Mostrando las entradas para la consulta cavals armatz ordenadas por relevancia. Ordenar por fecha Mostrar todas las entradas
Mostrando las entradas para la consulta cavals armatz ordenadas por relevancia. Ordenar por fecha Mostrar todas las entradas

miércoles, 18 de octubre de 2023

XXXVI, Seigneiras e cavals armatz (Gui de Cavaillon)

XXXVI.

Seigneiras e cavals armatz

 

Seigneiras e cavals armatz

Ab vassals valens e prezatz,

Auran oimais loc e sazon;

E mand al Don de Corteson,

Sitot s' es ab Frances juratz,

Que non cuia estar en patz

Contra 'l cossolat d' Avignon.

 

E ja non vuoill esser celatz

Qu' el dans d' aqels del Bautz mi platz;

Et ai en ben dreich e razon,

Q' ill me fonderon Robion,

Et ancar no m' en sui vengatz;

Mas domentres qu' ieu tenc los daz,

Lor en cuich rendre guizerdon.

 

Coms, si voletz esser presatz,

Siatz adreitz et enseignatz,

Larcs et de bella mession;

Q' en aissi us tenra hom per bon,

Si als estrains et als privatz

Donatz, e 'ls enemics baissatz,

E c' ametz mais dir hoc que non.

 

Nostre mieitz princes s' es clamatz

Reis de Viena coronatz:

So sabon ben tuich siei baron;

Ar li vai dir tost, Bernardon,

Que non giesca de sos regnatz,

Si fort ben non era guizatz,

Que trop sovens chai en preison.

 

Gui de Cavaillon.

domingo, 18 de octubre de 2026

Gui de Cavaillon. Senheiras e cavals armatz

Gui de Cavaillon.

Gui de Cavaillon. Senheiras e cavals armatz



Florissait en 1210. Hist. génér. de Provence, T. II, p. 407.


Guis de Cavaillon fo un gentils bars de Proensa, seingner de Cavaillon, larcs hom e cortes, et avinens cavalliers, e mout amat de domnas e per totas gens; e bons cavaliers d'armas e bons gerrers. E fetz bonas tensons e bonas coblas d'amor e de solatz. E si se crezet q'el fos drutz de la comtessa Garsenda, moiller que fo del comte de Proensa, qe fo fraire del rei d'Aragon.

M.

Ab vassals valens e prezatz 
Auran oimais loc e sazon; 
E mand al don de corteson,
Si tot s'es ab Frances juratz, 
Que non cuja estar en patz 
Contra'l cossolat d'Avignon.

E ja non volh esser celatz
Que'l dans d'aquel del Bauz mi platz; 
Et ai en be dreit e razon,
Qu'il me fonderon Robion
Et ancar no m'en sui vengatz: 
Mas domentres qu'eu tenc los datz 
Lor en cug rendre guizardon.

Nostre mieg-prince s'es clamatz
Reis de Viena coronatz, 
So sabon be tut siei baron. 
Ar li vai dire, Bernardon,
Que non iesca de sos regnatz 
Si fort be non era guiatz, 
Que trop soven cai en preison.

Coms, si voletz esser presatz,
Sias adreg et enseingnatz, 
Larcs e de bella mession: 
Qu'enaissius tenra hom per bon, (Qu'enaissi us)
Si als estrains et als privatz 
Donatz, e'ls enemics baissatz;
E qu'ametz mais dir oc que non.

7226.

Senher Coms, saber volria
Qual tenriatz per melhor,
Si l'apostolius rendia (l'apostoli us)
Vostra terra per amor,
O se per cavalairia
La conqueretz ab honor
Sufertan freit e calor:
Qu'ieu sai be lo qual volria,
S'era homs de gran valor,
Que'l maltrach torn en legor.

Lo Coms de Toloza li respondet:

Per dieu, Gui, mais amaria
Conquerre pretz e valor,
Que null'autra manentia
Que m tornes à desonor.
Non o dic contra clerzia
Ni m'en esdic per paor,
Qu'ieu no volh castel ni tor
S'ieu eis no la m conqueria:
E miei onrat valedor
Sapchan que'l gazanh es lor.

