Traduction du Liber Scintillarum de Bède. Fugez los deleiz del mont (fragment)

Traduction du Liber Scintillarum de Bède.

Ms. de Paris, fr. 1747 (anc. 7694), fol. 19c. - Grdr. § 38, p. 59. St. p. 61. 

Fugez los deleiz del mont, que negus deleiz non es ses pena. A altre perdona, mas te non perdonar ja, quant faras que fols. L'oil no forfant re celui que a son coratge em poder. Deus di a home: "Chastia te"; mas no li promet ges l'endema. A toz homes sias profeitos e a petiz privaz. 

Li tres primier pechat dels set principals, so es ergoils, eveia e ira, sunt apellat esperital, quar movunt d'esperit d'ome o de diable. Altre dui apres, tristicia et avaricia, movunt del mont. Li altre dui, gola e luxuria, movent de la charn.

De charitat prima. Nostre Segner dis en l'evangeli: "Negus hom non a maior charitat que aquel que met s'arma per sos amics." Peire l'apostols dis: “Aiaz continuosa charitat en vos davan totas chausas, car charitaz cobre la grandesa dels pechaz.” Pauls l'apostols dis: "Charitaz es paciens e benigna," e "Amat ades la charitat de fraternitat." Johans l'apostols dis: "Deus es charitatz," e "Qui istai en charitat estai en Deu e Deus en lui." "En aisso apparec li charitaz de Deu e nos, car el liuret s'arma per nos, e nos devem atressi nostras armas liurar per nostres fraires."

Salamos dis: "Odis mou tenso, e charitaz cobre trastoz deleiz". 

Augustis dis: "Si volem anar per la via de charitat, nos podem venir a la durabla vida, e tot aquo que nos fam ses charitat no nos profeita, e laboram vanament si non avem charitat, li quals es Deus; car li charnals cobeeza regna aqui ont non es li charitaz de Deu. Adonc es hom perfeiz, cant es ples de charitat; e ja sia so que chascus hom crea be, non pot pas pervenir a bonauretat ses l'amor de charitat; car tan grans es li virtuz de charitat que ses leis non es tengut a re profecia ni martiris, e si li virtuz de charitat defail, las altras virtuz sont vanas, e s'il i es, las altras sunt bonas. E aquel que ten charitat en sas cosdumnas sap tot aquo que es escur ni es apert en las divinas paraulas. Seguet donc charitat, li quals es dolsa vianda e saludables dos, ses la qual lo ricx es 

paubres e l paubres ricx. Aquil que clauzont lor oils contra charitat dormont en lor cobeezas e el deleit de lor charn. Estendet charitat per tot lo mont, si volez Deu amar, car li membre de Deu jazunt per lo mont. Car enaissi cum lo cors de l'home es morz, cant es ses esperit, enaissi es morta li arma, cant es ses charitat, e aquil que sunt ses charitat non podunt pas istar essems ni permaner en Deu, mas solament aquil podunt istar essems e permaner en Deu, que ant charitat. Ara sia so que aquil que non ant perfeita charitat estegont essems, il sunt ades murmuros e moleste e turbolent e plen d'aissa." Ambrosius dis: "Si cum hom non pot pervenir lai unt vai ses via, atressi non pot anar ses charitat, mas marrir; et aquels que li charitaz de Deu dona forsa per sufrir las grans passios, non pot corrumpre negus deleiz de charn ni nenguna mala volontaz." Gregorius dis: "Una sobeirana proansa es de charitat, cant es amaz aquel que fai mal: car sos proimes deu hom amar, e deu hom aver charitat ab toz homes, ab los estrains e ab los privaz. Nequedonc per aquela charitat no si deu hom pas flechezir de l'amor de Deu; car atressi co molt ram eissunt de la raiz d'un arbre, enaissi charitaz engenra las altras virtuz, ni l rams del bon arbre non a ges de verdura, si non istai en la raiz de charitat. Aquel a veraia charitat que ama son amic en Deu e ama son enemic per Deu. Re non quer per son enemic qui de charitat non preia per lui. Charitaz d'unitat es li leis Deu. Totas nostras obras no  

sunt res, si non avem charitat, li cals ten l'auteza dels comandamens de Deu." En altre loc di que "charitaz es li amors de Deu e del prosme de tot lo cor e de tota la pessa," e "que nos fassam a toz homes aquo que volriam que il feessunt a nos; car aisso es lo comandamens de la lei e de las prophetas." E apres di que "a tot home que a charitat es plus donat; car aquel que a charitat, a totas altras virtuz; e cel que non a charitat, si el a alcuna altra bona vertut, el la perdra. Grant mesteir nos a donc que velliem vers lo liam de charitat; car un plus tost lo cors del pechador leva per l'entalantament de charitat, tant es plus tost gastaz lo ruils del pechat. Cant hom s'umilia e a charitat vas son prosme, adonc se esalsa 

vers Deu. Li virtuz de vera orazo es li alteza de charitat. Lada es li charitaz que prent l'amor dels enemix. Li fraternals charitaz sofre los mals lonjament; car vera charitaz es amar son amic en Deu e son enemic per amor de Deu. Qui non a charitat pert tot lo ben que a. Charitaz aministra lo be que non poders tol. Charitaz es a la veiada d'alcunas ocupacios empaitada, e ja sia so que non poscha esser mostrada per obra, il a bona odor el coratge. E si co lo soleils que luz ades non pot luzir sobre terra, cant li nubles lo cobre, atressi charitaz non pert pas sa vertut, cant es occupada de non poder, e a bon coratge, si tot non o pot mostrar per obra. Anquara es charitaz maistra de toz bes e no sap neguna maleza ni alcuna mala aspredat ni alcuna confusio.

E qui se planta en la raiz de charitat, non perdra ja sa verdura ni non er ses frut; car ila proz non pot perdre l'obra de plantat." 

