Mostrando entradas con la etiqueta castellan. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta castellan. Mostrar todas las entradas

viernes, 16 de octubre de 2026

Bonifaci Calbo. En loc de verjans floritz

Bonifaci Calbo.

Bonifaci Calbo. En loc de verjans floritz

7225.

En loc de verjans floritz 
Volgra per camps e per pratz
Vezer lansas e penos;
Et en loc de cants d'auzeus
Auzir trompas e flauteus,
E grans retins de colps e de cridans;
Qu'adoncs fora cabalos lo mazans.

Bel m'es lo retins el critz
Dels armatz,
Quan soi ben encavalgatz
Et ai bellas garnizos.
Qu'aitan gai soi et irneus
A l'encontrar dels tropeus,
Com li privat en cambras e parlans;
E tan volgut com il en cochas grans.

Per qu'ieu volgra fos partitz
Lo prezatz
Reis n Anfos de sos regnatz,
Qu'adoncs faria dels pros
E dels valens sos capdeus:
Qu'en fatz perillos ni greus
No ten pro lauzengers ni soplejans,
Qu'al major ops li fail cors e talans.

Mas trop me par endormitz,
Que m desplatz,
Quar en vei desconortatz
Los sieus e meins coratjos.
E s'ara, mentr'es noveus
L'afars no conorta 'ls seus,
Venir l'en pot tal mescaps e tals dans
Qu'il fara pron si'l restaur' en dez ans.

Reis n Anfos, ja'ls crois marritz
Non crezatz,
Ni'ls feignen alegoratz:
Quar amon dins lor maizos
Mais bos vis e bos morseus,
Qu'ab afan penre casteus,
Ciutatz ni reings, ni faire faitz prezans,
Tan lor es cars legors e pretz soans.

Vai dir, sirventes noveus,
A cellei cui soi miels sieus,
Que'l bes que me fai es à totz los prezans
Enantimens, et als crois dezenans.

7225.

Qui ha talen de donar
Tal don que sia lauzatz
Entre'ls savis, deu pensar
Tres cauzas, ben o sapchatz.
Quals es el eis tanh que s pes
E qual cel que'l don deu penre,
E quals lo dos; qu'estiers res
No l pot de blasme defendre.

Qu'om don tan gran no deu dar
Qu'en sia trop fort grevatz,
Ni tan pauc qu'à soanar
Lo tanha cellui qui er datz;
Ni dons avinens non es
Qu'om lo'n poiria rependre,
O cauzir qu'el no saubes
So que tanh à far entendre.

E quant hom per si honrar
Da'l sieu e n'es desonratz,
No s pot majormen desfar;
Qu'aver el honors prezatz
Val mais que nuls autre bes.
Doncs qui'ls pert no pot contendre
Que d'autra guiza pogues
Tan bassa valor descendre.

Per que requerr' e pregar
Lo rei Castellan me platz
Que l deia mos cantz membrar,
E no crei' us seus privatz;
Quar il an tal us apres
E tal art, soil vol aprendre,
Que quecs, per pauc qu'el n'agues,
Son pretz volri' escoiscendre.

Tan mi fai madomn'amar
Amors qu'en sui fol jutjatz;
Que quan deuria ponhar
El rei de servir, li fatz
Plazers: e no m'en tol ges,
Quar sai qu'il m'en degra rendre
Bon gazardo, si l plagues
Adreg sa merce despendre.

Marcabrus. L'autrier just'una sebissa

Marcabrus.

Marcabrus, Marcabruns, Marcabrun, Marcabrunela,

Sainte Palaye. Manuscrit de Saibante.

Marcabrus si fo gitatz à la porta d'un ric homes, ni anc no saup hom qu'il fo ni don. En Aldrics del Vilar fetz lo noirir: apres estet tan ab un trobador que avia nom Cercamon, q'el comenset à trobar; et adoncx avia nom Pan perdut, mas d'aqui enan ac nom Marcabrun. Et en aquel temps non apellava hom cansson, mas tot quant hom cantava eron vers. E fo mout cridat et auzit pel mont e doptatz per sa lenga; car fo tant maldizens, que à la fin lo desfairon li castellan de Guian, de cui avia dich mout grant mal.

3204.

Marcabrus si fo de Gascoingna, fils d'una paubra femna que ac nom Maria Bruna, si com el dis en son cantar:
Marcabruns, lo filhs na Bruna,
Fo engendratz en tal luna
Qu'el saup d'amor qom degruna.
Escoutatz,
Que anc non amet neguna
Ni d'autra no fon amatz.

Trobaire fo dels premiers q'om se recort. De caitivetz vers e de caitivetz sirventes fez; e dis mal de las femnas e d'amor.

2701, 7225-6, C, M.

L'autrier just'una sebissa
Trobei pastora mestissa,
De joi e de sen massissa. 
Si com filha de vilana, 
Cap' e gonel' e pelissa 
Vest e camiza treslissa, 
Soslars e caussas de lana.

