Mostrando las entradas para la consulta Lhaupart ordenadas por relevancia. Ordenar por fecha Mostrar todas las entradas
Mostrando las entradas para la consulta Lhaupart ordenadas por relevancia. Ordenar por fecha Mostrar todas las entradas

miércoles, 18 de octubre de 2023

XXV, Sendatz vermelhs, endis e ros,

XXV.


Sendatz vermelhs, endis e ros,

E tendas e traps despleyar,

Elmes et ausbercs flameyar,

E brandir lansas e bordos,

E cayrels dessarrar espes,

E ferir de bran demanes

Veirem en breu, qu' el Lhaupart fenh

Que say per Flor culhir s' espenh.


Pecx er, si ses pro companhos

Se pleia de las Flors triar;

Pero si ben vol amparar

Lo castel, l' ala ni 'l bastos,

Passar pot Escotz et Engles,

Noroecx et Yrlans e Gales;

Mas tart n' aura y Flor de ver senh,

Si de larc despendre s' estrenh.


E si 'l play bella messios,

Gen prometre, largamen dar,

Semblara de linhatge car

Don foro 'ls fraires valoros

N Anricx e 'N Richartz e 'N Jofres

E poira cobrar Guianes

E Normandia, don me senh,

Car plus tost non troba mantenh.


Mot era genta l' ochaizos

Que Flor pogues Lhaupart mandar,

E sobre luy senhoreyar,

E l' agues tot jorn a sos pros

Per un pauc que de luy tengues:

Mas la flor nasc en aital mes

Que per tot s' espanh et atenh,

Si caut o freg no la destrenh.


E fora genser la razos

Que s coitesso del loc cobrar

On per Melchior e Gaspar

Fon adzoratz l' altisme tos,

Que quan l' us a l' autre comes:

Car, ses la decima, non es

Us tan caut qu' en armes un lenh

Ni 'n bastis trabuquet ni genh.


Al valen gay coms de Rodes

Tramet mon novel sirventes,

Que, si 'l plai, de s' amor me denh

Far alque novel entresenh.


Estiers do, qu' ieu non vuelh ni 'n pren, 

Mas honor de son bel captenh.


        Pierre du Vilar.


Flor de lis, Lys, France, Francia
Leopardo, Leopard, England, Inglaterra



lunes, 29 de abril de 2024

Len - Lepos

Len, adj., lat. lenis, lisse, doux, glissant, délicat.

Poia i hom per catre gras mout les.

Giraud de Calanson: A lieys cui am. 

On y monte par quatre degrés moult glissants. 

Gient e fresca, blanca e lena.

Lamberti de Bonanel: Pois vei. 

Gentille et fraîche, blanche et lisse. 

Estrenha vas me 

Son cors blanc, gras e le. 

B. de Ventadour: Pus mi preiatz. 

Que j'étreigne vers moi son corps blanc, gras et délicat. 

ANC. ESP. IT. Lene.

Lentisc, lentiscus, lentisque, lentisco; Lentisc... es lene, mol et plicable.

2. Lene, adj., lat. lenem, lisse, doux, délicat.

Lentisc... es lene, mol et plicable.

Eluc. de las propr., fol. 211.

Le lentisque... est lisse, mou et pliable.

3. Lenitiu, adj., lénitif, adoucissant. 

Per accident es lenitiva. Eluc. de las propr., fol. 25.

Accidentellement elle est lénitive. 

CAT. Lenitiu. ESP. PORT. IT. Lenitivo.

4. Lenitat, s. f., lat. lenitatem, douceur, délicatesse.

Plazo... per lenitat al tocament. Eluc. de las propr., fol. 209.

Plaisent... par douceur à l'attouchement. 

ESP. Lenidad. PORT. Lenidade. IT. Lenità, lenitate, lenitade.

5. Leneza, s. f., douceur, délicatesse.

Mol es... ab alguna leneza. Eluc. de las propr., fol. 21. 

Est mou... avec quelque douceur.

6. Lenir, v., lat. lenire, adoucir, calmer, affaiblir.

Que mollifique e leniesca. Trad. d'Albucasis, fol. 67.

- Qui amollisse et adoucisse.

Part. pas. Cum l'estomach sia trop lenec. 

Eluc. de las propr., fol. 269. 

Comme l'estomac soit beaucoup affaibli.

ANC. ESP. Lenir. IT. Lenire.

7. Lenegar, v., glisser. 

Leu lenega o escapa. 

Colan de leu escapa et lenega.

Eluc. de las propr., fol. 248 et 236.

