Mostrando entradas con la etiqueta Elias. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Elias. Mostrar todas las entradas

sábado, 17 de octubre de 2026

Gui d'Uissel. L'autre jorn per aventura

Gui d'Uissel.

Gui d' Uisel, Ussèl, Ussel


2701, 7225, 7614, 7698.

Gui d'Uissel fo de Lemozi, gentils castelas; et el e siei fraire e son cozi si ero senhor d'Uissel; que es bos castels, e si ne avian motz d'autres.
E l'us de sos fraires avia nom n Ebles e l'autre en Peire, e'l cozin avia nom n Elias. E tug quatre si eron trobador: en Gui si trobava bonas cansos, en Elias bonas tensos, en Ebles las malas tensos, en Peire cantava tot quant els trobavan. En Gui si era canorgues de Brieude e de Monferran, e si entendet lonc temps en madona Margarida d'Albusso e en la comtessa de Monferran, don fetz maintas bonas cansos. Mas lo legatz del Papa li fetz jurar que mais no fezes cansos; e per lui laisset lo trobar e'l cantar.


2701, 7225-6.

L'autre jorn per aventura
M'anava sols cavalcan,
Un sonet notan,
Trobei toza ben estan, 
Simpl' e de bella faitura, 
Sos aignels gardan.
E quant ilh m'auzi cantan, 
Trais s'enan
E pren me pel fren e jura 
Que tan mala no fi can; 
E crida: Robi, no s n'an.

Toza, bella creatura,
Fi m'ieu, qual forfag tan gran
Vos ai fag si m can?
Il respos de mal talan;
Quar lei qu'era fin e pura
Apellest d'engan.
E Robi venc ab aitan
Menassan:
Mas quan me vi m'assegura
E dis que noi penrai dan,
Que trop n'ai eu pres ogan.

Quant ilh vi que non a cura
Que m fassa re mal estan,
Ilh s'en vai ploran;
E Robi dis sospiran:
Pauc val merces ni dreitura
Lai on poder an.
Per qu'ieu tenh à fol aman
Qui las blan:
Quar aitals es lor natura,
Que dels fallimens que fan
Volon que sufram l'afan.

Robi laissatz la rancura,
E queretz d'aissi enan
Tal que nous engan;
Et ieu amarai Duran,
Que m vol donar tal centura
Que val un bezan. 
E vos no m donest un gan 
D'aquest an,
Ni nous peza'l desmezura 
D'est fals maldizen truan, 
Per que m'anatz encolpan.

E Robi com follatura,
Qui que s'agues dic enan,
Vai s'umilian:
Mas ilh no l'au per semblan, 
Ans fug on plus l'esconjura. 
E'l fol sec pregan.
Et ieu, que vauc remiran 
Que faran,
Tenc aprop els l'ambladura
E pero no m cochei tan
Que no los trobes baizan.

E dissero m'en gaban,
Que m'en an
Querre merces e dreitura 
A lei don menti cantan: 
E que m'en lais ab aitan.

Et ieu, que ls vis abrassan
E baizan,
Prec dieu que m do l'aventura 
Qu'ieu trob domna ses engan, 
Ab qui fassa so qu'ilh fan.

2701, 7226.

L'autrier de just' una via
Auzi cantar un pastor
Una canso que dizia:
Mort m'an semblan traïdor. 
E quant el vi qu'ieu venia 
Salh en pes per far m'onor; 
E ditz: dieus sal mo senhor, 
Qu'er ai trobat ses falsia 
Leial amic celador,
A cui m'aus clamar d'amor.

Ieu, quant auzi que volia 
Far de s'amia clamor,
Li dis, enans que plus dia,
Que suefr' en patz sa dolor; 
Qu'ieu l'am, e ges no volria 
Fezes de son dan pejor
Per ditz de lauzenjador. 
Qui ben ama ben castia; 
E qui conorta folor 
Vol qu'om la fossa major.

El pastor que'l mal sentia 
Tornet son cantar en plor; 
E dis: mot ai gran feunia 
Queus fassatz castiador,
Vos que dig avetz man dia
Mal de domnas e d'amor, 
Per qu'ieu soi en gran error:
E sai que ver dis Maria, 
Quant ilh dis que cantador 
Son leugier e camiador.

Er aujatz tan gran folia,
Fi m'ieu, d'aquest parlador,
Que, quan li mostrei la via
D'esser francs e sofridor,
M'apellet de leujairia!
Mas ieu sai sofrir aor
Tan que, quan prenc deshonor,
Dic que servit o avia:
Et apela m peccador
Quan tot lo peccat es lor.