Ieronimus: "Li longesa de la terra non part pas aquels que charitaz ajostet." Isidorus: “Ja sia so que alcun home siunt vegut partendeir de la fe e de las obras dels sains, car il non ant la charitat de la fraternal amor, non ant negun creissement de vertut, car non aesmunt la virtut de charitat; car charitaz a la segnoria de totas altras virtuz." De rechap dis: 

"Tuit home devunt cuminalment tener charitat, e tant cum chascus se sostra del mont li a mesteir que s'ajoste ab la compania dels bos. Charitaz es perfeita amors en Deu e al prosme. Aquel guarda l'amor de Deu que a charitat vers son prosme. Qui se depart de fraternal compania es partiz de la compania de Deu. Aquel se part del regne de Deu que si depart de charitat. Charitaz es li amors de Deu e del prosme; car tota bontaz mou de charitat e d'umilitat." Ciprianus: "Cel que conois et ama lo liam de charitat deu chaptener sa lengua de mal dire." Basilius: "Cel que es ples de charitat vai am pazible coratge e ab alegra faz, e homs que es ples d'ira vai felonessament." Cesarius: "Aiam vera charitat e 

obediensa e esperansa en la misericordia de Deu, non pas e nostras forsas. Aitals es dejuns ses charitat cals es lampeza ses oli. Si non avem charitat, re no ns profeita lo trabails de veliar ni de laborar. Re no val, cant hom trabalia son cors, cant non a charitat e son cor. Si non avem veraia charitat, re no ns profeita l'abites de religio.” Effrem: “Charitaz es columna e fortaleza en la sainta arma.” E per aisso seguet e amat charitat! 

Garin le Brun, Ensenhamen. El premier cap, amia,

Garin le Brun, Ensenhamen. (Garins lo brus o Garinç lo Bruç)

El premier cap, amia,

es mos talans que dia

tota la contenenza, - 

si c'om no i trob faillenza, -

que domna deu aver.

C'aizo fai a saber,

lo matin al levar

se deu gran soing donar

que sia fresca e clara

sa colors e sa cara,

e que non i remaigna

tals res que no s'ataigna.

Pois sia sa camisa,

qu'es aprob lei assisa,

blanca, molla e dolgada;

car esti' aizinada:

pels flancs e pels costaz,

pels altres locs privaz

deu esser d'aital mena

qu'en aital loc covena.

Tuit sei altre apareill,

segon lo meu conseill,

de qualque mena sion,

esgar que ben estion

pels flancs e pels costaz

e pels pes e pelz braz.

Sei sotlar, per mon grat,

sion petit, dolgat,

que no parescon gran

sei pe, ni mal estan.

E de son afiblar

se deu gran soing donar

que non esti' en fol

sos mantels a son col

ni semble soiseupuz

can l'er al col penduz.

Sas serviriz privadas

sion gent enseignadas

e sapchon ses orgoill

servir, c'aital o voill.

E de sa liadura

se sapchon donar cura;

son pel ahordenar

sapchon, et entrenar.

E s'om gen las apella

de neguna novella,

sapchon se ben defendre

e gardar de reprendre.

Quant ill ira al sain,

aia ab si tal compain

que ges d'ancta no il fassa,

cui que trob en la plassa.

Ill an dreit e suau

ez a petit esclau;

que non es cortezia

que domna an tost per via,

que trop fassa gran pas

ni per anar se las.

Si es en palafren,

si' aitals com conven;

e si ben o espleita,

an gentemen e dreita.

Dinz sa maison eschai

a leis que ben o fai,

que sia a tota gen

de bon contenemen,

ez als mals ez als bos

sia de bel respos.

Cals que veigna ni an

en leis trob bel semblan

e bon acuillimen;

mas non tuit engalmen:

no sion tuit engal

li bon aissi co l mal.

Tal i a qi no gara

cui es humils ni cara

ni non sap ges triar

cal hom fai ad honrar.

Mas aquo non es sens,

anz mals enseignamens

e uns tors de folage

que revert a putage.

Mout se deu apensar

cil qui ben o vol far

en cui plus abandon

sa bona acuillizon;

que mout home seran,

s'om lor fai bel semblan,

que s faran demanes, -

tant seron mal apres, -

contes de s'amistat

e'n levaran gran glat.

De moltas guisas son

divers home pel mon

que se fan adhonrar

d'acuillir e d'amar.

Als autres no taing gaire

ni no deu hom trop faire,

c'ab un breu saludar

pod om tan gen pagar

que s tenran per graziz

e per gen acuilliz.

Si hom vos ven vezer,

ab somos de sezer

vos dreichaz contra lui;

mas ben gardaz vas cui;

qu'assaz son destrian

homen a lor senblan.

Si us par cortes ni pros,

faiz lo sezer laz vos.

Mas no seiaz leugeira

qe ja parlez premeira

de negun gran solaz, 

mas solamen si l plaz

lo somonez que l jorn

remaign'a 'quest sojorn.

// Wiki English //

Garin lo Brun or le Brun [1] (Latin: Garis Bruni; died 1156/1162) was an early Auvergnat troubadour.

Garin lived in the Diocese of Le Puy-en-Velay, where his family owned castles. He was himself lord of Châteauneuf-de-Randon in the Gévaudan and a vassal of Ermengarde of Narbonne and of Eleanor of Aquitaine. [2][3] His origins were either in the Diocese of Mende [3] or in Randon. [4] If he was of Randon, then his father was Garin (Guérin) de Randon, a vassal of Raymond Berengar III, Count of Barcelona, of whom Guérin and his brother Odilon held the castle of Randon. [5] This is likely, as a Garin paid homage to the count of Barcelona for this castle in 1150. In 1162, Garin lo Brun appears to have died, as in that year his brother William (Guillaume), called Randon protecteur des troubadours ("Randon, Protector of Troubadours"), arranged a requiem mass for him and granted Grosvialla (Groviala) to the Knights Templar for the rest of his soul.