Facilement glisse ou échappe. 

Coulant facilement échappe et glisse.

8. Lenificatiu, adj., lénitif, adoucissant. 

De las partidas tacadas penetrativa et lenificativa.

Eluc. de las propr., fol. 26. 

Pénétrative et lénitive des parties tachées. 

ESP. IT. Lenificativo.

9. Lenificar, v., lénifier, adoucir. 

Part. pas. Las partidas de jos,.. so lenificadas. 

Trad. d'Albucasis, fol. 36.

Lee parties de dessous... sont lénifiées.

ESP. Lenificar. IT. Lenificare.

10. Enlenir, v., adoucir, oindre. 

Part. pas. Fo enlenitz et enrozatz... 

Del oli del cel glorios.

Leys d'amors, fol. 135.

Fut oint et arrosé... de l'huile du ciel glorieux.

 

Lende, s. m., lat. lendem, lente, oeuf de pou.

Auci lendes, pezolhs, etc. Eluc. de las propr., fol. 184.

Tue lentes, poux, etc.

ESP. Liendre. PORT. Lendea. (chap. Liendre, liendres: ous de poll, polls: piojo, piojos. No són ous de pollastre, pollastres, ni de polla, polles.)


 

Lengua, Lenga, s. f., lat. lingua, langue.

Ans vuelh qu' om me talh la lenga

S' ieu ja de leis crezi lauzenga.

Rambaud d'Orange: Pos tals. 

Mais je veux qu'on me coupe la langue si jamais je crois médisance d'elle.

La lengua vir on la dent mi fa mal.

Hugues de l'Escure: De motz.

Je tourne la langue où la dent me fait mal.

Qui non sap ab la lengua 

Dir so que il coven.

Rambaud d'Orange: Pos tals. 

Qui ne sait avec la langue dire ce qui lui convient. 

Fig. et allus. Agra l' obs lenga d' argen

Al vilan qu' er uns pelliciers. 

Le Moine de Montaudon: Pus Peyre.

Il lui serait nécessaire d'une langue d'argent au vilain qui était un pelletier.

- Fig. Parole, propos. 

Ab las lengas verinosas.

(chap. En les llengües venenoses.)

V. et Vert., fol. 25. 

Avec les langues venimeuses. 

Lenga suaus apaia ira. Trad. de Bède, fol. 20.

Parole douce apaise colère. 

Fo mout cridat et auzit pel mont, e doptatz per sa lenga.

V. de Marcabrus. 

Fut moult renommé et écouté par le monde, et redouté pour sa langue.

- Langage, idiome.

Richart tornet sa lengua, e parlet arago. 

Roman de Fierabras, v. 4030.

Richard changea son langage, et parla aragonais. 

Senes breu de pargamina, (parguamina)

Tramet lo vers en chantan,

En plana lengua romana.

G. Rudel: Quan lo rius.

Sans bref de parchemin, je transmets le vers en chantant, en simple langue romane.

Par ext. Li auzellet en lor leis...

Usquecs s' alegr' en sa lenga.

Rambaud d'Orange: Pos tals.

Les oiselets à leur manière... chacun se réjouit en son langage.

Loc. Quascus s' en gaba e s'en ri, 

Gieta lenga e fai bossi.

Aimar de Rocaficha: No m lau. 

Chacun s'en raille et s'en rit, tire la langue et fait la moue.

Loc. fig. Lauzengiers fals, lengas de colobra. 

A. Daniel: Doutz braillz. 

Médisants faux, langues de couleuvre. 

No sai quals son plus aveuzitz

De lauzengiers lengua forbitz,

O selhs que crezon ditz savays.

Arnaud de Cotignac: Mout dezir. 

Je ne sais quels sont plus méprisables de médisants aiguisés par la langue, ou (de) ceux qui croient méchants propos.

Lauzengier, 

Lengua logat, creba mostier.

Marcabrus: Pus mos coratges. 

Médisants, mis à louage pour la langue, renverseurs de monastère.

Lengua forcat, engres, 

Lo trastornon ades.

B. Martin: A senhor. 

Fourchés de langue, fâcheux, le bouleversent incessamment.

- Bout, extrémité d'une flamme, d'une banderole, d'un guidon.

Defors pendon las lenguas d'un gonfaino. 

Roman de Gerard de Rossillon, fol. 74.

Dehors pendent les langues d'un gonfanon.

CAT. Llengua. ESP. Lengua. PORT. Lingua, lingoa. IT. Lingua.

(chap. Llengua, llengües.)

