Mostrando entradas con la etiqueta romans. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta romans. Mostrar todas las entradas

miércoles, 28 de octubre de 2026

L'évangile de Nicodème, Sens e razos e divina escriptura (Bartsch)

L'évangile de Nicodème. (v. Raynouard, éd. Ramón Guimerá Lorente)

L'évangile de Nicodème, Sens e razos e divina escriptura

Sens e razos e divina escriptura,
quez ay trobada bona, sancta e pura,
m'a mes e motz gran pessamen,
cossi la puesca solamen
de lati en romans tornar.
Car qui vol bona obra far,
quove que sia si bastida
que, cant sera tota complida,
re no y aia de malestan,
que torne ad anta ni a dan.
Tot yssamen vuelh yeu bastir
segon mo sen ni mon albir
una obra bona e covinen
e nom de Dieu omnipoten,
e metray y catre colonas,
autas e fortz, belas e bonas:
que porto guerentias certas;
la segunda d'avangelistas,
que nom podo fondre legistas;
la tersa d'espozisios
que mostro motz belas razos;
la quarta faray de mo sen,
car tornaray be veramen
lo lati em plana paraula,
hon non aura bafa ni faula.
Aquesta escriptura dis
veramen, cossi fon aucis
sus en la cros Jesu Crist Dieus,
hon rezemet trastotz los sieus,
ni fon el sepulcre pauzatz,
e pueys fo vieus resussitatz,
con tornet el cel veramen,
ni co venra al jutzgamen.
Totz aquo dis que sans Johans
ni sans Mathieus ni ls autres sans
e ganre may, que ieu s diray
tot per horde si com deuray.
El tems que Dieus mori per nos,
si con dizem, sus en la cros,
fon adoncs ganre fagz e digz,
que nos non trobam en escrigz,
ni ns ho retrazo li avangeli
ni cell que nos fes lo sauteri.
E per so car ieu ay trobada
una escriptura que es celada
e rescosta a motas gens,
et ieu dirai vos totz los sens
per bona rima e romans
e nom de Dieu e dels sieus sans.
Ieu Eneas mayestre dic:
dels Ebrieus ay trobat escrig
los fagz que fero li Juzieu
a Jesu Cristz, lo fil de Dieu,
e Nicodemus que ho vi
ho escrius tot em pargami
en ebrayc segon sa razo,
pueys ieu en grec, car mi fom bo,
si com la letra departys.
Tugz auzez ho per veritatz
que Domerdieus de maiestatz
trames en terra lo sieu filh,
per Adam gitar de perilh,
e nos autres totz issamen,
quez em sieu filh verayamen;
e'n receup nostra carn mortal, -
per que nos autres serem sal -
el ventre de sancta Maria,
segon que la letra ns detria,
venc en estz mon per nos salvar
e per lo dyable deraubar;
el nasquet esems homs e Dieus
per rezemer trastotz los sieus.
Al Sathanas tenc esconduda
si que non l'a aperseubuda,
a l'enemic, nostra semblansa,
si totz Jesu e ssa efansa
ja fezes meravilhas tals
que no fes hanc luns homs carnals.
El fazia los sortz auzir
e los clobs sautar e salhir,
als secs rendia lur vezer
et als forsenatz lur saber,
ganre de morts resussitet,
domentre que am nos estet.
Cant li Juzieu fello trachor
viro de Cristz, Nostre Senhor,
las meravilhas que fazia,
e l pobol que en ell crezia,
azirero lo tug de mortz
et encuzero lo mot fortz
a'n Pos Pilat, quez era bayles
de la terra e dels realmes,
e si que pres lo li rendero.
D'u sieu descipol lo comprero
trenta deniers, pueyssa liatz
l'aduysero a 'n Pos Pilatz.
El tems que Anna e Cayphas
ero avesque de Judas,
Gamaliel e Neptalim,
et Adroson e Benjamin,
e motz d'autres que ieu no us puesc dir,
car lassarie vos de l'auzir,
aduysero a 'n Pos Pilatz
Jesu Crist Dieus pres e liatz.
Motz fortz l'encolpo e l'encuzo,
motz crims encontra luy aduzo.
"Senhor, aquest," so dizo, "es,
que tu ayssi davan te ves,
filhs d'u fabre, Joseph per nom,
e de Maria, so dis hom.
So dis, que reys es de totz nos,
e per aysso liuram lo vos.
Nostre sabdes corrump e frany
e fay obras que no si tany,
e nostra ley bona e santa
nos rump, cuy nos tenem, ad anta.''
Pilatz respondet als Juzieus:
"Cest es trayst per eyss los sieus,
que so que fa es contra nos.
De que vos autr' es autoros?"
Doncs respondero li Juzieu
encontra Crist, lo filh de Dieu:
"En nostra ley escrig avem,
que a sabde obrar non devem,
et aquest frang lo motz soven,
so es sauput per mota gen.
Encantayres es veramens
e d'aco avem pro guirens
E nom del diable fay auzir
los sortz, e ls clops corre e salhir,
demoniatz, cecx e gibos
motz soven sana vezen nos
al sapte, per que lo te avem
liurat, car nos trastug volem
que sia saupuda sa razos,
si el es mals o si es bos."

