Ar m'entendes et aurires l'effant Jesus pueyssas que fes. (L'évangile de l'enfance)

L'évangile de l'enfance.

Ar m'entendes et aurires

l'effant Jesus pueyssas que fes.

Un bon mati se vai levar

e vol s'en anar deportar

foras la vila en la ribieira.

E passet per una teulieira

ont avia ganre d'ubriers

que farian teules e pechiers. (pichella, cantrella, etc.)

L'effant aqui s'arestanquet,

l'obra que farian regardet;

pueis l'effant volc lur aiudar.

E l teulier vai li demandar:

"Digas, effant, de qui es vos

que tant es bel e gracios?

Vos non es pas d'aquels mestiers

que fassas teules ni pechiers.

Ieu cre que sias gentil effant;

la cara n'aves e l semblant.

Vos me semblas de gran linhatge (del de David)

e de mot noble parentatge.

Prec vos, mon effant, vo n tornes."

L'effant respont: "No farai ges." (no u faré gens)

L'effant am los obriers estet;

tro fon gran nueg lur aiudet. (hasta que va sé gran nit : tancada)

A lo teulier era samblant

c'amb els obres Jesus l'effant.

A l'effant nulla re non dero

ni de manjar no l convidero. (“ni de minjá no lo van convidá”)

Vespre font; volgro s'en anar;

car era ora d'elbergar. (albergar : hora de retirás a casa)

L'obra, c'an facha, regarderon; (que han feta, van mirá)

trestotz fort se meravilheron,

cant viron tanta d'obre facha, (“cuan van vore tanta d'obra feta”)

e font mot gentilmens obrada.

Mai n'agro fag en aquel dia (mes ne habíen fet en aquell día)

que de cinq jorns fag no n avia.

Pueis lo prozom teulier va dir (Después lo prohome teulé va di)

a sos obriers: "Be m meravilh,

aquel effant, ont es anat,

quey tot jorn nos a aiudat?”

Dis lo maistre: "Gran falhensa

avem fag e desconoissensa,

qu'a l'effant non avem re dat:

de que ferem gran malvestat.

Negu de totz re non li dem

ni de manjar ne l convidem."

Respondo totz: "Sol que l trobem,

entre tos ben lo pagarem." (entre tots be li pagarem)

D'aqui se van tantost partir,

vas lur hostal s'en van venir,

am gran gaug et ab alegratge,

car avian fag tan bel obrage.

L'effant Jesus fonc remazutz

a la teuliera rescondutz.

E cant s'en foront totz anas, (y cuan s'en habíen anat tots)

l'effant Jesus, qu'era remas,

tota l'obra que facha avian, -

ben quatre jorns o .v. avia, -

ola ni teule ni pechier,

ren non a remarut entier. (remazut : res no ha quedat sansé)

L'effant Jesus tot atrenquet, (tot u va trencá)

de mantenent el s'en anet

ves son hostal tant co podia.

E Jozep son effant queria;

e car era vespre tan gran,

gran paor avia de l'effan,

car non lo podia trobar,

Jozep no faria mai plorar

e dis: "Catiu, e que faray, (faré)

aquest effan on trobaray?" (trobaré)

Cant el at pro l'effant sercat

e fon ben las e trabelhat, (treballat : cansat, baldat)

el vic l'effant que s'en venia

ves son hostal tant co podia.

E Jozep tantost l'effan pren

per la ma et pueis menet l'en.

Nostra dona, cant vit Jozep

e l'effant que am se menet,

ela ac plazer e gaug mot grant,

cant font vengutz son car effant.

Pueis nostra dona humilment

li demandet mot dossament: (li va preguntá mol dolsamen)

"Mon effant, vont a ves estat

de tan gran nueg? Si as albergat,

ieu vos priec que no m'o seles."

L'effant respon: "No faray ges.

Uey mati ieu me vau levar

e volg i anar deportar

tras la vila en la ribieira,

e passey per una teulieira

ont avie granre d'obriers

que farian teules e pichiers.

Aqui ay huey tot jorn estat

e ay als obriers aiudat."

E nostra dona pres a rire,

e pueys apres ella va dire:

"Mon enfant, es d'aytal mestier

que fassas teule ni pechier?"

Nostra dona va l demandar:

"Mon effan, volrias vos pauzar?"

L'effant respont: "Menjar volria,

huey no mangey de tot lo dia."

