Mostrando las entradas para la consulta lay ordenadas por fecha. Ordenar por relevancia Mostrar todas las entradas
Mostrando las entradas para la consulta lay ordenadas por fecha. Ordenar por relevancia Mostrar todas las entradas

martes, 27 de octubre de 2026

Amanieu de Sescas, essenhamen de la donzela.

Amanieu de Sescas, essenhamen de la donzela.

Amanieu de Sescas, essenhamen de la donzela.



Ms. de Paris, fr. 22543. - Milà y Fontanals, De los trovadores en España, Barcelona 1889, p. 443-446 (Font). - Grdr. 33, p. 51 s. St. p. 52.

De vostr' esgardamen
vos man, cant al mostier (monasteri)
seretz per lo mestier (siréu, estaréu per lo menesté)
e per la mess' auzir, (y pera escoltá la missa)
que ls huelhs sapchatz tenir (que'ls ulls sapigáu retindre)
de folamen gardar,
mas jos o vas l'autar,
si gandir y podetz.
E lay no bastiretz
parlamen ni cosselh,
qu'ieu pel vostre sen velh
en bona chaptenensa,
e c'am faitz de plazensa
siatz per tot grazida.
Enpero s'az ichida
vol deguna solatz,
lau c'ab sela n'aiatz
et ab sels que l voldran
e no sobreguaban,
que torne ad enuey,
ab nueiza ni ab bruey. (ni en nosa ni en brugit, soroll)
Car donzela cridiva
non es fort agradiva
ni l'esta d'avinen;
e li pus conoissen
dizon que no n es bel.
Sobrecot ni gonel,
que us sia conogut,
no portetz descozut (no portéu descusit)
ni lunh autre vestir.
E si voletz bastir
solatz de jocx partitz,
no ls fassatz descauzitz,
mas plazens e cortes.
Can vendras, bela res, (cuan vindrás, bella cosa)
sobre taul' al manjar,
lau que us fassatz portar
aigua fresca denan.
Lo vi atrempatz tan
que jes no us fassa mal;
car dona res no val
ni donzel' atressi,
ans es mestiers ontos, 
e l focs luxurios
nais d'aquel, et assatz
d'autres mestiers malvatz
qu'ieu non dic ni diria.
Sobre manjar, amia,
jes vostre companho
ni ls autres deviro
non anetz covidan, (no ne anigáu convidán)
car non par benestan
c'om covit home sa;
mar sel que denan n'a,
be vuelh manjuc, si l platz;
pero, s'il n'a pertratz
denan, faitz azauteza,
e l covitz er pegueza.
E tenc per vostr' onor,
sie us falho servidor,
que vos talhetz premieira (que vos talléu primera, primé, antes, abans)
que vostra companhieira:
pero si companhs es,
fort sera mal apres,
si no ser vos e si; (si no servix a vos y an ell : si mateix)
jes a dreg no l noiri
sos maestre veramen.
Mal noyrir mal apren, (mal nutrí, nutrit, enseñat, mal adeprén)
et es leu conogut. (y es fássilmen conegut)
E can veiretz vengut
temps de taulas levar
e de las mas lavar (y de les mans llavá, rentá)
ni veiretz rezensada (voréu)
vostra don' e lavada,
refrescatz vostras mas,
que l lavar es fort sas
apres manjar e netz. (después de minjá y llimpio)
Et aiatz totas vetz
al lavar companhia,
si podetz, que no sia
mal jutjat per negu,
ni per vayr ni per bru.
E cant iretz sezer,
vuelh vos aperceber (vull vos apersibí)
que us en anetz pus bas,
si podetz a nulh cas,
de vostra don' aitan
que ab lieys d'un garan
no siatz, vostre vol.
E s'aizina us o tol,
aia'n doas o dos
entre de lieys e vos,
si podetz ab bel genh.
Bela, may vos ensenh,
si en aquela sazo
negus homs vos somo
e us enquier de domney,
jes per la vostra ley
no vos siatz estranha
ni de brava companha.
Defendetz vos estiers
ab bels ditz plazentiers.
E si fort vos enueia
son solatz e us fa nueia, (tos fa nosa)
demandatz li novelas:
"Cals donas son pus belas,
o Gascas o Englezas,
ni cals son pus cortezas,
pus liais ni pus bonas?"
E s'il vos ditz: "Guasconas,"
respondetz ses temor:
"Senher, sal vostr' onor,
las donas d'Englaterra
son gensor d'autra terra."
E s'il vos ditz: “Engleza”,
respondetz: "Si no us peza,
senher, genser es Guasca."
E metre l'etz en basca:
si apelatz ab vos
dels autres companhos
que us jutgen dreg o tort
de vostre desacort.
E negus que us enquieira
no us truep mala parlieira,
neys s'era enemicx
de totz vostres amicx.
Car si com es grazitz
hom, cant es afortitz
contra sos mals guerriers,
er grazitz a sobriers
vostre pretz ab bo laus,
s'es cortes' e suaus
et humil e plazens
a totas bonas gens,
c'om no us conosc' erguelh,
donzela, qu'ieu no vuelh
siatz de brau respos.
D'autras defensios
podetz far avinens,
sie us play, may de cinc cens,
ses dir dechauzimen
e ses far falhimen.

lunes, 26 de octubre de 2026

Guillem de Cerveira. Mant arbre fan fruyt tal per que la brancha frayn:

Guillem de Cerveira.

