Mostrando entradas con la etiqueta avinens. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta avinens. Mostrar todas las entradas

domingo, 25 de octubre de 2026

Guiraut Riquier. Pus astres no m'es donatz + Amors m'auci, que m fai tant abelhir +++

Guiraut Riquier.

Guiraut Riquier, Narbona. pastorella 1, 2, 3, 4, 5, 6


I.

La primeira retroencha d'en Guiraut Riquier, facha en l'an 1270.

Pus astres no m'es donatz
que de mi dons bes m'eschaya,
ni nulhs mos plazers no l platz,
ni ai poder que m n'estraya,
ops m'es qu'ieu sia fondatz
en via d'amor veraya;
e puesc n'apenre assatz
el Cataluenha la gaya (en Cataluña, Catalunya la gaya, alegre)
entre ls Catalas valens (entre'ls catalans valens)
e las donas avinens. (y les dones avinens : majes)
Quar dompneys, pretz e valors,
joys e gratz e cortezia,
sens e sabers et honors,
belhs parlars, bella paria
e largueza et amors,
conoyssensa e cundia
troban mantenh e socors
en Cataluenha a tria
e las donas avinens.
Per qu'ieu ai tot mon acort
que d'elhs lurs costums aprenda,
per tal qu'a mon Belh Deport
done razon que m'entenda,
que non ai autre conort
que de murir me defenda.
Et ai cor, per penre port,
qu'en Cataluenha atenda
entre ls Catalas valens
e las donas avinens.
E s'ieu entr' elhs non aprenc
so per qu'amors guazardona
servir als sieus, don dan prenc,
no y a mas qu'om me rebona;
quar tant d'afan ne sostenc,
que m'a gitat de Narbona.
E per gandir via tenc
en Cataluenha la bona
entre ls Catalas valens
e las donas avinens.
Tan suy d'apenre raissos
que d'amar ai fallensa,
que nulhs pessars no m'es bos
may selh qu'als verays agensa;
e quar no l say ad estros,
vau per bona entendensa
querre e trobar cochos
en Cataluenha valensa
entre ls Catalas valens
e las donas avinens.

(N. E. ¿En qué lengua se entendería Guiraut Riquier con los catalanes valientes y las mujeres majas? Pues en occitano, está clarísimo.)


II. 

Breu doble d'en Guiraut Riquier, l'an 1265.

Amors m'auci, que m fai tant abelhir
sella que m plai; quar neys no m n'eschai gratz,
ni ai poder ni cor qu'allor me vir,
et es ma mortz qu'ieu ben am, non amatz,
per que mos chans diversa.
Mout ai chantat, que anc no plac auzir
a lieys qu'ieu am: per que m suy acordatz,
pus mas chansos ab precx no vol grazir,
qu'est breu doble fassa, e si li platz,
tenrai via traversa.
Nueg e jorn pes co pogues avenir (nit y día penso com puguera avindre)
en far son grat; per que m suy assaiatz
en tans chantars; qu'estiers non li aus dir (tans, no tants)
los mals qu'ieu tray; et on pus suy sobratz,
yeu la truep pus enversa.
Mos Velhs Deportz, est noms me fa mentir,
qu'ab desconort lo dic; quar no m'aidatz,
mos dobles mals se tersa.

III. 

Serena d'en Guiraut Riquier, l'an 1263.

Ad un fin aman fon datz
per si dons respiegz d'amor,
e l sazo s e l luecx mandatz.
E l jorn que l ser dec l'onor
penre, anava pessius
e dizia sospiran:
"Jorns, ben creyssetz a mon dan,
e l sers
auci m e sos loncx espers."
Tant era l'amans cochatz
de la deziran ardor
del joy que l'er' autreyatz,
qu'elh se dava gran temor
que l ser non atendes vius.
E dizia sospiran, etc.
Nulhs hom non era de latz
a l'aman, que sa dolor
no conogues, tant torbatz
era ab semblan de plor;
tant li era l jorns esquius.
E dizia sospiran etc.
Mout es greu turmen astratz
a selh qu'ab nulh valedor
no s pot valer; donc gardatz
d'est aman, en qual langor (d'este amán)
era l jorn d'afan aizius.
E dizia sospiran:
"Jorn, ben creysses a mon dan, (día, be creixes al meu mal; daño)
e l sers
auci m e sos loncs espers."


IV.