E nostra dona a respondut:

"Mon effan, be son malastruc

sels cui aves huey aiudat,

que lunha ren no us aion dat." (lunha : nulha)

Jesus respon: "Res no me deron

ni de mangar no m covideron."

L'effant Jesus beg e manget: (va beure y va minjá)

cant a manjat, pauzar s'anet.

E lo prozom de la teulieira

lo bo mati tent sa carreira,

a la teulieira s'en anet,

ganre d'obriers am se menet.

L'obra pesset aver trobada

entieira, com l'avia laissada,

et vit que res no y ac entier,

ola ni teule ni pechier.

E l teulier cridet: "Que faray (va cridá: qué faré)

ni qualh cosselh penre poiray? (ni quín consell pendre podré)

E qui m'a donat tal dampnatge

que m'aia trencat mon obratge?

Qu'ieu non li pessi aver tort:

mai me valgra que m'agues mort."

Lo teulier estet corrossat (enfadat, cabrejat, mosquejat, etc.)

e fonc mot dolent et irat, (irat sol significá triste, no enfadat)

cant vic tota l'obra affolada,       (cuan va vore tota la obra afollada)

aissi delida e malmenada.

Pueis lo prozom teulier va dir

a sos obriers: "Voles aurir: (voléu escoltá, sentí)

l'effant que hier nos aiudet,

per so car ren hom ne l donet,

sapjas que ieu vau fort doptan

que l'aga fag aquel effan."

tot respondon: "Far se poria;

nos ferem mot gran vilania

qu'a l'effant non aiam re dat;

de que ferem gran malvestat.

Per que per sert es be razo

l'effan nos redda gazardo,

car l'effan es de gran sabenssa,

ne re a ffar non a temenssa:

effan fassa o mal o be,

el non pessa falhir en re.

Digam l'effant fag o agues,

lun tems amenda non aures."

E parlet un savi Juzieu:

"Senher," dis el, "no vos sia grieu,

per sert ieu acosselharia,

si conoisses que be fag sia,

davant Jozep nos no n anem

e pueis apres li contarem

la perdoa e l dampnatge gran

que nos a fag lo sieu effan."

Tug respondo: "Mot ben dizes,

maistre, anem hy addes."

D'aqui s'en van tantost partir,

davant Jozep s'en van venir

et anero lo saludar

e Jozep elos atrestal. (elos : an ells atretal : tamé, igualmen)

Dis Jozep: "Senher, que dizes?"

"Senher, nos te direm addes."

Jozep tantost s'anet pessan

c'alqu' esquern lur a fag l'effan.

Pueis lo prozom teulier va dir:

"Senher Jozep, voles aurir:

ton filh Jesus venc entre nos,

a la teulieira adiudet nos (a la teulería mos va ajudá)

l'effan de bona volontat,

volontiers nos a aiudat.

Mais pueis nos ho a car vendut,

de l'obra non a remazut,

olas ni teulas ni pechier, (olles ni teules ni pichelles)

res no y a remazut entier."

Pueis Jozep al teulier va dir:

"Maistre, fort me meravilh,

si nostre effan vos a trencada

vostra obra ni affolada."

E lo teulier a respondut:

"Senher Jozep, si Dieus m'aiut,

sapjas que ieu non ho diria

per lunha re que el mon sia." (nulha)

Dis Jozep al teulier: "Anem

a la teulieira e veirem

s'aquela obra ha trencada

l'effan Jesus ni affolada."

Totz respondo: "Mot volontiers."

Dis Jozep: “Metes vos premiers”

D'aqui sen van tantost partir;

a la teulieira van venir:

la obra volgro a Jozep mostrar.

E l teulier anet regardar

et estet trestos vergonhos, (v. trastotz)

e fonc per sert meravilhos,

cant el vic l'obra ben formada,

ben cuecha e ben apparelhada;

olas e teules e pechier:

trastot o troberon entier.

Dis Jozep: "Senher, que voles,

pus vostra obr' entieira aves?

Vos autres semblas truffados,

barataires, escarnidos,

que m'agas fag venir vessar

ni tant luenh venir trabelhar.

Mot aves fag gran vilania,

qu'ieu non puesc anar a ma guia."

Respondet lo prozom teulier:

"Senher Jozep, merce vos quier,

prec vos que vos me pardones

per la bontat que en vos es."

Respon Jozep: “Perdon vos Dieu,

car el o pot melhs far que ieu.” 