Ab tan vi venir s'amia
Lo pastre de culhir flor;
E viratz li totavia
Camiar paraul' e color.
Bella, si anc jorn fos mia
Ses par d'autre pregador,
Ar nous quier autra ricor
Mas del tort qu'ieu vos avia
Patz vencud' e patz d'amor,
Tro que la m fassatz melhor.

Ela respos al pastor
Qu'el' es sa leial amia:
E feira l semblan d'amor
Si no l fazia paor.

Et ieu, qu'era sols ab lor,
Quan vi qu'enoi lor fazia
Laissiei lieis à l'amador:
Parti m d'els e tinc alhor.

3794, 7225-6, 7614, M.

Si be m partets, mala domna, de vos,
Non es razo qu'ieu me parta de can
Ni de solatz; quar faria semblan
Qu'ieu fos iratz de so don sui joios.
Ben fui iratz, mas eras m'en repen,
Quar apres ai del vostr' ensenhamen
Com posca leu camiar ma voluntat:
Per qu'ara cant d'aquo don ai plorat.

Plorat n'ai eu, e'l mager ocaizos
M'en ven de tal que no s n'ira camian;
Qu'à mi non es, si tot s'en vai gaban,
Anta ni dans, ni leis honor ni pros.
Quar si m camiet per lui nesciamen,
Lui camiara ben leu plus folamen,
Per qu'ieu no l sai d'aquest cambi mal grat:
Tan camiara tro l'aia'l cors camiat.

Mala domna, anc no cugei que fos
Que s'ieu perdes no m'o tengues à dan;
Quar l'aculhir, don vos sabiatz tan,
E'l gen parlar ab las plazens faissos
Vos fazian sobre totas valen:
Mas araus tol foudat l'aculhimen,
E'l gen parlar es mesclat ab barat;
Et en breu temps vos perdretz la beutat.

Tan quant hom fai so que deu es hom pros,
E tan leials quan se gara d'engan:
Per vos o dic, si beus lauzei cantan
Mentr' era'l digz vertadiers e'ls fagz bos.
Ges per aisso no devetz dir qu'ieu men,
Si tot nous tenc ara per tan valen: 
Quar qui laissa so qu'a ben comensat 
Non a bon pretz per aquo qu'es passat.

Mala domna faitz m'avetz enoios
E mal parlier, don non agra talan;
Pero be sai qu'à mal m'o tornaran
E que mens n'er prezada ma cansos. 
Mas non er fait, que tant ai longamen
Vostre voler volgut enteiramen,
Per qu'az horas m'es tant en us tornat
No posc dir sen que vos fassatz foudat.

Adreg fora, si tot non es razos,
Que si domna fezes ren mal estan,
Qu'om loi celes e'ls bes traisses enan:
Mas aras es passada la sazos,
Per queus devetz gardar de fallimen.
A vos o dic, de totas o enten, 
Que si failletz ja no vos er celat;
Ans en vol hom mais dir que per vertat.

Mala domna, lo cor mi part e m fen
Quan mi membra del bel aculhimen, 
Quan vos mi diest lo baizar car comprat
Per qu'ieus rendei lo fals anel veirat.

Rei d'Arago, domnejan e meten
E conqueren conqueretz pretz valen:
Cregut avetz bon pretz e comensat;
E s'o laissatz perdut avetz lo grat.

La chiqueta María teníe un corderet

martes, 10 de octubre de 2023

Elias de Barjols.

Elias de Barjols.

Elias de Barjols.



I.

Belhs Guazans, s' a vos plazia
Ben fora sazos
Qu' el vostre cors belhs e bos,
Humils, de doussa paria,
Fos d' amor tan cobeitos,
Pus negus non es tan pros
Que us o digua, ni que ja sapcha tan
Que vos o aus dir, ni que vos o man.

Qu' ieu sai qu' a vos tanheria
Amics cabalos,
Tals don res a dir non fos,
Aitals cum ieu chauziria;
Farai n' un tot nou qu' er bos,
E penrai de las faissos
De quadaun de las melhors qu' auran,
Tro vos aiatz cavalier benestan.

N Aymars me don sa coyndia,
En Trencaleos
Sa gensozia, En Randos
Donar qu' es la senhoria,
El Dalfis sos belhs respos,
En Peyr cuy es
Monleos
Do m son guabar, e volrai d' En Brian
Cavallairia, e 'l sen vuelh d' En Bertran.

