Mostrando entradas con la etiqueta femna. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta femna. Mostrar todas las entradas

sábado, 24 de octubre de 2026

Izarn (anónimo), las novas de l'heretge. Di me, de cal escola as tu aisso avut

Izarn, las novas de l'heretge. 

Izarn, las novas de l'heretge. Di me, de cal escola as tu aisso avut



P. Meyer, Annuaire - Bulletin de la Société de l'Histoire de France 1879, p. 233 ss. (Me.). Appel, Provenzalische Chrestomathie, p. 153 ss. (Ap.). - Grdr. § 16, p. 160. St. p. 50.

"Di me, de cal escola as tu aisso avut
que l'esperitz de l'home, cant a lo cors perdut,
se met' en bou o'n aze o en mouto cornut,
en porc o en galina, el premier c'a vezut,
e va de l'un en l'autre, tro que i a cors nascut
o d'ome o de femna? Aqui a loc sauput,
aqui fai penedensa et a lonc temps tengut
e tostems o tenra, tro sia endevengut
lo dia del juzizi, que deu cobrar salut
e tornar en la gloria el loc que a perdut.
Aisso fas tu conoisser a l'home deceuput
c'as donat al diable e l'as de Deu mogut,
que va de l'un en l'autre et espera salut
e cuia recobrar aco que a perdut.
Tot loc e tota terra que t'a ja sostengut
degra perir e fondre, que tan mal as tescut,
ordit e semenat lai on hom t'a crezut.
Si aguesses la fe d'en Bernart Montagut
o d'en Raimon Vilar o d'en Bernart Pagut,
be t foras cofessatz.
Oimai d'aissi avan non seras esperatz:
si aras no t cofessas, lo focs es alucatz,
e l corns va per la vila l pobles es amassatz
per vezer la justizia, c'ades seras crematz."
"Izarn," so ditz l'eretje, “si vos m'asseguratz 
ni m faitz assegurar que no sia crematz,
emuratz ni destrugz, be sofrirai en patz
totz los autres tormens, si d'aquestz me gardatz; 
e s'eu posc esser fis que de vos no m partatz
e que m tenguatz onrat, que no sia forsatz,
tant auziretz de mi dels nostres enbaissatz,
que per ver dic a vos que m n'aian lauzenjatz. 
Beritz e Peir Razols non sabon ab us datz
segon qu'eu vos dirai de tot can demandatz
de crezens ni d'eretjes; mas volh n'esser celatz,
que s'eu s dic mos secretz ni m'en descobriatz
e ma cofessio e no m recebiatz 
vos ni ls prezicadors, seria i gualiatz.
E dirai vos per que, be volh que o sapchatz:
qu'eu ai be cinc cens homs d'aquestas mas salvatz
e mes en paradis, mai fui bisbes levatz
si m sui partitz de lor e ls ai desamparatz;
trastotz aquels cinc cens auria dessalvatz
e liuratz als diables per far lor voluntatz,
en las penas d'ifern cazutz e condampnatz,
que ja mai us d'aquels non seria salvatz.
E que faria eu, si pois er' encontratz
per los amics d'aquels e no m recebiatz
et er' en vostra cort escarnitz e janglatz,
e perdia l loc de So, en que eu sui pauzatz,
e caber no i podia? Seria grans foldatz.
E par aco volria que i fos la fermetatz
del laissar o del penre, mai vengutz sui guizatz.
Mai tot en primaria volh be que o sapjatz
qu'eu per fam ni per set no mi sui prezentatz,
ni per nulha paubreira, que be vos o sapjatz.
Vers es que totz nos autres a hom entrecelatz,
que ns gardem de l'esclau d'aquels c'om a citatz,
que non trobon adop que lor sia onratz
ni nulh plaideiamen senes covens fermatz;
que qui pren un heretje, on que sia trobatz,
lo deu redr' a la cort, si vol estr' escapatz.
Aisso so meravilhas maiors que no us pensatz,
que li plus car amic e ls plus endomergatz
que nos autri acsem, nos n'an dezamparatz
e so fach adversari et enemic tornatz,
que ns prendo e ns estaco cant nos an saludatz,
per so qu'els sian quiti e nos autres damnatz.
Aissi cuion ab nos rezemer lor peccatz.
Mai ans que cocha m fassa, m'en sui aconselhatz,
que sui vengutz en cort de grat e non forsatz,
