viernes, 16 de octubre de 2026

Guirautz de Borneill. Alegrar me volgr' en cantan

7225, 7614, 7698.

Guiraud, Giraud, Guiraut, Giraut, Girautz ; Borneil, Bornelh,  Bornelh, Borneill,  Bornell, Borneil, Borneyll

Guirautz de Borneill si fo de Limozi, de l'encontrada d'Esidueill, d'un ric castel del visconte de Lemoges. E fo hom de bas afar, mas savis hom de letras e de sen natural. E fo meiller trobaire que negus d'aquels qu'eron estat denan ni foron apres lui; per que fo apellatz maestre dels trobadors, et es ancar per totz aquels que ben entendon subtils ditz ni ben pauzatz d'amor e de sen. Fort fo honratz per los valens homes e per los entendens, e per las dompnas qu'entendian los sieus maestrals ditz de las soas cansos. E la soa vida si era aitals que tot l'ivern estava à scola et aprendia, e tota la estatz anava per cortz e menava ab se dos cantadors que cantavan las soas cansos. Non vol mais muiller; e tot so qu'el gasaingnava dava à sos paubres parens et à la eglesia de la vila on el nasquet; la qual glesia avia nom et a encaras Saint Gervasi.

2701, 3794, 7225-6, 7614, M.

Alegrar me volgr' en cantan
E si d'un sol pauc m'ajudes
Mon bel senher, ai ben talan,
Que ja per nauza ni per dan
Qui m creises, no m desconortes:
Qu'estiers no m fora frutz ni flors,
Ni gen pascors,
Joi ni solatz.
Mas valha m cauzimen, si l platz,
Que m'ajut bona sospeissos
En un vers far que sia bos.

E pero ben a mais d'un an
Qu'om me pregava qu'ieu cantes;
E fora bon que m n'esforses,
Si m pogues pagar del mazan.
Mas volh que'l cor s'acord' al can,
E que la boca rend'apres
Dels bels digz e dels faitz majors
Gratz e lauzors:
Quar si cantatz
De tal cui plass' eus sofr'en patz
Vostres precs e vostras cansos,
Pro von escai rics gazardos.

E seraus pretz, à mon semblan,
Si vostre cant meillur' ades;
E si ja vis que meillures
Lo mieus, qo fera son coman
Tostemps mais! E si ja d'afan
Qu'en agues trait me corailles,
Tostemps mi defendes amors
De sas honors;
E fos mostratz
Coma fol desaventuratz,
De joi dezamparatz e blos,
A cui no tanh honors ni pros.

Dieus! co m'er anatz regardan
Si ja vira que m'agrades!
E no ges per so qu'ieu cujes
Qu'en nulla re m'abelis tan.
Pro m'ave meils que no deman:
E cum, no m'o diras? fols es:
Ja sabs tu d'aquestz amadors
Leus parladors,
Que lor foudatz,
Quan lor afar s'es aviatz,
Lor tol plazer e ditz e dos;
E ls mena tristz e cossiros.

Per qu'ieu, que no m'azaut d'engan,
No volgra qu'autre m'ensenhes
So que mon joi me destorbes,
Ans agr'ops qu'empares enan.
E per so m vau sols alegran
E cossir com ja nʼatendes
Cosselh d'amics, quar de senhors
M'es lor acors
Sobretarzatz;
E lonh me de mos plus privatz,
Tan dubti que locs e sazos
M'embles qualque mot perilhos.

E no ges per so qu'ieu soan
Lor solatz, e mout no prezes
S'auzes dir, e que demandes
Aissels que venon ni que van,
Tals novas en qu'anes mesclan
So que negus non entendes.
Que per us prims entendedors
Me tol paors
E frevoltatz,
Quar no cug esser ben amatz,
Mans gabs, mans ditz, mans fagz ginhos
Per que fora bautz e joios.

Er diran tug qu'ieu dis ogan,
Qu'à tot home qui ben ames
Agr'ops un bon amic trobes
On de re no s'anes dubtan;
Quar us no sab de que ni quan
Li er ops qu'om lo cosselhes.
Per qu'ieu dic qu'als fis amadors
Es valedors
Cosselh privatz;
Quar greus er, si nous en gardatz,
Que l'un dels totz tres companhos
Nous sia soven enoios.

Quascus si gart si com ieu fatz
Tan be, Sobre-totz, que neis vos
No sabetz quals es ma rasos.

Ben leu m'an lai part los glotos,
O sai e lai, o sus o jos.

2701, 7226.

