Peire de Corbiac. Domna, dels angels regina, + Lo tezaurs

Peire de Corbiac.

Domna, dels angels regina,

esperansa dels crezens,

segon que m comanda sens,

chan de vos lenga romana;

quar nulhs hom justz ni peccaire

de vos lauzar no s deu traire,

cura sos sens mielhs l'aparelha,

romans o lenga latina.

Domna, roza ses espina,

sobre totas flors olens,

verga seca frug fazens,

terra que ses labor grana,

estela, del solelh maire,

noirissa del vostre paire,

el mon nulha no us semelha

ni londana ni vezina.

Domna, joves, enfantina,

fos a Dieu obediens

en totz sos comandamens,

per que la gens crestiana

cre ver e sap tot l'afaire

que us dis l'angels saludaire, (San Gabriel)

quan receubes per l'aurelha

Dieu, cui enfantes vergina.

Domna, verges pura e fina,

ans que fos l'enfantamens,

et apres tot eissamens,

receup en vos carn humana

Jesu Crist, nostre salvaire,

si com ses trencamen faire

intra l bels rais, quan solelha,

per la fenestra veirina.

Domna, vos etz l'aiglentina

que trobet vert Moysens

entre las flamas ardens,

e la toizos de la lana

que s moillet dins la sec' aire,

don Gedeons fon proaire;

e natura s meravelha

com remazetz intaizina. (enterina)

Domna, estela marina

de las autras plus luzens,

la mars nos combat e l vens;

mostra nos via certana:

car si ns vols a bon port traire,

non tem nau ni governaire

ni tempest que ns destorbelha

ni l sobern de la marina.

Domna, metges e mezina,

lectoaris et enguens,

los nafratz de mort guirens,

l'avilheje (?) onh e sana;

doussa, pia, de bon aire,

vos me faitz de mal estraire;

quar perdutz es qui somelha,

que la mortz l'es trop vezina.

Domna, espoza, filh' e maire,

manda l filh e prega l paire,

ab l'espos parl' e conselha,

com merces nos si' aizina.

Nos dormem, mas tu ns revelha,

ans que ns sia mortz vezina.

II.

 

Lo tezaurs (fin).

Faulas d'auctors sai ieu a miliers et a cens,

mais c'anc non fetz Ovidis ni Tales lo mentens;

mais tan n'an fach auctor trobas e fenhemens,

non poiria comtar a totz mos jorns vivens

las lor genologias e los probainamens,

las artz e ls artificis e los trasgitamens

ni las elluzios d'aquels decebemens.

Mais las gestas maiors sai be triadamens,

de Troia e de Tebas com fo l destruimens,

e com en Lombardia venc Eneas fugens,

com fetz sos filhs Alcanis d'Albana ls bastimens.

Aqui duret l'emperis quatorz' engenramens,

tro que Rems e Romuls, que foron dels parens, (Rómulo, Remo)

feron un pauc recepte, e fon lor guerimens:

so fon Roma la grans, pauc cada pauc creissens,

caps de trastot lo mon e senhoreiamens.

Trop de guerras sofri e moutz esvazimens:

tug foron sei vencut, anc us non fon vencens.

De Cezar, de Pompieu sai ieu perfiechamens (Pompeu, Pompeyo)

las vidas e las mortz e ls entrecaussamens,

los trebalhs e las guerras e los descofimens

que s mogro l'us a l'autre entrecapjadamens;

pero en patz esteron e acordadamens.

Si fo vius Marchus Crassus qui moric aur bevens, (bebén or)

cui tug l'ome del mon feron aclinamens:

no i remas hom ni femna no l dones annalmens, (anualmen)

cadaus per son cap, denier d'aur cessalmens. (sensal; censo)

Neros renhet apres, mais lo sieus renhamens (Nerón)

fon a crestiandat molt grans destorbamens

et a tot l'autre mon grans empeiuramens:

Roma la gran fetz ardre per fols efachamens,

sa mair' e so maistre aucir fetz malamens.

