Raimon Feraut. Vie de Saint Honorat.
Ayssi dis l'estoria, con Herenborc, la reina, mayre de sanct Honorat, mes en heregia l'emperador e son marit frayre.
El temps ancianor, so retray l'escriptura,
e Johan Gaunes feron ley de falsa figura,
de peccat e d'error,
don foron verinat mot duc e mot persant,
Pinabels de Bugia e Sidracs d'Oriant,
Marsilis de Marroc an son frayre Aygolant,
que foron rey clamat
de Tholeta la gran tro ins en Compostella,
e rey de Pampalona:
aquests crezien la ley de la malvayza gesta,
Baffum e Tervagant honravan en lur festa. (Baffumet)
Per so qu'els cristians poguessan far conquesta
e menar a desrey,
ad Andrioc d'Ongria doneron lur seror,
prince de Cumania e de tota l'onor,
frayre Leon lo Grec, que fom de gran ricor
e de gran manentia,
Heremborc la plus bella de cara, de faysson,
huels vars e saura testa con fil d'aur environ,
bel vis, boca rizent e colorat menton,
flor de tota Castella;
roza fresca de may non es plus colorada;
gent cors e bellas mans, de faysson mesurada,
gent parllant e plazent qu'a totas gens agrada
e sa beutat retray.
Des milia combatens ac per ella d'aiuda
l'emperayre Leons, tro que agues vencuda
la guerra de Budac, que avia lonc temps aguda,
qu'era reys veramens
de Sur, de Nicosia, d'Acre e d'Escalona,
de Domas, de Nichea, d'Antiocha la bona.
L'emperayre Leons li baysset la corona
e li tolc la Turquia
ab Andrioc, son frayre, prince de Cumania,
que la bella Heremborc avia en sa baylia.
Tant s'esforset li domna que mes en heregia
l'emperador e l frayre.
Ay, Jesu Crist, lo payre, quals dans e quals dolors,
que per aquesta donna perda tant grans senhors,
Andrioc e son frayre, la leys christianors,
e trastot lur repayre!
Ayssi dis la gesta, con Herenborc pantayset, cant era prens de sanct Honorat, que un ray de flama li eyssia del cors, que si estendia entro al cel en forma de colompna.
Pueys non tardet gran temps que l domna si sentia
ensencha de son cors: domens qu'ella dormia
dins son palays ausor sotz palis de Suria,
vi una vesion de mot grant espavent:
eyssir vi de son cors una flama luzent
en forma de colompna, que tro al cel s'estent.
Lo rays d'aquesta flama an la bella clayror
venia tro en Espanha e la ley payanor
vincia et encaussava e gitava d'onor.
Et Andriox, lo reys, que era en Turquia,
pantayzet aquel ser que l dona s'ajassia:
una flama luzent del ventre li eyssia.
encaussava la seuta de Mahom lo gloton, (secta de Mahoma)
de tota payania tro a Montmelion.
En gran pensament son lo reys e la reyna
d'aquesta vezion e cascun s'atayna.
Non restet en lur terra ni devins ni devina,
l'uns non o dis a l'autre, en son cor o celava,
als savis de lur seuta cascuns o entervava.
D'aquesta vezion tot lo plus s'acordava
que Herenborc la reyna porta va un enfant
que de tota Castella e d'Espanha la grant
encaussava la seuta Mahom e Tervagant.
La bella Herenborc avia mot gran paor
que, si saupes lo reys la vezion maior,
fezes aucir l'enfant a mot gran dezonor.
Aras layssa lo reys la guerra de Turquia,
cavalca sas jornadas, tro que fom en Ongria,
e trobet qu'en palhola Herenborc si jassia.
Aliurada jasia d'un precios enfant,
net, de clara faysson e de belleza grant:
Andronic li mes nom lo reys, car l'amet tant.
Noyrissas fes venir e gardas li queria
que gardessan l'enfant, car gran paor avia
que per la vezion la mayre l'auciria.
Aras creys e meilhura Andronix lo plazens:
lo reys li fes venir escudiers e sirvens,
que trastotz sos plazers li aguessan prezens.
Pres de Nicomedia avia fach Constantis,
lo payre d'Andrioc, el forest, en jardis,
un gran palays rial, hon si noyr Andronis.
Andronix lo plazent s'es noyritz el palays,
de solas, de baudor a tant con volc e mays:
mays hanc non si donet a nulh malvays rellays.
Un dia s'esdevenc que Andronix lo plazens
manjava en la forest amb algun de sas gens,
c'uns cristians li venc e ques li humilmens:
"Almorna, filh de rey, mi fay far a ta gent
per Jesu Crist, lo rey de paradis plazent."
Tantost li fes donar trastot son compliment.
Enfans de pietat e de gran esperanza
es lo bels Andronix e de gran aondansa,
a paures vergonhos, a gent de malanansa.
Cant tornet al palays, el atrobet sa mayre,
la bella Herenborc, e dis li son veiayre.
"Car filh, que aves fach deforas el repayre?"
"Donna, venc de deport et ay vist un message
de Jesu Crist, lo rey, que es de gran parage.
Es el nostre cozins ni de nostre linhage,
aperten a mon payre ni a l'emperador?
Reys es de paradis, so dizon li pluzor."
"Bel filh," dis Herenborx, "ben parllas de folor.
Non plassa a Baffumet que cest Jesu Crist sia
emperayre ni reys ni de lur compagnia:
hom fom malauros, pendutz per sa folia.
Sels que crezon en el son fals galiador,
lebros e malanant e vivon a dolor:
trop si banhon en sanc de filh d'enperador."
Herenborc fom marrida e penset son afar,
con son fill Andronic non pogues atrobar
negun d'aquesta ley, an qui pogues parlar.
Comandament fom fach tantost de part lo rey
que totz homs que crezes en so que Jesus fey,
moris a mala mort ho renegues sa ley.
Ar moron cristians an tota lur companha:
per lo regne d'Ongria e per tota Alamanha
fan aucire los sancts tro en la gran Espanha;
quant Dieus lo glorios aparec verament
a tres verays cors sancts qu'estavan penedent
lonc temps el mar de Creta, en una isla plazent.
Aysso fom sanct Capracis, sanct Mayons, sanct Lions,
que de gran sanctitat eran e lums e fons;
mays plus complitz estava sanct Caprassis, le dons.
Aquests eran agut philozophe nomnat:
las riquezas del mont avian dezamparat,
amics foron de Dieu, plens de gran sanctitat.
"Anas," dis Jesus Crist, "lay en Nicomedia,
en la forest del rey tenes la drecha via:
trametray vos dos filhs d'Andrioc, rey d'Ongria,
e menares los en lay on aures mandat;
aquest eyssaussaran tota crestiandat."
//
Antoine Sardou, 1874, «La vida de sant Honorat, légende en vers provençaux, par Raymond Féraud, troubadour niçois du XIIIe siècle»