sábado, 24 de octubre de 2026

Peire de Corbiac. Domna, dels angels regina, + Lo tezaurs

Peire de Corbiac.

Peire de Corbiac, Corbian, mayestre. Domna, dels angels regina, (lenga Romana, Romans)


segon que m comanda sens,
chan de vos lenga romana;
quar nulhs hom justz ni peccaire
de vos lauzar no s deu traire,
cura sos sens mielhs l'aparelha,
Domna, roza ses espina,
sobre totas flors olens,
verga seca frug fazens,
terra que ses labor grana,
estela, del solelh maire,
noirissa del vostre paire,
el mon nulha no us semelha
ni londana ni vezina.
Domna, joves, enfantina,
fos a Dieu obediens
en totz sos comandamens,
per que la gens crestiana
cre ver e sap tot l'afaire
quan receubes per l'aurelha
Dieu, cui enfantes vergina.
Domna, verges pura e fina,
ans que fos l'enfantamens,
et apres tot eissamens,
receup en vos carn humana
si com ses trencamen faire
intra l bels rais, quan solelha,
per la fenestra veirina.
Domna, vos etz l'aiglentina
que trobet vert Moysens
entre las flamas ardens,
e la toizos de la lana
que s moillet dins la sec' aire,
don Gedeons fon proaire;
e natura s meravelha
com remazetz intaizina. (enterina)
Domna, estela marina
de las autras plus luzens,
la mars nos combat e l vens;
mostra nos via certana:
car si ns vols a bon port traire,
non tem nau ni governaire
ni tempest que ns destorbelha
ni l sobern de la marina.
Domna, metges e mezina,
los nafratz de mort guirens,
l'avilheje (?) onh e sana;
doussa, pia, de bon aire,
vos me faitz de mal estraire;
quar perdutz es qui somelha,
que la mortz l'es trop vezina.
Domna, espoza, filh' e maire,
manda l filh e prega l paire,
ab l'espos parl' e conselha,
com merces nos si' aizina.
Nos dormem, mas tu ns revelha,
ans que ns sia mortz vezina.

II.
 
Lo tezaurs (fin).

