Vie de Saint Trophime. Tostems aus dir c'on deu aver conselh (Bartsch)

Vie de Saint Trophime.

(Raynouard, éd. Ramón Guimerá Lorente.)

Tostems aus dir c'on deu aver conselh

dels ancians e c'on prenna espelh

en lors bels fatz e'n lur ditz eissament:

e car l'antic en lur comensament

pregavan Dieu, lo payre glorios,

tot enaysin lo devem pregar nos

que elh nos don complir nostre dechat

a sa onor e senes falsetat.

Tengut nos an enclaus aquest escrig

nostres clerges, tro c'on lur o a dig,

per pereza e per nesietat: 

mas aras l'an de novel revelat, 

car conoison que per lur gran pereza,

per lur delieg e per lur avareza

an perduda la renda que avien

en Alisquams, tant com ben lo servien; (v. campos Elíseos)

qu'ieu ay auzit que gran devosion

i avien totas gens per lo mon,

e ben de luen s'i fazien portar

sil que morien de sa otra la mar.

Con ayso sie, demandas o als viels,

els o diran plus gent que ieu e miels.

Pero comtan que plus aut de Layon,

encara mays plus aut que de Mascon,

venien mortz que avien elegit

e'n lur gaje layssavan establit

c'on los meses en un vayselh de fust,

mot fort sarat e que fosa ben just.

Cant eran mort, los metien sos parens,

pueys metien lo en lo Roze corent;

entro aval ad Arle deysendien,

car plus en sus decendre non podien,

per la vertut del sementeri sans,

que Dieu sagret, c'om apella Alisquams.

Encaras mais reconta, et es vers,

que de Tolzan e de tot Carcases

e de Franza e de tota Espanha,

foson en plan o foson en montanha,

tant com tenian los regnes de sa mar,

cant eran mort, s'i fazien portar.

E tutz avien tant gran devosion

los avesques e ls contes e l baron

que a penas alons jaser volian:

aytant gran fe al sementeri avian.

E si fazien totz los ricz embaymar (embalsamar)

et an cavalz vo an carris portar;

e li paures que aver non avien,

a lur parens prometre si fasien,

los salesan dedintre e defors: (los salaren de dins y de fora)

e cant fora ben saonat lo cors,

lo portesan en Arle soterar, (lo portaren a Arlés a enterrá : soterrar)

en Aliscamps, lo qual volc Dieus sagrar.

So es l'espelh qu'ieu desus dig avia: (l'espill)

el qual espelh totz fizels si deuria

mirar en so que fasien los antics.

Mais nos semblam los jovenetz mendics, 

car no siguem las pezadas dels viels

que dizien et o fasien mot miels (que dién y u féen mol milló)

que nos non fam, per que laysam estar (que natros no fem)

lo sante luoc que Dieus dignet sagrar.

Mas ges del tot non es nostre lo dans,

ans y an part selhs que rosins anblans

e bels cavals sojornatz e corens

tenon d'aquo que lur ufron las gens.

Per lur deport e per lur quavalquar

dezamparon lo servir de l'autar (desamparen lo serví del altá)

e non mostron tota la veritat

del sante luoc aysi com fon sagrat.

Molt o fan miels de la relegion:

sels que i son, dison en lur sermon

q'ils sont tutz sans e lo lur eysamens:

per que tiran ad els totas las gens,

que non sabon la vera sagrason

que Jezus fes al sementeri bon.

E per aquo quar tota gent non sap

la gran vertut que l sementeri cap,

ieu o diray a tot lo mont per ver:

sol de l'auzir es grans gauc e plaser.

Huc del Valat, 1372, violetta, Per l'amistat, on fort mon cor se fiza,

Huc del Valat.

Las joyas del gay saber, p. 16-19; cf. p. 247. - Grdr. 50, p. 79.

Am aquesta canso e dansa mesclada Huc del Valat, mestre en medecina de Monpeslier, gasanhec la violetta, l'an M. CCC. LXXII. (1372)

Per l'amistat, on fort mon cor se fiza,

de vos, gentils, cuy pretz e laus enansa,

dompna, si us play, vuelh chanso far e dansa,

no per us rims, mas per novela siza

gent deviza:

quar la dousors que l novel temps amena,

s'es tan prehon dins lo mieu cor enclausa,

que d'estar gays no pot jorn aver pausa,

e per causa,

pus que l'ausel en may am la serena.

De tal gaug es m'arma plena

que no m cessi d'alegrar, 

etz on pus me vuelh fondar

en chantar,

mays ay d'amors joy sens pena.