Bels Castellas, cortezia
Vuel aver de vos,
E volrai que m do En Neblos
Covit que plus non penria,
En Miravalh sas chansos;
En
Pos de Capduelh do nos
Sa guayesa, En Bertran la Tor man
Sa drecheza mi do, e no m soan.

Aital l' auretz ses fadia
Guai et amoros,
Belha, ben fait e joyos,
E ple de cavallairia;
Et es ben dreytz e razos
Que vos l' ametz et elh vos,
Qu' assatz seretz ambeduy d' un semblan;
Sol non crezatz fals lauzengier truan.

II.

Amors be m' avetz tengut
En vostre poder lonjamen,
Qu' anc no i puec trobar chauzimen,
Ni merces no m' a valgut
Ab vos, per que fatz fallensa,
Quar a lieys no mostre mos mals
Cui sui hom litges naturals,
Qu' ieu non l' en aus far parvensa.

Et auriatz m' ereubut,
Amors, e fag ric e manen,
Si m donavatz tan d' ardimen
Que mon fin cor esperdut
Per sobrar de benvolensa
Li mostres una vetz sivals;
Ja pueis no us quezera ren als,
Si m fessetz tanta valensa.

Qu' ieu fatz semblansa de mut
Quan vey son guai cors covinen
De la belha en cui m' enten;
Si 'l tenc mon cor escondut
Qu' ieu non l' aus dir per temensa
Cum li sui francs, fis e lials
Amicx en totz luecx, e cabals,
Que d' als non ai sovinensa.

Ges no m' es dessovengut,
Domna, vostre plazer plazen
Que m fezetz al comensamen
Don m' avetz viu deceubut;
Car comprey ma conoyssensa
E vostra beutat qu' es aitals
Cum belha rosa e belhs cristals,
Pus ab vos non truep guirensa.

Dona, si dieus vos ajut,
Pus conoissetz so que us es gen,
Conoscatz quo us am finamen,
Ni cum mi tenetz vencut,
Ni cum trac greu penedensa,
Ni cum sui vostr' amicx corals,
Ni cum anc ves vos no fui fals,
Ni cum vostr' amors m' agensa.

El
senhoriu de Proensa
Es vengutz senhers naturals
A cui no platz enjans ni mals,
Ni cobeytatz non l' agensa.

En
Blacatz, vostra valensa
Es de totas valors eguals,
E sapchatz s' ades etz aitals
Non trobaretz qui la us vensa.

III.

Car comprei vostras beutatz
E vostras plazens faissos,
Dona, e 'l semblan amoros
E 'l vostr' avinen solatz,
Quar no us aus mos talans dire,
Ni de vos no m puesc partir,
Ni d' als no son mey cossir,
Ni nulh joy tan non dezire.

Ben tart serai deziratz,
Avinens dompna, per vos,
Tant etz aut' et ieu suy jos,
Si no us vens humilitatz
Vostre cors per cui sospire,
Don ai fag maint greu sospir;
E sai que non puesc guerir,
S' umilitatz n' es a dire.

Anc no us dis ben acordatz,
Dona, tan sui temeros,
Co us am e 'n sui enveios,
Car no sui de vos privatz;
Pero be m pens e m' albire
Que vos sabetz mon albir;
Veus so que m fai esbaudir,
Qu' ieu d' al re no soi jauzire.

Ben sui jauzens et iratz,
Dona, quan sui denan vos;
Iratz sui, quar a rescos
No us aus dir mas voluntatz,
E sui jauzens quan remire
Vos qu' es la genser que s mir,
Mas mey huelh me fan falhir,
S' al dezir me fan aucire.

Ben es mortz qui a pensatz
Viu ni dezaventuros
D' aisso don es cobeitos,
Don nulhs joys non l' es donatz;
D' aital mort suy ieu sufrire
Per vos don no m tuelh ni m vir;
E, si m metetz en azir,
Tem que totz lo mons m' azire.

Bona dompna, s' a vos platz,
Merce us quier, que quan cossire
De vos qui etz ni m' albir,
Si merces no m vol venir,
Mortz sui senes contradire.

Comtessa, nulh mal cossire
Non es qu' om de vos cossir,
E tenetz cort de servir
E de solatz e de rire.

D' En
Blacatz no m tuelh ni m vire,
Ni de son pretz enantir,
Que tan non puesc de ben dir
Qu' ades mais no y truep a dire.

//

https://en.wikipedia.org/wiki/Elias_de_Barjols

Elias de Barjols (fl. 1191–1230) was a bourgeois Aquitainian troubadour who established himself in Provence and retired a monk. Eleven of his lyrics survive, but none of his music.