Faulas d'auctors sai ieu a miliers et a cens,
mais c'anc non fetz Ovidis ni Tales lo mentens;
mais tan n'an fach auctor trobas e fenhemens,
non poiria comtar a totz mos jorns vivens
las lor genologias e los probainamens,
las artz e ls artificis e los trasgitamens
ni las elluzios d'aquels decebemens.
Mais las gestas maiors sai be triadamens,
de Troia e de Tebas com fo l destruimens,
e com en Lombardia venc Eneas fugens,
com fetz sos filhs Alcanis d'Albana ls bastimens.
Aqui duret l'emperis quatorz' engenramens,
tro que Rems e Romuls, que foron dels parens, (Rómulo, Remo)
feron un pauc recepte, e fon lor guerimens:
so fon Roma la grans, pauc cada pauc creissens,
caps de trastot lo mon e senhoreiamens.
Trop de guerras sofri e moutz esvazimens:
tug foron sei vencut, anc us non fon vencens.
De Cezar, de Pompieu sai ieu perfiechamens (Pompeu, Pompeyo)
las vidas e las mortz e ls entrecaussamens,
los trebalhs e las guerras e los descofimens
que s mogro l'us a l'autre entrecapjadamens;
pero en patz esteron e acordadamens.
Si fo vius Marchus Crassus qui moric aur bevens, (bebén or)
cui tug l'ome del mon feron aclinamens:
no i remas hom ni femna no l dones annalmens, (anualmen)
cadaus per son cap, denier d'aur cessalmens. (sensal; censo)
Neros renhet apres, mais lo sieus renhamens (Nerón)
fon a crestiandat molt grans destorbamens
et a tot l'autre mon grans empeiuramens:
Roma la gran fetz ardre per fols efachamens,
sa mair' e so maistre aucir fetz malamens.
E can fo fach al pobol d'aquel desliuramens,
Vespazias e'n Titus, cui fo l governamens, (Vespasiano, Tito)
passeron la gran mar ab grans naveiamens,
dreg ves Jerusalem, abdui comunalmens. (la toma Vespasiano)
Tant estet enviro lo lor assetjamens,
tro grans cocha de fam fetz cels de d'ins rendens. (los de dins)
Aqui fon de Juzieus grans enviliamens;
trenta per un denier: so fon lo venjamens
del mercat c'ap els fetz Judas lo descrezens, 
que vendet Jesu Crist trenta deniers d'argens. (argén, argent, plata, AG)
Dotze Cezars ac Roma tot enteiradamens:
Costantis fo l dotzes, que per revelamens (Constantino, cristiano)
conoc signe de crotz e fo'n en Dieu crezens:
so fo als crestians molt grans eissaussamens. (exaltamén, aumén)
L'estoria dels Grex no m tol oblidamens,
qu'ieu sai com Alexandris, lo fortz e l conquerens, (Alejandro Magno)
conques dotze regismes en dotze ans solamens,
e can saup que sa mortz seria propdanamens,
parti als dotze pars totz sos conqueremens,
car l'avian servit molt honorablamens.
D'estorias de Francs sai ieu continuamens,
e del fort Clodoier, que pels sermonamens (Clovis, Clodoveo)
san Remezi, que fon arcivesques de Rems,
crezet la lei de Dieu e ls seus establimens,
e de Carle Martel, que tolc los demamens,
de Pepin lo petit, com visquet leialmens, (Pipino el breve)
de Carle, de Rotlan los grans conqueremens, (Carlomagno)
que feron en Espanha ab las paianas gens, (España; paganos)
e del rei Lodoic que s'aucis enferens: (Ludovico, Luis)
anc no fo negus reis qu'estes plus engalmens,
c'anc non gazanhet terra ni n perdet autramens.
Las estorias englezas sai ben perfiechamens,
de Bruto, lo truant, co afortidamens
arribet en Bretanha ab grans naveiamens
e venc en Englaterra per far pobolamens: (poblamens, poblassions)
lai venquet Cornilieu, lo gaian, encorrens;
quant ac la terra preza ses contradisamens,
fo partida per sortz en mains de guisamens;
de Merli, lo salvatje, con dis escuramens
de totz los reis engles los prophetizamens. (profecías de Merlín)
De la mort Artus sai per que n'es doptamens, (rey Arturo)
de Galvan, so nebot, los aventuramens,
de Tristan e d'Ysolt los enamoramens, (Tristán e Isolda)
e del clerc lauzengier, per quals lauzengamens
de leis e del rei March parti l maridamens;
de Guillelm lo perdut, com fo terra tenens,
del bo rei Aroet, com fo larcs e metens,
e d'aquels reis en sai que sabon autras gens. 
Senhors, encar sai ieu molt be uzadamens
cantar en sancta glieiza per ponhs e per accens,
triplar sanctus et agnus e contraponchamens,
entonar seculorum, non es menhs us amens,
e far dous chans et orgues e contrapointamens,
e sai be mo mestier aperceubudamens,
tot caresme carnal, quatre temps et avens. (Cuaresma; 4T, adviento)
E sai be cansonetas e vers bos e valens,
pastorelas ab precs amoros e plazens,
retroensas e dansas, e gent-e coindamens.
De totas gens del mon sai aver grazimens,
de clercs, de cavaliers, de domnas avinens,
de borges, de joglars, d'escudiers, de servens;
e sai esser del segle ben e ginhozamens,
retenc los fols e ls savis, a cascu sui plazens,
e m sai guarar d'enueitz e de deschauzimens,
e m tenc en gent parlar et en ensenhamens:
e qui aisso non a, non pot esser valens.
Ab totz me sai aidar, ab fols et ab sabens:
ab fols passi com puesc, ab savis saviamens.
Senhors, so's mos tesaurs e mos amassamens,
mos jois e mos repaus e mos delechamens.
E que m tanh si no ai d'aver grans cobramens
que m tengua en paor ni en consiramens?
Set jorns de la setmana m'estau alegramens,
que non ai consirier ni negus pensamens.
Senher Dieus, ja no us quier trop grans tezauramens,
mas santat a mon cors et assaciamens, 
tan cant viurai al segle, vianda e vestimens,
e que m des far las obras, que m sian salvamens
al dia del juzizi, vers Dieus omnipotens.