Ves leis vau per la planissa:
Toza, fi m ieu, res faitissa,
Dol ai gran del ven queus fissa.
Senhor, so m dis la vilana,
Merce dieus et ma noirissa
Pauc m'o pretz si'l ven m'erissa,
Qu'alegreta soi e sana.

Toza, fi m ieu, causa pia,
Destors me soi de la via
Per far à vos companhia;
Quar aital toza vilana
No pot ses parel paria
En aital terra soldana.

Don, fai cela, qui que sia,
Ben conosc, sen o folia,
La vostra parelharia.
Senher, so m dis la vilana,
Lai on se tanh si s'estia;
Que tal la cuj' en bailia
Tener non a mais l'ufana.

Toza de gentil afaire,
Cavalliers fo vostre paire
Queus engenret en la maire,
Quar es corteza vilana.
Com plus vos gart m'es belaire;
E pel vostre joi m'esclaire
Si fossetz un pauc humana.

Don, tot mon linh e mon aire
Vei revenir e retraire
Al vezoig et à l'araire,
Senher, so m ditz la vilana:
Mas tal se fa cavalgaire
Qu'atretal deuria faire
Los VI jorns de la semana.

Toza, fi m ieu, gentil fada 
Vos adastrec quan fos nada 
D'una beutat esmerada 
Sobre tot' autra vilana:
E seriaus be doblada 
Si m vezi' una vegada 
Sobiras e vos sotana.

Senher, tan m'avetz lauzada
Que tot' en soi enoiada.
Pois en pretz m'avetz levada, 
Senher, so m ditz la vilana, 
Per tal n'auretz per soldada, 
Al partir, bada, fol, bada, 
E la musa meliana.

Toza, fel cor e salvatge
Adomesg'om per uzatge.
Be conosc al trespassatge
Qu'ab aital toza vilana
Pot hom far ric companatge,
Ab amistat de coratge,
Se l'us l'autre non engana.

Don, hom cochat de folatge
Jura, pliu e promet gatge.
Si m fariatz homenatge, 
Senher, so m ditz la vilana;
Mas ges per un pauc d'intratge
No volh mondes piuzelatge
Camiar per nom de putana.

Toza, tota creatura
Revertis à sa natura. 
Parelhar parelhadura
Devem ieu e vos, vilana, 
A l'abric lonc la pastura: 
Que meils n'estaretz segura
Per far la causa dossana.

Don, oc: mas segon drechura
Cerca fol sa folatura,
Cortes corteza ventura,
E'l vilas ab la vilana.
E mans locs fai sen fraitura
Qui noi esguarda mezura,
So dis la gens anciana.

Toza, de vostra figura
No vi autra plus tafura
Ni de son cor plus trefana.

Don, lonh avetz; no s'atura:
Que tals bad'en la penchura
Qu'autre n'espera la mana.

viernes, 2 de octubre de 2026

10. Marcabrus. A la fontana del vergier, (+ Biografia, Chabaneau)

10. Marcabrus. *

Secondo il testo del Bartsch (Chrest. prov. p. 49).

Marcabrus, Marcabruns, Marcabrun, Marcabrunela,

A la fontana del vergier,
on l' erb' es vertz jostal gravier,
a l'ombra d'un fust domesgier,
en aiziment de blancas flors 
e de novel chant costumier, 
trobei sola, ses companhier, 
cela que no volc mon solatz.
So fon donzel' ab son cors bel, 
filha d'un senhor de castel; 
e quant eu cugei que l'auzel 
li fesson joi e la verdors, 
e pel dous terminis novel, 
e que entendes mon favel, 
tost li fon sos afars camjatz. 
Dels olhs ploret josta la fon 
e del cor sospiret preon. 
Jhesus, dis ela, reis del mon, 
per vos mi creis ma grans dolors, 
quar vostra anta mi cofon; 
quar li melhor de tot est mon
vos van servir; mas a vos platz!
Ab vos s' en vai lo meus amics, 
lo bels el gens el pros el rics; 
sai m' en reman lo grans destrics, 
lo deziriers soven el plors. 
ai mala fos, reis Lozoics, 
que fai los mans e los prezics, 
per quel dols m' es el cor intratz! 
Quant eu l' auzi desconortar, 
ves leis vengui jostal riu clar. 
bela, fi m' eu, per trop plorar 
afola cara e colors;
e no vos qual dezesperar, 
que cel que fai lo bosc folhar, 
vos pot donar de joi assatz.
Senher, dis ela, ben o cre 
que Deus aja de mi merce 
en l' autre segle per jasse,
quon assatz d' autres peccadors; 
mas sai mi tol aquela re
don jois mi crec; mas pauc mi te, 
que trop s' es de mi alonhatz.