Doncs pel desduyt que m'es datz per estrena,

ceray jhoyos, hondran vos, dona cara,

ses cossentir res per que m torn amara

l'amors de vos, qu'e mon cor jhoy semena

e remena;

quar, pauxs enfant, no sabentz l'aventura

ni l'astre be qu'el mon aver devia,

done mon cor a vostra senhoria,

lo tercz dia

que parlantz fuy segon cors de natura.

Per so doncs, am bona cura,

chan so del vostre cors gay,

quar ayshi, dona, viuray,

si a vos play,

rixs, que jhoy m'en assegura;

e si l'amors se reffrena

de vos, pel mieu cors nafrar … (lacune de deux vers.)

d'amar vos hon pretz germena.

Hanc, pueys que us vy, non agui jorn endura

de gaug entier ni de tot ben sofracha,

ni d'amar vos no mi fec res empacha,

quar fis espers m'en donec am figura

regla pura,

que vos etz mars de jauzimen hornada,

e creys valors e fontz don pretz s'asagua,

per que m'adutz volers dreytz qu'ieu retragua,

que m'apagua

l'onor e l laus de que vos etz dotada.

Sus totas etz coronada,

gentils flors d'umilitat,

amb excellent castetat,

que us ha dat

lo pretz que us a 'nluminada; 

car vos etz de gaug la vena;

don cascus deu vos lausar,

creyser e multiplicar

e pensar

quom dreg d'amor determena.

De motz bos haips e de ricx etz ornada

e de bos faitz complidament garnida,

honrad' etz d'ans e de vielh sen complida,

senes erguelh e de vertat parada

e fonsada,

etz etz ses frau, avinens e jhoyoza,

neta de cors e d'arma fort devota,

humils d'esguart e d'estat sens riota,

no punt lota,

pros en be far etz en totz ditz aondosa.

La vostr' amor grasciosa

m'empenh lo cor a servir

etz a lausar e bendir

e grasir

vos, flor ses par, amorosa;

e quar etz de bos fruytz mena,

pel vostre pretz eyshausar

me vuelh chantan deportar

e jhoy dar,

com nadan fay la balena.

Las leys d'amors. La difinitios de dansa

Las leys d'amors.

Monumens de la littérature romane depuis le XIVe siècle, publiés par M. Gatien-Arnoult, Ire publication, t. I, p. 340-350 (M). 

Appel, Provenzalische Chrestomathie, 2e éd., Leipzig 1902, p. 198 ss. (Ap.). - Grdr. § 56, p. 90. St. p. 67.

La difinitios de dansa. Dansa es us dictatz gracios que conte un refranh, 

so es un respos, solamen, e tres coblas semblans en la fi al respos en compas et en acordansa. E la tornada deu esser semblans al respos. 

E l comensamens de cascuna cobla deu esser d'un compas e, qui s vol, d'una acordansa o de diversa; li qual comensamen devon esser del tot divers d'acordansa del respos. Quar no seria bela cauza que l comensamens de la cobla fos de la consonansa del respos. Ysshamens li dig comensamen podon esser d'u meteysh compas o de divers am lo dig respos. E l respos deu esser del compas de meia cobla, o quaysh, so es mays o mens de dos bordonetz. E li bordo que son en dansa, no devo passar VIII sillabas. Et en cas que aytal bordo passesso VIII sillabas, seria irregulars aytals dansa, anormals e fora son propri compas, e si donx li rim no seran multiplicatiu. E qui s vol, pot retronchar tres bordos, 

ses plus o mens, del respost; pero, si l respos es de tres bordos solamen, no l deu hom retronchar mas dos, ses plus o mens. E deu tractar d'amors, e deu haver so joyos et alegre, per dansar, no pero ta lonc coma vers ni chansos, mas un petit plus viacier, per dansar, segon 

qu'es estat dig. Enpero huey ne uza hom mal en nostre temps d'aquest so; quar li chantre que huey son, no sabon a penas endevenir en un propri so de dansa. E quar no y podon endevenir, han mudat lo so de dansa en so de redondel am lors minimas et am lors semibreus de lors motetz. Le remanen de dansa trobaretz lassus en "cobla" et en autre loc, can tracta de "coblas retronchadas." Alqu fan dansa de coblas tensonadas, la qual adonx appelan "dans"; pero entre "dans" e "dansa" no fan lunha differensa. Et alqu fan "desdansa" e "desdans" per pauzar e descantar lo contrari, e degus no s varia del compas de dansa.

