m'amor que no m'en posc estraire,
Ni autra senes lieis no m pot nul joi atraire. 
Mas sieu no lo i dic, que no loi aus retraire 
Estiers qu'é ma cansos, dic ai tal contrastaire
Don crei qu'ilh o enten; qu'om res no pot plus traire
Per paor qu'envejos no la m poscan sostraire.

Sostrag m'a tot lo cor qu'ieu no sai on me tenha, 
Que partir no m'en puesc ni cug que ja i atenha; 
Mas sol la prec d'aitan s'à lieis plai mi mantenha. 
No l'enueg si ben dic ni en mal no s'o tenha, 
Qu'ab aitan m'er gran gaugz totz mals qu'ieu en sostenha, 
Qu'ades aurai respieg qu'à merce mi retenha.

Retener no m puesc ges mon voler ni abatre,
Qu'ades an mais e miels e no m puesc escombatre.
Trop m'a fait en ric loc mos fols volers abatre;
Mas negus hom no m pot cor destrenher ni batre.
Que farai donc s'ieu l'am e no m'en puesc esbatre?
Languirai deziran, qu'ab lieis no m'aus combatre.

Combatre no s deu hom que'l genser e'l miels faita 
Ilh no sia del mun, e que gensers afaita 
Tot quan fai segon pretz, que res non dezafaita; 
Per que sa gran valor non deu esser desfaita: 
E s'amors es en loc mespreza ni forfaita, 
Sol que lieis fass'amar es endreit se refaita.

Refaitz for' en dezir, sol qu'ilh denhes empenre 
Un jorn qu'à lieis vengues que m fezes dezapenre
Lo mal qu'ai per no re; e que m laisses apenre
So que nuls hom no sab ni s'en laissa repenre. 
Mas tan vei sos ric pretz per tot lo mon perpenre, 
Per qu'ieu cug qu'ilh me lais, qu'ella pot qui s vol penre.