E car diversamen
auch pages apelar,
si com sabon uzar
per obras o per als;
e dels menestairals (menestrals)
aug lo meteis semblan; (escolto lo mateix)
dels mercadiers, que van
o estan, atertal (atretal, autretal)
(mas dels borzes no m cal
aras parlar estiers);
et aug los cavaliers
diversamen nomnar,
e ls clergues apelar,
com hom pot, pus onran,
los noms divarian.
E, si us ai dig desus,
dic que l devers e l'us
son per dreg acorsat,
qu'en generalitat
a trops especials,
que cascus generals
per alcuna razo,
si com de regio,
terras, vilas e gens,
e tot propriamens
es per dever nomnat:
per que m'ai albirat
que fora covinen
de uzar eissamen
de noms entre joglars.
Que non es benestars
car entr' els li melhor
non an de nom honor 
atressi com de fach.
Qu'ieu ne tenc a maltrach
c'us homs senes saber
ab sotil captener,
si de calqu' estrumen
sab un pauc de prezen,
s'en ira el tocan
per carrieiras, sercan
e queren c'om li do;
o autre, ses razo,
cantara per las plassas
vilmen, et en gens bassas
metra queren sa ponha,
en totas, ses vergonha,
privadas et esternas;
pueys ira s n'en tavernas,
ab sol qu'en puesc' aver;
e non auzan parer
en deguna cort bona.
Car hom aquels mensona
ses autre nom joglars,
ni sels, que trasgitars
es lor us ses als far,
ni cels que fan jogar
ni d'autres, que capdels
bos non lur es donatz.
Car per homes senatz,
sertz de calque saber,
fon trobada per ver
de premier joglaria,
per metre ls bos en via
d'alegrier e d'onor.
d'auzir d'aquel que sap
tocan issir a cap, (issir : eixí, ixí, eissí)
e donan alegrier:
per que l pro de premier
volgron joglar aver,
et enquer per dever
n'an tug li gran senhor.
Pueis foron trobador,
per bos faitz recontar
chantan e per lauzar (cantán y pera alabá; loar)
los pros et enardir
en bos faitz: car chauzir
los sap tal que no ls fa
ni jes dever non a
del far, tal los ensenha:
per qu'ieu, que qu'en avenha,
no m puesc tener del dir.
Aisi a mon albir
comenset joglaria,
e cadaus vivia
ab plazer entre ls pros.
Mas er es tals sazos,
et es lonc temps avuda,
c'una gens s'es moguda
de far, de dir plazer,
e senes conoissensa, (y sense coneixensa, coneiximén)
que prendo captenensa
de cantar, de trobar
o d'als, ses tot dever,
ab que puesca querer,
per enveia dels bos.
E son tan tost gilos,
can vezo ls bos onrar
als pros, e ve'n afar
mantenen del maldir.
E no s degra sofrir
per ren a mon semblan.
E vey que hom los blan
e ls tem may que ls senatz.
E pueis tant es baisatz
lo noms de joglaria
d'onor, que no y solia
caber aquela gens,
es me greu dels sabens
trobadors; car clamat
non an el temps passat
so qu'er m'avén a dir: (se troben mol poques tildes)
que fesson devezir,
a cui que mielh taisses,
que cascus nom n'ages
per so que saupra far,
e tuch fosson joglar
en general estar
per sol un fag a far,
si pus non y agues,
si com es de borgues.

V.