La diffinitios de descort. Descortz es dictatz mot divers, e pot haver aytantas coblas coma vers, so 's a ssaber de .v. a .x., las quals coblas devon esser singulars, dezacordablas e variablas en acort, en so et en lengatges. E devon esser totas d'un compas o de divers. E deu tractar d'amors o de lauzors o per maniera de rancura, "quar mi dons no mi ama ayssi cum sol," o de tot aysso essems, qui s vol. E qui volra far tornada, segua la maniera lassus dicha, can tractem de vers. 

En la qual tornada deu hom tractar, qui s vol, de totz los lengatges los quals dessus ha pauzatz ayssi a tiera cum los ha pauzatz. E si aysso far li tornava greu, fassa la dicha tornada del lengatge de la derriera cobla.

E si la tornada l'aparia breus per tractar de totz los lengatges, pot hom far recorsa del compas de la una de las coblas denan pauzadas, o d'autra, sol que no passe lo compas, so es lo nombre dels bordos que cobla deu haver. E deu tractar de totz los lengatges ayssi cum son estat pauzat dessus a tiera, e deu haver las acordansas que son en la fi de cascuna cobla.

La diffinitios de tenso. Tensos es contrastz o debatz, en lo qual cascus 

mante e razona alcun dig o alcun fag. Et aquest dictatz alqunas vetz procezih per novas rimadas, et adonx pot haver XX o trenta cobblas o may, et alcunas vetz per coblas, ed aquest conte de VI coblas a X, am doas tornadas, en las quals devo jutge eligir, le quals difinisca lor plag e lor tenso. E l jutges per aquel meteysh compas de coblas o per novas rimadas pot donar son jutjamen, - enpero per novas rimadas es huey 

mays acostumat, - en lo qual jutjamen alqu volon seguir forma de dreg, 

fazen mensio d'avangelis e d'autras paraulas acostumadas de dire en sentencia: la qual cauza nos no reproam; pero be dizem que aysso no es de necessitat. Quar abasta solamen qu'om done son jutjamen et aquel declare, per aquela maniera que mays plazera a cel qu'es elegitz per jutge.

Encaras dizem que non es de necessitat ques haia so; enpero en aquel cas que s faria al compas de vers o de chanso o d'autre dictat qu'aver deia so, se pot cantar en aquel vielh so.

Diffinitios de partimen. Partimens es questios que ha dos membres contraris, le quals es donatz ad autre per chauzir e per sostener cel que volra elegir; e pueysh cascus razona e soste lo membre de la questio lo qual haura elegit. En totas las autras cauzas, cant al compas e cant al jutjamen e cant al so, es semblans a tenso. Diferensa pot hom pero vezer entre tenso e partimen, - quar en tenso cascus razona son propri fag, coma en plag; mas en partimen razona hom l'autru fag e l'autru 

questio, - jaciaysso que soen pauza hom partimen per tenso, e tenso per 

partimen, et aysso per abuzio.

Encaras devetz saber que en aytals dictatz que s fan per diversas personas oz en los quals hom fenh que sian diversas personas, pot hom uzar de diverses lengatges, coma en descort. E d'aytals dictatz son tensos, partimens, pastorelas, vergieras, ortolanas, monias, vaquieras, et enayssi de trops autres dictatz. E degun dictat d'autru lengatge nos no prendem en nostre jutjamen, quar prezomtuos es qui vol jutjar l'autru 

lengatge, si donx no es mesclatz am lo nostre per dreg compas.

La diffinitios de pastorela. Pastorela es us dictatz que pot haver VI o VIII 

o X coblas o mays, so es aytantas cum sera vist al dictayre, mas que no passe lo nombre de trenta. E deu tractar d'esquern, per donar solas. 

E deu se hom gardar en aquest dictat maiormen, - quar en aquest se peca hom mays que en los autres -, que hom no diga vils paraulas ni laias, ni procezisca en son dictat a degu vil fag. Quar trufar se pot hom am femna e far esquern l'un a l'autre, ses dire e ses far viltat o dezonestat. Pastorela requier tostemps noel so e plazen e gay, no pero ta lonc cum vers o chansos; ans deu haver so un petit cursori e viacier.

E d'aquesta pagela son vaquieras, vergieras, porquieras, auquieras, cabrieras, ortolanas, monias, et enayssi de las autras lors semblans.

La diffinitios de retroncha. Retroncha es us dictatz ayssi  generals coma vers, que pot tractar de sen, de essenhamen, d'amors, de lauzors o de reprendemen per castiar los malvatz. Et aquest dictatz sec lo compas de vers cant al so e cant a las coblas, quar pot haver de V a X coblas. 