Garin composed mostly tensos, but only one of these has survived and is an imaginary dialogue between Mezura (moderation) and Leujaria (lightness), that is, both sides of the debate are written by Garin. For Lightness, the true wisdom in love is folly: a man must get on, lose no chances, and show boldness to obtain the favour of ladies of the highest possible rank. Moderation, on the other hand, advises self-restraint in love, treading softly without showing impatience. Moderation's advice to women is not to give all they have suddenly, leaving nothing to offer. [5][6] This tenso was dedicated to one Eblon de Saignes. [4]

The medievalist Mark Johnston notes that Garin's work is similar to that of another 12th-century troubadour poet, Arnaut Guilhem de Marsan. [7]

The author of Garin's vida (biography) comments that "he went to the trouble of telling the ladies how they should behave themselves." [8]

Garin wrote the earliest known example of an ensenhamen or didactic (teaching) poem to have survived, which has the title El termini d'estiu. [9] This is written in isometric rhymed hexameter and has been dated to 1155. [2] Perhaps the earliest known text is contained in the Pierpont Morgan Library's MS 819, an illuminated manuscript of the 13th century, in which Garin's poem is contained together with another similar didactic work by Arnaut de Mareuil, in the first fifty-two folios. [10]

Garin's work has over a hundred verses on the beauty of nature and the sorry state of contemporary mores, but its main theme is the courtly behaviour of women. It is therefore sometimes called Ensenhamen de la donzela ("Ensenhamen of the girl") or L'ensegnamen alla dama ("The ensenhamen to woman"). It is part of the medieval "conduct literature" which urges women to adapt themselves to their husbands, to be merry or sad as their men are merry or sad. [11] Garin counsels also that women should sing and recite poetry for their guests. [12]

Another passage of the Ensenhamen which is sometimes quoted advises women to "welcome entertainers and poets who chatter of love and sing verses and melodies. At least, show them a good face, for if you give them nothing, they will make your name known far and wide." [14]

1.  Both lo Brun (Occitan) and le Brun (French) mean "the Brown".
2. Ippolito, Marguerite-Marie. (2001). Bernard de Ventadour: Troubadour Limousin du XII^e siècle, Prince de l'Amour Courtois et de la Poésie Romane (L'Harmattan, ISBN 2-7475-0017-9), p. 228
3. Biffière, Félix. (1985). « Ce tant rude » Gévaudan, 2 vol. (SLSA Lozère: Mende), I, p. 729
4. Moulier, Pierre. (2001). Églises romanes de Haute-Auvergne (Editions Creer, ISBN 2-909797-57-0), p. 21
5. Garin Le Brun (milieu XIIe siècle) online at histoire-ma.chez-alice.fr (accessed 5 March 2008)
6. This advice to women has resonances with Garin's advice to a great lady in his "Ensenhamen"
7. Johnston, Mark. "Gender as Conduct in the Courtesy Guides for Aristocratic Boys and Girls of Amanieu de Sescas." Essays in Medieval Studies, 20 (2003), pp. 75–84
8. Egan, Margarita, ed. (1984). The Vidas of the Troubadours (New York: Garland, ISBN 0-8240-9437-9), XXXVI, p. 36
9. Chambers, Frank M. (1985). An Introduction to Old Provençal Versification (Diane Publishing, ISBN 0-87169-167-1), p. 253
10. Nichols, Stephen G. and Wenzel, Siegfried. (1996). The Whole Book: Cultural Perspectives on the Medieval Miscellany (University of Michigan Press), p. 99
11. Perfetti, Lisa. (2003) Women and Laughter in Medieval Comic Literature (Ann Arbor: University of Michigan Press), Introduction online at press.umich.edu (accessed 5 March 2008)
12. Bowers, Jane M. and Tick, Judith. (1987). Women Making Music: The Western Art Tradition, 1150–1950 (University of Illinois Press), p. 41
13. Aubrey, Elizabeth. "References to Music in Old Occitan Literature." Acta Musicologica, 61:2 (May–Aug., 1989), pp. 110–149, in particular p. 144
14. Zuchetto, Gérard. Petite introduction au monde des troubadours XIIème–XIIIème siècles: A l'aube de la litterature moderne online at musicologie.org (accessed 5 March 2008)

Traduction de l'évangile de Saint Jean, chap. 13 -17 (occitan)

Évangile de Saint Jean.

Traduction de l'évangile de Saint Jean, chap. 13-17.

Ms. du Musée Britannique, Harl. 2928, fol. 187. - C. Hofmann, Gelehrte Anzeigen der k. bayer. Akademie der Wissenschaften, juillet 1858 (H.) 

P. Meyer, Recueil d'anciens textes bas-latins, provençaux et français I., Paris 1874, 32 ss. (M.). - Grdr. § 12. p. 12. St. p. 60.

Incipit sermo domini nostri Jesu Christi, quem fecit in cena sua quando pedes lavit discipulis suis.