// Guionet //

viernes, 23 de octubre de 2026

Guillem de Saint-Gregori. Be m platz lo gais temps de Pascor

Guillem de Saint-Gregori.

Chrestomathie provençale, Karl Bartsch, Eduard Koschwitz, Eduard Wechssler

que fai foillas e flors venir,
e platz mi quand aug la baudor
dels auzels que fan retentir
lor chan per lo boscatge;
e platz me quand vei sobre ls pratz
tendas e pavaillos fermatz,
e ai gran alegratge
quand vei per campaigna rengatz
cavalliers e cavals armatz.
E platz mi quan li corredor
fan las gens e l'aver fugir,
e platz mi quand vei apres lor
gran ren d'armatz ensems venir;
e platz m'e mon coratge
quand vei fortz chastels assetgatz (assetjatz)
e ls barris rotz et esfondratz,
e vei l'ost el ribatge,
qu'es tot entorn claus de fossatz
ab lissas de fortz pals serratz.
Et atressi m platz de seignor
quand es primiers a l'envazir, (invadí; invadir; atacá; atacar)
en caval, armatz, ses temor,
c'aissi fai los seus enardir
ab valen vassalatge;
e pos que l'estorns es mesclatz,
chascus deu esser acesmatz
e segre l d'agradatge,
que nuills hom non es ren prezatz
tro qu'a mains colps pres e donatz.
Massas e brans, elms de color,
escutz traucar e desgarnir
veirem a l'intrar de l'estor,
e mains vassals ensems ferir;
don anaran a ratge
caval dels mortz e dels nafratz.
E quand er en l'estor intratz,
chascus hom de paratge
non pens mas d'asclar caps e bratz,
que mais val mortz que vius sobratz.
E us dic que tant no m'a sabor
manjars ni beure ni dormir
cuma quand aug cridar: "A lor!"
d'ambas las partz, et aug bruir
cavals voitz per l'ombratge,
et aug cridar: "Aidatz, aidatz!" (ajudéu!; ayudad!)
e vei cazer per los fossatz
paucs e grans per l'erbatge,
e vei los mortz que pels costatz
ant los tronçons ab los cendatz. (ant : an : han : tenen; tienen)
Pros comtessa, per la meillor
c'anc se mires ni mais se mir
vos ten hom, e per la gensor
domna del mon, segon qu'aug dir.
Biatritz, d'aut lignatge,
bona domn' en ditz et en fatz,
fons lai on sortz tota beutatz,
bella ses maestratge,
vostre rics pretz es tant poiatz
que sobre totz etz enansatz.
Baron, metetz en gatge
castels e vilas e ciutatz
enans qu'usquecs no us guerreiatz.

Guillem de Saint-Gregori. Be m platz lo gais temps de Pascor

martes, 13 de octubre de 2026

Bertran de Born. Be m platz lo dous temps de pascor

Bertran de Born.

Bertran de Born si fo un castellans del evescat de Peiregors, vescoms d'Aut fort, un castel que avia prop de mil homes.



2701, 7225, 7698.

Bertran de Born si fo un castellans del evescat de Peiregors, vescoms d'Aut fort, un castel que avia prop de mil homes. Et avia fraires e cujava ls deseretar, si no fos lo rei d'Englaterra. Totz temps ac guerra con totz los sieus vezins, con lo comte de Peiregors, e con lo vescomte de Lemoges, e con son fraire Constanti, e con Richartz, tan quan fo coms de Peitieus. Bons cavalliers fo e bons guerriers, e bon domnejaire, e bons trobaire; e savis e ben parlans, e saup ben tractar mals e bens. 
Seingner era, ves quan se volia, del rei Enric e del fils de lui; mas totz temps volia que ill aguessen guerra ensems lo paire e lo fils, e'l fraire l'un con l'autre. E totz temps volc que lo reis de Fransa e'l reis d'Engleterra aguessen guerra essems; e s'il aguen patz ni treva, ades se penet con sos sirventes de far e de mostrar com cascuns era desonratz en aquella patz. E si n'ac de grans bes e de grans mals. Mot fe be sirventes et anc no fes mas doas cansos. El rei d'Arago donet per molher las cansos d'en (G.t) Giraut de Bornelh als sieus sirventesc. Et aquel que cantava per el avia nom Pepiol (Papiol). Et era azautz e cortes; e clamava Rassa lo coms de Bretanha, e'l rei d'Englaterra Oc e No; e'l rei jove so filh, Marinier. E metia tot son sen en mesclar guerras: e fes mesclar lo paire e'l filh d'Englaterra, tan que'l rei jove fo mortz d'un cairel en un castel d'en Bertran de Born.
En Bertran si s vanava qu'el cujava tan valer, que no s pensava que tot son sen l'agues mestier. E pueis lo rei lo pres; e quan fo pres el li demandet si avia tot son sen: que aras vos aura ops. Et el respos, qu'el avia tot lo sen perdut; quar tot lo perdet quan lo rei jove mori. Adoncs se ploret lo rei de so filh; e perdonec li, e l vesti, e l donet terras et honors. E visquet longamen él segle, e pueis se rendet en l'orde de Cistel.

