Mostrando entradas con la etiqueta deportz. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta deportz. Mostrar todas las entradas

lunes, 26 de octubre de 2026

N'At de Mons. La valors es grans e l'onors


Nat de Mons. La valors es grans e l'onors,

La valors es grans e l'onors
e l fach e l dig e l bel semblan
cortes e franc e benestan
dels reys e dels autres senhors;
mas fag ni dich ni semblan plazentier
tan solamen non dono pretz entier
qu'om pot falhir tant qu'om fai mals e tortz,
que perdra l pretz que l dona bos esfortz,
Dels reys fora grans la lauzors,
qui be cossira l ben que fan;
mas de falhir se plevon tan
que l blasme tol al laus son cors.
E l rey son plus de falhir prezentier,
quar greu auz' om vedar so que reys quier;
per que de rey, cuy falhirs es deportz,
esta sos pretz en perilhozas sortz.
Si falhirs fos tan grans temors
cum es dans ad aquels que l fan,
ja no falhira tan ni can
negus per fort que l fos sabors.
Falhir apel so don blasmes se mier,
qu'autre falhir no m'ai nulh cossirier;
mas quan cossir dels dans, quals es plus fortz,
mais notz blasmes que res, neis que la mortz.
Morirs es mals, si l falh valors,
e val tan quan destrigua l dan;
doncx qui falh n'i forsfa tot l'an;
mas qui no val, mortz l'es secors:
doncx per blasme vedar a mortz mestier,
mas part blasme no vey nulh peiurier, 
ni leu no ven paors ni desconortz
de si meteis, qui de blasm' es estortz.
Blasmes es grans e deshonors
a rey que leu man ni desman,
quar sembla de leugier talan,
e leu par bes so qu'es follors.
Reys deu aver dur cor e dreiturier,
que non aia voler ni cor leugier
ni camge leu sos sens ni sos acortz;
quar qui leu vol leu falh e leu s' estortz. 
Reys d'Arago, senher, on pretz se mier,
vos voletz be so que hom vos profier;
doncx ja de Dieu que tant es grans e fortz
servir no s vir vostre valens esfortz.

viernes, 23 de octubre de 2026

Peirol. Cora qu'amors volha + Peirol, cum avetz tant estat

Peirol.

Peyrols, Peirols, Peirol, Peiròl


I. 

Cora qu'amors volha
eu chan,
qu'autra flor ni folha
non i vauc gardan.
Ben es dreitz que m dolha,
aman,
sol qu'en grat m'acolha
cil, cui me coman.
Perdut ai e cobrarai,
ges no m recre per tan,
qu'aissi s va l segles camjan.
Deus m'aiut e m valha,
qu'antan
aic d'amor ses falha,
mais no n ai oguan;
qu'era m mou baralha
trop gran
al cor e m trebalha
dormen e velhan.
Per c'o fai? Qu'al melhs qu'eu sai
la serv e la reblan;
per so vei qu'eu m'i ai dan.
Mos cors salh e trembla
soven,
m'amia lo m'embla
si qu'eu non o sen;
qu'ilh m'ama, so m sembla,
comen
que ls seus ditz assembla
al meu pensamen.
Donc dirai qu'amors mi fai
sofrir aquel turmen,
don eu tan ric joi aten.
Nuls hom be non ama
ni gen,
que d'amor si clama,
sitot mal l'en pren;
cum plus m'enliama
greumen,
e m'art e m'aflama,
n'ai melhor talen.
Aissi m trai mos volers lai
el fol contenemen
on m'es manta vetz parven.
Ben bas fora meza
valors,
deportz e gaieza,
si no fos amors,
que mante proeza
totz jors
e fai que corteza,
quar pren los melhors.
No s'eschai d'ome savai
li venga ta d'onors,
que d'amor senta dolors.
Era us quier, amia,
socors,
qu'enans i morria
qu'en quezes alhors.
Assatz trobaria
aussors:
vos etz ses fadia
caps de las melhors.
Mos cors jai en gran esmai
entre sospirs e plors:
mas tot m'es jois e doussors.
Peirols fai fin e verai
lo sonet per amors
on sos cors estai totz jors.