13,1 Aván lo día festál della Pásca sabía lo Salvádre que la sóa óra vé 

que traspásse d'aquést mún au páer. Cum agués amát los sós chi éren el 

mún, en la fí los amét. 2 E fácha la céna, cum diábles ja agués més eu cór que Júdas lo traís, 3 sabens que lo páer li donéth tótas cháusas e sas más e que de Déu eissít he a Déu vái, 4 léva de la céna e páusa sos vestiméns. E cum ac présa la tóala, preceis s'én. 5 D'aquí aprés més l'áiga en la cóncha e enquéth a lavár los pés déus discíples e estérzer 

ab la tóalia de que éra céins. 6 Dunc vénc a sáin Péire, e díiss li Péir: “Dóm, tu me lávas los pés?” 7 Respondét li Jesús e díiss li: “Zo que eu fáz, tu no sábs aóra, mas póis o sabrás.” 8 Díiss li Péir: “Ja no mé lavarás los pés.” Respondét lí Jesús: “Si éu nó t lavarái, non aurás párt ab mé.” 9 Díiss li Péir: “Dóm, no solamén los pés, mas neéps las más e lo cháp.” 10 Díis li Jesús: “Céll chi es lavát non a besóin que láu mas los pés, mas toz és néptes. E vos esz népte, mas no túih.” 11 Car sabía cals éra chi lo trairía: per zo díis: “Non esz tuih népte.” 12 Póis que lór ac lavát los pés e ac prés sos vestiméns, cum se fo asís, des cháp díiss a éuz: “Sabéz que vos ai fáith? 13 Vós me apelláz maiéstre e dóm, e dizét o bé, car eu o sói; 14 e per zó, si éu, dóns e máiestre, vos ai laváz los pés, e vos devéz l'us a l'áutre lavár los pés. 15 Eissémple vos ai donát que aissí cum eu o ai vós fáith que vos o fazát. 16 Veramén, veramén vos díc: non es lo sérs máier de so seniór, ni l'apóstols máer de celúi chi llo tramés. 17 Si aquéstas cháusas sabét, bonauráth serét si las faréz. 18 Non o dic de tot vos; eu sái cals elesquéi; mas per zó que la Scriptúra sía aumplída: Chi mandúia lo meu pá, levará escontra mé so taló. 

19 Aóra vos o díc, ancéis que sia fáith, que creát, cum sera fáith, que eu sói. 20 Veramen, veramen vos o díc: chi recép cui eu trametrái, me recép, e chi me recép, recep cellúi chi mé tramés.” 21 Cum ac aizo díith, fo torbáz per espirít, e afermét e díss: "Veramen, veramen vos díc que us de vós me trairá.” 22 Donc esgardáven li discíple l'us l'áutre, dobtán de cál o dezía. 23 Mas us de sós discíples era jazéns eu se Jesú, lo cál amáva Jesus. 24 Aquést cennét Péir, e díis li: “Cals es de cúi o díi?” 

25 E éll cum jaguéssa sóbre lo péiz Jesú, díiss li: "Dóm, cals és?” 

26 Respon Jesús: "Aquéll es cui éu darái lo pá molliát.”

E cum ác molliát lo pá, donet ló Júda Simó d'Escarióth. 27 E aprés la bucélla adónc intrét en lúi Sadenás. E díiss li Jesús: “Zo que fás, fai tóst.” 28 E eizó negús non o ssáub déuz seénz cóntra que ló ill díiss. 

29 Alcánt cuiáven, car Júdas avía las bórsas, que Jesus li diissés:

“Cúmpra acó que nos a óbs al día festál,” o que donés alcuna ré auz sofrachós. 30 El cum ac receubúda la bucélla, eissit s'én sémpre; e éra nóith. 31 E cum en fó eissíz, diiss Jesús: “Aóra es clarifiiáz lo fílls dell'óme, e Deus és clarifiiátz en lúi. 32 Si Deus és clarifiiátz en lúi, e Déus lo clarifiiará e se meésme, e sé manemá lo clarifiiará. 38 Filleth, 

páuc sói enguéra ab vos: querret mé; e eissi cum eu diissíi aut Juéus, lai o eu váuc vos no podét venír, e vos díc o aóra. 34 Mandatum novum, noéll comandamén vos dó, que améz l'us l'áutre aissí cum eu vós améi. 35 En aizó conoisserán túith que mei discíple ész, si vos aurét amór entre vós.” 36 Díiss li Péir: “Dom, o vás?” Respondét Jesus: “Lái o éu váuc tu nu m póz ségre aóra; mas pois me segrás.” 37 Díiss li Péir: 

“Per que no te posc segre aora? M'árma pausarái per té.” 38 Respón Jesus: “La tóa árma pausarás per mé? Veramen, veramen te díc: no chantará lo jáus (trecía : tercia) trecia que me abnéis per trés veiádas.”

14,1 E díiss a sós discíples: “Non turbetur cor vestrum, no sía turbát vóstre córs. Vos creét en Déu e e mé creéz. 2 En la maisó deu méu páer sun móutas maisós. Si que nó, eu vos agra díith que lo loc vos váuc aprestár. 3 E si éu irai e vos aparellarai lo loc, des chap venrái e recebrai vos a me meésme, que aqui o eu soi e vos siát. 4 E sabéz o eu váuc, e lla vía sabéz.” 5 Diss li Tomás: “Dóm, no sabém o vás; e cum podem la vía saber?” 6 Diis li Jesus: “Eu soi via, vertat e vida: negus om no vé au paer si per me nó. 7 Si mé aguessáz conogút, e u meu paer aguessáz 

conogút; e d'eissa ora lo conoisseréz e ll' avéz veúth.” 8 Diiss li Philips: “Dom, demostra nos lo páer, e es nos assaz.” Diiss li Jesus: “Eu tan gran temps soi ab vos e no m'avet conogút? Filip, cel chi me ve, ve lo paer. 

Tu cum faitamen diz: demostra nos lo paer? 10 No cres que eu ell paer e l paer es e me? Las paraulas que eu parle a vos, no parle de me meesme, mas lo paer permanens e me meesme, el fai las obras. 