Guillem de Cervera, trovador, catalán, Cerverí de Girona


Mant arbre fan fruyt tal per que la brancha frayn:
pel fiyl pren payre mal en loc d'altre guasayn.
Enans c'autra casti deu hom si castiar:
qui mal fa e ben di, si eys vol gualiar.
S'autre vols meynsprear, esser vols meynspresats:
qui no vol autre honrar no vol esser honrats.
So c'a hom es pus car, so es pus vil a Dieu:
so que vols mays amar, poras perdre pus leu.
Aytant tart com la mar tenras femna bestada;
tant no l poras donar que ja'n sia payada.
Us marits asaget c'ab diable s bestes:
sa muyler quils uget ans que fer se pogues.
No desirs dignitat la qual no pots aver
sens tort e sens peccat, mays te val pauc d'aver.
Altesa de ricor es guardaris de vicis:
per puiar en honor porta mants homs cilicis.
So que par senyoria es grans subjeccios:
tals n'a, cuy meyls seria que paubre romeu fos.
Un say que pot aver dos, e duy no may d'u:
d'ayso podon saber lo ver per lor cascu.
Cant seras covidats, derrer vuyles ceser:
aven umilitats vey bas aut romaner.
Lay es cap de la taule hon seon li miylor:
pus Deus lo joch t'entaule no prendes lo pigor.
Car hom hon pus alts es es en periyl maior,
et hon mays a conques del perdr' a mays dolor.
Qui dona senyoria a fol, obra'n axi
com si peyres metia al mon de Mercuri.
Si gran compte tenets entre mans e comptats,
s'una peyre hi metets, lo compte er torbats.
Can hom al layra tray los oyls, sab bo a l'orp:
tot or so que l lops fay ve a plaser al corp.
Qui savis vol usar savis coven que sia:
Trebucansa de gents ve per mal regidor:
bos hom a ls noyriments ensenyon li senyor.
Tu volrias aver bes e no esser bos:
bes no pot romener mas ab los valoros.
Nuyls homs re no volria de mal dins sa mayso,
e plats li mala via: guardats com vol son pro.
Nuyla causa non es tant vils com mala vida:
e trop an pauc apres tals c'an l'arma delida.
Aytant can es malvats en maior dignitat,
deu esser meyns preats e qui l'i a puiat. 
Un' obra de just val cen mil de peccador:
no perdon lur jornal li bo laborador.
Mays es menifestats del savi us sol dia
que la tota etatz de ceyl qui sec folia.
Lo foyls fera tal re don hom perlara mays
que si l savis fay be: mas de be far no t lays.
Si com al cors es bos l'esauts d'efermetat,
a l'arm' es seboros aver mal de peccat.
Reys cesen en cadeyra de judici leyal
a la gen dretureyra dona be loyan mal.
Trop es enjanayrits la gloria del mon:
guarda las trixarrits, cals an estat e son.
De so que cuyderas mays en est segla aver
meyns e pus tart n'auras; donchs fay a Deu plaser.
Guarda que no ajusts aver don auries plor:
les lagremes dels justs puion al sol senyor.
Tota aygua avayl cay, aquesta puia amon:
pus lieu que res s'en vay la gloria d'est mon.

miércoles, 21 de octubre de 2026

Guillaume, IX Comte de Poitiers. Ben voill que sapchon li pluzor ++

XIIe siècle.

Guillaume, Comte de Poitiers.

Guglielmo, conte di Poitiers, Pos de chantar m'es pres talens,

I. Ms. de Paris, fr. 856 (C); Ms. de Modène (D); Ms. de Paris, fr. 1749 (E.); Ms. de Cheltenham 226 (N1) et 231 (N2). 
II. Ms. de Paris, fr. 856 (C). - Appel, Prov. Chrestomathie, p. 52. 
III. Ms. de Cheltenham, fol. 226 (N1) et 231 (N2). - Meyer, Recueil d'anciens textes, Paris 1877, I, 69. (Me.). 
IV. Ms. de Paris, fr. 856 (C); Ms. de Modène (D); Ms. de Paris, fr. 854 (I), 
et suppl. fr. 2032 (K); Ms. de Cheltenham 227 (N1) et 231 (N2); Ms. de Paris, fr. 22543 (R). - Crescini, Manualetto provenzale, Verona 1892, 
p. 7 s. (Cr.). Cf. Die Lieder Guillems IX., Grafen von Peitieu, Herzogs von Aquitanien, hg. von W. Holland und A. Keller, 2e éd., Tübingen 1850, 
p. 7-9, 20-21, 27-29. - Diez, Leben und Werke der Troubadours, 2e éd., 
Leipzig 1882, p. 3 ss. Grdr. n°. 183. 

I.

Ben voill que sapchon li pluzor
un verset de bona color
qu'eu ai trait de mon obrador,
qu'eu port d'aicel mestier la flor,
et es vertaz,
e posc en traire l vers auctor,
quant er lassaz.
Eu conosc ben sen e folor
e conosc anta et honor
et ai ardiment e paor;
e si m partez un joc d'amor,
no sui tan faz
no sapcha triar lo meillor
d'entre ls malvaz.
Eu conosc be cel qui be m di
e cel qui m vol mal atressi,
e conosc be celui que m ri,
e si l pro s'azauton de mi
conosc assaz,
qu'atressi dei voler lor fi
e lor solaz.
Ben aia cel que me noiri,
que tan bo mestier m'eschari
que anc a negun non failli,
qu'eu sai jogar sobre coissi
a toz tocaz;
mais en sai de nuill mon vezi,
qualque m veiaz.
Deu en lau e saint Julia,
tant ai apres del joc doussa
que sobre toz n'ai bona ma;
e cel qui conseill me querra
no ill er vedaz,
ni us de mi non tornara
desconseillaz.
Qu'eu ai mo maistre certa:
ja m'amiga noit no m'aura
que no m voill' aver l'endema,
qu'eu sui d'aquest mestier sobra
tan enseignaz
que ben sai gazaignar mon pa
en toz mercaz.
Pero no m'auzez tan gabier
qu'eu no fos reuzaz l'autrier, 
qu'eu jogav' a un joc grossier
que m fo trop bos al cap premier,
tro fo taulaz;
quan gardei, no m'ac plus mestier,
si m fo camjaz.
Mas ela m dis un reprovier:
“Don, vostre dat son menudier.”
“Et eu revit vos a doblier,”
fis m'eu: “Qui m dava Monpeslier,
non er laissaz.”
E levei un pauc son taulier
ab ams mos braz,
E quant l'aic levat lo taulier,
enpeis los daz,
ei ll dui foron cairat vallier 
e l terz plombaz,
E fi ls ben ferir al taulier,
e fo jogaz.