Lo teulier vai d'aqui partir,

ves son hostal s'en va venir,

e tug sos obriers issamen

d'aqui partiron e van s'en

am gran gaug et ab alegrage,

car accabatz fonc lur obratge.

L'évangile de Nicodème, Sens e razos e divina escriptura (Bartsch)

L'évangile de Nicodème. (v. Raynouard, éd. Ramón Guimerá Lorente)

Sens e razos e divina escriptura,

quez ay trobada bona, sancta e pura,

m'a mes e motz gran pessamen,

cossi la puesca solamen

de lati en romans tornar.

Car qui vol bona obra far,

quove que sia si bastida

que, cant sera tota complida,

re no y aia de malestan,

que torne ad anta ni a dan.

Tot yssamen vuelh yeu bastir

segon mo sen ni mon albir

una obra bona e covinen

e nom de Dieu omnipoten,

e metray y catre colonas,

autas e fortz, belas e bonas:

la premieyra de las prophetas,

que porto guerentias certas;

la segunda d'avangelistas,

que nom podo fondre legistas;

la tersa d'espozisios

que mostro motz belas razos;

la quarta faray de mo sen,

car tornaray be veramen

lo lati em plana paraula,

hon non aura bafa ni faula.

Aquesta escriptura dis

veramen, cossi fon aucis

sus en la cros Jesu Crist Dieus,

hon rezemet trastotz los sieus,

ni fon el sepulcre pauzatz,

e pueys fo vieus resussitatz,

con tornet el cel veramen,

ni co venra al jutzgamen.

Totz aquo dis que sans Johans

ni sans Mathieus ni ls autres sans

e ganre may, que ieu s diray

tot per horde si com deuray.

El tems que Dieus mori per nos,

si con dizem, sus en la cros,

fon adoncs ganre fagz e digz,

que nos non trobam en escrigz,

ni ns ho retrazo li avangeli

ni cell que nos fes lo sauteri.

E per so car ieu ay trobada

una escriptura que es celada

e rescosta a motas gens,

et ieu dirai vos totz los sens

per bona rima e romans

e nom de Dieu e dels sieus sans.

Ieu Eneas mayestre dic:

dels Ebrieus ay trobat escrig

los fagz que fero li Juzieu

a Jesu Cristz, lo fil de Dieu,

e Nicodemus que ho vi

ho escrius tot em pargami

en ebrayc segon sa razo,

pueys ieu en grec, car mi fom bo,

ho translatyey e ho escrys,

si com la letra departys.

Tugz auzez ho per veritatz

que Domerdieus de maiestatz

trames en terra lo sieu filh,

per Adam gitar de perilh,

e nos autres totz issamen,

quez em sieu filh verayamen;

e'n receup nostra carn mortal, -

per que nos autres serem sal -

el ventre de sancta Maria,

segon que la letra ns detria,

venc en estz mon per nos salvar

e per lo dyable deraubar;

el nasquet esems homs e Dieus

per rezemer trastotz los sieus.

Al Sathanas tenc esconduda

si que non l'a aperseubuda,

a l'enemic, nostra semblansa,

si totz Jesu e ssa efansa

ja fezes meravilhas tals

que no fes hanc luns homs carnals.

El fazia los sortz auzir

e los clobs sautar e salhir,

als secs rendia lur vezer

et als forsenatz lur saber,

ganre de morts resussitet,

domentre que am nos estet.

Cant li Juzieu fello trachor

viro de Cristz, Nostre Senhor,

las meravilhas que fazia,

e l pobol que en ell crezia,

azirero lo tug de mortz

et encuzero lo mot fortz

a'n Pos Pilat, quez era bayles

de la terra e dels realmes,

e si que pres lo li rendero.

D'u sieu descipol lo comprero

trenta deniers, pueyssa liatz

l'aduysero a 'n Pos Pilatz.

El tems que Anna e Cayphas

ero avesque de Judas,

Gamaliel e Neptalim,

et Adroson e Benjamin,

e motz d'autres que ieu no us puesc dir,

car lassarie vos de l'auzir,

aduysero a 'n Pos Pilatz

Jesu Crist Dieus pres e liatz.

Motz fortz l'encolpo e l'encuzo,

motz crims encontra luy aduzo.

"Senhor, aquest," so dizo, "es,

que tu ayssi davan te ves,

filhs d'u fabre, Joseph per nom,

e de Maria, so dis hom.

So dis, que reys es de totz nos,

e per aysso liuram lo vos.