châtelain, catalán, català, catalá, catalan, castell, castellán, castellano, castlà, castla,

3794, 7225-6, 7614, C.

Be m platz lo dous temps de pascor
Que fai foillas e flors venir;
E platz me quant aug la baudor
Dels auzels, que fan retentir
Lor cant per lo boscatge;
E platz mi quan vei sobre'ls pratz
Tendas e pavaillos fermatz;
Et ai gran alegratge,
Quan vei per campaigna rengatz
Cavaliers e cavals armatz.

E platz mi quan li corredor
Fan las gens e l'aver fugir;
E platz me quan vei apres lor
Gran ren d'armatz ensems venir;
E platz m'en mon coratge,
Quan vei fortz castels asejatz
E barres rotz et esfondratz;
E vei l'ost él rivatge
Tot entorn claus de bons fossatz,
Am lissas et am pals serratz.

Et atressi m platz de senhor
Quan ven premiers à l'envaïr
En caval armat ses temor,
C'aissi fai los sieus enardir
Ab valen vassalatge;
E pois que l'estors es mesclatz,
Quascus deu esser acesmatz
É segr'el d'agradatge:
Quar hom non es à dreg prezatz
Tro qu'a mantz colps pres e donatz.

Lansas e brans, elms de color,
Escutz trencar e desgarnir
Veirem à l'entrar de l'estor,
E manz vassals ensems ferir;
Don anaran aratge
Cavals dels mortz e dels nafratz.
Quan seren en l'estor intratz,
Ja nuls hom de paratge
No pens mas d'asclar caps e bratz: 
Que mais val mortz que vius sobratz.

Ieus dic que tant no m'a sabor
Manjars ni beure ni dormir,
Coma quant aug cridar: à lor!
D'ambas dos partz; et aug enguir
Cavals voiz per l'erbatge;
Et aug cridar: aiatz! aiatz!
E vei cazer per los fossatz
Paucs e grans per l'ombratge; 
E vei los mortz que pels costatz 
An los penons ab los cendatz.

Pros comtessa, per la meillor
Q'om posqu'en tot lo mon cauzir
Vos ten hom, e per la gensor
Q'anc si mires ni ja se mir.
Bietritz, d'aut paratge,
Bona domn'en ditz et en fatz,
Fons on sorzon totas beutatz,
Bella ses maïstratge,
Vostre ric pretz es tan pojatz
Que sobre totz es enansatz.

Donzella d'aut linhatge,
Tal en cui es tota beutatz,
Am fort e sui per leis amatz;
E dona m tal coratge,
Que ja no pens esser sobratz
Per un dels plus outracujatz.
Baros, metetz en gatge
Enans c'usquecs nous guerrejatz.

7225, 7614.

Domna, pois de mi nous cal,
E partit m'avetz de vos
Senes totas ocaizos,
No sai o m'en quieira;
Que jamais
Non er per mi aitan jais
Cobratz. E si del semblan
No trob domn' à mon talan;
Que vailla vos qu'ai perduda,
Jamais no volh aver druda.