II.

Farai chansoneta nueva,
ans que vent ni gel ni plueva.
Ma dona m'assay' e m prueva
quossi de qual guiza l'am;
e ja per plag que m'en mueva
no m solvera de son liam,
Qu'ans mi rent a lieys e m liure
qu'en sa carta m pot escriure.
E no m'en tenguatz per yure
s'ieu ma bona dompna am,
quar senes lieys non puesc viure,
tant ai pres de s'amor gran fam.
Que plus es blanca qu'evori,
per qu'ieu autra non azori.
Si'm breu no n ai ajutori,
cum ma bona dompna m'am,
morrai, pel cap sanh Gregori,
si no m bayz' en cambr' o sotz ram.
Quai pro y auretz, dompna conia,
si vostr' amors mi deslonia?
Par que us vulhatz metre monia.
E sapchatz, quar tan vos am,
tem que la dolors me ponia,
si no m faitz dreig dels tortz qu'ie us clam.
Quai pro y auretz s'ieu m'enclostre
e no m retenetz per vostre?
Totz lo joys del mon es nostre,
dompna, s'amduy nos amam.
Lay al mieu amic Daurostre
dic e man que chan e que bram.
Per aquesta fri e tremble,
quar de tam bon' amor l'am,
qu'anc no cug qu'en nasques semble
en semblan del gran linh nAdam. (n'Adam)

III.

Compaigno, non posc mudar qu'eu no m'esfrei
de novellas qu'ai auzidas e que vei:
qu'una domna s'es clamada de sos gardadors a mei.
Diz que ges non volo prendre dreit ni lei,
ans la tenon enserrada quada trei;
tant l'us no ill larga l'estaca que l'altres plus no la ill plei.
Et aquill fan entre lor aital agrei:
l'us es compains gens a for mandacarrei,
e meno trop maior nauza que la mainada del rei.
Et eu dic vos, gardador, e vos castei,
e sera ben grans folia qui no m crei:
greu veirez neguna garda que ad oras non somnei.
Qu'eu anc non vi nulla domn' ab tan gran fei,
qui no vol prendre son plait o sa mercei,
s'om l'aloigna de proeza, qu'ab malvestat non plaidei.
E si l tenez a cartat lo bon conrei,
adoba s d'aquel que troba viron sei:
si non pot aver caval, adonc si compra palafrei.
Non i a negu de vos ja m desautrei,
s'om li vedava vi fort per malavei,
non begues enanz de l'aiga que s laisses morir de sei.
Chascus beuri' ans de l'aiga que s laisses morir de sei.

IV. 

Pos de chantar m'es pres talens,
farai un vers, don sui dolens;
no serai mais obediens
en Peitau ni en Lemozi.
Qu'era m'en irai en eissill,
en guerra laissarai mo fill,
en gran paor et en perill,
e faran li mal sei vezi.
Lo departirs m'es aitan greus
del seignoratge de Peiteus:
en garda lais Polco d'Angeus
tota la terr', a son cozi.
Si Folcos d'Angeus no l socor
e l reis de cui eu tenc m'onor,
faran li mal tuit li pluzor,
felon Gascon et Angevi.
Si ben non es savis e pros,
quant eu serai partiz de vos,
viaz l'auran tornat en jos,
car lo veiran jove mesqui.
Merce clam a mon compaigno,
s'anc li fi tort, que lo m perdo,
et e prec ne Jezu del tro
en romans et en mon lati.
De proeza e de joi fui,
mas ara partem ambedui,
et eu irai m'en a celui
on tuit peccador troban fi.
Mout ai estat coindes e gais,
mas Nostre Seigner no l vol mais;
ar non posc plus soffrir lo fais,
tan sui apropchaz de la fi.
Tot ai guerpit quant amar soill,
cavalaria et orgoill,
e pos Deu plaz, tot o acoill
e prec li que m reteng' ab si.
Toz mos amics prec, a la mort,
que il vengan tuit e m'onren fort,
qu'eu ai avut joi e deport
loing e pres et en mon aizi.
Aissi guerpisc joi e deport
e vair e gris e sembeli.

martes, 6 de octubre de 2026

56. Anonimo. Glorios Dieus don totz bens ha creysensa,

56. Anonimo.

56. Anonimo. Glorios Dieus don totz bens ha creysensa,

Dal canz. Y.