Et es dicha retroncha, quar es de coblas retronchadas; no per autra cauza. E quar lassus havem mostrat qu'es cobla retronchada, per so no qual ques ayssi ne tractem. Enpero cant hom fa vers, chanso o dansa per coblas retronchadas, ges per so no se sec que deia haver nom "retroncha," ans lo pot hom apelar "vers retronchat" o "chanso" o "dansa retronchada."

La diffinitios de plang. Plangs es us dictatz qu'om fay per gran desplazer 

e per gran dol qu'om ha del perdemen o de la adversitat de la cauza qu'om planh. E dizem generalmen: de la cauza qu'om planh; quar enayssi quo hom fa plang d'ome o de femna, ayssi meteysh pot hom far plang d'autra cauza, coma si una vila oz una ciutatz era destruida e dissipada per guerra o per autra maniera. Et es del compas de vers, cant a las coblas; quar pot haver de V a X coblas. E deu haver noel so plazen e quays planhen e pauzat. Pero per abuzio vezem tot jorn qu'om se servish en aquest dictat del so de vers o de chanso; et adonx, quar es 

acostumat, se pot cantar, qui s vol, en lo so del vers o de chanso don se servish. La qual cauza permetem maiormen per la greveza del so; quar a penas pot hom trobar huey cantre ni autre home que sapja be endevenir en far propriamen un so segon que requier aquest dictatz. Plangz deu tractar de lauzors de la cauza per la qual hom fay aytal plang. Encaras deu tractar del desplazer qu'om ha, e de la perda que s fay per lo mescabamen de la cauza qu'om planh.

La diffinitios de escondig. Escondigz es us dictatz del compas de chanso, cant a las coblas et al so. E deu tractar de dezencuzacio, escondizen se en son dictat de so de qu'es estatz acuzatz o lauzenjatz am sa dona oz am son capdel.

Tractat es estat dels dictatz principals, per que ayssi es tractat dels no principals.

Autres dictatz pot hom far et ad aquels nom enpauzar segon la voluntat 

de cel que dicta e segon que requier le dictatz. Quar hom se poyria be pecar en la enpozitio del nom; quar si hom apelava "cossir" "somi", o per le contrari, ja le noms no seria be enpauzatz. Per que cove qu'om pauze tal nom que sia consonans et acordans a la cauza. Et en aytals dictatz no trobam cert nombre de coblas, per que en aytals dictatz pot hom far aytantas coblas quo s vol, ayssi cum son: somis, vezios, cossirs, reversaris, enuegz, desplazers, desconortz, plazers, conortz, rebecz, relays, gilozescas, o enayssi de trops autres, jaciaysso que alqu fassan gilozescas al compas de dansa e relays al compas de vers o de chanso. Item alqu fan bals a la maniera de dansa, amb un respos et am motas coblas. Pero bals es divers de dansa; quar dansa no ha mays tres coblas, estiers lo respos e la tornada, e bals ha X coblas o mays. Encaras pot haver autra diversitat; quar bals ha so mays minimat e viacier e mays apte per cantar amb esturmens que dansa. Encaras ha autra diversitat; 

quar hom comunalmen fa et ordena lo dictat de dansa, e pueysh li enpauza so; e l contrari fay hom leumen en bal, quar hom primieramen troba l so amb esturmens, e pueys, aquel trobat, hom fa lo dictat de bal, tractan d'amors o de lauzors o d'autra materia honesta, segon la volontat del dictayre.

Pons de Prinhac. Las joyas del gay saber. Dins un bel prat, compassat per mesura,

Pons de Prinhac.

Las joyas del gay saber, p. 10-12; cf. p. 247. - Grdr. § 50, p. 78.

Per aquest vers M. Pons de Prinhac, ex-capitol de Tholosa, guassanhec la violetta de l'aur, l'an M. CCC. XLV. (1345)

Dins un bel prat, compassat per mesura,

una flors nays, qu'ieu say, en pauc de femps;

e can ve lay que regna lo gay temps,

en son jhoven, pren guayha noyridura;

etz enapres, quar es frevols e tenra,

lo vent tot jorn en ventan la decay,

e pueyhs le freytz, que la fa tornar lay

al femps poyrir, del cal davan s'engendra.

Per le bel prat, on la flors pren naysensa,

es entendutz lo mons fals, que ns enpenh

a far baratz; quar malvestatz nos fenh

so que non es, e ns tolh la conoysensa,

tant que no vei que milhorem de vida

ni sol pensar no volem don nasquem:

e per so crey tot le mal que sufrem

nos dona Dieus; quar malvestat nos guida. 