Pois non posc trobar egal
Tan bell' e que fos tan pros,
Ni sos rics cors tan joios,
De tan bella teira,
Ni tan gais,
Ni sos rics pretz tan verais;
Irai per tot acaptan
De cascun' un bel semblan,
Per far domna soicebuda,
Tro vos me siatz renduda.

Fresca color natural
Pren, Bel Cebelin, de vos,
Eill dous esguart amoros:   
E fatz gran sobreira
Quar rei lais,
Quan res de be nous sofrais.
Midons na Elis deman
Son adreg parlar gaban,
Qu'en don à midons ajuda:
Pois non er fada ni muda.

Volh que mi don ad estros
La gol' e las mans amdos.
Pois ten ma careira,
No m biais,
Vers Rocachoart m'eslais
Als pes n'Agnes que m daran:
Qu'Yseut la domn' à Tristan,
Qu'en fo per totz mentaguda,
No'ls ac tan bels à saubuda.

N'Audiartz, si be m vol mal,
Volh que m don de sas faissos,
Que l'estes gen liasos; 
Equar es enteira,
Qu'anc no s frais
S'amors ni s volv' en biais.
A mon Meils-de-be l deman
Son adreit nou cor prezan,
De que par à la véuda
La fassa bon tener nuda.

Domna Faidid' atretal
Volh sas bellas dens en dos,
L'acuillir e'l gent respos
Don es presenteira.
Dins son ais
Mos Bels-Mojols volh que m lais
Sa gaies'e son bel gran;
Equar saub son ben estan
Far, don es reconoguda,
E no s'en cambia ni s muda.

Bel-seigner, ieu nous quier al
Mas que fos tan cobeitos
D'aquesta com soi de vos.
Q'una lecadeira
Amors nais,
Don mos cors es tan lecais,
Mais volh de vos lo deman
Que d'autra tener baisan.
Doncs midons per que m refuda,
Pois sab que tan l'ai volguda?

Papiol, mon Aziman
M'anaras dir en cantan,
Qu'amors es desconoguda
Sai, e d'aut bas cazeguda.

2701, 7225-6, 7614, M.

S'abrils e foillas e flors,
E'l bel matis e'l clar ser
E'l ric joi quez ieu esper
No m'ajudon et amors;
E'l rossinholet qu'aug braire,
E'l nou temps vertz e grazitz
Que ns adutz jois e doussors,
E'l cortes pascors floritz
Midons son ardit no l creis,
O no l merma l'espavens,
Greu m'en venra jauzimens.

Domna, s'ieu quezi socors
Ves vos, non o fi de ver; 
E veus m'al vostre plazer, 
Mi e mos cantz e mas tors. 
E pren comiat del repaire 
On fui tan gent aculhitz, 
On reina pretz e valors. 
E cel que m'en te faiditz,
Per honor de si meteis, 
En fa bos acordamens 
Ab sol los afizamens.

Vostre reptars m'es sabors 
Ric; quar tan cujatz valer, 
Que ses donar per temer 
Volriatz aver lauzors;
E qu'om nous auzes retraire 
S'usquecs fai que descauzitz. 
Mas semblaria m temors 
S'us n'era per mi cobritz
Coms ni vescoms, dux ni reis:
Mas faitz vostres fagz tan gens 
Queus en segan ditz valens.

Dos n'i a guerrejadors, 
Quar an de mal far lezer, 
Que no s sabon captener 
Nul temps meins d'enginhadors, 
Tan amon lansar e traire;
E trob los totz jorns garnitz
Com en Vivian de cors.
Mas ieu no lur soi aizitz; 
Qu'anc à bon pretz non ateis
Rics hom, si jois e jovens
E dos no li'n fo guirens. 

D'autres n'i a bastidors 
Rics homes de gran poder, 
Quar sabon terra tener 
E fan portals e bestors: 
De caus e d'aren' ab caire
Fan murs e voutas e vitz.
E vei los bos manjadors
E fan lurs dos plus petitz, 
Per que lur pretz no lor creis:
Quar aitals captenemens
No val mest las bonas gens.