11 No créez que eu el paer e l paer es e me? Sobrequetot per meesmas las obras creéz. 12 Veramen, veramen vos dic: cel chi cre e me, las obras que eu faz, cellas fara e maor d'aquestas las fara; car eu vauc au paer. 18 E calque chausa requerret el meu num, aizo farai, que sia clarifiiat lo paer eu fíll. 14 Si alcúna cháusa me querrét el meu num, aizó farái. 15 Si diligitis me, si vós me amát, gardáz los méus comandamens. 16 E eu preiarái lo páer, e dara vos áutre acosselliadór que permánia ab 

vos durablamen, 17 l'espiríth de vertát, lo cál no pót lo múnz recébre, car no lo vé ni lo sáb. Mas vós lo conoisseréz, car ab vós permenrá e e vós er. 18 No vós grupirái órfes; venrái a vós. 19 Enguéra petíth, e l múnz ja no me vé; mas vos me veez, car eu víu e vós viurét. 

20 Vos conoisseret en aquel día que eu soi eu páer e vos e me e eu e vos. 21 Ceu chi á los méus comandaméns e los gárda, aquell és chi mé áma. E chi me áma sera amáz del méu páer, e eu l'amarái e demostrarái li me meésme.” 22 Diiss li Judas, non aquéll d'Escarióth: “Dóm, cals cháusa es fácha, car a nos te es a demostrár e au mun nó?” 

23 Respondét Jesus e diiss li: “Si quis diligit me, si alcús me áma, gardará la mía paráula, e l méus páer amara ló, e venrém a lúi e farém maisó chas lúi. 24 Ceu chi no m'áma no garda las mías paráulas. 

E la paráula qu'avét auvída non es mía, mas d'aquell chi mé tramés, del páer. 25 Aquéstas cháusas vos ai parládas permanéns chás vos; 26 mas l'acosselliádre Sainz Espiríz, lo cál trametrá lo páer eu meu núm, el vós dozerá tótas cháusas e vos sózministrará tótas aquéllas cháusas que eu vós dirái. 27 Páz vos láise, la mía páz vos dó. Eu no la vós do aissí cum lo múnz la dóna. No sía turbáz lo vóstre cors. 28 Auvisz car eu vos diissii: vauc e véin a vós. Si vós me amassáz, vos certas esjauviráz, car eu váuc au páer; car lo páer es máer de mé. 29 E aóra vos o dissíi, anceis que sia fait, que vos creaz cum sera fait. 30 Ja no parlarái ab vós móutas cháusas, cár lo prínceps d'aquést mun vé e non a e mé alcúna 

cháusa. 31 Mas per zó que lo múnz conóscha que éu ám lo páer e que aissí cum lo páer me donét lo comandamén aissi o fáz. Leváz, anném d'eici.

15,1 Ego sum vitis vera, eu sói véra viz e l méus páer es lo coutivádre. 

2 Tot l'eissermen no pórtan frúith e mé tolra ló, e tot aquéll chi pórta frúih purjara ló que port plúis frúith. 3 Vos esz ja népte per la paráula que ai parláda a vós. 4 Permanéz e mé e eu e vós. Aissí cum l'eissermens no pót portar frúith de se meésme, si no permanrá en la viz, aissi fáchamen e vos, si e mé no permanrét. 5 Céu chí perma e mé e éu en lui, aquest pórta móut frúith; car ses mé neén podéz far. 

6 Si alcús no permanrá e mé, sera fors més aissí cum l'eissermens, e sechará, e culliran ló e metran ló eu fóc e ardrá. 7 Si permanrét e mé, e llas mias paráulas permanrán e vós; calque cháusa volrét, querréz, e será vos fáita. 8 En aiso és clarifiiát lo méus páer que vós portét móut frúith e que siás fáit méi discíple. 9 Aissi cum lo páer me amét e eu vos améi. Permanét en la mía amór. 10 Si vos gardarét los méus comandaméns, permanrét en la mia amór, aissi cum eu gardéi los comandaméns del meu páer e permain en la sóa amór. 11 Aquéstas cháusas vos ái parládas que lo méus jaus sia e vos e l vóstre jáuis sia umplíz. 

12 Hoc est preceptum meum, aizó és lo méus comandaméns que vós améz l'us l'áutre aisi cum éu vos améi. 13 Negús óm non á maór amór d'aquésta que páuse s'árma alcús per sós amíx. 14 Vos ész li méi amíc, si farét aquellas cháusas que eu vós comán. 15 Ja no vós dic sérs, car lo sérs no sáb que fáza sós séiner; mas vós diissíi amíx, car tótas las cháusas que auvíi del meu páer vos fezíi conogúdas. 16 Vos no me elesquész, mas eu vós elesquéi e pausei vós que annét e portez frúith e l vóstre frúith permánia, que cálque cháusa vos requerréz lo páer eu meu núm vos do. 17 Hec mando vobis, aquéstas cháusas vos comán que vós améz l'us l'áutre. 18 Si lo múnz vos aíra, sabchát que me ác en íra primér de vós. 19 Si vós fossáz del mún, lo múnz améra zo que era só; mas car vós non ész del mún, mas eu vos elesquéi del mún, per zo vós aíra lo múnz. 20 Mémbre vós della mía paráula que eu vos diissíi: non es lo sérs máer de só seniór. Si me perseguéren, e vos persegrán. Si gardéren la mía paráula, e lla vóstra gardarán. 21 Mas tótas aquestas cháusas vos farán, car no sáben cellúi chi mé tramés. 22 Si eu no vengués e agués parlát a éuz, non ágren péchát; … (la lacune n'est pas indiquée. e viiren  Tobler] euuren. 

24 aóra acértas e viiren e airéren e mé e u méu páer. 25 Mas que sía umplída la paráula chi és escríuta en la lor léi, que de gráth me águen en odi. 26 Cum autem venerit paraclitus, más cum venrá l'acosselliádre cui éu vos trametrái del páer, l'espiríte de vertáth, chí procé del páer, el portará testimóni de mé. 27 E vós portaréz testimóni, car am me ész déis lo comenzamen. 