Comparar vuelh a la flor per semblansa

nos, qu'en est mon prendem lo naysemen,

que de prumier avem gay noyrimen,

tro l'enemixs en peccatz nos avansa;

per que Dieus fay de paradis la vista,

com la flors pot, segon que m par atz uelh:

per que n'es pexs qui leva gran erguelh,

el qual, si mor, layshara l'arma trista.

Pel femps don nayhs la flors qu'e nos fay brusca,

es entendutz le lims del qual nasquec

Adamxs, que pueys los payres engendrec,

dels quals prendem nostra captiva rusca;

e pueys sercam mant pueg e manta comba

per nostres hops, don sufrem gran trebalh;

e, can morem, tot l'aver nos defalh,

tant que nos met totz nutz dedins la tomba.

Le cruzel vent qu'entorn de la flor venta,

dic yeu de sert quez es cobeytatz grans,

que ns fay bayshar lo cap en far engans,

don cug per so c'avol gen nos turmenta.

E le grans freytz que pueyhs la flor ne porta,

dic qu'es la mortz, veus la qual fals companh,

que ns fay tornar, al sieu melhor guazanh,

en terra vil, quan nostra carn es morta.

Mos ferms governs, bos espers me conorta

de venir lay on lunh bes no defranh:

per que us sopley, no m tengats per estranh,

can me veyretz pres la divinal porta.

Raimon Feraut. Vie de Saint Honorat. Ayssi dis l'estoria, con Herenborc,

Raimon Feraut. Vie de Saint Honorat.

Ayssi dis l'estoria, con Herenborc, la reina, mayre de sanct Honorat, mes en heregia l'emperador e son marit frayre.

El temps ancianor, so retray l'escriptura,

que Mahomet de Meca, malvayza creatura,

e Johan Gaunes feron ley de falsa figura,

de peccat e d'error,

don foron verinat mot duc e mot persant,

Pinabels de Bugia e Sidracs d'Oriant,

Marsilis de Marroc an son frayre Aygolant,

que foron rey clamat

d'Agen e de Girona, de Murcia la bella,

de Tholeta la gran tro ins en Compostella,

Granada, Saragossa, de trastota Castella,

e rey de Pampalona:

aquests crezien la ley de la malvayza gesta,

Baffum e Tervagant honravan en lur festa. (Baffumet)

Per so qu'els cristians poguessan far conquesta

e menar a desrey,

ad Andrioc d'Ongria doneron lur seror,

prince de Cumania e de tota l'onor,

frayre Leon lo Grec, que fom de gran ricor

e de gran manentia,

Heremborc la plus bella de cara, de faysson,

huels vars e saura testa con fil d'aur environ,

bel vis, boca rizent e colorat menton,

flor de tota Castella;

roza fresca de may non es plus colorada;

gent cors e bellas mans, de faysson mesurada,

gent parllant e plazent qu'a totas gens agrada

e sa beutat retray.

Des milia combatens ac per ella d'aiuda

l'emperayre Leons, tro que agues vencuda

la guerra de Budac, que avia lonc temps aguda,

qu'era reys veramens

de Sur, de Nicosia, d'Acre e d'Escalona,

de Domas, de Nichea, d'Antiocha la bona.

L'emperayre Leons li baysset la corona

e li tolc la Turquia

ab Andrioc, son frayre, prince de Cumania,

que la bella Heremborc avia en sa baylia.

Tant s'esforset li domna que mes en heregia

l'emperador e l frayre.

Ay, Jesu Crist, lo payre, quals dans e quals dolors,

que per aquesta donna perda tant grans senhors,

Andrioc e son frayre, la leys christianors,

e trastot lur repayre!

Ayssi dis la gesta, con Herenborc pantayset, cant era prens de sanct Honorat, que un ray de flama li eyssia del cors, que si estendia entro al cel en forma de colompna.

Pueys non tardet gran temps que l domna si sentia

ensencha de son cors: domens qu'ella dormia

dins son palays ausor sotz palis de Suria,

vi una vesion de mot grant espavent:

eyssir vi de son cors una flama luzent

en forma de colompna, que tro al cel s'estent.

Lo rays d'aquesta flama an la bella clayror

venia tro en Espanha e la ley payanor

vincia et encaussava e gitava d'onor.

Et Andriox, lo reys, que era en Turquia,

pantayzet aquel ser que l dona s'ajassia:

una flama luzent del ventre li eyssia.

Et aquesta clardatz d'Espanha e d'Aragon

encaussava la seuta de Mahom lo gloton, (secta de Mahoma)

de tota payania tro a Montmelion.

