Mostrando entradas con la etiqueta preiar. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta preiar. Mostrar todas las entradas

jueves, 22 de octubre de 2026

Arnaut de Maroill. Bel m'es quan lo vens m'alena

Arnaut de Maroill.

Arnaud de Marueil. Arnaut de Mareuil, Maruelh, Marolh, Marol, Maroill, Maruoill, Meruoill


Bel m'es quan lo vens m'alena
en abril, ans qu'intre mais,
e tota la noit serena
chanta l rossinhols e l jais.
Quecs auzels en son lenguatge,
van menan joi d'agradatge,
com quecs ab sa par s'aizi.
E pos tota res terrena
s'alegra, quan folha nais,
non posc mudar no m sovena
d'un' amor per qu'eu sui jais.
Per natur' e per uzatge
m'ave qu'eu vas joi m'acli
lai quan fai lo dous auratge,
que m reve lo cor aissi.
Plus blanca es que Elena,
belazors que flors que nais,
e de cortezia plena;
blancas dens ab motz verais,
ab cor franc ses vilanatge, 
color fresc' ab saura cri.
Deus, que l det lo senhoratge,
la sal, qu'anc gensor non vi.
Merce fara si no m mena
d'aissi enan per loncs plais,
e don m'en un bais d'estrena
e segon servizi mais;
e pois farem breu viatge
sovendet e breu cami,
que l seus bels cors d'alegratge
me a mes en est trahi.

II.