En son palays, on ela vay jazer,
ha cinc portals, e qui ls dos pot hubrir, (obrí; abrir)
greu passa ls tres, mas leu n'es per partir;
e viu ab gaug sel que y pot remaner;
e poia y hom per catre gras mout les, (cuatre grasons, escalons)
e no y intra vilas ni mal apres,
c'ab los fals son el bari albergat,
que ten del mon pus de l'una mitat. 
Mout y ay cossirat
d'aquest palais, cals es,
e trobi en mon pes
c'aiso es la persona
de cui l'azautz s'adona
en l'autra per vertat.
E l portal perilhat
son aquist que us vuelh dir:
far saber lo dezir,
per amoros semblans
o per ditz mout doptans,
per si o per autrui.
Pero mielhs es de lui,
si s pot gent ayzinar;
car amors ses selar
non pot venir a port.
Veus lo premier trop fort
e perilhos d'intrar!
E l segons es, so m par,
d'umils precx perceubutz,
que sia retengutz
per servir ad honor:
aquest deu far temor
e dopte gran d'obrir.
E l ters es per ver dir
servirs ab gran aizina,
que vezis ni vezina
non la puesca saber,
conoisser ni vezer;
car mout grans perilhs es.
E l cartz es mout cortes:
so es baizars de grat.
E si fos costumat
c'om remazes aqui,
l'amors non agra fi
ni morira tan leu.
Mas lo quinz es trop greu,
qu'es lo faitz, per que mor
l'amors c'om te al cor
entro qu'en es passatz.
E'n Guirautz com senatz
dis o cubertamen.
Le palais d'avinen,
on amors vay jazer,
es sert, al mieu parer,
la persona amada;
e l cinc portal d'intrada
son silh que dig vos ai.
Mas dels portals dis mai
en Guirautz ses mentir:
e qui ls dos pot hubrir,
greu passa ls tres, mas leu n'es per partir.
Mout o saup azaut dir;
car tug son perilhos
li trey, ab que pels dos
sia hom leu intratz.
E qui ls a totz passatz,
a issir lo'n cove,
pus son dezir a ple,
co vos ai dig desus. (desus, dessus, de suso, amún)
Mout o dis bel e clus
selh qu'en sabia l ver:
e viu ab gaug sel que y pot remaner.
El o dis, car poder
del remaner non ha
negus, pus que l desva
sos dezirs, com dig es.
E pueia y hom per catre gras mout les.
Ver dis, segon que m pes,
e que truep cossiran.
Li gra son benestan:
le premiers es onrars,
e l segons es selars,
e l ters es gen servirs,
e l quartz es bos sufrirs.
E cascus es mout lens
tan que i pueia greumens
hom ses elenegar.
E ditz vertat e par
selh que la chanso fes:
E no y intra vilas ni mal apres.
Ver dis, que l descortes
vilan, mal essenhat,
mal noirit, empachat
no y intran per poder
el palais, on jazer
vai amors, ni 'saiar (essaiar: probá, ensayá)
non auzan de puiar (no osen de pujá)
los grazes per lunh fag;
ni cre c'us s'en empag,
car de lor no s cove.
E dis enquer trop be
so de que ditz vertat:
c'ab los fals son el barri alberguat
que ten del mon pus de l'una mitat.
Ben ditz sa voluntat
e pogra de mais dir,
que las nou partz m'albir
que l barris ten del mon,
e que tug aquel son
albergat malamen.
Barris es veramen
ditz so que foras vila
es bastit senes guila
entorn e pres del mur,
per so que pus segur,
tot cant y es estia, -
que ben leu no faria, -
e pus assolassat.
El barri son poblat
silh que venon derrier.
E y so fag li palhier,
escuras e boals,
e y fa hom los cortals,
per tener bestiar. (y s'hi fan los corrals pera tindre bestiá)
Car greu veyretz estar
en barris los melhors
homes dels locx ausors,
ans son mout gen cazat.
Per que fon comparat
a barris gent e be.
Ad ayso no m cove
pus dir, c'assatz s'enten,
mas que dey belamen
de la quinta parlar
cobla, segon que m par. 
en declaran lo ver.

martes, 20 de octubre de 2026

Na Tibors. Bels dous amics, ben vos posc en ver dir

Na Tibors.

Na Tibors. Bels dous amics, ben vos posc en ver dir



Florissait en 1232. Hist. génér. de Provence, T. II, p. 415. 

Na Tibors si era una dompna de Proensa, d'un castel d'en Blacatz que a nom Sarrenom. Corteza fo et enseignada, avinens e fort maistra; e saup trobar. E fo enamorada e fort amada per amor; e per totz los bons homes d'aqela encontrada fort honrada; e per totas las valens dompnas mout tensuda e mout obedida. E fetz aquestas coblas e mandet las al seu amador.

Bels dous amics, ben vos posc en ver dir
Qe anc no fo q'eu estes ses dezir,
Pos vos con... per fin amans;
Ni anc no fu q'eu non agues talan,
Bel dous amics, que soven nous vezes,
Ni anc no fo sazons que m'en pentis;
Ni anc no fo se vos n'anes iratz...

domingo, 18 de octubre de 2026

Gui de Cavaillon. Senheiras e cavals armatz

Gui de Cavaillon.

Gui de Cavaillon. Senheiras e cavals armatz



Florissait en 1210. Hist. génér. de Provence, T. II, p. 407.