E can fo fach al pobol d'aquel desliuramens,

Vespazias e'n Titus, cui fo l governamens, (Vespasiano, Tito)

passeron la gran mar ab grans naveiamens,

dreg ves Jerusalem, abdui comunalmens. (la toma Vespasiano)

Tant estet enviro lo lor assetjamens,

tro grans cocha de fam fetz cels de d'ins rendens. (los de dins)

Aqui fon de Juzieus grans enviliamens;

trenta per un denier: so fon lo venjamens

del mercat c'ap els fetz Judas lo descrezens, 

que vendet Jesu Crist trenta deniers d'argens. (argén, argent, plata, AG)

Dotze Cezars ac Roma tot enteiradamens:

Costantis fo l dotzes, que per revelamens (Constantino, cristiano)

conoc signe de crotz e fo'n en Dieu crezens:

so fo als crestians molt grans eissaussamens. (exaltamén, aumén)

L'estoria dels Grex no m tol oblidamens,

qu'ieu sai com Alexandris, lo fortz e l conquerens, (Alejandro Magno)

conques dotze regismes en dotze ans solamens,

e can saup que sa mortz seria propdanamens,

parti als dotze pars totz sos conqueremens,

car l'avian servit molt honorablamens.

D'estorias de Francs sai ieu continuamens,

e del fort Clodoier, que pels sermonamens (Clovis, Clodoveo)

san Remezi, que fon arcivesques de Rems,

crezet la lei de Dieu e ls seus establimens,

e de Carle Martel, que tolc los demamens,

de Pepin lo petit, com visquet leialmens, (Pipino el breve)

de Carle, de Rotlan los grans conqueremens, (Carlomagno)

que feron en Espanha ab las paianas gens, (España; paganos)

e del rei Lodoic que s'aucis enferens: (Ludovico, Luis)

anc no fo negus reis qu'estes plus engalmens,

c'anc non gazanhet terra ni n perdet autramens.

Las estorias englezas sai ben perfiechamens,

de Bruto, lo truant, co afortidamens

arribet en Bretanha ab grans naveiamens

e venc en Englaterra per far pobolamens: (poblamens, poblassions)

lai venquet Cornilieu, lo gaian, encorrens;

quant ac la terra preza ses contradisamens,

fo partida per sortz en mains de guisamens;

de Merli, lo salvatje, con dis escuramens

de totz los reis engles los prophetizamens. (profecías de Merlín)

De la mort Artus sai per que n'es doptamens, (rey Arturo)

de Galvan, so nebot, los aventuramens,

de Tristan e d'Ysolt los enamoramens, (Tristán e Isolda)

e del clerc lauzengier, per quals lauzengamens

de leis e del rei March parti l maridamens;

de Guillelm lo perdut, com fo terra tenens,

del bo rei Aroet, com fo larcs e metens,

e d'aquels reis en sai que sabon autras gens. 

Senhors, encar sai ieu molt be uzadamens

cantar en sancta glieiza per ponhs e per accens,

triplar sanctus et agnus e contraponchamens,

entonar seculorum, non es menhs us amens,

e far dous chans et orgues e contrapointamens,

e sai be mo mestier aperceubudamens,

tot caresme carnal, quatre temps et avens. (Cuaresma; 4T, adviento)

E sai be cansonetas e vers bos e valens,

pastorelas ab precs amoros e plazens,

retroensas e dansas, e gent-e coindamens.

De totas gens del mon sai aver grazimens,

de clercs, de cavaliers, de domnas avinens,

de borges, de joglars, d'escudiers, de servens;

e sai esser del segle ben e ginhozamens,

retenc los fols e ls savis, a cascu sui plazens,

e m sai guarar d'enueitz e de deschauzimens,

e m tenc en gent parlar et en ensenhamens:

e qui aisso non a, non pot esser valens.

Ab totz me sai aidar, ab fols et ab sabens:

ab fols passi com puesc, ab savis saviamens.

Senhors, so's mos tesaurs e mos amassamens,

mos jois e mos repaus e mos delechamens.

E que m tanh si no ai d'aver grans cobramens

que m tengua en paor ni en consiramens?

Set jorns de la setmana m'estau alegramens,

que non ai consirier ni negus pensamens.

Senher Dieus, ja no us quier trop grans tezauramens,

mas santat a mon cors et assaciamens, 

tan cant viurai al segle, vianda e vestimens,

e que m des far las obras, que m sian salvamens

al dia del juzizi, vers Dieus omnipotens.