Glorios Dieus don totz bens ha creysensa,
vos prec prezant, deziros am dezir,
denhes, sius play, lo mieu cor esclayzir, 
que yeu puesca dir e retrar a present 
planh amar, doloyros e consent.
la lenga d'oc en deura sospirar
e Prozenzals planher e gaymentar.
amara mort ! ben nos as fach offensa,
de bon senhor descaptalat Prozensa.
Vera valor valent an gran valensa
lo puesc nompnar ses tot falhiment.
hoy rey Robert, de bens ayps compliment,
cap e razis en siensa fondat !
perdut avem la real magestat
de Cessilia: hoy contat de Proensa,
de bon senhor vos aves defalhensa.
Plans, plors e critz deu far tota Proensa,
petitz e grans, yeu vos diray perque.
Amava los trastotz en bona fe,
car per tostemps los ha trobatz leals.
amara mort ! ben yest descumenals,
car nos as tout la flor d'aquist lengage.
ay rey Robert, gran perdan fa parage.
Del rey Robert motz bons homs prenian gage;
ar covenra tornen en lur pays.
la sieua mort planh hom dedins Paris, 
per autres luox, cant auzon renompnar 
las soas bontatz en que a volgut renhar. 
homs que annes a Nnapol on estava, 
desconselhat, lo rey los conselhava.
Hoy rey Robert, gentil flor de nobleza, 
bon senhor qui poyra mays trobar ? 
talhas, questas nul temps non fes levar; 
en Prozensa tengutz los a en patz. 
lo veray Dieus qui en cros fon levatz, 
la sieua arma non meta en rancura, 
mays lay on gaug tostemps dura.
Mager dolor hom non auzi retraire 
com aquel jorn quel bon rey volc fenir. 
sos cavalliers denant si fes venir; 
la regina y fon premierament. 
en sospirant lur dis mot humilment: 
senhors, totz yeu requeri perdon. 
aysi con poc comenset son sermon: 
viscut sa ay coma forfag peccayre
...
Lo jove rey, filh qu'es d'aquest d'Ongria,
tot en plorans dizon quel vay bayzar:
es oy felen, vulhat Dieus amparar;
ben covenra que tu sias suptils,
e pregue ti vulhas esser humils
a la gleya: si o yest, Dieus lo payre
en totz destrix ti sera capdellayre.
E pueys ti pre que Proensa captengas 
coma leyals que son e ses engan. 
si mestier t'es, aquels t'ajudaran,
sol quels ames e los tengas en pas. 
paga los ben, enaysi los auras 
bons e leyals, si mestier ti fazia,
sercan premiers com son agut tot dia. 
Ans que fenis lo rey Robert d'onransa, 
el fes venir son vicicancellier
e volc saber si tug li saudadier 
eran pagat, el respondet que non. 
lo noble rey, com savi digne e bon, 
ha comandat que totz homs pagatz sia
tro un denier, a qualque part que sia. 
Pietat fo a tot hom que auzia 
lo rey, rey Robert ans que fenis: 
comandas mi al rey de san Dauid, 
aquel senher que sufri passio 
lur don pas a totz cominalment 
et al sant payre done cor e talent, 
com regisca, az onor de Dieu sia: 
tug son mortals e non sabon lo dia.
La gent que l'aus mot gran dolor avia, 
tant humilmens los comandet a Dieu. 
a sant Loys volgra esser romieu, 
si a Dieus plagues, al sieu digne autar. 
dieu Jhesu Crist vuelha per mi pregar; 
a la verge humil santa Maria 
m'arma comant, l'aya en sa baylia.
La gran dolor retrayre non poyria 
que menavan cels qu'eran environ. 
lo rey Robert cu Dieus fassa perdon, 
neps e nessas fes venir davant si. 
fort deziret de vezer lo dalfin, 
car el era del sanc e del linhage. 
saludas lom, so dis a sson barnage.
E digas li que de mi li sovenha, 
que per m'amor abtenga Prozenzals, 
lo Masselhes, car son bons e lyals, 
per mi an suffert trebals e grans dolors. 
en Cisilia son agutz corajos
e mal pagat, don mi sap mal ses falha: 
Dieus sia amb els els gart totz de trebalha. 
Ans que fenis lo rey si con podia, 
a son heres preguet mot caramens, 
que los Bausenx ames totz coralmens,
lo com novel e los autres trastos, (trastos : trastotz)
cel d'Evilli totz e totz sos valedors.
a trastotz prec que per Dieu lur sovenha, 
tant com poyran, que l'un l'autre captenha. 
Paraula dis que es ben de retrayre,
lo rey Robert, enans que el moris: 
aportas mi davant la flor de lis. 
pueys la bayzet e dis tot sospirant
al rey cuy es bel filh: non sias enfant. 
covenra ti que aptengas la flor, 
si la gleya fazia emperador. 
non perdas ren per lo tieu volpilhage, 
mays pren espilh de tot nostre linhage; 
Con an regit ni la flor mantenguda 
nostres payrons, lo rey Carle premier; 
lo miey payre a mant bon soudadier 
a donat sout, el duc, qu'era mon filh, 
de Calabria ha suffert motz perilh, 
per mantenir la terra de Cisilia. 
fay tu aytal, capten la senhoria. 
En sa vida lo rey Robert estava 
pensant en Dieu an gran afflection.
e fon la nueg de parission, 
Dieus li trames son angel e dis li: 
hoy rey Robert, tu yest pres de la fi. 
lo jorn li dis quec el moris devia. 
las mans jonchas ves lo cel s'umelia. 
Sos dos nebotz regardet e sa boda. 
de sus lo cap la corona pauzet 
de son felen, mot dousament ploret. 
del realme te revesti, belh filh, 
e sant Loys ti gart de tot perilh, 
e membre ti de tos cozins tot dya. 
ampara los trastotz per amor mieua. 
Amb umil cor lo rey, si con podia, 
ans que fenis, dis: nos meravilhes, 
si ay revestit lo rey Andrieu c'uey es 
del realme, car dreg es e razon, 
Carle Martel lo sieu avi que fon; 
e mon frayre de mi fon premier nat, 
degra regir miels que yeu lo regnat. 
consiensa del tort per cert avia, 
per que yeu que als sieus tornat sia.
Adonx feni, don fon mot gran pezansa, 
qui vi raubas trencar e mans vestirs, 
caras, cabels, plorar e far grans critz. 
non y ac negun non menes gran dolor 
dizent aysi: mot perdem bon senhor; 
la sieua arma non puesca sufrir pena. 
gran fon lo dol que tota sa gent mena.
Gran dolor fon qui auzi la depertida 
del rey Robert am la donna gentil. 
la regina va gitar un gran quil:
ay bona amor, temps que nos partam.
si a Dieu plagues, volgra esser avan
morta que vos ! mays pueys que Dieu lo payre
ho vol aysi, yeu non puesc al re fayre. 
Lo rey auzi que la donna planhia : 
aysi com poc el la va confortar. 
huey es lo jorn, Dieus mi vol appellar, 
el sia grazit, que pron sa ay vescut. 
pueys que a cel las son voler m'es salut, 
a sel me rent, quan quel peccayre sia, 
m'arma, mon cors meta en sa baylia.
Ben deu planher tota sancta gleya 
la sieua mort, car en tot son vivent 
de la gleya es agut son sirvent,
gonfaronier de papa quin Clement. (Papa Clemente V : Bertrand de Got)
e del seyzen el fora eysament, (Papa Clemente VI; ambos en Avignon)
si agues vescut, captengra lo tot dya;
Fe sperital en el bon pe avia.
De la razis el es mogut de Fransa, 
per que Frances lo devon sospirar, 
e de sa mort planher e gaymentar. 
lo rey Robert, mant hom lo planhera, 
tals portamens en sa vida fach a, 
que tota gent en deu aver pezansa, 
especialmens lo noble rey de Fransa.
Com d'Evelli, aque planh e sospira 
la mort del rey, el n'a dreg e razon, 
car l'amava de fin cor e de bon. 
an pauc lo cor de trastot nol falhi,
cant aus la mort, el ha dig cap encli: 
bel senher Dieus, ben m'as descapdellat 
de bon senhor, mas Dieus en sia lauzat, 
e la verge humil, santa Maria, 
la sieu' arma tenga en sa baylia. 
Complansa, vay senes tota bestensa 
per lo pays de levant al ponent. 
per Proensa passa premierament,
dedins Nissa tu t'en vay comensar 
tro la verge sancta Mari' a la mar; 
per Masselha passaras e per Arle, 
tro aqui s'estent lo poder del rey Carle.
Ad Ays t'en vay, complancha, senes falha, (Aix de Provence : Felibrige)
petitz e grans humilmens saludar,
com un dels luox quel rey volia amar
de Proensa; prega devotament
santa Clara, per lo bon rey valent.
en paradis avocada li sia,
totz sos clamans de destric gardatz sia.
Ad Avinhon t'en vay pueys al sant payre, (Avignon; Papa)
car razon es, e pueys als cardenals,
al college, pueys a totz los reals;
aqui es cap e razis de la fe.
lo veray Dieu que tot lo mon sosten, 
l'arma del rey no sufra nulha pena,
totz en preguem humil de gracia plena.
A sant Loys, ver cors, sans de Masselha, (San Luis de Tolosa, Toulouse : Anjou)
complancha, vay an gran devocion.
aquel senher que sufri passion, 
pregue, si plays, per lo rey cabalos 
que aja l'arma el regne glorios 
e l'acuelha el sieu digne repayre, 
hon gaug fes fi a tot fizel peccayre. Amen.