L'autrier lo primier jorn d'aost
Vinc en Proensa part Alest;
E cavalcav' ab semblan mest,
Qu'ira m tenia sobrieira,
Quant auzi d'una bergieira;
E fon just' un plaissaditz.
E quar fo suau lo critz
Don retendi la ribieira,
Vau m'en lai tot esbaïtz
On amassava favieira.

E si tot s'avia pel brost
E strecha'l gonella que vest,
Ans que li demandes: don est?
Ela m tenc à l'estrubieira;
Pois dis me: per qual dressieira
Vengues ni don es issitz?
Ja m sembla sias marritz.
No m'aiatz per trop parlieira,
Que quar es sols escaritz
Ai ben drech que vos enquieira.

Toza, beus dirai, quan que cost,
Pos tan gen m'en avetz enquist, 
Quals aventura m mena trist:
De bon' ami' ai nescieira
Que fos fin'e vertadieira;
Qu'eras me soi departitz
D'una falsa betairitz
Quem fa camiar ma carrieira;
E fora m capdels e guitz
Si no fos tan volatieira.

Senher franc, à qui que s'ajost
Ab ric'amor, non er, per crist,
Si tot sa pro auzit ni vist,
Ses clam; qu'una cavalieira
Vol be qu'om en fag o mieira
Sos bes e'l mal si oblitz;
Qu'ades, non es tan garnitz,
Tornaraus d'autra manieira;
Qu'estas autras camiairitz
Segon tost autra carrieira.

Toza, dieus volha que mi ost
Del mal que tanta pena m bast,
E perda'l dormir e'l depast.
Mas volh ab la senha nieira
No crezatz que plus vos quieira;
Per so quar gen m'aculhitz
Vos serai francs e cauzitz.
Quar cove queus en refieira
Merces quar nous enfugitz:
De lonh m'avizetz primieira.

Senher, be m'aura ops qu'en sost
Del fag, qu'enqueras l'oc non tast;
Que'l cors ai pauc e de sen cast,
Si beus mi fas prezentieira:
Pois cug segon ma paubrieira
Que m sia datz bos maritz.
Mas quar tan pauc m'enqueritz
Farai d'aitan que laugieira,
Qu'ab fis sagramens plevitz
Auretz m'amistat entieira.

Toza, be'n fora gauzitz:
Mas tant es ferma'l razitz
Que mou de lai part Lobieira,
Que'l mal, pois s'er endormitz,
Ai paor que pieitz me fieira.

Senher ges non es arditz,
Quar de mal queus er fugitz
Temetz que pois vos enquieira.
Mas pos tan m'es abelitz
Sojornem en est' ombrieira.

Toza, n'Escaruenh' es guitz
De pretz, que m det companhieira
Cortez' e finʼamairitz;
Per que' l mal me fug à tieira. (per que 'l) 

Senher un pauc es fallitz,
Qu'eras d'autra companhieira
Parletz que fossetz aizitz,
Si tot ses plus ufanieira.

2701, 3794, 7225-6, 7614, M.

No posc sufrir qu'à la dolor
De ma den la lengua no vir,
E'l cant à la novela flor
L'an quan vei los ramels florir. (Lanquan)
Doussa votz pel boscatge
Aug d'auzeletz enamoratz;
E si tot m'estau apessatz
Ni pres de mal usatge,
Quan vei camps ni vergiers ni pratz 
Ieu m renovel e m'asolatz.

Qu'ieu no m'esfors d'autre labor
Mas de cantar e d'esjauzir.
Q'una noich sommiei en pascor
Tal somni que m fetz esbaudir,
Q'us esparviers ramatge
S'era sus é mon ponh pauzatz
E semblava s adomesjatz:
Anc no vis tan salvatge;
Mas pois fo maniers e privatz
E de bos gets apreizonatz.

Lo somnhe dis à mon senhor
Qu'à son amic lo deu hom dir;
Et enarret lo m'en amor,
E m dis no podia falhir,
Que de l'aussor paratge 
Conquerrai tal amigu' en patz,
Quan be m'en serai trebalhatz,
Quanc hom de mon linhatge
Ni d'outra ma valor assatz
Non amet tal ni fon amatz.

Eras n'ai vergonh' e paor,
E m'esvelh en plang e sospir;
E'l somi tenc à grand folor
E no crei que posc' avenir.
Pero de fat coratge
No volh partir un ric pessatz,
Qu'apres nostre passatge
Crei qu'el somni sia vertatz,
Aissi dreg co m fon enarratz.

E pois auziretz cantador 
E cansos anar e venir; 
Qu'eras que tenon sai onor,
M'aven un pauc plus enardir
D'enviar mo messatge
Que parte nostras amistatz,
Que sai n'es faita la mitatz
Mas de lai non tenc gatge:
Pero ja non er acabatz
Nul fatz tro sia comensatz.