Peirol. Cora qu'amors volha + Peirol, cum avetz tant estat



II.

Bernatz del Ventadorn



“Peirol, cum avetz tant estat
que non fezetz vers ni chanso?
Respondetz mi, per cal razo
reman que non avetz chantat:
s'o laissetz per mal o be,
per ir' o per joi o per que,
que saber en voill la vertat.”
“Bernart, chantars no m ven a grat
ni gaires no m platz ni m sab bo;
mas car voletz nostra tenso,
n'ai era mon talan forsat.
Pauc val chans que del cor non ve;
e pos jois d'amor laissa me,
eu ai chant e deport laissat.” 
“Peirol, mout i faitz gran foudat,
s'o laissatz per tal ocaizo;
s'eu agues avut cor fello,
mortz fora, un an a passat,
qu'enquer non posc trobar merce:
ges per tant de chant no m recre,
car doas perdas no m'an at.”
“Bernart, ben ai mon cor mudat,
que totz es autres c'anc non fo:
non chantarai mais en perdo;... 
mas de vos voill, chantetz jasse
de cellei qu'en grat no us o te,
e que perdatz vostr' amistat.”
“Peirol, maint bon mot n'ai trobat
de leis, c'anc us no m'en tenc pro;
e s'il serva cor de leo,
no m'a ges tot lo mon serrat,
qu'en sai tal una, per ma fe,
qu'am mais, s'un baizar mi cove,
que de leis, s'il m'agues donat.”
“Bernart, ben es acostumat,
qui mais non pot, c'aissi perdo,
que la volps al sirier diso (?): (siré; cerezo)
quan l'ac de totas partz cercat,
las sireisas vic loing de se (sireres; cerezas)
e dis que non valion re:
atressi m'avetz vos gabat.”
“Peirol, sireisas sont o be
mas mal aia eu si ja cre
“Bernart, no m n'entramet de re,
mas pesa m de ma bona fe,
car non i ai ren gazaignat.

jueves, 22 de octubre de 2026

Alphonse II, Roi d'Aragon. Per mantas guizas m'es datz

Alphonse II, Roi d'Aragon.

(N. E. Una más de las versiones de este poema en mis blogs)

Alfonse II, Roi d' Aragon. Alfonso II, Rey de Aragón

Per mantas guizas m'es datz
jois e deportz e solatz;
que per vergiers e per pratz
e per foillas e per flors,
e pel temps qu'es refrescatz
aug alegrar chantadors:
mas al meu chan neus ni glatz
no m notz ni m'aiuda estatz
ni res for Deus et amors.
E pero ges no m desplatz
lo bels temps ni la clartatz
ni l dous chans qu'aug pels plaissatz
dels auzels ni la verdors;
qu'aissi m sui al joi lassatz
ab una de las meillors:
en leis es sens e beutatz,
per qu'eu li don tot quan fatz,
e jois e pretz et honors.
En trop ricas voluntatz
s'es mos cors ab joi mesclatz;
mas no sai si s'es foudatz
o ardimens o paors
o grans sens amezuratz
o si s'es astre d'amors,
qu'anc de l'ora qu'eu fui natz
mais no'm destreis amistatz
ni m senti mals ni dolors.
Tant mi destreing sa bontatz,
sa proez' e sa beutatz,
qu'eu n'am mais sofrir en patz
penas e dans e dolors,
que d'autra jauzens amatz
grans bes faitz e grans socors.
Sos homs plevitz e juratz
serai ades, s'a leis platz,
davan totz autres seignors.
Quan mi membra dels comjatz
que pris de leis totz forsatz,
alegres sui et iratz;
qu'ab sospirs mesclatz de plors
me dis: "Bels amics, tornatz
per merce vas me de cors."
Per qu'eu tornarai viatz
vas leis, quar autr' embaissatz
no m'es deleits ni sabors.