According to his vida Elias was the son of a merchant and came from Agenais. The name of his birthplace is peiols in the manuscripts, but such a name can not be found in Agenais nor elsewhere: the most recent edition suggests that peiols is a scribal error for Poiols, ancient name of Pujols, (Podiolo, little Podium, Pujol, Pujolet, like the well known catalan dwarf) castle placed in Agenais, about 25 km from Agen. The identification of peiols as Pérols-sur-Vézère, as Stronski proposed in 1906, is untenable, because this place was not a castle and was not in Agenais, but in Limousin. According to his vida he was the greatest singer of his age (but such a statement is very frequent in the vidas') and he travelled widely from court to court as a jongleur with a fellow jongleur named Oliver. They eventually found favour with Alfonso II of Provence: a document dated to 1208 seems to confirm this. Alfonso gave them wives and land in Barjols, where Elias is witness in a document of Ramon Berenguer IV, count of Provence (Alfonso's son) in 1222.

According to his vida Elias fell in love with (i. e. celebrated) Garsenda of Sabran, the widow of Alfonso II (died 1209), and composed songs for her "as long as she lived", but none of his songs names her explicitly, whereas three of them are dedicated to Beatrice of Savoy, wife of Ramon Berenguer IV, count of Provence. The vida is therefore inaccurate in this case.

He later entered a hospital of the Fratres Pontifices founded by Beneic in Avignon, where he died.

Elias was a practitioner of the trobar leu style. Among his works are a descort, a partimen, and nine cansos; a sirventes, two cansos and another descort have a questionable attribution. Probably around 1200 Elias (but attribution is uncertain) wrote a poem describing the cavalier soissebut (or cavalher benestan: ideal, or model, knight) with his characteristics taken from his contemporaries, in imitation of a work by Bertran de Born in which the domna soissebuda (or dompna soiseubuda) is described by features of the exemplary noblewomen of Bertran's time. Elias constructs this knight for his lady from the "elegance" of Aimar, the "affability" of Giraut IV Trencaleon d'Armagnac, the "generosity" of Randon (a lord of this name died before 1219, when he is mentioned in the testament of his son-in-law; he was the nephew of the troubadour Garin lo Brun), the "good responses" of Dalfi d'Alvernha, the "wits" of Peir cui es Monleos (maybe the troubadour Peire de Gavaret), the "chivalry" of Brian, the "wisdom" of Bertran, the "courtesy" of a Bels Castellas (beautiful castellan), the "conviviality" of a certain Neblos, the "songs" (chansos) of Raimon de Miraval, the "gaiety" (guaieza) of Pons de Capdoill, and the "probity" of Bertran II de la Tor.

Another poem, Ben deu hom son bon senhor, written probably around 1225, has two tornadas referring to Beatrice of Savoy, husband (wife) of Ramon Berenguer IV of Provence, and the lord Blacatz respectively. The stanza preceding them is full of praise for the Emperor Frederick II, suzerain of Provence, who had good relations with both Raymond Berengar and Blacatz at the time.

Comtessa Beatris, gran be

aug de vos dir e retraire,

quar del mon etz la belaire,

de las autras dompnas qu'om ve.


Countess Beatrice, great good

I hear said and related of you,

for you are the most beautiful

of the ladies seen in the world.

Besides Beatrice and Blacatz, Elias wrote poems to Jaufre Reforzat de Trets and Ferdinand III of Castile-León.

http://www.rialto.unina.it/ElBarj/132.4(Barachini).htm

Egan, Margarita, ed. and trans. The Vidas of the Troubadours. New York: Garland, 1984. ISBN 0-8240-9437-9.

Gaunt, Simon, and Kay, Sarah (edd.) The Troubadours: An Introduction. Cambridge: Cambridge University Press, 1999. ISBN 0-521-57473-0.

Harvey, Ruth. "Courtly culture in medieval Occitania" (pp. 8–27). The Troubadours: An Introduction. Simon Gaunt and Sarah Kay, edd. Cambridge: Cambridge University Press, 1999. ISBN 0-521-57473-0.

Stronski, Stanislaw, ed. Le Troubadour Elias de Barjols. Toulouse: Edouard Privat, 1906.

Topsfield, L. T. "Raimon de Miraval and the Art of Courtly Love." The Modern Language Review, 51:1 (January 1956), pp. 33–41. https://www.jstor.org/stable/3718257

http://epistolae.ccnmtl.columbia.edu/letter/497.html  

"One should with one's good lord" at Epistolæ: Medieval Women's Latin Letters.