miércoles, 21 de octubre de 2026

Guillaume, IX Comte de Poitiers. Ben voill que sapchon li pluzor ++

XIIe siècle.

Guillaume, Comte de Poitiers.

Guglielmo, conte di Poitiers, Pos de chantar m'es pres talens,

I. Ms. de Paris, fr. 856 (C); Ms. de Modène (D); Ms. de Paris, fr. 1749 (E.); Ms. de Cheltenham 226 (N1) et 231 (N2). 
II. Ms. de Paris, fr. 856 (C). - Appel, Prov. Chrestomathie, p. 52. 
III. Ms. de Cheltenham, fol. 226 (N1) et 231 (N2). - Meyer, Recueil d'anciens textes, Paris 1877, I, 69. (Me.). 
IV. Ms. de Paris, fr. 856 (C); Ms. de Modène (D); Ms. de Paris, fr. 854 (I), 
et suppl. fr. 2032 (K); Ms. de Cheltenham 227 (N1) et 231 (N2); Ms. de Paris, fr. 22543 (R). - Crescini, Manualetto provenzale, Verona 1892, 
p. 7 s. (Cr.). Cf. Die Lieder Guillems IX., Grafen von Peitieu, Herzogs von Aquitanien, hg. von W. Holland und A. Keller, 2e éd., Tübingen 1850, 
p. 7-9, 20-21, 27-29. - Diez, Leben und Werke der Troubadours, 2e éd., 
Leipzig 1882, p. 3 ss. Grdr. n°. 183. 

I.