Alfonso II, Aragón, Petronila, Ramón Berenguer IV

jueves, 5 de octubre de 2023

Geoffroi Rudel. Jaufré Rudel de Blaye, Jaufrés Rudèls de Blaia, plana lengua romana,

Geoffroi Rudel.

Geoffroi Rudel



I.

Pro ai del chan essenhadors
Entorn mi, et ensenhairitz,
Pratz e vergiers, albres e flors,
Voutas d' auzelhs, e lays e critz,
Per lo dous termini suau;
Qu' en un petit de joy m' estau,
Don nulhs deportz no m pot jauzir,
Tan cum solatz d' amor valen.

Las pimpas sian als pastors,
Et als enfans bordeitz petitz;
E mias sion tals amors,
Don ieu sia jauzens jauzitz.
Qu' ieu la sai bona tot aitau
Ves son amic en greu loguau;
Per so, suy trop sove' n marrir,
Quar non ai so qu' al cor n' aten.


Luenh es lo castelhs e la tors,
Ont elha jay e son maritz;
E si, per bos cosselladors
Cosselhan, no suy enantitz,
Qu' autre cosselhs petit m' en vau:
Aitant n' ai fin talan corau,
Al res no y a mais del murir,

S' alqun joy non ai en breumen.


Totz los vezis apel senhors
Del renh, on sos joys fos noyritz;
E crey que m sia grans honors,
Quar ieu dels plus envilanitz
Cug que sion cortes leyau.
Ves l' amor, qu' ins el cor m' enclau,
Ai bon talan e bon albir,
E say qu' ilh n' a bon escien.


Ma voluntat s' en vay lo cors,
La nueit e 'l dia esclarzitz,
Laintz per talant de son cors;
Mas tart mi ve e tart mi ditz:
“Amicx, fas elha, gilos brau
An comensat tal batestau,
Que sera greus a departir,
Tro qu' abduy en siam jauzen.”

II.

Belhs m' es l' estius e 'l temps floritz,

Quan l' auzelh chanton sotz la flor;

Mas ieu tenc l' ivern per gensor,
Quar mais de joy mi escobitz.
E quant hom ve son jauzimen,
Es ben razos e d' avinen
Qu' om sia plus coyndes e guays.
Er ai ieu joy e suy jauzitz,
E restauratz en ma valor,
E non iray jamai alhor,
Ni non querrai autruy conquistz:
Qu' eras say ben a escien,
Que selh es savis qui aten,
E selh es fols qui trop s' irays.


Lonc temps ai estat en dolor
E de tot mon afar marritz,
Qu' anc no fuy tan fort endurmitz
Que no m rissides de paor:
Mas aras vey, e pes, e sen
Que passat ai aquelh turmen;
E non hi vuelh tornar jamays.

Mout mi tenon a gran honor,
Totz selhs cuy ieu n' ey obeditz,
Quar a mon joy suy revertitz;
E laus en lieys e dieu e lhor
Qu' er an lur grat e lur prezen;
E, que qu' ieu m' en anes dizen,
Lai mi remanh, e lay m' apays.
Mas per so m' en suy escharzitz,
Ja non creyrai lauzenjador;
Qu' anc no fuy tan lunhatz d' amor
Qu' er non sia sals e gueritz;
Plus savis hom de mi mespren,
Per qu' ieu sai ben a escien
Qu' anc fin' amor hom non trays.

Mielhs mi fora jazer vestitz
Que despollatz sotz cobertor;
E puesc vos en traire auctor
La nueyt, quant ieu fuy assalhitz;
Totz temps n' aurai mon cor dolen;
Quar aissi s n' aneron rizen,
Qu' enquer en sospir en pantays.


III.