lunes, 5 de octubre de 2026

27. Guglielmo Augier. Ses alegratge chant per agradatge

27. Guglielmo Augier.

Copia diplomatica dei mss. C M N R S.

(N. E. Para comparar el texto, ver las imágenes más abajo.)

El más membrillo de La Codoñera: Tomás Bosque Peñarroya.


C:

Ses alegratge. chant per agradatge. folhatge. fauc quar mon coratge.

sec lay on ses mes. que anc plus saluatge. reclus dermitage. del mieu senhoratge. no fo nulhs hom pres. quaissi fos preza. del mal que madeza.

ma meza. selha cuy pauc peza. quar mi fay languir. dieus ont er queza. merces ni franqueza. pos la plus cortezam. uol ses tort aucir. per mielhs aucire. me tornet en iay. del lonc cossire. pueys doblam lesmay. souen malbire. quades men partray. pueys quan me vire. yeu truep mon cor lay. ser ia quieu laya. greu er quem nestraya. sagramens ses playa. per fals mot escur. a bella gaya. plazens no ueraya. plasaus queus desplaya. greu mals don endur. longuendura.

men ahura. mauentura... mi peiura.... Igreus mals que mauci. sique drechura.
ni falsura. ni segura. en coniura.

M:

Ses alegrage. chan per agradage. follage. fatz qar mon corage. ses lai on ses mes. qanc plus saluage. reclus de boscage. destage. de mieu senhorage. non fon nulls hom pres. Qaissi fos presa. del mal qan adeça. malmeça.

cill acui pauc peza. qar mi fai langir. mas on er qeza. merces ni franqeça. pos li plus corteza. mi uol ses tort auçir. Per miells aucire. mi tornet en iai. del lonc cossire. pueism doblet lesmai. souen malbire. qe tot men partrai. e qan me uire. ieu trueb mon cor lai. Ser ia qieu laia. greu mes qiem nestraia. sagramen sespaia. per foll mot escur. ai bella e gaia. plazenz non ueraia. plasaos qieu desplaia. al grieus mals don endur. Lonia endura. men agura. auentura. tal sim dura. qem peiura. part mezural. grieu mal qe mauci. srqe drechura. ab falsura.

masegura. em coniura.