Ben voill que sapchon li pluzor
un verset de bona color
qu'eu ai trait de mon obrador,
qu'eu port d'aicel mestier la flor,
et es vertaz,
e posc en traire l vers auctor,
quant er lassaz.
Eu conosc ben sen e folor
e conosc anta et honor
et ai ardiment e paor;
e si m partez un joc d'amor,
no sui tan faz
no sapcha triar lo meillor
d'entre ls malvaz.
Eu conosc be cel qui be m di
e cel qui m vol mal atressi,
e conosc be celui que m ri,
e si l pro s'azauton de mi
conosc assaz,
qu'atressi dei voler lor fi
e lor solaz.
Ben aia cel que me noiri,
que tan bo mestier m'eschari
que anc a negun non failli,
qu'eu sai jogar sobre coissi
a toz tocaz;
mais en sai de nuill mon vezi,
qualque m veiaz.
Deu en lau e saint Julia,
tant ai apres del joc doussa
que sobre toz n'ai bona ma;
e cel qui conseill me querra
no ill er vedaz,
ni us de mi non tornara
desconseillaz.
Qu'eu ai mo maistre certa:
ja m'amiga noit no m'aura
que no m voill' aver l'endema,
qu'eu sui d'aquest mestier sobra
tan enseignaz
que ben sai gazaignar mon pa
en toz mercaz.
Pero no m'auzez tan gabier
qu'eu no fos reuzaz l'autrier, 
qu'eu jogav' a un joc grossier
que m fo trop bos al cap premier,
tro fo taulaz;
quan gardei, no m'ac plus mestier,
si m fo camjaz.
Mas ela m dis un reprovier:
“Don, vostre dat son menudier.”
“Et eu revit vos a doblier,”
fis m'eu: “Qui m dava Monpeslier,
non er laissaz.”
E levei un pauc son taulier
ab ams mos braz,
E quant l'aic levat lo taulier,
enpeis los daz,
ei ll dui foron cairat vallier 
e l terz plombaz,
E fi ls ben ferir al taulier,
e fo jogaz.

II.

Farai chansoneta nueva,
ans que vent ni gel ni plueva.
Ma dona m'assay' e m prueva
quossi de qual guiza l'am;
e ja per plag que m'en mueva
no m solvera de son liam,
Qu'ans mi rent a lieys e m liure
qu'en sa carta m pot escriure.
E no m'en tenguatz per yure
s'ieu ma bona dompna am,
quar senes lieys non puesc viure,
tant ai pres de s'amor gran fam.
Que plus es blanca qu'evori,
per qu'ieu autra non azori.
Si'm breu no n ai ajutori,
cum ma bona dompna m'am,
morrai, pel cap sanh Gregori,
si no m bayz' en cambr' o sotz ram.
Quai pro y auretz, dompna conia,
si vostr' amors mi deslonia?
Par que us vulhatz metre monia.
E sapchatz, quar tan vos am,
tem que la dolors me ponia,
si no m faitz dreig dels tortz qu'ie us clam.
Quai pro y auretz s'ieu m'enclostre
e no m retenetz per vostre?
Totz lo joys del mon es nostre,
dompna, s'amduy nos amam.
Lay al mieu amic Daurostre
dic e man que chan e que bram.
Per aquesta fri e tremble,
quar de tam bon' amor l'am,
qu'anc no cug qu'en nasques semble
en semblan del gran linh nAdam. (n'Adam)

III.

Compaigno, non posc mudar qu'eu no m'esfrei
de novellas qu'ai auzidas e que vei:
qu'una domna s'es clamada de sos gardadors a mei.
Diz que ges non volo prendre dreit ni lei,
ans la tenon enserrada quada trei;
tant l'us no ill larga l'estaca que l'altres plus no la ill plei.
Et aquill fan entre lor aital agrei:
l'us es compains gens a for mandacarrei,
e meno trop maior nauza que la mainada del rei.
Et eu dic vos, gardador, e vos castei,
e sera ben grans folia qui no m crei:
greu veirez neguna garda que ad oras non somnei.
Qu'eu anc non vi nulla domn' ab tan gran fei,
qui no vol prendre son plait o sa mercei,
s'om l'aloigna de proeza, qu'ab malvestat non plaidei.
E si l tenez a cartat lo bon conrei,
adoba s d'aquel que troba viron sei:
si non pot aver caval, adonc si compra palafrei.
Non i a negu de vos ja m desautrei,
s'om li vedava vi fort per malavei,
non begues enanz de l'aiga que s laisses morir de sei.
Chascus beuri' ans de l'aiga que s laisses morir de sei.

IV. 