No sap chantar qui 'l so non di,

Ni vers trobar qui 'ls motz non fa,

Ni conois de rima, co s va,
Si razos non enten en si:
Pero mos chans comens aissi;
Com plus l' auziretz, mais valra. a. a.


Nuls hom no s meravilh de mi
S' ieu am so que no veirai ja;
Quar nulha res tan mal no m fa
Com so qu' anc de mos huelhs no vi;
Ni no m dis ver, ni no m menti,
Ni no sai si ja so fara. a. a.


Colp de joi me fier que m' auci
Ab poncha d' amor que m sostra
Lo cor, don la crans magrira,
S' en breu merce no 'l pren de mi;
Et anc hom tan gen no mori
Ab tan dous mal, ni non sescha. a. a.

Anc tan suau no m' adormi,
Que mos esperitz no fos la
A la belha, que mon cor a,
On miei voler fan dreg cami:
Mas quant mi reveilh lo mati
Totz mos bos sabers mi desva. a. a.

Peironet, passa riu d' Ili,
Que mos cors a lieis passara;
E si li platz alberguar m' a,
Per qu' el parlamen sera fi.
Mal me faderon mei pairi,
S' amors m' auci per lieis que m' a. a. a.

Bos es lo vers s' ieu no y falhi,
Ni tot so que y es ben esta;
E selh que de mi l' apenra
Guart si que res no mi cambi;
Que si l' auzon en Caerci,
Lo coms de Tolza l' entenra. a. a.


Bos es lo vers, e faran hi
Quasque motz que hom chantara. a. a.


IV.

Quan lo rius de la fontana
S' esclarzis, si cum far sol,
E par la flors aiglentina,
E 'l rossinholet el ram
Volt, e refranh, et aplana
Son dous chantar, e l' afina,
Dregz es qu' ieu lo mieu refranha.

Amors, de terra lonhdana,
Per vos tot lo cor mi dol;
E non puesc trobar metzina,
Tro venga 'l vostre reclam,
Ab maltrait d' amor doussana,
Dins vergier, o sotz cortina,
Ab dezirada companha.

Pus tot jorn m' en falh aizina,
No m meravilh s' ieu m' aflam;
Quar anc genser Crestiana
No fo, ni dieus non o vol,
Judea, ni Sarrazina.
Et es ben paisutz de manna
Qui de s' amor ren guazanha.

De dezir mos cors non fina
Vas selha res qu' ieu pus am,
E cre qu' el volers m' enguana
Si cobezeza la m tol.
Quar plus es ponhens d' espina
La dolors que per joy sana;
Don ja no vuelh qu' om mi planha.


Quan pensar m' en fai aizina
Adoncs la bays e l' acol;
Mas pueis torn en revolina,
Per que m n' espert e n' aflam;
Quar so que floris non grana:
Lo joy que mi n' atayna
Tot mos cujatz afaitanha.


Senes breu de parguamina,
Tramet lo vers en chantan,
En
plana lengua romana,
A 'N Ugo Brun, per Filhol.
E sapcha gens Crestiana
Que totz Peiteus e Viana
S' esjau per lieys, e Guiana.

V.

Lanquan li jorn son lonc en mai,
M' es belhs dous chans d' auzelhs de lonh;
E quan mi sui partitz de lai,
Remembra m d' un' amor de lonh;
Vau de talan embroncx e clis,
Si que chans, ni flors d' albespis,
No m valon plus qu' yverns gelatz.

Be tenc lo senhor per verai,
Que formet est' amor de lonh;
Mas per un ben que m' en eschai,
N' ai dos mals, quar tant sui de lonh.
Ai! com fora dreitz pelegris,
Si ja mos fustz, ni mos tapis,
Fos pels sieus belhs huelhs remiratz.

Be m parra joi quan li querrai,
Per amor dieu, l' ostal de lonh;
E s' a lieys platz alberguarai
Pres de lieys, si be m sui de lonh:
Qu' aissi es lo parlamens fis,
Quan drutz lonhdas es tan vezis,
Ab bels digz et ab bels solatz.