D'autres n'i a cassadors 
Per la costuma tener, 
Que s fan ric home parer, 
Quar amon cas et austors, 
E corn e taborelaire. 
E vei los tan freolitz 
E mermadas lurs valors; 
E lur pretz es tan frezitz, 
Que res mas bestias o peis 
No lor es obediens,
Ni fa lors comandamens.

Res dels rics tornejadors, 
Si tot s'i gaston l'aver, 
No pot à mon cor plazer, 
Tan los trob galiadors. 
Ric hom que per aver traire
Sec tornejamen plevitz
Per penre sos vavassors, 
Non l'es honors ni arditz,
Mas el non estreing correis, 
Sol qu'ab el s'en an l'argens, 
S'om pois s'en es maldizens.

Rics homes volh qu'ab amors
Sapchan cavallier aver,
E que l sapchon retener
Ab be fag et ab honors;
E qu'om los trob ses cor vaire,
Francs e cortes e cauzitz,
E larcs e bos donadors;
Qu'aissi fon pretz establitz
Qu'om guerrejes ab torneis:
E quaresmes et avens
Fesson soudadiers manens.

Na Tempra, jois m'es cobitz,
Qu'ieu n'ai mai que s'era reis,
Que'l fel mesclat ab eissens
M'es esdevengutz pimens.

Papiol, sias tan arditz,
Pren mon cant e vai n'ab el
A 'n Oc e No: quar prezens
Li fatz de mans digz cozens.

viernes, 16 de octubre de 2026

Bonifaci de Castellana. Guerr' e trebalhs e brega m platz,

Bonifaci de Castellana.

Gorge, Castellane, Castellana


Florissait en 1250. Hist. génér. de Provence. T. II, p. 418.

3794, 7226.

E m platz quan vei reiregarda,
E m platz quan vei cavals armatz,
E m platz quan vei grans colps ferir,
Qu'enaissi m par terr' estorta;
Qu'aitals es mos cors e mos sens,
E de plag sai quascun jorn mens.

Cil d'Ast prendon tregas e patz,
E perdon tro à Stafarda
Tota la terra qu'es de latz;
Qu'enaissis o ai auzit dir
Que Cunis era lor porta;
Et ar vei que lor es nozens
E no fai pas lors mandamens.

Lo dans dels Proensals mi platz,
Equar degus no s pren garda:
E'ls Frances son tan ensenhatz,
Que quascun jorn los fan venir
Liatz ab una redorta:
E no lor val nul cauzimens,
Tan los tenon per recrezens.

Mout m'enoia dels avocatz
Que'ls vei anar ab gran arda;
E pesa m conseil de prelatz,
Qu'anc nul home no vi jauzir;
Ans qui son dreg lor aporta,
Els dison: aisso es niens,
Tot es del comte veramens.

Los Genoes vei trop mermatz
E'l capitani que ls garda;
E de Ventamila'l comtatz
Perdon que solian tenir:
Donc be m par Genoa morta,
La poestatz n'es non calens
Que lur sol esser defendens.

Enans penria l'esporta
Qu'ieu no li defenda mas gens
Am cavaliers et am sirvens.

Mauri, us jois me conorta,
Qu'ieu sai be que la plus valens
Me vol mais que totz sos parens.

viernes, 24 de abril de 2026

Renc - Deyssaresar

Renc, s. m., rang, ligne.
Broca 'l caval que del renc salha.
Roman de Gerard de Rossillon, fol. 100.
Pique le cheval pour que du rang il saute.
Rencs d' armas ajostatz escoissendre.
Aicarts del Fossat: Entre dos.
Rangs d'armes ajustés rompre.
ANC. FR. Asez fu bel li renz e pleine la champaigne
Mez il n'orent seignor ne duc ne chevetaigne.
Roman de Rou, v. 1541.
Par devant son acier fesoit les rens trembler.
Roman d'Alexandre, not. des Mss., t. V, p. 108.
Les trois mille Macédoniens d'eslite combattant vaillament jusques au dernier souspir, sans jamais abandonner leurs rencs.
Amyot, Trad. de Plutarque. Vie de Paul Émile.
CAT. Renc. (chap. Renc, reng, rencs, rengs.)

Renc, s. m., rang, ligne.