Pos de chantar m'es pres talens,
farai un vers, don sui dolens;
no serai mais obediens
en Peitau ni en Lemozi.
Qu'era m'en irai en eissill,
en guerra laissarai mo fill,
en gran paor et en perill,
e faran li mal sei vezi.
Lo departirs m'es aitan greus
del seignoratge de Peiteus:
en garda lais Polco d'Angeus
tota la terr', a son cozi.
Si Folcos d'Angeus no l socor
e l reis de cui eu tenc m'onor,
faran li mal tuit li pluzor,
felon Gascon et Angevi.
Si ben non es savis e pros,
quant eu serai partiz de vos,
viaz l'auran tornat en jos,
car lo veiran jove mesqui.
Merce clam a mon compaigno,
s'anc li fi tort, que lo m perdo,
et e prec ne Jezu del tro
en romans et en mon lati.
De proeza e de joi fui,
mas ara partem ambedui,
et eu irai m'en a celui
on tuit peccador troban fi.
Mout ai estat coindes e gais,
mas Nostre Seigner no l vol mais;
ar non posc plus soffrir lo fais,
tan sui apropchaz de la fi.
Tot ai guerpit quant amar soill,
cavalaria et orgoill,
e pos Deu plaz, tot o acoill
e prec li que m reteng' ab si.
Toz mos amics prec, a la mort,
que il vengan tuit e m'onren fort,
qu'eu ai avut joi e deport
loing e pres et en mon aizi.
Aissi guerpisc joi e deport
e vair e gris e sembeli.

domingo, 11 de octubre de 2026

Jaufre Rudel. Pro ai del cant essenhadors

Jaufre Rudel.

Geoffroi Rudel

7225, 7614.

Jaufre Rudel de Blaia si fo mot gentils hom, prince de Blaia. Et enamoret se de la comtessa de Tripoli ses vezer, per lo gran ben e per la gran cortezia qu'el auzi dir de lieis als pelegrins que vengron d'Antiochia, et fetz de lieis mains bon vers et ab bons sons ab paures mots. E per voluntat de lieis vezer el se crozet, e mes se adoncs en mar per anar lieis vezer. Et adoncs en la nau lo pres mout grans malautia, si cill que eron ab lui cuideron que el fos mortz en la nau; mas tan feron qu'ill lo conduisseron à Tripol en un alberc com per mort. E fo faitz à saber à la comtessa, e venc ad el al sieu lieich e pres lo entre sos bratz. Et el saup qu'ella era la comtessa, si recobret lo vezer, l'auzir e'l flairar; e lauzet dieu e l grazi que ill avia la vida sostenguda tro que ill l'ages vista. 
Et enaissi el moric entre'ls bras de la comtessa; et ella lo fetz honradamen sepellir en la maison del Temple de Tripol. E pois en aquel meteis dia ella se rendet monga, per la dolor que ella ac de lui e de la soa mort.

7226.

Pro ai del cant essenhadors
Entor mi et ensenhairitz,
Pratz e vergiers, albres e flors,
Voutas d'auzels e lais e critz,
Per lo dous termini suau;
Qu'en un petit de joi m'estau,
Don nuls deport no m pot jauzir
Tan cum solatz d'amor valen.

Las pimpas sian als pastors
Et als enfans bordeitz petits;
E mias sian tals amors
Don ieu sia jauzens jauzitz.
Qu'ieu la sai bona tot aitau
Ves son amic en greu logau:
Per so sui trop soven marritz
Quar non ai so qu'al cor n'aten.

Ont ella jai e sos maritz:
E si per bos cosselhadors
Cosselhan no soi enantitz,
Qu'autre cosselh petit m'en vau
Aitan n'ai fin talan corau,
Alres noi a mas del morir
Sol q'un joi non ai' en breumen.

Totz los vezis apel senhors
Del renh on sos jois fo noiritz
E crei que m sia gran honors,
Quar ieu dels plus envilanitz
Cug que sion cortes leiau.
Ves l'amor qu'ins él cor m'enclau
Ai bon talant e bon albir;
E sai qu'ilh n'a bon escien.

Ma voluntat s'en vai lo cors
La noich, e'l dia esclarzitz
Là ins per talant de son cors.
Mas tart mi ve e tart mi ditz:
Amics, fas ella, gilos brau
An comensat tal batestau
Que sera greus à departir,
Tro qu'abdui en sian jauzen.

Traduction de la pièce précédente par l'abbé Papon. Histoire général de Provence. T. II, p. 451-2.