N:

Senz alegrage. chant per agradage. folage. faç ca mon corage. seg lai on ses mes. canc plus sauage. reclus ni ostage. del mieu seingnorage. non ac nuills hom pres. car si fos presa. de mals que madesa. ma mesa. cella cui pauc pesa. car men fai languir. e doncs on er quesa. merces ni franquesa. pueis la plus cortes am. em uol senz tortz auçir. per mi ausire. mi tornet en iai. dun lonc consire. qem dobla lesmai. suuen balbire. queu totz men partrai. pueis can me vire eu trob mon cor lai. senz za queu laia. greu cut quem nestraia. sacramen.

senz plaia. per fals motz obscur. ai bella et gaia. plazen non ueraia. uillaz queus desplaia. lo grieu mal queu dur. long endura... auentura. tal seu dura.

quem piiora... grieu mal quem aucisi. que dreitura. ni fausura... no meillura.

R:


Ses alegratie chan per agradatie. folatie. fas car mon coratie. sec lay on ses mes canc pus saluatie. reclus ni ostatie. del mieu senhoratie. non a nulh hom pres car si fos preza. del mal que madeza. mamera sela. cuy pauc preza. car mi fay murir. may on er queza. merce ni franqueza. pus la pus cortezam uol del tot aussire. per mi aussire. mi tornet en iai. del lonc cossire.

pus doblem lesmay. souen malbira. cades men partira. pueys sol me uira.

trop mon cor lay. seria quieu laya. greu cug que mestraya. sagramen ses paya.

per fals mon escur. a bela gaya. plazens no ueraya. sieus play non dechaya. lo greu mal quendur. loniendura. men aura uentura. tal sim dura. per mezura.

mi peiura. lo greu mal quem ausi. que drechura. ni falsura. ni segura. fe com iura.

S:

Sens alegrage. chant per agradage. folage. fas qar mon corage. seg lai on ses mes. qanc plus saluage. reclus ni estage. del meu segnorage. non ag nuls hom pres. caissi fos preza. del mal qe madesa. mamia cela cui paug pesa. qar mi fai languir. mais on er qesa. merces ni franqesa. pos la plus cortesam. vol ses tort aucire. seg lai on ses mes. per meils aucire. me tornet en lai del lonc consire. pois tornet lesmai. souen marbire. qe toz men partrai. pois sol me uire. en trob mon cor lai. seria qeu laia. greu qen deschaia. sagramens sens paia. per fals mot escur. ai belle gaia. plazens non ueraia. voillaz qeus desplaia. greu mals don endur. longendura. men aura auentura. tals sim dura. par mesura. me peiura. lo mals qe maucisi. qe drechura. ni falsura. ni segura. fes coniura.

(N. E. Siguen las imágenes. Se pueden descargar para ver mejor.)


Guglielmo Augier. Imagen 1




Guglielmo Augier. Imagen 2

Guglielmo Augier. Imagen 3

domingo, 4 de octubre de 2026

17. Giraldo di Bornelh, Si per mon Sobretotz no fos,

17. Giraldo di Bornelh. *

Guiraud, Giraud, Guiraut, Giraut, Girautz ; Borneil, Bornelh,  Bornelh, Borneill,  Bornell, Borneil, Borneyll

La prima poesia è secondo il testo pubblicato dal Raynouard (Lexique roman, 1, 379); (Ed. Ramón Guimerá Lorente) per la seconda si riproduce il testo pubblicato pure dal Raynouard (Choix des poésies originales des Troubadours, IV, 290); (Ed. Ramón Guimerá Lorente) per la terza e la quarta si dà la lezione del canz. A, con correzioni da C per la terza, e da B per la quarta.