En gran pensament son lo reys e la reyna

d'aquesta vezion e cascun s'atayna.

Non restet en lur terra ni devins ni devina,

l'uns non o dis a l'autre, en son cor o celava,

als savis de lur seuta cascuns o entervava.

D'aquesta vezion tot lo plus s'acordava

que Herenborc la reyna porta va un enfant

que de tota Castella e d'Espanha la grant

encaussava la seuta Mahom e Tervagant.

La bella Herenborc avia mot gran paor

que, si saupes lo reys la vezion maior,

fezes aucir l'enfant a mot gran dezonor.

Aras layssa lo reys la guerra de Turquia,

cavalca sas jornadas, tro que fom en Ongria,

e trobet qu'en palhola Herenborc si jassia.

Aliurada jasia d'un precios enfant,

net, de clara faysson e de belleza grant:

Andronic li mes nom lo reys, car l'amet tant.

Noyrissas fes venir e gardas li queria

que gardessan l'enfant, car gran paor avia

que per la vezion la mayre l'auciria.

Aras creys e meilhura Andronix lo plazens:

lo reys li fes venir escudiers e sirvens,

que trastotz sos plazers li aguessan prezens.

Pres de Nicomedia avia fach Constantis,

lo payre d'Andrioc, el forest, en jardis,

un gran palays rial, hon si noyr Andronis.

Andronix lo plazent s'es noyritz el palays,

de solas, de baudor a tant con volc e mays:

mays hanc non si donet a nulh malvays rellays.

Un dia s'esdevenc que Andronix lo plazens

manjava en la forest amb algun de sas gens,

c'uns cristians li venc e ques li humilmens:

"Almorna, filh de rey, mi fay far a ta gent

per Jesu Crist, lo rey de paradis plazent."

Tantost li fes donar trastot son compliment.

Enfans de pietat e de gran esperanza

es lo bels Andronix e de gran aondansa,

a paures vergonhos, a gent de malanansa.

Cant tornet al palays, el atrobet sa mayre,

la bella Herenborc, e dis li son veiayre.

"Car filh, que aves fach deforas el repayre?"

"Donna, venc de deport et ay vist un message

de Jesu Crist, lo rey, que es de gran parage.

Es el nostre cozins ni de nostre linhage,

aperten a mon payre ni a l'emperador?

Reys es de paradis, so dizon li pluzor."

"Bel filh," dis Herenborx, "ben parllas de folor.

Non plassa a Baffumet que cest Jesu Crist sia

emperayre ni reys ni de lur compagnia:

hom fom malauros, pendutz per sa folia.

Sels que crezon en el son fals galiador,

lebros e malanant e vivon a dolor:

trop si banhon en sanc de filh d'enperador."

Herenborc fom marrida e penset son afar,

con son fill Andronic non pogues atrobar

negun d'aquesta ley, an qui pogues parlar.

Comandament fom fach tantost de part lo rey

que totz homs que crezes en so que Jesus fey,

moris a mala mort ho renegues sa ley.

Ar moron cristians an tota lur companha:

per lo regne d'Ongria e per tota Alamanha

fan aucire los sancts tro en la gran Espanha;

quant Dieus lo glorios aparec verament

a tres verays cors sancts qu'estavan penedent

lonc temps el mar de Creta, en una isla plazent.

Aysso fom sanct Capracis, sanct Mayons, sanct Lions,

que de gran sanctitat eran e lums e fons;

mays plus complitz estava sanct Caprassis, le dons.

Aquests eran agut philozophe nomnat:

las riquezas del mont avian dezamparat,

amics foron de Dieu, plens de gran sanctitat.

"Anas," dis Jesus Crist, "lay en Nicomedia,

en la forest del rey tenes la drecha via:

trametray vos dos filhs d'Andrioc, rey d'Ongria,

e menares los en lay on aures mandat;

aquest eyssaussaran tota crestiandat."

//

Antoine Sardou, 1874, «La vida de sant Honorat, légende en vers provençaux, par Raymond Féraud, troubadour niçois du XIIIe siècle»

Gui Folqueys. Aquestz gautz dechet mo senh'en. Les sept joies de Notre Dame.

Gui Folqueys.

Les sept joies de Notre Dame.

Aquestz gautz dechet mo senh'en Gui Folqueys, e donet cen jorns de perdon, qui los dira, can fon apostolis.