Guis de Cavaillon fo un gentils bars de Proensa, seingner de Cavaillon, larcs hom e cortes, et avinens cavalliers, e mout amat de domnas e per totas gens; e bons cavaliers d'armas e bons gerrers. E fetz bonas tensons e bonas coblas d'amor e de solatz. E si se crezet q'el fos drutz de la comtessa Garsenda, moiller que fo del comte de Proensa, qe fo fraire del rei d'Aragon.

M.

Ab vassals valens e prezatz 
Auran oimais loc e sazon; 
E mand al don de corteson,
Si tot s'es ab Frances juratz, 
Que non cuja estar en patz 
Contra'l cossolat d'Avignon.

E ja non volh esser celatz
Que'l dans d'aquel del Bauz mi platz; 
Et ai en be dreit e razon,
Qu'il me fonderon Robion
Et ancar no m'en sui vengatz: 
Mas domentres qu'eu tenc los datz 
Lor en cug rendre guizardon.

Nostre mieg-prince s'es clamatz
Reis de Viena coronatz, 
So sabon be tut siei baron. 
Ar li vai dire, Bernardon,
Que non iesca de sos regnatz 
Si fort be non era guiatz, 
Que trop soven cai en preison.

Coms, si voletz esser presatz,
Sias adreg et enseingnatz, 
Larcs e de bella mession: 
Qu'enaissius tenra hom per bon, (Qu'enaissi us)
Si als estrains et als privatz 
Donatz, e'ls enemics baissatz;
E qu'ametz mais dir oc que non.

7226.

Senher Coms, saber volria
Qual tenriatz per melhor,
Si l'apostolius rendia (l'apostoli us)
Vostra terra per amor,
O se per cavalairia
La conqueretz ab honor
Sufertan freit e calor:
Qu'ieu sai be lo qual volria,
S'era homs de gran valor,
Que'l maltrach torn en legor.

Lo Coms de Toloza li respondet:

Per dieu, Gui, mais amaria
Conquerre pretz e valor,
Que null'autra manentia
Que m tornes à desonor.
Non o dic contra clerzia
Ni m'en esdic per paor,
Qu'ieu no volh castel ni tor
S'ieu eis no la m conqueria:
E miei onrat valedor
Sapchan que'l gazanh es lor.

// Guionet //

miércoles, 4 de octubre de 2023

Giraud Riquier, En Cataluenha la gaya, Entre 'ls Catalas valens E las donas avinens.

Raynouard, choix, poésies, troubadours, kindle

Me pregunto cóm podríe entendre 
Giraud Riquier als catalans circa lo añ 1276 sense traductó. 😔

//

Me pregunto cómo podría entender Giraud Riquier a los catalanes entorno al año 1276 sin traductor. 😔

//

Retroensa.

La retroensa était une pièce à refrain, ordinairement composée de cinq couplets tous à rimes différentes. (1: Je ne connais qu' une seule pièce de ce genre dont toutes les rimes soient semblables; elle n' a que quatre couplets. Voyez MS. R. 7226, fol. 307, v°: No cugey.)


Pus astres no m' es donatz

Que de mi dons bes m' eschaya,

Ni nulhs mos plazers no 'l platz,

Ni ai poder que m n' estraya,

Ops m' es qu' ieu sia fondatz

En via d' amor veraya;

E puesc n' apenre assatz

En Cataluenha la gaya,

Entre 'ls Catalas valens

E las donas avinens.


Quar dompneys, pretz e valors,

Joys e gratz e cortezia,

Sens e sabers et honors,

Belhs parlars, bella paria,

E largueza et amors,

Conoyssensa e cundia,

Troban mantenh e secors

En Cataluenha a tria,

Entre 'ls Catalas, etc.


Per qu' ieu ai tot mon acort

Que d' els lurs costums aprenda,

Per tal qu' a mon Belh Deport

Done razon que m' entenda,

Que non ai autre conort

Que de murir me defenda,

Et ai cor, per penre port,

Qu' en Cataluenha atenda

Entre 'ls Catalas, etc.


E s' ieu entre 'ls non aprenc

So per qu' amors guazardona

Servir als sieus, don dan prenc,

No y a mas qu' om me rebona,

Quar tan d' afan ne sostenc

Que m' a gitat de Narbona;

E per gandir via tenc

En Cataluenha la bona

Entre 'ls Catalas, etc.

Tan suy d' apenre raissos

So que d' amar ai falhensa,

Que nulhs pessars no m' es bos

Mas selh qu' als verais agensa;

E quar no 'l say ad estros,

Vau per bona entendensa

Querre e trobar cochos

En Cataluenha valensa,

Entre 'ls Catalas valens

E las donas avinens.