e fag vos ai amor maior que no us pensatz,
qui sap la benanansa en la cal sui pauzatz.
E dir vos ai un pauc si no vo n enoiatz:
Eu ai ganre d'amics, manens et assazatz,
e no n i a negu que s tengua per paguatz,
s'a deniers o argen, tro que ls m'a comandatz.
D'avers e de comandas sui be atessaratz,
que totz nostres crezens ne tenc acabalatz;
que pauc n'i trobaretz paupres ni estiratz.
De vestirs a dobliers sui be apparelhatz,
de camizas, de braguas, de lansols bugadatz,
de cobertors, de vanoas a mos amics privatz,
que ls en posc ben servir, can los ai covidatz.
Si m dejuni soven, ja d'aco no m planguatz,
que be mangi soven de fort bos cozinatz,
de salsas de girofle e de bos empastatz.
Be val peis avol carn, e bos vis giroflatz
val be vi de tonela, e pas barutelatz
val be michas de claustra; et eissutz que molhatz
val mais a las vegadas, que, can vos trasnuchatz
al ven o a la ploia ni venetz tantolhatz, 
eu m'estau dins cobert belamen et en patz
ab los nostres cofraires, que son appariatz,
que m'espulgo e m grato can m'en ven volontatz.
E ben a las veguadas, can m'en ven volontatz,
si es cozis o cozina, no costa re l peccatz,
qu'eu meteis m'en absolvi, can ne so devalatz.
Non i a descrezensa ni tan mortals peccatz,
qui que ls digua ni ls fassa, que no sia salvatz,
s'a nos autres s'en ve, aissi o entendatz,
per me o pel diague que m'estara de latz.
Vecvos la benanansa en que eu sui pauzatz!
E s'eu la volh giquir, car conosc qu'es peccatz,
e prenc la fe de Roma, volh que m'o graziscatz
e que sia receuputz coma us homs onratz.
Ermengautz de Figueiras fo mos pair' apelatz,
cavaliers pogr' eu esser si astres m'en fos datz;
e s'eu no sui el segle garnitz ni espazatz,
volh o esser de Deu, mas vos m'o conselhatz.
A vos o dic, n'Izarn, car es enrazonatz
de rimas de romans, et es endoctrinatz,
que nulhs homs de las terras en es mielhs assaiatz. 
De nove questios que denan me pauzatz
e m prezicatz tot jorn, me sui aconselhatz,
que totas las creirai, e mai, si m'en mostratz,
per los bos testimonis que vos me amenatz
e per las guerentias que denan me pauzatz.
Per las vostras paraulas volh esser bateiatz
e tornatz a la fe que vos me sermonatz,
vos e fraire Ferriers, a qui poders es datz
de liar e de solvre, cals que sia l peccatz,
d'eretj' o de Baudes o dels Essabatatz.
E qui de mi us demanda, qui es lo coffessatz,
vos lor o podetz dire, car sera veritatz,
qu'es Sicartz de Figueiras, lo cals es cambiatz
de trastotz sos mestiers.
C'aissi coma sol esser enemics e guerriers
de la gleiza de Roma, oimai irai estiers,
qu'encaussarai heretjes, crezens e lauzengiers,
que ja amor ni tregua, que valhan dos deniers,
non trobaran ab mi: e s'anc fui plazentiers
a Peire Capella, ni a sos captaliers,
ni a Joan del Colet amics ni parceriers,
oimai d'aissi enan lor serai aversiers.
Si covertir no s volon, ans que venga febriers,
trastotz los farai penre a nostres escudiers.
Beritz e Peir Razols e Ricartz lo portiers
sabran be las estradas e ls camis traversiers,
los cluzels e las balmas e ls passes e ls sendiers
e ben las cavarotas on rescondo ls deniers.
E no m podon guerir qu'eu no ls tenga premiers.
Ja no us i calra esser, vos ni fraire Ferriers,
si covertir no s volo, vistz nostres messatgiers.”
"Sicart, ben aias tu: aquel Deus drechuriers
que formet cel e terra, las aiguas e ls tempiers
e l solelh e la luna, ses autres parsoniers,
te done que tu sias d'aquels leials obriers
que Deus mes en la vinha, c'aitan det als derriers,
can los ac alogatz, coma fetz als premiers.
Tu seras us d'aquels, si vols esser entiers,
c'aissi com as estat pervers e messorguiers,
que sias vas la fe leials e vertadiers.”