Iratz e dolens m' en partrai,
S' ieu non vey sest' amor de lonh:
No m sai quora mais la veyrai,
Quar tan son nostras terras lonh,
E tant y a pas e camis;
E per aisso non sui devis,
Mas tot sia cum a lieys platz.

Jamais d' amor no m jauzirai,
Si no m jau d' est' amor de lonh:
Que mielhor ni gensor non sai
Ves nulha part, ni pres ni lonh;
Tant es sos pretz verais e fis,
Que lai, el reng dels Sarrazis,
Fos ieu per lieys chaitius clamatz!


Dieus que fetz tot quan ve ni vai,
E formet est' amor de lonh,
Mi don poder, pos talen n' ai,
Qu' ieu remir sest' amor de lonh
Verayamen en luec aizis,
Si que las cambras, e 'ls jardis,

Mi recemblon novels palatz.


Ver ditz qui m' apella lechai,
E deziran d' amor de lonh:
Que nulhs autres jois tan no m plai,
Cum jauzimen d' amor de lonh.
Mas so qu' ieu vuelh m' es tant ahis,
Qu' en aissi m fadet mos pairis
Qu' ieu ames, e no fos amatz.
Mas so qu' ieu vuelh m' es tant ahis,
Totz sia mauditz lo pairis
Que m fadet, qu' ieu non fos amatz.

//

https://es.wikipedia.org/wiki/Jaufr%C3%A9_Rudel

Jaufré Rudel de Blaye, en occitano original Jaufrés Rudèls de Blaia (ca. 1113 en Blaye - ca. 1170) fue un trovador y poeta aquitano en lengua de oc.

Llamado "el príncipe de Blaye", villa cercana a Burdeos, en el estuario del Garona, de la que fue señor, era un caballero de la corte de Leonor de Aquitania originario de Saintonge y estuvo relacionado con Alfonso Jordán de Tolosa y con Hugo Bruno VII de Lusignano. Participó en la Segunda Cruzada (1147-1149), organizada por el rey Luis VII de Francia. Según la leyenda, habría oído hablar de la princesa de Trípoli y se enamoró de oídas, pero perdidamente, de ella. En el curso de la Segunda Cruzada cayó muerto en los brazos de la princesa de Trípoli.

Escribió chansons de amor en que habla de «L'amour de loin» (amor lejano), es decir, el amor imposible y sin esperanza, celebrando quizá a la condesa Hodierna de Trípoli, una dama de buen linaje e inaccesible, o según otros a Melisenda, hija del conde Raimundo I, descendiente de los condes de Toulouse, y de Hodierna de Jerusalén, hija a su vez de Balduino du Bourg y de la princesa armenia Morfia; de ella habría oído hablar a algunos peregrinos de Antioquía. Parece que falleció realmente de amor por una dama establecida en Oriente y que, por razones materiales o psicológicas, este amor fue un amor imposible, amour de loin o, en su nativa lengua provenzal, («amor de lonh» o «amor de terra londhana»). Han subsistido seis, según otros ocho poemas de Rudel, de los cuales cuatro poseen notación melódica. Fueron editados por el medievalista Alfred Jeanroy.

La leyenda se recoge en una de las numerosas rasós o vidas de trovadores provenzales que se han transmitido, y dice así: enamorado de oídas, empezó a escribir poemas a esta musa según las reglas del amor cortés, una de las cuales era no mencionar el nombre de la dama. Como su pasión crecía y no se menguaba, se le hizo necesario hacer tan largo viaje para ir a cantarle sus sentimientos de tú a tú, pero el trayecto era largo y costoso, y Jaufré era pobre y además tenía una salud precaria. Se propuso por lo menos que ella supiera de él y confió sus escritos a los caballeros que partían a Tierra Santa y les hacía prometer que los harían llegar a las manos de Melisenda. Tardó años, pero logró ahorrar lo suficiente para embarcarse y conocer a la protagonista de sus pensamientos a la que dedicaba cada verso que escribía.