Nostre sabdes corrump e frany

e fay obras que no si tany,

e nostra ley bona e santa

nos rump, cuy nos tenem, ad anta.''

Pilatz respondet als Juzieus:

"Cest es trayst per eyss los sieus,

que so que fa es contra nos.

De que vos autr' es autoros?"

Doncs respondero li Juzieu

encontra Crist, lo filh de Dieu:

"En nostra ley escrig avem,

que a sabde obrar non devem,

et aquest frang lo motz soven,

so es sauput per mota gen.

Encantayres es veramens

e d'aco avem pro guirens

E nom del diable fay auzir

los sortz, e ls clops corre e salhir,

demoniatz, cecx e gibos

motz soven sana vezen nos

al sapte, per que lo te avem

liurat, car nos trastug volem

que sia saupuda sa razos,

si el es mals o si es bos."

Guiraut Riquier. Pus astres no m'es donatz + Amors m'auci, que m fai tant abelhir +++

Guiraut Riquier.

I.

La primeira retroencha d'en Guiraut Riquier, facha en l'an 1270.

Pus astres no m'es donatz

que de mi dons bes m'eschaya,

ni nulhs mos plazers no l platz,

ni ai poder que m n'estraya,

ops m'es qu'ieu sia fondatz

en via d'amor veraya;

e puesc n'apenre assatz

el Cataluenha la gaya (en Cataluña, Catalunya la gaya, alegre)

entre ls Catalas valens (entre'ls catalans valens)

e las donas avinens. (y les dones avinens : majes)

Quar dompneys, pretz e valors,

joys e gratz e cortezia,

sens e sabers et honors,

belhs parlars, bella paria

e largueza et amors,

conoyssensa e cundia

troban mantenh e socors

en Cataluenha a tria

entre ls Catalas valens

e las donas avinens.

Per qu'ieu ai tot mon acort

que d'elhs lurs costums aprenda,

per tal qu'a mon Belh Deport

done razon que m'entenda,

que non ai autre conort

que de murir me defenda.

Et ai cor, per penre port,

qu'en Cataluenha atenda

entre ls Catalas valens

e las donas avinens.

E s'ieu entr' elhs non aprenc

so per qu'amors guazardona

servir als sieus, don dan prenc,

no y a mas qu'om me rebona;

quar tant d'afan ne sostenc,

que m'a gitat de Narbona.

E per gandir via tenc

en Cataluenha la bona

entre ls Catalas valens

e las donas avinens.

Tan suy d'apenre raissos

que d'amar ai fallensa,

que nulhs pessars no m'es bos

may selh qu'als verays agensa;

e quar no l say ad estros,

vau per bona entendensa

querre e trobar cochos

en Cataluenha valensa

entre ls Catalas valens

e las donas avinens.

(N. E. ¿En qué lengua se entendería Guiraut Riquier con los catalanes valientes y las mujeres majas? Pues en occitano, está clarísimo.)

II. 

Breu doble d'en Guiraut Riquier, l'an 1265.

Amors m'auci, que m fai tant abelhir

sella que m plai; quar neys no m n'eschai gratz,

ni ai poder ni cor qu'allor me vir,

et es ma mortz qu'ieu ben am, non amatz,

per que mos chans diversa.

Mout ai chantat, que anc no plac auzir

a lieys qu'ieu am: per que m suy acordatz,

pus mas chansos ab precx no vol grazir,

qu'est breu doble fassa, e si li platz,

tenrai via traversa.

Nueg e jorn pes co pogues avenir (nit y día penso com puguera avindre)

en far son grat; per que m suy assaiatz

en tans chantars; qu'estiers non li aus dir (tans, no tants)

los mals qu'ieu tray; et on pus suy sobratz,

yeu la truep pus enversa.

Mos Velhs Deportz, est noms me fa mentir,

qu'ab desconort lo dic; quar no m'aidatz,

mos dobles mals se tersa.

III. 

Serena d'en Guiraut Riquier, l'an 1263.

Ad un fin aman fon datz

per si dons respiegz d'amor,

e l sazo s e l luecx mandatz.

E l jorn que l ser dec l'onor

penre, anava pessius

e dizia sospiran:

"Jorns, ben creyssetz a mon dan,

e l sers

auci m e sos loncx espers."

Tant era l'amans cochatz

de la deziran ardor

del joy que l'er' autreyatz,

qu'elh se dava gran temor

que l ser non atendes vius.