Escrig trop, et aisi es vers,

que de Dieu ven totz bos sabers,

e no val tan argen ni aurs

co sabers, qu'es us rics thezaurs,

ab que gen sia despendutz;

car qui pro n'a e n'esta mutz

no s pot esdir de cobezeza;

e sel que l despen en vaneza

non es larcx, ans es degalhiers:

per que s tanh c'om lo men estiers.

E car hom l'a e l ten de Dieu,

dretz es c'om li'n serva so fieu,

e que despenda son saber

en luy amar, en luy temer,

en lui lauzar, en lui servir,

en lui onrar et obezir.

Et yeu, si tot m'en ai petit,

sai que del pauc l'ai mal servit;

e no m'es lunhs razonamens,

car cascus del mais o del mens

li deu servir segon que n'a;

et es forfaitz qui non o fa.

Mais el qu'es totz ples de merce,

li plai, qui sas falhas reve.

Per qu'ieu en so que mot li play,

mon cor e mon sen pleyarai,

so es en sa maire lauzar.

E lauzan volrai la preguar

per me; e qui o legira,

si s vol, per si preguar poira.

A te, verge sancta Maria,

me ren e m coman nueg e dia,

e prec te que pregues per me,

car mos precx no val re ses te.

Tan m'an lunhat li miey peccat

de ton filh que ai mescabat

parlan, pessan e cossenten,

e tan son gran miey falhimen

qu'ieu non cug atrobar perdo,

si tu non prendes ma razo.

Razo ai dig. Donc es razos

que de lui me vengua perdos?

Oc, razos, car el a promes

que ja no falha sa merces

a sels que querre la volran,

ja tan forfaitz non li seran.

Et enaisi o preziquet

et en escrig nos o laisset,

e det nos en senhal certan,

can perdonet al publican.

E si fetz a la Magdalena,

c'adoncx era de peccat plena,

et al layro, que merce l quis,

promes e donet paradis;

et a sant Peyre perdonet

si tot tres vetz lo reneguet.

Tot aiso sai et ai legit.

Et enqueras ay may auzit

que sant Paul volc tirar a se,

si tot no l fazia per que.

Be sai donc qu'el deu perdonar,

qui l sap ni l vol merce clamar,

e par qu'en sia pus tengutz,

depus qu'en ton cors fon vengutz,

qu'enans era nostres creaires; 

d'aqui enant fon nostres fraires.

E si nosens nos fa falhir,

deu nos o pus leumen partir.

Pero car a tu tanh trop pus

el qu'es tos filhs, so sab cascus,

e mos entendemens sertas,

qu'ieu aia perdo per tas mas.

Dir de non a te non pot ges,

car si tot s'es Dieus, tos filhs es.

E cel que mandet mair' onrar,

ges en te non o pot bercar. 

E pus lunh' autra tan no val

ni aguist anc par ni engal,

aisi, dona, com vales may,

magers poders cre que t'eschay. 

Jes ieu no m vuelh de tan gabar,

qu'ieu saupes tas lauzors comtar,

ni per temensa de pauc dir

no m vuelh ni m deg del tot giquir.

Al mielhs donc que dir o sabrai,

de te lauzar m'entremetrai.

Legit ai qui fo Moyzes,

e plac a Dieu que li mostres

un boisso de foc escompres, (romiguera de foc que no se cremabe)

pero no s'en gastava res.

Encar ai may apres ligen, (encara hay mes adeprés lligín)

con lo fraire de Moyzen

ac una vergua c'om pauzet

ab d'autras on Dieus li mandet,

e de la verga viron tug

que portet flor e fuelh' e frug;

so vi lo pobol d'Israhel. 

Pueis volc Dieus ad Ezechiel

autra meravilha mostrar,

per nostra fe mielhs cofermar.

Le sans hom comta que vezia

una porta que no s'obria,

e dis li Dieus: "Clauza sera

tos temps, que hom no i intrara,

mai solamen le rey dels reis

que la retenc a si mezeys."

En tres cauzas que dichas ay,

s'enten aisi com yeu dirai,

co fust maire de Jesu Crist

e tostemps verge remazist.

Aisi co l boissos no fon ars,

si tot le foc y fo espars,

per ver fon ta vergenetatz

salva, can Dieus y fon intratz.

Aisi co la verga flori

ses tot' humor que non senti,

aguist tu frug que ses semensa

d'ome venc a vera naissensa.

E la porta, que l sans hom vi, (Ezequiel)

que a lunh home no s'obri,

mas al gran Senhor solamen,

yest tu, dona, certanamen.

Maire fust e verges ades,

adonc et enans et apres,

e ja degus non an doptan,

co verges poc aver efan.

Car qui sap lo poder del filh

ja del naisser no s meravilh.