Qu'ieu ai vist acomensar tor
D'una sola peir' à bastir,
E cada pauc pojav' aussor
Tro que la podi' om garnir.
Per qu'ieu prenc vassalatge
D'aitan, si vos m'o cosselhatz,
Que'l vers quant er ben asomiatz
Trametrai él viatge,
Si trob que loi porte viatz,
Ab que s deport e s don solatz.

E vos entendedors vejatz,
Que sabetz mon lengatge,
Quora que fezes motz serratz,
S'ara los ai ben esclairatz. 

E soi m'en pels prims esforsats,
Qu'entendan quals cansos ieu fatz.

2701, 3794, 7225-6, 7614, 7698, M.

S'ara no poja mos cans
No sai com jamais s'enans;
E si no m val dos aitans
Que far no solia,
Ben auras dregz lo m soans.
E per que? no m'o demans,
Qu'ieu no t'o diria.

E seras mi drogomans?
A cui? leis cui soi comans.
E com entendra tos mans?
Ja d'aquo no t sia, 
Que'ls ditz els fatz els semblans,
El nom el pretz el bobans
T'er guitz en la via.
E tu ja t fas conoissens?
Ieu, oc. E tu non entens
Qu'ieu fas motz ben aprendens
E ses maestria?
Si fauc be; mas totz es sens.
Per que? quar vol tota gens
Li port garentia. 

Quo'l sieu bel cors avinens
Es assazats e manens
De tots bos ensenhamens 
E de cortezia,
Ja n'auras tu malvolens
Quar en trop lauzar t'emprens.
E qui m graziria?

Seus enemics e guerriers
No t falliran volontiers:
Q'us enoios fols parliers
Trob'om quascun dia.
Fors qu'ieu no soi sobransiers
Mas si la'n blasmav' Ogiers
Ieu l'en combatria.

Que'l sieu laus es dreituriers,
El nom vers, el pretz entiers;
E si m'era vis estiers

Que'l sieu laus es dreituriers, 
El nom vers, el pretz entiers 
E si m'era vis estiers
No m n'entrametria:
Qu'anc fort no fui sovendiers 
De tals lauzars plazentiers,
Ni non o faria.

E tu que tanh sos lauzars?
Ja m'en forsa sobramars.
Mais t'en valria calars.
Be ditz gran folia;
Que, per dieu, sol lo parlars
M'adutz tals quals bos pensars,
Q'usquecs me valria.

E si tos ditz no les cars
No t'en volgras esser pars?
Eu, no per re; que'l cujars
M'ajud' e m'enbria
So m'es vis tots mos afars;
E val en mais mos cantars
Per aital paria.

E s'il bos reis dels Navars
M'o lauza, de mantz blasmars 
Gaire no m daria.

2701, 7226.

S'es cantars ben entendutz
Ei sofris pretz e valor;
Per qu'es lag de trobador,
Des que son cant er saubutz,
Qu'el eis en sia lauzaire:
Que be pareis al retraire
Si l n'escai blasmes o laus.

E bos pretz reconogutz
Dur' ades d'una color, 
Si'l senher guara com cor,
Qu'aissi sera leu vencutz.
E qui fort es rabinaire
No sab ni no s pot estraire
Qu'ans termini no repaus.

E bon' amistat de drutz, 
Qui la noiris ab temor, 
Fa bon frug e bona flor, 
Qu'à quascus n'escai salutz.
E nous aizinets gabaire,
Si a ren fatz fis amaire;
Ans cove francs e suaus.

Qu'ieu ai d'amadors vist mutz,
Pois si feron gabador:
Quan guerra sors entre lor,
Lo gabar es remazutz
Escarnitz. Sobregabaire
Dins e defors son repaire
A pejor perilh que naus.

Lo vers auzit e mogutz
Coma de bon trobador,
Pois revertis en error
Lo cant quant era saubutz:
Q'us se fazia clamaire
Dels digz don autr'era laire, 
Com fes la gralha del paus.

Rics savis descazegutz
Pois foron larc donador;
Quar per agrei de folor
Remania lor pretz nutz.
E cui sens non es guidaire
No sab ni pot à cap traire,
Ans par à la fin bertaus.

Et ieu que soi sà vengutz,
Bos reis, per vostra valor;
E noi mou à, contador
Mas del vers quant er saubutz
Ves lo vostr'entier vejaire:
Quar sai quens etz guitz e paire
De pretz e tenetz las claus.

Et creis vos ades vertutz,
Qui que s vir de dretz en caire;
E dieus si l platz laus esclaire,
Qu'ieus am servir e non aus.