E dizia sospiran, etc.

Nulhs hom non era de latz

a l'aman, que sa dolor

no conogues, tant torbatz

era ab semblan de plor;

tant li era l jorns esquius.

E dizia sospiran etc.

Mout es greu turmen astratz

a selh qu'ab nulh valedor

no s pot valer; donc gardatz

d'est aman, en qual langor (d'este amán)

era l jorn d'afan aizius.

E dizia sospiran:

"Jorn, ben creysses a mon dan, (día, be creixes al meu mal; daño)

e l sers

auci m e sos loncs espers."

IV.

E car diversamen

auch pages apelar,

si com sabon uzar

per obras o per als;

e dels menestairals (menestrals)

aug lo meteis semblan; (escolto lo mateix)

dels mercadiers, que van

o estan, atertal (atretal, autretal)

(mas dels borzes no m cal

aras parlar estiers);

et aug los cavaliers

diversamen nomnar,

e ls clergues apelar,

com hom pot, pus onran,

los noms divarian.

E, si us ai dig desus,

dic que l devers e l'us

son per dreg acorsat,

qu'en generalitat

a trops especials,

que cascus generals

per alcuna razo,

si com de regio,

terras, vilas e gens,

e tot propriamens

es per dever nomnat:

per que m'ai albirat

que fora covinen

de uzar eissamen

de noms entre joglars.

Que non es benestars

car entr' els li melhor

non an de nom honor 

atressi com de fach.

Qu'ieu ne tenc a maltrach

c'us homs senes saber

ab sotil captener,

si de calqu' estrumen

sab un pauc de prezen,

s'en ira el tocan

per carrieiras, sercan

e queren c'om li do;

o autre, ses razo,

cantara per las plassas

vilmen, et en gens bassas

metra queren sa ponha,

en totas, ses vergonha,

privadas et esternas;

pueys ira s n'en tavernas,

ab sol qu'en puesc' aver;

e non auzan parer

en deguna cort bona.

Car hom aquels mensona

ses autre nom joglars,

ni sels, que trasgitars

es lor us ses als far,

ni cels que fan jogar

cimis ni bavastels,

ni d'autres, que capdels

bos non lur es donatz.

Car per homes senatz,

sertz de calque saber,

fon trobada per ver

de premier joglaria,

per metre ls bos en via

d'alegrier e d'onor.

L'estrumen an sabor (los instrumens)

d'auzir d'aquel que sap

tocan issir a cap, (issir : eixí, ixí, eissí)

e donan alegrier:

per que l pro de premier

volgron joglar aver,

et enquer per dever

n'an tug li gran senhor.

Pueis foron trobador,

per bos faitz recontar

chantan e per lauzar (cantán y pera alabá; loar)

los pros et enardir

en bos faitz: car chauzir

los sap tal que no ls fa

ni jes dever non a

del far, tal los ensenha:

per qu'ieu, que qu'en avenha,

no m puesc tener del dir.

Aisi a mon albir

comenset joglaria,

e cadaus vivia

ab plazer entre ls pros.

Mas er es tals sazos,

et es lonc temps avuda,

c'una gens s'es moguda

ses sen e ses saber (sense señ y sense sabé, sabiduría)

de far, de dir plazer,

e senes conoissensa, (y sense coneixensa, coneiximén)

que prendo captenensa

de cantar, de trobar

o d'esturmens tocar

o d'als, ses tot dever,

ab que puesca querer,

per enveia dels bos.

E son tan tost gilos,

can vezo ls bos onrar

als pros, e ve'n afar

mantenen del maldir.

E no s degra sofrir

per ren a mon semblan.

E vey que hom los blan

e ls tem may que ls senatz.

E pueis tant es baisatz

lo noms de joglaria

d'onor, que no y solia

caber aquela gens,

es me greu dels sabens

trobadors; car clamat

non an el temps passat

so qu'er m'avén a dir: (se troben mol poques tildes)

que fesson devezir,

a cui que mielh taisses,

que cascus nom n'ages

per so que saupra far,

e tuch fosson joglar

en general estar

per sol un fag a far,

si pus non y agues,

si com es de borgues.

V.

En son palays, on ela vay jazer,

ha cinc portals, e qui ls dos pot hubrir, (obrí; abrir)

greu passa ls tres, mas leu n'es per partir;

e viu ab gaug sel que y pot remaner;

e poia y hom per catre gras mout les, (cuatre grasons, escalons)

e no y intra vilas ni mal apres,

c'ab los fals son el bari albergat,

que ten del mon pus de l'una mitat. 