Assez autour de moi foisonnent:
Mille oiselets sur les buissons
Célèbrent les fleurs qui couronnent
Nos gazons déjà renaissans;
Mais sans bonne amour et sa joie,
De la douleur je suis la proie
Et rien ne peut plaire à mes sens.

Je laisse à l'enfant son tambour,
Je laisse au berger sa musette;
Mais je ne laisserais l'amour
De celle que mon cœur muguette.
Une je sais de tel aloi
Qu'on n'y peut faire nul reproche;
Mais difficile en est l'approche:
Je gémis souvent sous sa loi.

Son mari jaloux la retient
Dans une tour haute et lointaine;
Et si bon conseil ne lui vient,
Pour finir promptement ma peine,
Rien ne pourra me secourir.
Tant suis désireux de sa grace,
Que si rien ne sert mon audace,
Je n'ai recours que de mourir.

Tous voisins et tous habitans
Du lieu qui renferme ma mie,
Je les nomme rois et sultans.
Près de ma dame tant jolie
Courtois deviennent les rustaus.
De ferme amour mon cœur l'adore;
Et je ne crois pas qu'elle ignore
Ni ma tendresse ni mes maux.

Mon hardi vouloir, nuit et jour,
Par une pente naturelle,
S'en va courant vers le séjour
Où l'on a resserré ma belle.
Lors je la vois et je l'entens:
Ami, dit-elle avec courage,
Les jaloux mènent grande rage;
Mais ne laissons d'être constans.

Note. Les pièces de Rudel sont au-dessous du médiocre, et si nous en donnons une, c'est pour mettre le lecteur en état de juger du mérite de la traduction.

Arnaut de Maruelh, La franca captenensa

Arnaut de Maruelh.

Arnaud de Marueil. Arnaut de Mareuil. Maruelh, Marolh, Marol, Maroill, Maruoill, Meruoill

2701, 7225, 7614, 7698.

Arnaut de Maruelh fo de l'avescat de Peiragorc, d'un castel que a nom Maruelh, e fon clergue de paura generacio. E car no podia viure de las suas letras, anet per lo mon: e sabia trobar e s'entendia be. Et astre aduis lo à la cort de la comtessa de Burlas, que era filha del pros comte Ramon, molher del vescomte de Beders (Bezers) que avia nom Talhafer.
Aquel Arnaut cantava be e legia be romans: et era bels de persona, e la comtessa li fazia gran be e gran honor. Et el enamoret se d'ela, e d'ela fazia sas cansos; mas non las li auzava dire, ans dizia que autre las avia faitas. Mas amors lo forset tan que dis en una canso:
La Franca captenensa
Qu'ieu non posc oblidar.
et en aquesta canso il li descobri l'amor. E la comtessa non l'esquivet, ans entendet sos precs e los grazi; e l mes en arnes, e det li baudeza de trobar e de cantar d'ella. E fon onratz hom de cort. Don fe motas bonas cansos, lasquals cansos mostran que n'ac de grans bens e de grans mals.
Vos avetz auzit d'en Arnaut com s'enamoret de la vescomtessa de Bezers, filha del pros comte R., maire del vescomte de Bezers queil Frances auciron quan l'agron pres Carcassona; laquals vescomtessa era dicha de Burlas, per so qu'ela fon nada dins lo castel de Burlas. 
Mot amava Arnaut: don lo (rei' n) rei n' Anfos, que entendia en ela, s'aperceup que volia ela gran be ad Arnaut. El rei fo ne fort gilos e dolens, qu'an vit los semblans amoros qu'ela fazia az Arnaut, et auzic las bonas cansos qu'el fazia d'ela. Si la occaizonet d'Arnaut; e dis tan e tan li fes dire, qu'ela donet comiat ad Arnaut, e l vedet que mais no l fos denan ni mais cantes d'ela. Arnaut, quant auzi lo comiat, fo sobre totas dolors dolens; e si s'en parti com hom desesperatz de lieis e de sa cort. Et anet s'en à 'n Guillem de Monpeslier, qu'era sos amics e sos senhor, et estet gran temps ab lui. E lai plays e ploret, e lai fe aquesta canso que dis:
Mot eran dous miei cossir.