Si per mon Sobretotz no fos,
quem ditz qu'ieu chant e sia gays,
jal suaus temps, quan l'erba nays,
ni pratz ni rams ni bosc ni flors,
ni durs senhers ni van' amors
nom pogram metre en eslays:
mas d'aissom tenc ab lui
que, pos joys falh e fui,
merma pretz e barnatz;
e pois las poestatz
s' estraigneron de jay,
de quan quel piegers fay
no fon per mi lauzatz;
qu'aissim suy cosseillatz,
que nul ric non envey
que trop mal senhorey.
Selha vetz eral segles bos
quan per tot aondava jays,
e selh grazitz on n'eral mays,
e pretz s' aveni' ab ricors;
ar appell' om pros los pejors
e sobrier selh que pieitz s' irais;
e selh que mais adui
cum ques pot de l'autrui,
sera plus envejatz.
de quem tenh per forsatz,
qu'om d'avol plait savay
cuelha bon pretz veray
don degr' esser blasmatz,
e vos, quar non pessatz
sis tanh qu'om pretz autrey
Mal fon capdelada razos
des qu'om tenc per pros los savays,
els francs els cortes els verays
razonet hom per sordejors,
e moc la colpa dels aussors
quant de vers brezillet ni frays,
qu'eras no sai per cui
tol hom l'onor selui
que n'era adreit cazatz;
e sils encoreillatz
diran que ben estay;
mas selh qu' ieu no diray,
sera trop miells armatz;
e pueis sius embarjatz
de pretz ni de domney,
mens avetz el conrey.
Ieu vi qu'om prezava chansons
e que plasia tresc' e lays,
mas eras vei pus que hom s'estrays
de solatz ni de fagz gensors,
ni l'afars dels fis amadors
se viret de dreit en biays,
que totz devers defui;
que ja s'om se deblui
las carns nils vis nils blatz,
e se l' acompagnatz,
a pretz non o tenray
ni crezutz non seray;
mas nom segral peccatz,
que lai val pauc rictatz
qui la men' a desrey,
ni dreg non sec ni ley.
Er aug del rey qu'era plus pros
e plus valens en totz assays
de totz selhs que vianda pays,
que sobret mejans e majors,
e crec sos pretz e sas honors
e non temia afan ni fays;
que si lo planhon dui, 
lo ters lor o destrui; 
quem par mal ensenhatz, 
qu'ieu non cug qu'anc fos natz, 
de Karlemagn' en say, 
reys per tant bel essay 
mantengutz e prezatz; 
mas ja leu non crezatz 
qu'afars tant mal estey 
qu'esems lo plaignon trey. 
E que val doncs bella faissos 
ni grans poders qu'aissi s'abays? 
e ja passava part Roays
lo noms el pretz e la paors, 
entrels pagans galiadors
qu'anc us sols areire nols trays;
per que falh quis desdui, 
pus aissi leu s'esdui
so qu'om plus vol nil platz, 
de qu'ieu tenc per grevatz 
selhs que mais podon say, 
si non adobon lay; 
quan camjaran rictatz, 
qu'ajan qualque solatz 
de lur gran galaubey 
denant lo major rey. 
Quel trefas segles envejos
dona piegz, s'elh que plus s'atrays
non a suenh mas quel cors s'engrays,
e fassa cum ques pot son cors,
e l'arma pert ses lo socors
de lui cui sos covens a frays;
qu'om tan gen no s'estui
ni nos serra nis clui
de belhs murs dentelhatz, 
quan sera lai passatz 
al port on no s'eschay, 
qu'om merme son esmay 
totz non sia enserratz; 
per qu'es conseills senatz
qu'om de sai se castey, 
que sos tortz de lai nol grey.
Per solatz revelhar, quar es trop endormitz,
e per pretz qu'es fayditz aculhir e tornar,
mi cuyei trebalhar; mas er men sui giquitz, 
per so quar sui falhitz, quar non es d'acabar; 
cum plus m'en ven voluntatz e talans, 
plus creys de lai lo dampnatges el dans. 
Greu es a sofertar, a vos o dic qu'auzitz 
cum era jois grazitz e tug li benestar, 
hueymais podetz jurar que ja de fust no vitz
ni vilas miels formitz estra grat cavalgar:
lagz es l'afars e greus e malestans 
don hom pert Dieu e reman malanans. 
Ieu vi torneis mandar e segre gens garnitz, 
e pueys del miels feritz una sazo parlar; 
ar es pretz de raubar buous, motos e berbitz;
cavaliers si' aunitz ques met a domnejar, 
pus que toca dels mans motos belans, 
ni que rauba gleizas ni viandans.
On son gandit joglar qu'ieu vi gent aculhitz, 
qu'a tal mestier fo guitz que solia guidar? 
e vey senes reptar anar tals escarits, 
pus fon bos pretz failhitz que solia menar 
de companhos, e no sai dire quans, 
gent en arneis e bels e benestans.
E vi per cortz anar de joglaretz petitz
gen caussatz e vestitz, sol per domnas lauzar;
ar non auzon parlar, tant es bos pretz delitz, 
dont es lo tortz issitz d'elas mal razonar. 
diatz de quals d'elhas o dels amans, 
ieu dic de totz, quel pretz n'a trag enjans. 
Qu'ieu eys que suel sonar totz pros hom issernitz, 
estauc tant esbaitz que nom sai cosselhar;
qu'en luec de solassar aug en las cortz los critz,
qu'aitan leu s'es grazitz, de lans e de bramar 
lo comtes entre lor cum us bos chans 
dels rics afars e dels temps e dels ans. 
Mas a cor afrancar, que s'es trop endurzitz, 
non deu hom los oblitz nils viels faitz remembrar
que mal es a laissar afar pus es plevitz, 
el mal don sui guaritz nom qual ja mezinar;
mas so qu'om ve, volv e vir en balans, 
e prenda e lais e forss' e dams los pans. 
D'aitan me puesc vanar qu'anc mos ostaus petitz
no fon d'els envazitz; sels cui aug totz duptar
anc no fetz mas honrar los volpils mal arditz;
doncs mos senher chauzitz si deuria pensar
que non l'es ges pretz ni laus ni bobans 
qu'ieu quem laus d'el sia de lui clamans.
Eras non plus per que no m'o demans, 
que blasmes er, si vau d'aissi clamans, 
so dil Dalphins que conois los bons chans.