2. Rengua, s. f., rangée, ligne, file.
Totz los lengatges dessus,
Aissi co 'ls ha pauzatz a rengua.
Leys d'amors, fol. 41.
Tous les langages ci-dessus, ainsi comme il les a posés à la file.
(chap. Renglera, rengleres; ringlera, ringleres; en fila, en renglera; aliniat, aliniats, aliniada, aliniades.)

3. Rengar, v., ranger, aligner.
Quan cuiava 'ls baros rengar.
Giraud de Borneil: Razon e luec.
Quand il croyait ranger les barons.
Part. pas. Quan vey per campanhas rengatz
Cavalliers ab cavals armatz.
Bertrand de Born: Be m play lo.
Quand je vois par les campagnes rangés cavaliers avec chevaux armés.
Arbalestiers ben aresat,
E cavalier que van rengat.
Boniface de Castellane: Era pueis.
Arbalétriers bien ordonnés, et cavaliers qui vont alignés.
ANC. CAT. Rengar. (chap. Rengá, fé rengs o rencs; aliniá, ordená.)

4. Arrenc, Arenc, s. m., rang, ligne, arrangement.
Se vana
De far ost en arrenc,
E sona 'l campana.
Rambaud de Vaqueiras: Truan mala.
Se vante de faire armée en ligne, et sonne la cloche.
Adjectiv. 
Del quecx
Precx
C' ai dedins arencx.
A. Daniel: L' aur' amara.
Des paisibles prières que j'ai intérieurement arrangées.

5. Arengua, s. f., harangue.
Avem auzit grans arenguas. Brev. d'amor, fol. 178.
Nous avons ouï grandes harangues.
CAT. ESP. PORT. Arenga. IT. Aringa. (chap. Arenga, arengues; habem, ham escoltat, sentit, grans arengues; abans de una batalla.)

6. Arengar, Arrengar, Arenjar, v., ranger, arranger, aligner.
Aychi cum per cumbatre belamen arengar. (N. E. Tanto cum como cumbatre pueden encontrarse escritos: com, combatre : como, combatir.)
Roman de Fierabras, v. 4471.
Ainsi comme pour combattre bellement ranger.
Arengueron lurs batalhas.
Roman de la Prise de Jérusalem, fol. 12.
Ils rangèrent leurs batailles.
Dels arbres, qu' eran tut sec,
Lo fueilz pels branquitz s' arenga.
Rambaud d'Orange: Pos tals sabers.
Des arbres, qui étaient tout secs, la feuille par les rameaux s'arrange.
Part. pas. E m play quan los vey arrengatz,
E m play quan vey grans colps ferir.
Boniface de Castellane: Guerra e trebalhs. Var.
Et il me plaît quand je les vois alignés, et il me plaît quand je vois grands coups frapper.
En V partz a sos homes arenjatz e partitz.
Roman de Fierabras, v. 333.
En cinq portions il a ses hommes rangés et partagés.
ANC. CAT. Arengar.
- Haranguer.
Am lengua
Parla quasqus et arengua.
Brev. d'amor, fol. 180.
Avec la langue parle chacun et harangue.
ANC. FR. Voulant lui-mesme parler et harenguer au peuple, il monta.
Amyot, Trad. de Plutarque. Vie de Dion. 
Quand ils harenguent au peuple.
Amyot, Trad. de Plutarque. Morales, t. III, p. 261.
CAT. ESP. PORT. Arengar. IT. Aringare. (chap. Arengá.)

7. Aresamen, s. m., ordonnance, disposition, symétrie.
No us dirai l' aresamen, 
Los manjars e l' asermamen. 
Roman de Jaufre, fol. 70.
Je ne vous dirai pas l'ordonnance, les mangers et l'apprêt.