2701, 3794, 7225-6, 7614, 7698, M.

La franca captenensa
Qu'ieu non posc oblidar,
El dos ris e l'esgar,
El semblan queus vi far
Mi fan, domna valens
Melhor qu'ieu no sai dir,
Ins el cor suspirar:
E si per me nous vens
Merces e cauzimens,
Tem que m n'er à morir.

Ses gienh e ses falhensa
Vos am, e ses cor var
Al meils qu'om pot pessar. 
D'aitan nous aus forsar
Per vostres mandamens. 
Ai! domna cui dezir,
Si conoissetz nius par 
Que sia fallimens
Quar vos soi be volens,
Sufretz m'aquest fallir. (sufretz 'm) 

Non ai tan de plevensa, 
Ni posc razon trobar
Don m'aus asegurar 
Que ja m denhetz amar: 
Mas ditz mos ferm talens
Que poiri' avenir.
No m dei desesperar;
Que tals es pauc manens 
Que l fai asters e sens 
En gran ricor venir.

Domna, per gran temensa, 
Tan vos am eus ten car, 
Nous aus estiers pregar. 
Mas plus fai ad onrar 
Us paubres avinens, 
Quan sab honor grazir 
E'ls bes d'amor celar, 
Q'us rics desconoissens, 
Cui par que totas gens
Lo dejan obezir.

Tan etz de gran valensa, 
Queus am mais ab cor clar 
Ses pro merce clamar 
Qu'ab autra gazanhar. 
El vostr' ensenhamens, 
Pos no m'en posc partir, 
Fassaus humiliar
Si que vostre cors gens, 
Si no m val no m'azir.

D'onratz faitz avinens 
Del rei e d'autras gens 
Vos faitz à totz grazir.

2701, 3794, 7225-6, 7614, 7698, M.

Mot eran dous miei cossir
E ses tot marrimen,
Quan la bel' ab lo cors gen,
Humils, franqu' e de bon aire
Me dis de s'amor estraire
Don ieu no m posc partir.
E quar ilh no m rete,
Ni l'aus clamar merce,
Tuich solatz mi son estranh,
Pos de leis joi mi sofranh.

Domna sius plagues sufrir,
Pel vostr' eis cauzimen,
Qu'ab dous precs cars humilmen,
Mercejan com fis amaire,
Vos auzes mon cor retraire
En loc d'autre jauzir,
Vos no costera re
E mi feiratz gran be:
Que'l malaute quan se planh,
Si no l val, si se refranh.

Bela domna cui dezir,
Per vostr' ensenhamen, 
Vostre bel acoillimen
No m vedets com soletz faire.
Del plus nous aus pregar gaire,
Tan soi espaventatz
Quar es de tan rics plais:
Mas Ovidis retrais
Qu'entre'ls corals amadors
Notz paratges e ricors.

Ensenhamen e beutatz, 
Plazers ab gen parlar, 
Gent acoillir et honrar, 
Cortes' ab gaia semblansa 
Vos fan sobr'autras onransa; 
Per que jois e solatz 
Reviu en vos e nais, 
Vas qualque part biais: 
E no m'o fai dir amors, 
Mas ver e vostra valors.

Tant es per tot issausatz
Vostre pretz fin e cars,
Tem que nous val mos lauzars.
Pero be sai ses duptansa,
Si tot s'a drecha balansa,
Qui met plus en un latz
Sol un gran, pesa mais
Vas cela part lo fais;
Atressi creis vostr' onors
Cum hom plus ne dis lauzors.

Genoes so sapchatz,
Si com abril e mais
Son d'autres mes plus gais,
Es vostre ric pretz colors
Resplandens sobre 'ls melhors.
 
Frances, qui que s biais
Ni de proeza s lais,
Vostre pretz creis e nais,
Tant es sobre los aussors,
Malgrat dels lauzenjadors.