16,1 Aquéstas cháusas parléi a vós, que no siáz escandalizáth. 2 Fórs las sinagógas vos farán; mas la óra vé que trastót céll chi vós aucí se jútge donár servízi a Déu. 3 E farán aquéstas cháusas, car no conóguen lo páer ni mé. 4 Mas aquéstas cháusas ai a vós parládas, que cum venrá la lór óra remembrét que eu vós o diissíi. 5 Aquéstas cháusas acértas déis lo comenzamen no vos dissii, car ab vós éra. Vado ad eum qui misit me, mas aóra váuc a cellúi chi me tramés, e negús de vós no mé demánda: 

o vás? 6 Mas car vós dissíi aquéstas cháusas, tristícia umplíth vóstre cór. 7 Más eu vós díc la vertát: vos cové que eu án; car si éu non irái, l'acosseliádre no venrá a vós. Mas si éu irái, ieu lo trametrái a vós.

8 E cum éll venrá, repenrá lo mún de pechát e de drechúra e de jútjamen; 9 de pecchát acértas, car no creéren e mé; 10 de drechúra acértas, car eu váuc al páer e ja no mé veirét; 11 de jutjamen acértas, car lo prínceps d'aquész mún es jutjáz. 12 Enguéra vos ai a dír móutas 

cháusas; mas non o podét portár aóra. 13 Mas cum venrá l'espiríth de vertát, esseniará vós tóta vertát; car no parlará de se meésme, mas calque cháusa auvirá, parlará, e anunciará vós aquéllas cháusas que sún a venír. 14 El mé clarifiiará, car del méu o recebrá e anunciará vós ó. 

15 Tótas las cháusas que lo páer á sun mías; per zo dissíi que del méu o recebrá e anunciará vós ó. 16 Modicum et jam, petít e ja no me veirét, e des cháp petít e veirez mé, car eu váuc au páer.” 17 Per zo dizíen alcánt 

de sós discíples entr'éuz: “Qu'és aizó que nos díi: petít e ja no me veirét, e des cháp petit e veirez mé, e car vauc au páer?” 18 Per zo dizíen: 

“Que es aizó que díi petit? No sabém que párla.”

19 Conóg acértas Jesus que lúi volien demandár, e díiss a éuz: 

“D'aizó querét entre vós, car dissii: petíth e no mé veirét, e des cháp petít e veirez me. 20 Veramén, veramén vós díc que ploraret vos, mas lo munz jauvira. Vos seréz entristát, mas la vóstra tristícia será trastornáda en jáu. 21 La fémna, cum efánta, a tristícia que la sóa ora vé; mas cum efantat á l'efán, ja no lli mémbra de la dolór per lo jáu, car om es náz el mun. 22 E per zó vos avét aóra tristícia; mas des cháp vós veirái, e l 

vóstre córs s'esjauvira, e lo vóstre jau negus óm no tolrá de vós: 23 e'n aquéu día vos no mé demandarét alcúna cháusa. Amen amen dico vobis, si quid petieritis, veramen, veramen vos díc: si alcúna cháusa querréz lo páer eu meu núm, dará a vós. 24 Trecía que aóra no quesísz alcúna cháusa eu méu num. Queréz que vóstre jáuis sia plés, e recebréz. 

25 Aquéstas cháusas ai parládas a vós e semblánzas. Ve la óra cum eu no parlarái ja a vós en provérbis, ma aubértamen vos annunciarái del páer. 26 En aquell día querréz eu meu num; e no vos díc que éu preiarái lo páer de vos. 27 Car meésmes lo páer vos áma, car vós me amáz e creész que eu eissíi de Déu. 28 Eissíi del páer e venguíi eu mún: des 

chap grup lo mún, e vauc al páer.”

29 Dízen li si discíple: “Ec, aóra párlas aubertamén e no díz alcú provérbi. 30 Aóra sabém que tótas cháusas sábs, e no t'es óbs que alcús te demánde. En aizó créem que de Déu eissíst.” 31 Respondét a éuz Jesus: “Aóra creéz; 32 ec, ve la óra e ja vé que vos siáz devís cháschús e sás próprias cháusas e me grupáz sól; e no sói sóls, car lo páer es ab mé. 33 Aquéstas cháusas vos ái parládas que aiáz páz e mé. El mún auréz pressúra; más fiaz vós: eu venquéi lo mún.”

17,1 Sublevatis oculis, aquéstas cháusas parlét Jesus e, sozleváz los ólls eu cél, díss: “Páer, la óra vé, clarifiia lo to fíll, que lo tós fíllz te clarifíge; aissí cum tu li donéz poestát de tóta chárn, que tot zo que tú li donést, des a éuz víta eterna. 3 Víta eterna és aquésta, que ill té conóschen sól e Jesum Críst lo cál tu tramesíst. 4 Eu te clarifigéi sobre térra, la óbra cosméi que tu mé donést que fáza. 5 E aóra tu, páer, clarifiia mé pres te meésme de la clardát que eu aguíi pres té, ancéis que fós lo múnz. 

6 Lo to num manifestéi auz ómes que tu mé doníst del mún. Toi éren e doníst los mé e gardéren la tóa paráula. 7 Aóra conóguen que tótas las cháusas que tu mé doníst sun de té, 8 car las paráulas que tu mé doníst 

donei a éuz, e ill recéuben e conóguen veramén que de té issii e creéren que tu mé tramesíst. 9 Eu préc per éuz, no préc per lo mún, mas pér aquész que mé doníst, car toi sún. 10 E tótas las mías cháusas sun tóas e las tóas sun mías. E soi clarifiiáz en éuz, 11 e já no sói eu món, e aquíst són eu mún, e eu vein a té, páer sáinz. Garda los cáls eu to num me doníst, que síen una cháusa aissí cum em nós. 12 Cum eu era ab euz los gardáva eu to num: los cáls me doníst gardéi e negús d'aquész 

no períth, mas lo fílls de perdicio, que la escriptúra sia aumplída. 