8. Aresar, v., ordonner, préparer, disposer, redresser.
Areset son sacrifici.
Trad. d'un Évangile apocr.
Disposa son sacrifice.
Vostre cors tenetz gen
E d' azaut vestimen,
E, siau vil o car,
Faitz los gens aresar.
Arnaud de Marsan: Qui comte.
Votre corps tenez gentiment et avec convenable vêtement, et, qu'ils soient vils ou précieux, faites-les gentiment disposer.
Part. pas. Tuit s' en son foras issit
Gent aresat e gent garnit.
Roman de Jaufre, fol. 70.
Tous s'en sont dehors sortis gentiment préparés et gentiment équipés.
Arbalestier ben aresat. 
Boniface de Castellane: Era pueis.
Arbalétriers bien ordonnés.
Fig. Per pahor de esser mensprezatz o aresatz per la gen.
V. et Vert., fol. 10.
Par peur d'être méprisé ou redressé par la gent.
ANC. CAT. Arresar. 

9. Arancar, Arrancar, v., séparer, détacher, arracher.
Qui d' En Diego s' arranca
Non a mestiers mas que s pona,
O qu' om tot viu lo rebona.
P. Vidal: Car' amiga.
Qui du seigneur Diégo se sépare n'a besoin excepté qu'il se repose, ou qu'on l'ensevelisse tout vif.
Venc ves on arbre coren,
E va 'l penre per una branca,
E tira 'l, e l' arbre s' aranca.
Roman de Jaufre, fol. 65.
Vint vers un arbre en courant, et va le prendre par une branche, et le tire, et l'arbre s'arrache.
Moral. Perdonem a nostr' enemic,
Per so que de lui no s' aranc
Peccatz.
Gavaudan le Vieux: Patz passien.
Pardonnons à notre ennemi, parce que de lui ne se détache le péché.
CAT. ESP. PORT. Arrancar. (chap. Arrencá, arrancá : arrenco, arrenques, arrenque, arrenquem o arrencam, arrenquéu o arrencáu, arrenquen; Pare, ¿sego o arrenco?; arrencat, arrencats, arrencada, arrencades.)

10. Derrengar, Derrenguar, Derenjar, Desrengar, Desrencar, Desrancar,
v., déranger, renverser, troubler.
Fig. Peire Guillem, vos desrengatz
A guisa d' om cui joi no platz.
T. de P. Guilem et de Sordel: En Sordel.
Pierre Guillem, vous troublez à guise d'homme à qui joie ne plaît pas. 
Aus, tu que dises lausenjas
E que de maldir desrenjas.
P. Cardinal: Jhesum Crist.
Entends, toi qui dis des médisances et qui par le médire troubles.
- Détaler, sortir du rang.
Donx derenjon Frances de lotjas e de traps.
Roman de Fierabras, v. 1699.
Donc détalent les Français de loges et de tentes.
Dis, per ufana,
Que quascuna desrenc.
Rambaud de Vaqueiras: Truan mala.
Dit, par vanterie, que chacune détale.
- S'ébranler, se mettre en mouvement, se déployer, avancer.
Aissi com sel que derrenga premiers 
En bon tornei, et abat lo meillor.
Richard de Barbezieux ou P. Bremon Ricas Novas: Un covinens.
Ainsi comme celui qui s'avance le premier en bon tournoi, et abat le meilleur.
No vir alhors mo fre
Ni m desrenc ni m' eslais.
G. Faidit: Ges no m.
Je ne tourne ailleurs mon frein ni m'ébranle ni m'élance.
Doncxs derengan payas corrosos et iratz
Et acuelho Rollan ab los brans aceyratz,
E Frances derenguero encontr' aval los pratz,
Et acuelho payas.
Lo duc vic los payas apres el desrengar. 
Roman de Fierabras, v. 2295 et 3749.
Donc s'ébranlent les païens courroucés et irrités et accueillent Roland avec les glaives acérés, et les Français se déployèrent aval contre les prés, et accueillent les païens.
Le duc vit les païens contre lui s'avancer.
Part. pas. El avia desrancat motz arbres. 
Hist. de la Bibl. en prov., fol. 3.
Il avait renversé de nombreux arbres.

11. Desarengar, v., déranger, désordonner.
Part. pas. Tan son... desarengadas.
Folquet de Lunel: E nom de.
Tant elles sont... désordonnees.
PORT. Desarranjar. (chap. Desordená.)