Domna, genser que no sai dir,
per que soven planh e sospir,
est vostr' amics bos e corals,
assatz podetz entendre cals,
mand' e tramet salutz a vos.
Mas a sos obs n'es sofraitos:
ja mai salutz ni autre be
non aura, si de vos no l ve.
Domna, loncs temps a qu'eu consir
co us disses o vos fezes dir
mon pensamen e mon coratje
per mi meteis o per messatje;
mas per messatge non aus ges,
tal paor ai c'ades no us pes;
ans o dissera eu meteis,
mas tan sui d'amor entrepreis,
can remir la vostra beutat,
tot m'oblit cant eu ai pensat.
Messatje us tramet mout fizel;
breu sagelat de mon sagel;
no sai messatje plus cortes
ni que melhs celes totas res.
Est conselh m'a donat amors,
a cui deman tot jorn socors;
amors m'a comandat escrire
so qu'ab la boca non aus dire.
Eu no us aus far esdig ni ganda
en so que amors me comanda.
Er auiatz, domna, si vos plai,
so que mos breus vos dira lai.
Corteza domn' e conoissen
e de bon grat a tota gen,
apreza de totz benestars
en fatz, en ditz et en pensars,
la cortezi' e la beutatz
e l genz parlars e l bels solatz,
l'ensenhamens e la valors,
e l gens cors e l fresca colors,
lo bels ris, l'esgarz amoros,
e l'autri benestar de vos,
e l bel fait e l dig agradiu
me fan la noit e l jorn pensiu.
Quan non ai loc de vos vezer,
joi ni deport non posc aver;
non posc aver joi ni deport,
peritz sui si non venc al port;
que l loncs espers e l loncs consirs 
e l trop velhars e l pauc dormirs
e l deziriers de vezer vos
me tenon si l cor angoissos.
Cen vetz prec Deu la noit e l jor
que m do mort o la vostr' amor.
Domna, si m do vostr' amor Deus,
cen tans sui vostre melhs que meus;
car de vos sai, domna, que m ve
tot cant eu fas ni dic de be.
E de vos ai l'ensenhamen 
e tot quan sai far d'avinen.
Lo premier jorn, domna, que us vi,
m'entret el cor vostr' amors si
qu'ins en un foc m'aves assis,
c'anc no mermet, pos fon empris:
focs d'amor es qu'art e destrenh
que vins ni aigua no l destenh.
Pos fon empris, anc non esteis,
de jorn en autre dobl' e creis.
E can me sui de vos lonhatz,
creis e dobla plus l'amistatz:
mas can se pot endevenir
qu'eu vos vei, domna, e us remir,
son aissi que mai res no m sen;
per que sai be qu'es falhimen
lo repropchiers c'om dire sol:
que olh no vezo, cors non dol. (ojos que no ven, corazón...)
Lo cors mi dol, domna, per ver,
can no us podon mei olh vezer.
Mas del vezer conselh non sai:
pero mos cors, que remas lai,
lo premier jorn que anc vos vi,
anc pois de vos no se parti;
no se parti de vos un torn,
ab vos sojorna noit e jorn,
ab vos estai on qu'eu esteia,
la noit e l jorn ab vos domneia.
Ges d'autr' afar pensar no m letz.
Enan m'esdeve mantas vetz,
can cuit entendre en autras res,
de vos ai messatje cortes:
mon cor, qu'es lai vostr' ostaliers,
me ven de vos sai messatgiers,
que m ditz e m remembr' e m retrai
vostre gen cors coindet e gai,
las vostras belas sauras cris,
e l vostre fron plus blanc que lis,
los vostres olhs vairs e rizens,
e l nas qu'es dreitz e be sezens,
la fassa fresca de colors,
blanca, vermelha plus que flors,
petita boca, belas dens,
plus claras qu'esmeratz argens,
menton e gola e peitrina
blanca com neus ni flors d'espina,
las vostras belas blancas mas,
als loncs detz granz, grailes e plas,
e la vostra bela faisso
on non a res de mespreizo,
los vostres gaps plazens e bos,
e l gen solatz e l franc respos,
e l bel semblan que m fetz al prim,
Can so m remembra l cors ni m ditz,
adoncs remanc si esbaitz,
no sai on vauc ni on me venc;
meravilh me car me sostenc,
que l cors me falh e la colors:
si m destrenh, domna, vostr' amors.
Tot jorn sofre esta batalha,
mas la noit trac peior trabalha;
car can me sui anatz jazer,
e cuit alcun repaus aver,
e il companho dormo trestuit
que nuls non fai noisa ni bruit,
adonc me torn e m volv e m vir,
pens e repens, e pois sospir.
Soven me levi en sezens,
apres me retorn en jazens,
e colgui me sobre l bras destre,
e pois me vire el senestre,
descobre me soptozamen,
pois me recobre belamen.
E can me sui pro trebalhatz,
eu get defor abdos mos bratz
e tenc la cher' e ls olhs enclis,
mas jointas, deves lo pais,
on eu sai, domna, que vos es, 
la raizo fas c'auzir podes:
Ai, bona domna benestans,
si veira ja est fis amans,
a son viven, lo jorn ni l ser
que, a celat o per lezer,
vostre gen cors coind' e prezan
entre mos bras remir, baizan
olhs e boca tan doussamen
que sol un bais fassa m de cen,
et eu pel joi blasmar me lais! -
Er ai trop dig, mas no posc mais,
s'una vetz sola ai parlat
so qu'el cor ai mil vetz pensat.
Er ai trop dig, non posc plus dir;
mos olhs clauzens, fas un sospir,
en sospiran vau endormitz.
Adoncs s'en vai mos esperitz
tot dreitamen, domna, vas vos
de cui vezer es cobeitos.
Tot enaissi com eu dezir,
la noit e l jorn, can m'o consir,
a son talan ab vos domneia,
embrass' e baiza e maneia.
Ab que dures aissi mos soms,
no volri' esser reis ni coms.
Mai volria jauzens dormir
que velhan deziran languir.
E Rodocesta ni Biblis,
Blancaflors ni Semiramis,
Tibes ni Leida ni Elena
ni Antigona ni Esmena
ni l bel' Yseus ab lo pel bloi
non agro la meitat de joi
ni d'alegrier ab lor amis,
com eu ab vos, so m'es avis.
Per la doussor fas un sospir,
e pois trebalh al resperir,
obre mos olhs soptozamen,
gart sai e lai tot belamen,
trobar vos cuit, domna, latz mei,
mas no vos trop ni no vos vei. (trop : trob : trobo)
Clauzi mos olhs, torni ma chera,
las mas jointas d'aital manera
si ja m poiria endormir.
Mas jes no i posc endevenir:
ans torn en eissa la batalha
d'amor que m'auci e m trebalha.
Domna, no us posc lo cente dir
de las penas ni del martir,
del pantais ni de la dolor
qu'eu trac, domna, per vostr' amor.
Totz vius per vos art e aflam,
mas per merce us, domna, reclam
que m perdones, s'eu falh ni pec.
Auiatz et entendetz est prec,
que anc formes el mon natura,
melhor que non posc dir ni sai,
plus bela que bels jorns de mai,
solelhs de mars, ombra d'estiu,
roza de mai, ploia d'abriu,
flors de beutat, miralhs d'amor,
claus de fin pretz, escrins d'onor,
mas de do, capdels de joven,
cims e razitz d'ensenhamen,
cambra de joi, locs de domnei,
domna, mas jointas, vos soplei:
pois vostre soi si leialmens
vensa us merces e chausimens
que m retenguas a servidor,
e prometes me vostr' amor.
De plus no us prec ni no s cove,
mas tot si' en vostra merce,
qu'aissi m lais Deus d'amor jausir.
Mais am de vos sol un desir
o l'esperanza o long esper
que de null' autra son jazer.
E pos de me vos fas ligansa,
prometetz me bona esperansa.
De la promessa aurai cofort
e bon respit tro qu'a la mort;
no volh dezesperatz languir.
Domna, no us aus de plus preiar,
mas Deus vos sal e Deus vos gar!
Si us plai, rendetz me ma salut:
pos amors m'a per vos vencut,
vensa us per mi tot eissamens
amors que totas cauzas vens,