Se embarcó en Marsella en una nave templaria; pero su salud ya se había quebrantado mucho y las penurias de la travesía le dieron la puntilla; llegó gravemente enfermo a Palestina. Aun así, arribó a Trípoli y se acercó al palacio pidiendo audiencia con la condesa, pero los guardias se rieron de él y le dieron largas. Su insistencia hizo, sin embargo, que la señora supiese de su presencia y murió en sus brazos, como cuenta la "vida" (reseña biográfica) anónima:

Él enfermó estando en la nave, y fue llevado a Trípoli, a un albergue y tenido por muerto. Se lo hicieron saber a la Condesa; y ella fue a él, hasta su lecho y lo tomó entre sus brazos. Y él supo que era ella, que era la Condesa y al momento recobró el oído y la respiración, y loaba a Dios que la había mantenido con vida hasta que la hubo visto. Y así él murió entre sus brazos. Y ella lo hizo sepultar con gran honor en la casa del Temple. Y luego, en aquel mismo día, ella se hizo monja, por el gran dolor que sentía por la muerte de él.

La leyenda de Jaufré Rudel les resultó un tema irresistible a los poetas del Romanticismo. Escribieron sobre él Ludwig Uhland, Heinrich Heine, Robert Browning (Rudel to the Lady of Tripoli) y Giosuè Carducci (Jaufré Rudel). Algernon Charles Swinburne retomó este tema constantemente desde su The Triumph of Time, en The Death of Rudel y en Rudel in Paradise (también titulado The Golden House) . Inspiró la pieza teatral de Edmond Rostand La Princesse lointaine (La princesa lejana) y la ópera L'amour de loin de Kaija Saariaho, sobre libreto de Amin Maalouf. También el compositor mexicano Ricardo Castro estrenó en 1906 una ópera sobre el tema titulada "La Leyenda de Rudel",con libreto de Henry Brodi. En 1926, sir Nizamat Jung Bahadur, de Hyderabad, escribió también un poema de épica culta sobre este tema, Rudel of Blaye. Recientemente, José Guadalajara ha realizado una versión de esta leyenda bajo el personaje de Jorge de Rudelia, trasunto de Jaufré Rudel, en su novela histórica El alquimista del tiempo (2015).

Belhs m'es l'estius e·l temps floritz

De monte lapis

Lanqand li jorn son lonc en mai 

Lan quan lo temps renovelha

No sap chantar qi so non di

Pro ai del chan essenhadors

Qan lo rius de la fontana

Qand lo rossignols el foillos

Qui non sap esser chantaire


Michael Barrington, Blaye, Roland, Rudel and the Lady of Tripoli: a study in the relations of poetry to life. A.D. 731 - 1950 (Salisbury, 1953)

Nick Riddle & Marcus Sedgwick, Outremer: Jaufré Rudel and Melisande of Tripoli, a Legend of the Crusades (Cambridge, 1994) ISBN 0-9524327-06

George Wolf & Roy Rosenstein, eds., "The Poetry of Cercamon and Jaufre Rudel" (New York, 1983)

Michel Teston, De quelques poètes maudits et troubadours, 2008, edición del autor, ISBN 2950993729.

Yves Leclair, Roy Rosenstein: Chansons pour un amour lointain de Jaufre Rudel, édition bilingue occitan-français, présentation de Roy Rosenstein, préface et adaptation d'Yves Leclair (Gardonne, éditions fédérop, 2011) ISBN 978-2-85792-200-1

http://www.trobar.org/troubadours/jaufre_rudel/

https://www.youtube.com/results?search_query=%22Jaufre+Rudel&aq=f

https://web.archive.org/web/20041205190419/http://perso.club-internet.fr/mboullic/jau_rud.htm

http://www.hs-augsburg.de/~harsch/gallica/Chronologie/12siecle/Rudel/rud_intr.html