12. Deyssaresar, v., désarroyer, dérouter, déconcerter.
Part. pas. Si eram d' aissi gitat,
Seyriam trop deyssaresat.
Anneron cays deyssaresat.
Trad. d'un Évang. apocr.
Si nous étions rejetés d'ici, nous serions trop déconcertés.
Ils allèrent quasi désarroyés.
(chap. Desconsertá; desconsertat, desconsertats, desconsertada, desconsertades.)

viernes, 20 de octubre de 2023

XXVI, Belh m' es quan vey pels vergiers e pels pratz

XXVI.


Belh m' es quan vey pels vergiers e pels pratz

Tendas e traps, e vey cavals armatz,

E vey talar ortz e vinhas e blatz,

E vey gienhs traire, e murs enderrocatz,

Et aug trompas e grans colps dels nafratz,

E mal lur grat meto 'ls en las postatz;

Aital guerra m' agrada mais que patz,

Non tals treguas ont hom si' enganatz.


Tot aisso dic per l' Enfant d' Arago;

E deu aver nom Enfant per razo,

Quar leu s' ave qu' enfans fa fallizo,

Et elh falhi quant aucis son baro

Raymon Guillem, qu' anc treguas no 'l tenc pro,

Ni en sa cort jutjamens datz no 'l fo;

Per que totz selhs a cuy elh treguas do

Devon duptar aquelh enfant fello.


Treguas trencar escien esta lag

E quant a fe no s' emenda 'l forfag;

Per que l' enfant a fag un sol assag,

Qu' ab un mal sag qu' als Catalas a fag,

E dizon tug qu' om de selhs treguas gag,

E qu' el son cors y fo mes en fol plag;

Qu' a filh de rey esta mal atrazag,

Quant ampara nulh offici de sag.


En aissi par qu' el sag no fon certas,

Quar n' a lauzor d' aul gent e de vilas

E gran blasme de totz los sobiras;

E si d' est sag no s clamon Catalas,

Hom los tenra totz per flacx e per vas,

E plus suffrens que negus hermitas;

E meta hi quascus per si sas mas,

Ostenra pus que rabia de cas.


Al vescomte de Cardona despley

Mon sirventes, ans que alhors desrey,

Que mai vol pretz que laire pres mercey,

Quar en valor se banha, don ieu crey

Que pro a pretz, qui s vuelha so plaidey,

Tot vescomte qui n' a egal d' un rey.


A gran poestat esta mal, fe que us dey, 

Que trenc treguas ni que tan lag desrey,

Quar de guerra no s pot honrar lo rey,

Trencan treguas, o vol tornar so crey.


Bernard de Rovenac.

miércoles, 18 de octubre de 2023

XL, Guerra e trebalhs e brega m platz, (Boniface de Castellane)

XL.


Guerra e trebalhs e brega m platz,

E m platz quan vey reiregarda,

E m play quan vey cavals armatz,

E m play quan vey grans colps ferir,

Qu' en ayssi m par terra estorta;

Qu' aitals es mos cors e mos sens,

E de plag say quascun jorn mens.


Silh d' Ast preno trega e patz,

E perdon, tro a Stafarda,

Tota la terra qu' es de latz;

Qu' en ayssi o ay auzit dir

Que cums era a lur porta,

Que no sol esser defendens

So que aras lur es nozens.


Lo dans dels Provensals mi platz,

E quar negus no s pren garda;

E 'ls Frances son tan ensenhatz

Que quascun jorn los fan venir

Liatz ab una redorta;

E no lur en pren chauzimens,

Tant los tenon per recrezens.


Mout m' enueia dels avocatz,

Qu' els vey anar a gran arda,

E dan cosselh dels autz prelatz,

Qu' anc nulh home non vi jauzir;

Ans qui son dreg lur aporta

Ilh dizon: Aisso es niens,

Tot es del comte veramens.


Los Genoes vey abayssatz

E 'l capitani que 'ls garda;

E de Ventamila 'ls comtatz

Perdon que solion tenir;

Donc be m par Genoa morta, 

La Poestatz n' es non calens

Que lur sol esser defendens.


Enans penria l' esporta,

Qu' ieu no li defenda mas gens

Am cavaliers et am sirvens.


Mauri, us joys me conorta,

Qu' ieu sai be que la plus valens

Me vol mais que totz sos parens.


Boniface de Castellane.