martes, 10 de octubre de 2023

La Dame Casteloze. Na Castelloza.

La Dame Casteloze.

La Dame Casteloze. Na Castelloza.

Ja de chantar non degr' aver talan,

Car on mais chan

E pietz mi vai d' amor;

Que plaing e plor

Fan en mi lor estatge;

Car en mala merce

Ai mes mon cor e me,

E s' en breu no m rete,

Trop ai fag long badatge.


Ai! bels amics, sivals un bel semblan

Me faitz enan

Qu' eu muoira de dolor;

Que l' amador

Vos tenon per salvatge,

Qu' a joia no m' ave

De vos don no m recre

D' amar per bona fe

Totz temps, ses cor volatge.


Mas ja vas vos non aurai cor truan, 

Ni plen d' enjan,

Sitot vos n' ai peior,

Qu' a grant honor

M' o teing e mon coratge;

Ans pens qan mi sove

Del ric pretz que us mante,

E sai ben que us cove

Dompna d' ausor paratge.


Despuois vos vi, ai fag vostre coman,

Et anc per tan,

Amics, no us n' aic meillor;

Que preiador

No m fan ren ni messatge

Que ja m viretz lo fre;

Amics, non fassatz re:

E car josi no m soste,

Ab pauc de dol non ratge.


Si pro i agues, be us membri en chantan 

Q' aic vostre gan

Qu' enblei ab gran temor,

Pueis aic paor

Que i aguessetz dampnatge

D' aicella que us rete,

Amics, per qu' ieu dese

Li torniei, car ben cre

Que no i ai poderatge.


Dels cavalliers conosc que i fan lor dan, 

Car ja preian

Dompnas plus qu' ellas lor,

Qu' autra ricor

No i an ni seignoratge;

Que pois dompna, s' ave

D' amar, preiar deu be

Cavallier, si 'n lui ve

Proeza e vasalatge.


Dompna N' Almurs, ancse

Am so don mal me ve,

Car cel que pretz mante

A ves mi cor volatge.


Bels Noms, ges no m recre

De vos amar jasse,

Car i truep bona fe

Totz temps e ferm coratge.


II.


Amics, s' ie us trobes avinen, 

Humil e franc e de bona merce, 

Be us amera, qant era m' en sove 

Qu' ie us trob vas mi mal e fellon e tric; 

E fauc chansons per tal que fassa ausir 

Vostre bon pretz, don eu no m puesc sofrir 

Qu' eu no us fassa lauzar a tota gen, 

On plus mi faitz mal et asiramen.


Jamais no us tenrai per valen,

Ni us amarai de bon cor ni per fe,

Tro que veirai si ja m valria re,

Si us mostrava cor fellon ni enic;

Non farai ja, car no vueill puscatz dir

Qu' eu anc ves vos agues cor de faillir;

Qu' auriatz puois qualque razonamen,

S' ie us fazia ves vos nuill faillimen.


Eu sai ben qu' a mi estai gen,

Si be i s dizon tuit que mout descove

Que dompna preia cavallier de se,

Ni qu' el teigna totz temps tan lonc pressic;

Mas cel q' o ditz non sap ges ben chausir,

Qu' ieu vueil proar, enans que m lais morir,

Qu' el preiar ai un gran revenimen,

Qan prec sellui don ai greu pessamen.