Mout y ay cossirat

d'aquest palais, cals es,

e trobi en mon pes

c'aiso es la persona

de cui l'azautz s'adona

en l'autra per vertat.

E l portal perilhat

son aquist que us vuelh dir:

far saber lo dezir,

per amoros semblans

o per ditz mout doptans,

per si o per autrui.

Pero mielhs es de lui,

si s pot gent ayzinar;

car amors ses selar

non pot venir a port.

Veus lo premier trop fort

e perilhos d'intrar!

E l segons es, so m par,

d'umils precx perceubutz,

que sia retengutz

per servir ad honor:

aquest deu far temor

e dopte gran d'obrir.

E l ters es per ver dir

servirs ab gran aizina,

que vezis ni vezina

non la puesca saber,

conoisser ni vezer;

car mout grans perilhs es.

E l cartz es mout cortes:

so es baizars de grat.

E si fos costumat

c'om remazes aqui,

l'amors non agra fi

ni morira tan leu.

Mas lo quinz es trop greu,

qu'es lo faitz, per que mor

l'amors c'om te al cor

entro qu'en es passatz.

E'n Guirautz com senatz

dis o cubertamen.

Le palais d'avinen,

on amors vay jazer,

es sert, al mieu parer,

la persona amada;

e l cinc portal d'intrada

son silh que dig vos ai.

Mas dels portals dis mai

en Guirautz ses mentir:

e qui ls dos pot hubrir,

greu passa ls tres, mas leu n'es per partir.

Mout o saup azaut dir;

car tug son perilhos

li trey, ab que pels dos

sia hom leu intratz.

E qui ls a totz passatz,

a issir lo'n cove,

pus son dezir a ple,

co vos ai dig desus. (desus, dessus, de suso, amún)

Mout o dis bel e clus

selh qu'en sabia l ver:

e viu ab gaug sel que y pot remaner.

El o dis, car poder

del remaner non ha

negus, pus que l desva

sos dezirs, com dig es.

E pueia y hom per catre gras mout les.

Ver dis, segon que m pes,

e que truep cossiran.

Li gra son benestan:

le premiers es onrars,

e l segons es selars,

e l ters es gen servirs,

e l quartz es bos sufrirs.

E cascus es mout lens

tan que i pueia greumens

hom ses elenegar.

E ditz vertat e par

selh que la chanso fes:

E no y intra vilas ni mal apres.

Ver dis, que l descortes

vilan, mal essenhat,

mal noirit, empachat

no y intran per poder

el palais, on jazer

vai amors, ni 'saiar (essaiar: probá, ensayá)

non auzan de puiar (no osen de pujá)

los grazes per lunh fag;

ni cre c'us s'en empag,

car de lor no s cove.

E dis enquer trop be

so de que ditz vertat:

c'ab los fals son el barri alberguat

que ten del mon pus de l'una mitat.

Ben ditz sa voluntat

e pogra de mais dir,

que las nou partz m'albir

que l barris ten del mon,

e que tug aquel son

albergat malamen.

Barris es veramen

ditz so que foras vila

es bastit senes guila

entorn e pres del mur,

per so que pus segur,

tot cant y es estia, -

que ben leu no faria, -

e pus assolassat.

El barri son poblat

silh que venon derrier.

E y so fag li palhier,

escuras e boals,

e y fa hom los cortals,

per tener bestiar. (y s'hi fan los corrals pera tindre bestiá)

Car greu veyretz estar

en barris los melhors

homes dels locx ausors,

ans son mout gen cazat.

Per que fon comparat

a barris gent e be.

Ad ayso no m cove

pus dir, c'assatz s'enten,

mas que dey belamen

de la quinta parlar

cobla, segon que m par. 

en declaran lo ver.

Peire Guillem. Lai on cobra sos dregs estatz,

Peire Guillem, nouvelle allégorique.

Ms. de Paris, fr. 22543, fol. 147 (R). - Grdr. § 19, p. 22. St. p. 46.

Lai on cobra sos dregs estatz,

que naicho las flors per los pratz,

e brotono bruelh e boscatge,

e son gai li auzel salvatge

e li albre vestit de nuo,

ieu m'estava a Castelnuo.