Ben pot naisser de verge pura

cel c'a poder sobre natura.

Et aisi co vezem del rai

que d'otra per lo veire vai, (que traspasse lo vidre)

ses tot dan al veire tener,

aisi fo del tieu filh per ver,

qu'intret en te per sa vertut,

que anc re no y ac corumput; (corromput)

e per vertut tot atressi

ses ren corumpre si n'isi, (sense res corrompre sen va eixí)

et es fals e fora de fe

qui fermamen aiso no cre.

Poésies religieuses, Santa Maria, vergen gloriosa + Vergen santa Margarida

Poésies religieuses.

I.

Santa Maria, vergen gloriosa,

de Deus amia, sor tot degnitosa, 

de l'arma mia seiaç piatosa!

Merce, raina! (regina; reina, reyna)

Genedris santa, per honor vos plaia, (genitrix; genitora, mare)

del mal, de l'anta qu'ai faiç perdos aia!

Ai, fruic et planta de tot ben c'on aia!

Merce, raina!

Vergen honrada, de corona degna,

encoronada de jois ...

Domna preçada, de mi vos sovegna!

Merce, raina!

Sor mi dexenda la vostra pietança,

mon mal estenha e m don alegrança,

et mi defenda d'infer, de pesança!

Merce, raina!

Vergen gracida en cel, de Deu maire,

seiaç mi gida en tot mon afaire,

hai, benedida da Deu, nostre paire!

Merce, raina!

Vers vos sopleia mon cor sens bistença;

o qu'eu me seia en vos hai timença;

valer me deia la vostra valença.

Merce, raina!

Vergen cortesa, vida vertadera,

en vos hai mesa voluntat entera.

Hai, ben apresa, qualamen non pera?

Merce, raina!

Valen pulcela, de gracia plena (pubilla)

marina stela, gardaç nos de pena! (stella maris; estela, estrella)

Hai, rems e vela que l mund guida e mena!

Merce, raina!

II.

Vergen santa Margarida, (Virgen Santa Margarita)

plena de … an,

pulcela da Deu graçida,

a vos mi ren et coman.

Per mi peccador preiar

deiaç Deu, que perdonar

me deia mos falimens

qu'ai faiç vers lui longamens.

Vos que fos enprisonada

et sofris tan greu dolor,

tan greumen pasionada

fos per lo santisme amor

de Deu, rei de paradis,

seiaç me defenderis, (sigáu me defensora)

que l'enemic non aia part (lo dimoni)

en me per negun esguart.

Ausi cum doas ves penduda,

vergen, fos dals malvas sers,

l'una ab verges batuda,

l'autra tallada ab fers,

ausi, vergen, m'aiudaç.

Deu, lo dreit Segner, preiaç,

que m don tan far qu'eu soi deng

de venir al seu sant reng.

Si cum veramen glorida,

vergen, fustes dals dragons

et en greu tormen aisida

el foc dels ardens brandons,

ausi domna, per merce

preiaç Yesu Crist per me,

que no m lais a feniçon

venir sens confesion.

En fredas aiguas gittada (gitada : aviada, aventada a fredes aigües)

fos, vergen, col cap en jos,

los pes et las mans liada: (los peus y les mans lligada)

mais lo Segner glorios

vos gardet loras de mort.

Domna, seiaç li recort,

si cum il vos fes secors,

qu'a mi l faisa per dolçors.

Per tormens non fus vencuda,

vergen, de Yesus amar.

Cella genç malvaissa, cruda

vos fes lo blon cap tallar. (vos va fé lo rubio cap tallá)

Marchus, cel que l vos tallieit (aquell que tol va tallá)

pel vostre prec se salveit.

Vailla m tan vostre prec jen,

vergen, qu'eu trop salvamen.

Corona d'aur jaucionda,

lai sus el reng precios,

aveç en la testa blonda

pel greu tormen doloros.

Hai, vergen de grant vertut,

la vostre merce m'aiut!

Preiaç Deu que m lais en ver

el seu servis permaner.

La soa merce dexenda

sor mei per sas umiltaç,

dels mals obrar me defenda,

d'orgoills et de greus peccaç.

En Deu, lo Segner verais,

vergen, et en vos mi lais,

que m defendaç de faillir

et d'e mala fin venir. (y de a mala fi vindre)

A cel secors qui demanda

prejaç Deu que lo li man;

la soa pietaç granda

vailla m, quar eu la deman.

Ai, vergen, clamaç merce

per totas gens et per me

a Deu, que de mal nos gar

et deia nos perdonar!