Er auziretz encabalitz chantars, 
q'ieu sui amics encabalitz e pars; 
aujatz si fo anc mais dicha 
tant grans foillia en chantan; 
greu n'escamparai ses dan, 
s'ab lieis m'apareil ni m'ec 
cui sui plus liges que sers.
terra, tu cum o sofers?
Ai, tantas vetz m'a trait necis parlars 
joi d'entrels mans, per qen devenc liars!
el cors, pois en ren s'aficha
don s'alegra tan ni qan, 
volgra ieu chantes gaban, 
q'era tro que s'esparec
tenial dreg per envers, 
tant fui ves amor esmers.
E qen diretz si l'esciens es rars 
el cors es leus? valram ja sobramars? 
non jes, tant es auta e richa
cella, cals remaigna ab tan. 
ja ren laus no mi valran, 
mou mas chanssos e mos vers
cum fols de saber esters.
Anc nuills effreis non fo valens ni cars
tro que moc loing de joi sobregabars;
e pois dic c'amors me tricha
per un petit de semblan,
et ieu pert per so que nom blan
lieus parlars, c'us dans men crec
quem ten pres plus greu q'en fers
per ti, bocha, qe 'n mal mers.
Aras nom letz qan mi valgra prejars; 
qerre merce si fai que mos trobars,
pois tant s'es m'amors africha
c'autra non qier nin deman,
clamail merce, qui qeil chan
celliei cui deschausir lec;
fouz descuidatz e despers,
tot trobaras so que quers.
El bes qet fetz, si n'eras el fuoc ars,
poz loill grazir; fo doncs mas us baisars?
folla res e cel que picha
non vai l'obra meilluran; 
ben as pauc saber d'enfan
e sit fetz mais que non dec;
piejer que cill de Beders
tu cals merces l'en refers?
Tal que lai dreitz mos huoills on bat la mar
el cors es fis e doutz e francs e clars
vas celliei on jois s'abricha
loing d'avol pretz e d'engan
e de mi qen vauc pensan,
per q'en magrezisc e 'n sec, 
volven de tort en travers 
plus abronquitz d'un covers
E cuidatz setz m'enuoi ni dejunars
nim tenga dan non fai c'us doutz penssars
m'aduria ab una nicha
san e let al cap d'un an.
fol, c'as dig? pauc t'en creiran
de so c'anc vers non parec;
si fara si loil enquers
mos Lignaure lai part Lers. 
Joios qui per bon eders 
no s' alegra, fols es mers.
Sim sentis fizels amics
per ver encusera amor, 
mas er men lais per paor 
qem dobles l'anta el destrics; 
mas aisso puosc dir ses dan,
c'anc d'engan ni de no fe
nom membret, puois amai be; 
anz n'ai sofertz de grans mals, 
c'aissi s'aven als leials.
E si non grana l'espics 
si cum pareis a la flor, 
cujatz que plass'al seignor? 
anz l'en creis ira e genzics; 
e par que consir de l'an 
en avan, car sap e ve
que sos affars noill ave; 
q'ieu vi c' us jorns ferials 
m'era mieiller c' us nadals. 
E vi ja mentr'era rics, 
segon lo temps q'era cor, 
q'ieum tenia a desonor
mainz plaitz don er sui abrics; 
c'um vencutz sofrire, qui blan
soffertan, qe pietz l'en ve 
so que plus li desconve, 
qe segon qe l'era egals, 
l'amors era ab mi cabals. 
Aujatz, joves ni antics, 
puois en sa baillia cor, 
tri de dos mals lo major, 
non farial reis Lodoycs. 
deu hom ben doncs rire d'aman 
qui l'afan d'amor soste 
e nol sap loignar de se, 
puois ve que li retz venals 
es doncs dans d'amor' aitals. 
Eraus semblara prezics
mos chans; mas si Dieu ador, 
peç' a non vitz amador
cui meins noca anta ni trics;
mas per mieills assire mon chan, 
vau cercan bos motz en fre
que son tuit cargat e ple
d'us estrains sens naturals;
mas non sabon tuich de cals.
E sitot s'enfeing enics
per espaventar los lor,
si plans valors noi acor,
pauc i val precs ni chastics.
deus om doncs aucire prejan?
dreig n'ai gran, qu'ieu sai e cre,
mas jes non o dic per re,
q'alz verais amics corals
non vai enan lor captals.

* Biografia, secondo il testo edito dallo Chabaneau (op. cit. p. 14): 
Girautz de Borneill si fo de Lemozi, de l'encontrada d'Esidueill, d'un ric castel del vescomte de Lemoges. e fo hom de bas afar, mas savis hom de letras e de sen natural. e fo meiller trobaire que negus d'aquels qu'eron estat denan ni foron apres lui; per que fo appellatz maestre dels trobadors, & es ancar per totz aquels que ben entendon subtils ditz ni ben pauzatz d'amor e de sen. fort fo honratz per los valens homes e per los entendens, e per las dompnas qu'entendian los sieus maestrals ditz de las soas cansos. e la soa vida si era aitals que tot l'ivern estava a scola & aprendia, e tota la estat anava per cortz, e menava ab se dos cantadors que cantavan las soas cansos. non volc mais moiller, e tot so qu'el gazaingnava dava a sos paubres parens & a la gleisa de la vila on el nasquet; la qual gleisa avia nom & a encaras Saint Gervasi.
Girautz de Borneil si amava una dompna de Gascoina que avia nom n'Alamanda d'Estanc. mout era prezada dompna de sen e de... valor e de beutat, & ella si sofria los precs e l'entendemen d'en Giraut, per lo gran enansamen qu'el li fazia de dretz e d'onor e per las bonas chansos qu'el fasia d'ella, don ella s'en deleitava mout, per qu'ella las entendia ben. lonc temps la preget, & ella com bels ditz e com bels honramenz e com bellas promissions se defendet de lui cortezamen, que anc noil fetz d'amor nil det nuilla joia, mas un son gan; dont el visquet lonc temps gais e joios, e pueis n'ac mantas tristessas quant l'ac perdut; que madomna n'Alamanda, quan vi qu'el la preissava fort qu'ella li fezes plaser d'amor, e saub qu'el avia perdut lo gan, ella s'en corozet del gan, dizen que mal l'avia gardat, e qu'ella noil daria nulla joia ni plaser noil faria mais d'amor, e que so qu'ella li avia promes li desmandava, qu'ella vesia ben qu'el era fort loing eissitz de sua comanda. quant Girautz ausi la novella ocaison el comjat que la domna li dava, mout fo dolens e triz...
Per la dolor e per l'ira qu'en Girautz de Borneil ac de la mort del rei Richart d'Engleterra, e per l'engan que l'a fait la sua dompna n'Alamanda, si s'era laissatz de chantar e de trobar e de solatz. mas en Ramons Bernartz de Rovigna, qu'era trop valens hom de Gascoingna e trop sos amics, com qui el clamava se Sobretotz, lo preget e volc qu'el chantes e fos gais, don el fetz aquesta chanso que diz: Si per mon Sobretotz non fos...
Girautz de Borneil, quan Guis lo vescoms de Lemotges l'ac fait raubar la sua maiso de sos libres e de tot son arnes, e vi que pretz era fugitz e solatz adormitz e dompneis mortz e proesa faillida e cortezia perduda & enseignamenz volz en deschausiment, e que engans era entraz en amdoas las parz, en las amairessas & en los afans el se volc penar de recobrar solatz e joi e pretz, e si fetz aquesta chanson que diz: Per solatz reveillar.