* Biografia, secondo il testo dello Chabaneau (op. cit. p. 9): Marcabrus si fo de Guascoingna, fils d' una paubra femna que ac nom Maria Bruna...
Marcabrus si fo gitatz a la port d'un ric home, ni anc no saup hom quis fo ni don. e n'Aldrics del Vilar fetz lo noirir. apres estet tan ab un trobador, que avia nom Cercamon, qu'el comenset a trobar; & adoncx avia nom Panperdut; mas d'aqui enan ac nom Marcabrun. et en aquel temps non apellava hom canson, mas tot quant hom cantava eron vers. e fo mout cridatz et auzitz pel mon, e doptatz per sa lenga; car fo tant maldizens, que a la fin lo desfeiron li castellan de Guiana, de cui avia dich mout grant mal.

châtelain, catalán, català, catalá, catalan, castell, castellán, castellano, castlà, castla,

martes, 16 de enero de 2024

Castelh, castelhs, castels, castel, castell

Castelh, s. m., lat. castellum (castrum), château.

(N. E. Variantes de Catalunha, con o sin h, Cathalunya, Catalugna,  Cataluenha, Catalunhia, Catalonia,
Chastelongne; castelh, castell, châtelain, castellain, castellan, castellans, castellano, castellana, catalán, catalana, chastel, château, castillo, castillos, castiello, castiellos, etc.)

catalán = castellano; château, chasteau, chastel, castell, castel, castellán, castlà, castlan, castillo, castiello, Castilla, Castiella, etc.

Lo castel de Berengs, n' el castel de Causac n' el castel de Monteacuto.

Titre de 960.

Le château de Bereng, et le château de Causac et le château de Montaigu. (Montagut)

Luenh es lo castelhs e la tors

Ont elha jay e son maritz.

G. Rudel: Pro ai del.

Loin est le château et la tour où elle couche et son mari.

Fig. La servela es castels e bailieus que tot a en garda.

Liv. de Sydrac, fol. 34.

La cervelle est le château et le gouverneur qui a tout en garde.

ANC. FR. Qui à un sien chastel estoit.

Roman du châtelain de Couci, v. 4061.

En vostre chastel du Louvre... Se sauvèrent de chastel en chastel.
Monstrelet, p. 120 et 170.

ANC. ESP. Cercaron à Anchira un castiello.

Poema de Alexandro, cop, 793.

CAT. (chap.) Castell. ESP. Castillo. PORT. IT. Castello.

2. Castelet, s. m., petit château, châtelet.

E pren castels e vilas e borcs e casteletz.

Guillaume de Tudela.

Et prend châteaux et villes et bourgs et châtelets.

ANC. FR. Li dus tel chastelet i fist.

Roman de Rou, v. 8608.

CAT. (chap.) Castellet. ESP. Castillete (castillito). IT. Castelletto.

3. Caslar, s. m., château-fort, tertre, éminence.

Un bel caslar en mieg d'un plan cambo.

Bertrand de Born: Pus Ventedorn.

Un beau château-fort au milieu d'un vallon uni.

Lo qual caslar es pausat en las apartenensas del castel de Belcastel.

Tit. de 1295. DOAT, t. CXXXIX, fol. 125.

Lequel château-fort est posé dans les appartenances du château de-Belcastel. (Beau-château)

E vic las forcas dreytas de costa un caslar.

Roman de Fierabras, v. 3081.

Et il vit les fourches droites à côté d'une éminence.

4. Castelar, s. m., bourg, château-fort.

E 'l caslar e 'l castelar.

Tit. de 1248. Arch. du Roy., J, 323.

Et le château-fort et le bourg.

5. Castellat, adj., fortifié, qui est en forme de château.

Era mot fortment torrada et castelada.

De corona castelada et torrelada.

Eluc. de las propr., fol. 166 et 157.

Elle était fortement tourelée et fortifiée.

De couronne en forme de château et tourelée.

6. Castellania, s. f., châtellenie.

Bayliadges, castellanias.

Tit. de 1373. DOAT, t. CXXXV, fol. 84.

Bailliages, châtellenies,

Dins la castellania et dins lo destret de la baronia de Milhau.

Tit. de 1310. DOAT, t. CLXXIX, fol. 110.

Dans la châtellenie et dans le district de la baronnie de Milhau.

CAT. ESP. (chap. castellanía) IT. Castellania.

7. Castellan, s. m., châtelain. (N. E. catalán, castellán, castellano)

Fo un gentils castelas del comtat de Rossilhon.

V. de Guillaume de Cabestaing. (N. E. Guillem de Cabestany, catalán, - muerte en 1212.)

Fut un gentil châtelain du comté de Roussillon.

Bertrans de Born si fo un castellans de l'evescat de Peiregors.

V. de Bertrand de Born.

Bertrand de Born fut un châtelain de l'évêché de Périgord.

ANC. FR. Lors absolst le castellain.

Chronique de Cambrai.

CAT. (chap) Castellá (castellà). ESP. Castellán (sin tilde en los documentos antiguos). PORT. Castellão. IT. Castellano.

 

Castellão, Campolargo