13 E aóra vein a té e aquéstas cháusas párle eu mún, que áien lo méu jaui umplít e se meésme. 14 Eu donéi a éuz la tóa paráula, e lo múnt ac éuz en odi, car no sún del mún, aissi cum eu no soi del mún. 15 No préc que los tóllas del mún, mas que los gárdes de mál. 16 No son del mún aissí cum eu no sói del mún. 17 Sanctifíia lós e vertát; la tóa paráula es vertát. 18 Aissí cum tu me tramesíst eu mún, e eu lós tramesíi el mún. 19 E per éuz eu sanctifíge mé meésme, que e ill síen sanctifiiát e vertát. 

20 E no préc tánt solament per aquész, mas per aquéuz chi an a creér e mé per la paráula d'éuz: 21 que túith síen una cháusa aissi cum tu, páer, es en me e eu en té, que ill sien e nós una cháusa, que lo munz créa que tu me tramesíst. 22 E eu donei a euz la clardat que tu me donist, que sien una cháusa, aissí cum e nos em una cháusa, 23 eu en euz e tu e me, que sien cosmat en una cháusa, e lo munz conoscha que tu me tramesist e amest los aissi cum me amest. 24 Paer, voll que aquill que m 

donist aqui o eu soi e ill sien ab me, que veen la mia clardat la cal me donist; car amést me avan lo costituemen del mún. 25 Páer jusz, lo múnz no té conóg, mas eu te conoguíi, e aquist conoguen que tu mé tramesíst. 26 E fezíi a éuz conogút lo to num e farai ló conogút, que la amórs per cál tu me amést sia en éuz e éu en éuz.

Vesc, Viscos, Vescos, Viscositat, Inviscar, Envescar, Inviscament

Vesc, s. m., lat. viscum, glu, poix.

C' om pren ab vesc.

Deudes de Prades, Auz. cass.

Qu'on prend avec glu.

ANC. CAT. Visc. CAT. MOD. Vesc. ESP. (pegamento del muérdago) PORT. Visco. IT. Vischio. (chap. Visc. Se trobe besque a Ballarín, Benasque; pingued a Pedro Arnal Cavero.)

2. Viscos, Vescos, adj., lat. viscosus, visqueux.

Vescosa, plena d' umors.

(chap. Viscosa, plena de humors.)

Deudes de Prades, Auz. cass.

Visqueuse, pleine d'humeurs.

Carn colombina es dura et viscoza. Eluc. de las propr., fol. 144.

(chap. La carn de colom (pichó) es dura y viscosa.)

Chair de pigeon est dure et visqueuse.

ANC. CAT. Vescos. CAT. MOD. Viscos. ESP. PORT. IT. Viscoso.

(chap. Viscós, viscosos, viscosa, viscoses.)

3. Viscositat, s. f., viscosité.

Viscositat, ayssi cum so viandas faytas de froment cueyt am aigua et ris.

Trad. d'Albucasis, fol. 56.

Viscosité, ainsi comme sont aliments faits de froment cuit avec eau et riz.

CAT. Viscositat. ESP. Viscosidad. PORT. Viscosidade. IT. Viscosità, viscositate, viscositade. (chap. Viscosidat, viscosidats. N. E. Atentos al comentario anterior sobre el catalán. ¿El catalán viscositat es igual que el occitano viscositat, o me lo parece a mí? Pues así hay muchísimas palabras en esta obra de Raynouard.)

4. Inviscar, Envescar, v., engluer, prendre à la glu.

L' autre l' envesca.

(chap. L'atre l'envisque.)

Marcabrus: Contra.

L'autre le prend à la glu.

Dossor... es cauza d' alcuna opilation, quar superfluitat de dos els caps e vias de las venas se invisca. Eluc. de las propr., fol. 269.

Douceur... est cause d'aucune obstruction, car superfluité de doux aux chefs et aux voies des veines s'englue.

Fig. Cel que fin' amors envesca.

E. Cairels: Aras.

Celui que tendre amour englue.

CAT. Envescar. ESP. PORT. Enviscar. IT. Invescare, inviscare, inveschiare, invischiare. (chap. Enviscá, enviscás; apegá; enganchá.)

5. Inviscament, s. m., viscosité.

Prendo indurziment et inviscament. Eluc. de las propr., fol. 45.

Prennent endurcissement et viscosité.

CAT. Envescament. ESP. Enviscamiento. (chap. Enviscamén, enviscamens.)

noruego, danés, llengües diferentes

La primera frasse está en noruego y la segona en danés. Ademés de sé prácticamen idéntiques, les dos se entenen entre elles.
Per tan, ¿sirán la mateixa llengua?

Pos aixó es lo que los catalanistes mos volen fé creure en lo valensiá, mallorquí y chapurriau.

Ara comparem la llengua ocsitana en lo dialecte ocsitá catalá:

parlars lengadocians, catalan comprés, Loís Alibèrt.

Suposo que consevol atontat catalaniste o catalanoparlán podrá entendre sense massa esfors lo texto de Alibèrt, y en general, tots los textos en prosa antics. Yo soc chapurriau y los enteng prou be, hasta la poesía dels trovadós.

Este texto en proto chapurriau y latín del añ 842 es mes complicat de entendre. Grassies a Raynouard y después a Mourcin, está ben cla.

similitut lèxica, valencià, català, gallec, portugués, castellà, chapurriau, aragonés

La similitut lèxica és el grau de lo que s'assemblen els vocabularis de 2 llengües distintes en la seua forma i el seu significat.
Ací una mostra de vàries llengües peninsulars.
Per als filòlecs el castellà no és portugués, pero el valencià és català.

Llingüística o política? Política lingüística.