E levie me un jorn mate: (y me vach eixecá un día pel matí)

era dos temps, clars e sere, (dous: dols; cla, seré, sereno)

ses bruma e ses ven e ses nauza, (ses : sense)

el temps que chanta la alauza, (laudeta, lauzeta, alouette)

lai en Pascor. (primavera)

Et ieu volgui vas mo senhor

anar, que te cort a Murel, (Muret, v. 1213.)

per que l'anar me fo plus bel,

e cochie fort mos cavaliers (cochie : vach doná pressa; cochar)

que digo a lors escudiers

que prenguan lors armas de briu,

qu'enquer passarem Corbairiu, (Corbolium, Corbeil?)

si l dia dura.

Ab tant anie m'en l'anbladura

tot mon cami,

parlan d'en Folcuens e d'en Gui,

cal amet mai.

Ab tant vec vos venir de lai

un cavazier, (cavalier, cavallier; caballé)

bel e gran e fort e sobrier

e lonc e dreg e ben talhatz! (lo contrari a Mario Sasot)

Dir vos ai a que l conoscatz:

tot so que l ve de lhui fa festa,

que l peal a bloy sus en la testa, (pel rubio; bloy, bloi; blonde)

e fon per la cara vermelhs,

car tocat l'i ac lo solelhs,

qu'escapatz fo del clar mati.

Et anc nulhs hom que fos aqui

non vi plus gay ni menhs iros.

Los huelhs ac vars e amoros,

e l nas fo bels e gen formatz,

e las dens foro, so sapchatz,

plus blancas que non es argens;

la boca fresca e rizens;

larc ac lo col, la gola blanca

plus que neus ni flors sus en branca;

amplas espallas e costatz, (com Daniel Vives Albesa)

e pels flancs fon gros e cairatz;

lonc cors e dalgatz per sentura: (prim; delgat; delgado)

e fon larcs per la forcadura,

cambas e coichas de faisso.

El pe portet un sabato

de safis, fag ab esmerauda,

de l'autre pe anet en caussa.

Et el anet vestit de flors,

totas de diversas colors;

mantel e blial de violas

portet, e sobrecot de rozas,

e caussas de vermelhas flors,

que negus hom non vi gensors;

et ac el cap una garlanda

de flor de gaug ab alamanda.

E dirai vos del palafre

cals fo, que non mentrai de re:

la coa ac negra e l'una anca,

e l'autra com avori blanca; (avori : evori : ivory : marfil)

e l'espalla drecha ac biza,

e la senestra tota griza, (esquerra, zurda)

la cri e la testa vermelha,

et ac gruegua l'una aurelha, (y teníe groga una orella)

e per l'al res el fo ferrans,

e no fon trop pauc ni trop grans.

De la sela, senes messonja,

puesc vos dire cossi fo conja:

tug li arsso foro de jaspe

e la sotzsela d'un diaspe,

e l cuer fo d'una serpentina

que valc tot l'aver de Mecina. (Messina)

L'us estriop fo de calssadoine (v. estruep; estribo)

e l'autre fo de cassidoine.

Lo fre ni l peitral, ses doptansa,

comprar no poiria l rei de Fransa,

e que lhi valgues l'emperaire;

car tot lo tesaur del rei Daire

valo doas peiras que i so;

et anc lauram d'aital faisso

non vi mais nuls hom bateiatz;

que l'aver de trenta ciotatz

val lo carboncles qu'es al fre,

que la nug escura al sere

vira cum pel bel jorn d'estiu.

Anc cavasier plus agradiu

no vitz, plus bel ni plus auzart.

Et anet li de l'autra part

una dona mial tans plus bela

que glai ni flor, can renoela;

ni neu ab gel, can cai en branca,

non es de la mitat tant blanca

cum la gola ni ls pes ni ls mas. (gola, peus, mans)

E de la cara soi certas

qu'es plus blanca e plus colorada

que roza de mai brotonada:     (rosa de mach; rosa de mayo)

veus tota sa fina color!

E portet garlanda de flor

eus cabels que son lonc e saur,

que per ma fe sembleron d'aur,

tant foron belh e resplandens.

Huels amoros, gais e plazens (ulls; una de les varians)

ac, e non cara estrunada,

e fon graila e grassa e dalgada,

e no portet vestir de sirgua,

ans portet be vestir de lhirgua,

mantel e blial e gannacha.

Plus fo escaficha e be facha

que dona qu'hom puesca trobar;

car anc Dios non formet sa par (Deu, Deus)

de gran beutat e de cunhtia.