Giraud Riquier.


las donas avinens.


----


Puisque astre ne m' est donné

Que de ma dame bien m' échoie,

Ni qu' aucun mien plaisir ne lui plaît,

Ni je n' ai pouvoir que je m' en arrache,

Besoin m' est que je sois fondé

En voie d' amour vraie;

Et je puis en apprendre beaucoup

En Catalogne la gaie,

Parmi les Catalans vaillants

Et les dames avenantes.

Car galanterie, prix et valeur,

Joie et gré et courtoisie,


Sens et savoir et honneur,

Beau parler, belle apparence,

Et largesse et amour,

Connaissance et agrément,

Trouvent appui et secours

En Catalogne à choix,

Parmi les Catalans, etc.

C' est pourquoi j' ai tout mon accord

Que d' eux leurs coutumes j' apprenne,

Pour ainsi qu' à mon Beau Plaisir

Je donne raison qu' elle m' entende,

Vû que je n' ai autre consolation

Que de mourir elle me défende,

Et j' ai cœur, pour prendre port,

Qu' en Catalogne je tende

Parmi les Catalans, etc.


Et si moi parmi eux je n' apprends

Ce par quoi amour récompense

Le service aux siens, dont perte je prends,

Il n’ y a plus qu' on m' améliore,

Car tant de peine j' en soutiens

Qui m’ a chassé de Narbonne;

Et pour me soulager voie je tiens

En Catalogne la bonne

Parmi les Catalans, etc.

Tant je suis d' apprendre envieux

Ce que d' aimer j' ai faute,

Que nul penser ne m’ est bon

Excepté celui qui aux sincères convient:

Et vû que je ne le sais en cachette,

Je vais par bonne science

Quérir et trouver promptement

En Catalogne la vaillance,

Parmi les Catalans vaillants

Et les dames avenantes. 


https://fr.wikisource.org/wiki/Page:Revue_des_Deux_Mondes_-_1833_-_tome_2.djvu/430

Une supplique en vers du troubadour provençal Giraud Riquier, présentée à son protecteur Alphonse X, roi de Castille, en juin 1276, pour réclamer les priviléges de son ordre, fait connaître qu’il y avait alors en Espagne plusieurs classes de ces acteurs ambulans. Les uns, qui dansaient et chantaient dans les rues, pour l’amusement de la populace et moyennant quelque aumône, s’appelaient bouffons ou truans (bufones truhanes) ; ceux qui exerçaient le même métier, mais dans les maisons des riches, avec plus de décence et de talent, se nommaient jongleurs (juglares) ; enfin, ceux qui composaient les danses, les vers et le chant des couplets, et les représentations ou jeux mêlés (juegos partidos), méritaient l’honorable nom de troubadours (trobadores). Ces distinctions se retrouvent textuellement dans diverses lois du fameux code des Partidas. Les bouffons des rues y sont déclarés infâmes (ley iv, tit. vi, part. 7), et dépouillés de tous droits civils ; les jongleuses (juglaresas) y sont privées de l’honneur d’être admises pour concubines (barraganas)[1] des hommes de haut lignage (ley iii, tit. xiv, part. 4). Aucune fête ne se passait alors sans le concours de ces diverses espèces de ménestrels, ou plutôt ils faisaient seuls les frais de toutes les fêtes, et la gaie science (gaya ciencia) allait divertir le plus petit châtelain au fond de son manoir, comme le monarque au milieu de sa cour. L’archiprêtre de Hita, poète satirique des premières années du quatorzième siècle, dans son poème burlesque, intitulé: La Guerre de don Carnaval et de dame Carême (Guerra de don Carnal y dona Cuaresma), voulant peindre les jouissances de son héros, le représente assis à une table magnifiquement servie, ayant devant lui ses jongleurs comme un homme de qualité :

Estaba don Carnal ricamente asentado

A mesa mucho farta en un rico estrado,

Delante sus juglares como omen honrado.

Estaba don Carnal ricamente asentado  A mesa mucho farta en un rico estrado,

Barragana, espèce de concubine autorisée. Les prêtres partagèrent habituellement ce privilége des nobles. On trouve, dans les archives du señorío de Biscaye, une vieille ordonnance qui concède aux prêtres, pour le repos des ménages, le droit d’avoir chacun une barragana.