Assatz es fols qui m' en repren

De vos amar, pos tan gen mi cove;

E cel q' o ditz no sap cum s' es de me,

Ni no us vei ges aras si cum vos vic

Quan me dissetz que non agues cossir,

Que calc' ora poiria endevenir

Que n' auria enqueras jauzimen;

De sol lo dig n' ai eu lo cor jauzen.


Tot' autr' amor teing a nien,

E sapchatz ben que mais jois no m soste

Mas lo vostre que m' alegra e m reve,

On mais en sent d' afan e de destric;

E m cug ades alegrar e jauzir

De vos, amics, qu' eu non puesc convertir;

Ni joi non ai, ni socors non aten,

Mas sol aitan qan n' aurai en durmen.


Jamais non sai que us mi presen, 

Qu' esajat ai et ab mal et ab be 

Vostre dur cor, don lo mieus no s recre; 

E no us o man qu' eu meteissa us o dic, 

E morai me, si no m voletz jauzir 

De qualque joi; e si m laissatz morir, 

Faretz pecat, e serai n' en turmen, 

E seretz ne blasmatz vilanamen.


//

https://es.wikipedia.org/wiki/Castelloza

Na Castelloza (fl. a comienzos del siglo xiii) fue una noble, poetisa y trobairitz de Auvernia.

De acuerdo con su Vida, Castelloza fue la esposa de Turc de Mairona, probablemente señor de Meyronne.​ Los antepasados de Turc habían participado en una cruzada alrededor de 1210 o 1220, por lo que de ahí provendría el origen de su nombre (significa Turco).1​ Presuntamente tuvo amoríos con Arman de Brion, un miembro de la casa de Bréon de rango social más alto que ella, y sobre quien habría escrito varias canciones. Su Vida registra que fue «muy alegre y sin preocupaciones», «muy educada» y «muy bella».

Solo tres —quizás cuatro si recientes investigaciones son aceptadas— de sus canciones (todas cansos) sobreviven, aunque sin música. Esto, sin embargo, la transforma en al menos la segunda trobairitz más prolífica en términos de obras preservadas: sólo Beatriz de Día la supera con cuatro cansos vinculados a su autoría. El tema de todos sus poemas es el amor cortés.

Comparado con Beatriz de Día, Castelloza era una poetisa más conservadora. La persona a través de sus obras es consistente y, aunque levanta tensiones entre el amor condicional e incondicional, siempre se mantiene comprometida a la fidelidad absoluta.

Un investigador, Peter Dronke, (drunk no) ha visto las canciones de Castelloza como iniciadoras de un ciclo lírico.

Ja de chantar No degra aver talan.

Amics, s'ie.us trobes avinen.

Mout avetz faich lonc estatge.

Por joi que d'amor m'avegna (discutido).


Bruckner, Matilda Tomaryn. "Fictions of the Female Voice: The Women Troubadours." Speculum, Vol. 67, No. 4. (Oct., 1992), pp. 865–891.

Coldwell, Maria V. "Castelloza." Grove Music Online Archivado el 16 de mayo de 2008 en Wayback Machine., ed. L. Macy.

The Vidas of the Troubadours, ed. and trans. Margarita Egan. Nueva York: Garland, 1984. ISBN 0 8240 9437 9.

Gravdal, Kathryn. "Mimicry, Metonymy, and 'Women's Song': the Medieval Women Trobairitz." Romanic Review, 83:4 (1992:Nov.) pp. 411–427.

Paden, William D., Jr. "The Poems of the 'Trobairitz' Na Castelloza." Romance Philology, 35:1 (1981:Aug.), pp. 158–182.

Schutz, A. H. "Where Were the Provençal 'Vidas' and 'Razos' Written?" Modern Philology, Vol. 35, No. 3. (Feb., 1938), pp. 225–232.

Shapiro, Marianne. "The Provençal Trobairitz and the Limits of Courtly Love." Signs, Vol. 3, No. 3. (Spring, 1978), pp. 560–571.

Weiss, Julian. "Lyric Sequences in the Cantigas d'amigo." Bulletin of Hispanic Studies, 65:1 (1988:Jan.), pp. 21–38.

La Dame Casteloze. Na Castelloza.