E que voletz que plus vos dia? (y qué voléu que mes tos diga)

Que l fre e l peitral e la sela     (freno, pitral, cadira : silla)

val mai que l'aver de Castela (Castella, Castilla)

ab los cinc regemes d'Espanha. (los sing reinos de España)

E l palafre fon de Bretanha,

e es plus vertz qu'erba de prat,

e fo vermelha la mitat,

e la cri e la coa saissa;

e per la cropa una faissa (grupa, faixa)

ac plus blanca que flor de lir; (mes blanca que flo de lis: lliri)

e valc dos tans, senes mentir,

que l palafre del cavasier.

Ab tant vec vos un escudier

e una donzela apres! (y una donsella después, detrás)

E fo m veiaire que portes

un arc d'alborn, bel per mezura,

e tres cairels a la sentura

don l'us es resplendens d'aur fi

e l'autre d'acier peitavi,

gent furbit e gent afilat; (afilat, esmolat)

e l ters es de plum roilhat, (plom)

ab una asta torta de boih,

ab que fier tot amador moih

e amairitz, cant vol trair.

De la donsela, ses mentir,

no sai si s'es bruna ni blanca,

que ls cabels li van tro part l'anca,

si que cobren tota la sela,

qu'om non ve arsso ni sotzsela;

davan li van tro a l'artelh.

E portet un blial vermelh;

mas ieu no sai si s'es be facha, (pero yo no sé si está ben feta)

que, cum si agues capa o gannacha, (com si tinguere capa, garnacha)

la cobro per tot li cabelh.

Et anc no vitz plus bel parelh

del donzel et de la donzela.

E que cuiatz que faria ela?

Anet chantan un chan noel,

si qu'entendo l boi e li auzel

e s'en laissavo de chantar. (s'en dixaben o dixáen de cantá)

E chantet gent, azaut e clar,

e dih: "Dona ses amador

e cavasier senes amor

deuria 'n aze cavalguar,

per tal qu'om los pogues triar

de mest cels qu'amon leialmen;

e dona c'ama per argen

ni sap son mercat al colgar,

volgra l'avengues ad anar

en camia desafiblada."

Ab tant vec vos per meg l'estrada

venir la dona e l cavasier!

Et ieu saludie los premier 

e dissi: "Senher, Dios vos sal

e vos gart d'ira e de mal,

vos, la dona e la companhia."

Et el dih: "Dios vos benezia,

Peire Guillem, e us laih trobar

dona que us am de cor leial,

que tant lonc tems l'avetz sercada."

“Senher, et ieu ja l'ai trobada,

de cui soi ieu mial tans que mieus.”

"E vos podetz ben esser sieus,

Peire Guillem, qu'ilh non es vostra."

“Senher, pel bel semblan que m mostra

me teni de lies per paguatz."

“Aichi paih hom d'amor los fatz,”

dih la dona, “bels amics fraire.”

“Dona, e s'ieu l'am ses cor vaire,

no me pot be valer merces?”

"Amics, e merces, en que n'es, 

que anc noca fo en son repaire?”

"E i fo, dona, ges non a gaire,

que volc qu'eu fos ses autre sieus."

"A mal senhor laissa hom sos fieus,

amics," so dih lo cavasiers.

"E qui no pot passar estiers,

senher, per que los laissara?"

"Peire Guillem, car servira

cum hom forssatz, c'als non pot faire".

"Senher, per l'arma vostre paire,

diguatz me, don me conoissetz,

mas ta soven me mentavetz?

Car remanetz enuegh ab mi,

car anc per ma fe non aigui

un osde que tant m'abelis,

ni anc nulh tems home no vis

que ta be fos per tos tems vostre.

Doncs estatz ab mi que us o mostre,

qu'eu vos o quier per amor Dio."

"E no remanra aitant lio,"

s'a ditz la dona, “mas li platz.

Mas pres de fontaina e de pratz

nos matetz, e pres de boscatge,

car li castel nos so salvatge;

mas nos partim dels Catalas,

que menhs n'i trobam de vilas

que de gentils de l'encontrada."

“Dona, en bela alberguada

estaretz, e luenh de castel.

En un verdier, claus de rauzel,

estaretz sotz un bel laurier, (v. novas del papagai)

on cor fontaina sul gravier,

fresca, freja, clara e genta."

"Aital fontaina m'atalenta,"

dih la dona e l cavasier.