RACV VS AVL (= IEC)

Loís Alibèrt:

Diciounari nissart-francès, dictionnaire niçois-français

Diciounari nissart-francès : dictionnaire niçois français

https://www.lexilogos.com/nissart_dictionnaire.htm

• proverbes nissarts

• prénoms nissarts : noum de batisme 

• Lexique niçois par Jean Baptiste Toselli (1864)

• Dictionnaire niçois-français avec la conjugaison des verbes irréguliers niçois, locutions niçoises… par Jean-Baptiste Calvino (1903)

• Les noms de la carte dans le Midi, essai sur les noms de lieux du Comté de Nice, par Pierre Devoluy (1903)

• Recueil de 3176 prouverbi, sentensa, massima, conseu, parabola, buoi-mot, precet & diç nissart, par Gioan-Battista (Jean-Baptiste) Toselli (1878)

Langue niçoise

• clavier occitan pour écrire les accents des langues d'oc

• Lou Sourgentin : cours de nissart

• La place des parlers nissarts dans la famille des langues romanes par Joseph Palermo, in Revue de linguistique romane (1977)

• Description phonologique du parler de Castagniers par Robert Nicolaï (1973)

• Le dialecte niçois, usage consacré et parler de la rue par Philippe Del Giudice (2014)

• L'identité niçoise, Cahiers de la Méditerranée (1991)

• La langue niçoise et les classes sociales du comté après 1860, par André Compan

• L'identité niçoise et l'Academia nissarda (1904-1944) par Paul Isoart & Paul-Louis Malaussena

• Louis Génari, auteur-compositeur de chansons niçoises, par Albert Tosan

• Comment les auteurs nissarts ont représenté leur dialecte par Rémy Gasiglia, in Récits d'Occitanie (2005) 

• Grammaire de l'idiome niçois par Antoine Sardou & Jean-Baptiste Calvino (1882)

• Grammatica nissarda per empará en pòou de temp lo patouas dòou pais, par Giausep Miceu (1840)

• L'idiome niçois, ses origines, son passé, son état présent, par Antoine Sardou (1878)

• Système rationnel d'orthographie niçoise

• Exposé d'un système rationnel d'orthographie niçoise proposé par l'Escola felibrenca de Ballanda (1881)

• Rapport d'une conversation sur le dialecte niçois, dissertations sur son origine et ses progrès, par Jean-Baptiste Toselli (1864)

• Les parlers populaires du département des Alpes-Maritimes par Louis Funel in Bulletin de géographie historique et descriptive (1897)

• carte dialectale

• A hand book to the Modern Provençal language, spoken in the South of France, Piedmont etc…, par John Duncan Craig (1863) 

• Vocabulary of important words : vocabulaire thématique provençal-anglais

• Dialogue & Legend : textes en nissard avec traduction en anglais

Le nissart est parlé dans l'ancien comté de Nice, c'est à dire à l'est du fleuve Var. À l'est du département des Alpes-Maritimes, on parle un dialecte intermédiaire entre le nissart et le génois : le royasque dans la vallée de la Roya (l'ancien comté de Tende), le mentonasque (mentounasc) dans la région de Menton, et sa variante, le monégasque, à Monaco.

Textes & Littérature

• Les écrivains méconnus du comté de Nice et du pays de Grasse, colloque, in Recherches régionales (1984)

• Raimon Féraut, troubadour nissart (XIII^e-XIV^e siècles), par André Compan

• Jean-Charles Passeroni, prêtre et poète du haut pays niçois, par Henri Costamagna

• L'abbé Pierre Gioffredo, l'homme et son œuvre, par Denis Andreis

• Le père Théophile Raynaud, jésuite né à Sospel (1583-1663), par Maurice Bordes

• Louis Génari (1871-1951) par Francis Gag

• Joseph-Rosalinde Rancher, précurseur de la politique de la langue niçoise, par Francesca Celi, in Recherches régionales (2015)

• Rancher, poète niçard, sa vie, ses œuvres, par Antoine Sardou, in Annales de la Société des lettres, sciences et arts des Alpes-Maritimes(1884)

• Chronique niçoise de Jean Badat (1516-1567) par Eugène Cais de Pierlas, in Romania (1896)

• Mémoire en provençal présenté, en 1398, au comte de Savoie par les Grimaldi de Beuil, par Eugène Cais de Pierlas & Paul Meyer, in Romania (1893)

• Documents pour servir à l'étude du dialecte niçois par Eugène Cais de Pierlas, in Annales de la Société des lettres, sciences et arts des Alpes-Maritimes (1896)

• Le troubadour Raymond Féraud, son temps, sa vie et ses œuvres, par Augustin Carlone, in Annales de la Société des lettres, sciences et arts des Alpes-Maritimes (1873)

• Escritori : textes nissarts du XI^e au XIX^e siècle

• textes nissarts : poèmes & extraits de textes

• Musique traditionnelle du comté de Nice : chansons traditionnelles, avec paroles & musique

• Nissa la bella (hymne niçois) : texte en nissart & traduction, partition & musique

• La chanson des mensonges : deux versions, de Nice et Savoie, in Le Monde alpin et rhodanien (1984) 

• La Tina de li fada, poema en catre cant en vers nissart, par Jules Bessi (1872)

• La Nemaïda o sia lou trionf dai sacrestan, poème niçard de Joseph-Rosalinde Rancher, avec traduction en français & notes par Antoine Sardou (1887)

• La Nemaïda o sia lou trionf dai sacrestan, poëma Nissart, par Joseph-Rosalinde Rancher (1823)

• La vida de sant Honorat, légende en vers provençaux, par Raymond Féraud, troubadour niçois du XIII^e siècle, présenté par Antoine Sardou (1874)

Pays de Nice - Pais nissart

• Alpes-Maritimes & ancien comté de Nice : cartes, histoire, documents

• Nice : cartes, histoire, documents

-> provençal

-> gavot (provençal alpin)

-> langues d'oc

-> carte des langues de France

-> forum Babel : études & recherches sur les langues d'ici & d'ailleurs