2. Lenguatge, Lengatge, Lengaje, s. m., langage, langue. 

Vos, entendetz e veiatz, 

Que sabetz mon lengatge.

Giraud de Borneil: No pues (puesc) sofrir. 

Vous, qui savez mon langage, entendez et voyez. 

Seran de divers lengatges. Liv. de Sydrac, fol. 21.

Seront de divers langages.

Fig. Quecx auzel en son lenguatge.

Arnaud de Marueil: Bel m'es quan. 

Chaque oiseau en son langage. 

Loc. En autra terra irei penre lengaje. 

Guillaume de Cabestaing: Mout m'alegra. 

En autre terre j'irai prendre langue. 

CAT. Llenguatge. ESP. Lenguaje. PORT. Lingoagem. IT. Linguaggio.

(chap. llenguache, llenguaches.)

3. Lenguos, Lengos, adj., verbeux, bavard.

Hom lenguos es fols.

Morgues lenguos torba sos fraires.

Trad. de Bède, fol. 78 et 62. 

Homme bavard est fou. 

Moine bavard trouble ses frères. 

IT. Linguoso.

4. Lengut, adj., parleur, bavard.

Digz durs

D' omes iros ni lauzengiers lengutz.

Pierre d'Auvergne: Lo fuelhs.

Propos durs d'hommes colères et médisants bavards.

CAT. Lengud. IT. Linguuto. (chap. llengüerut, llengüeruts, llengüeruda, llengüerudes; charraire, charraires, charraira, charraires.)

5. Lenguejar, v., parler, bavarder, criailler.

De lenguejar

Contra joglar,

Etz pus afilatz que milas

Del vostre bec.

Marcabrus: Senher.

Pour bavarder contre jongleur, vous êtes plus affilé que milan de votre bec.

ANC. FR. Et finablement ils langagèrent tant ensemble qu'enfin... ils conclurent.

Monstrelet, t. II, p. 135.

ANC. ESP. Lenguear (MOD. Lengüear). IT. Linguettare. (chap. llengüejá, charrá, parlá.)

 

Lent, adj., lat. lentus, lent, paresseux. 

Si n' ai estat alques lens,

No m' en deu hom ochaizonar.

Berenger de Palasol: S' ieu sabi' aver.

Si j'ai été quelquefois lent, on ne doit pas m'en faire reproche.

Del donar m' es lenta.

P. Rogiers: Tan no plou.

Du donner m'est lente.

Fig. No s cove qu' al sieu mandamen 

Sia mos sabers flacx ni lens. 

Folquet de Marseille: Tant mov de. 

Il ne convient pas qu'au sien commandement mon savoir soit flasque et lent.

Adverb. M' esgarda, mas so fai tan len

C' uns sols dias me dura cen.

B. de Ventadour: Chantars no pot. 

Me regarde, mais cela elle fait si lentement qu'un seul jour me dure cent.

Mas trop ven len sa merces. 

Rambaud de Vaqueiras: Ben for' oimais. 

Mais sa merci vient trop lentement.

- Tranquille, paisible, dans le sens du passage de Virgile:

Tu, Tityre, lentus in umbra. Églogue I, v. 4.

Totas vetz assestatz 

Lent dedins lor ostal.

Nat de Mons: Sitot non es. 

Continuellement assis paisibles dans leur demeure.

CAT. ESP. PORT. IT. Lento. (chap. Lento, lentos, lenta, lentes.)

2. Lentament, adv., lentement.

Dizo que lentament... o liquidament, segon lati, sonan las ditas letras.

Leys d'amors, fol. 111.

Disent que lentement... ou liquidement, selon le latin, sonnent lesdites lettres. 

CAT. Lentament. ESP. PORT. IT. Lentamente. (chap. Lentamen; desplay.)

3. Alentar, v., ralentir, retarder.

Ges per aisso no m' alen;

Ans dobl' ades mos pessamens.

Folquet de Marseille: Tant mov de.

Point pour cela je ne me ralentis; au contraire, je redouble incessamment mes pensées.

Ieu sai ben qu' en lui no resta

La guerra, ni no s' alenta.

Bertrand de Born: Al dous nou. 

Je sais bien qu'en lui la guerre ne s'arrête, ni ne se ralentit. 

IT. Allentare. (chap. Ralentisá, retardá)

4. Alentir, v., ralentir, retarder. 

Per nuill auzel no s' alentis;

L' aigla no ill fai nuilla paor.

Deudes de Prades, Auz. cass. 

Il ne se ralentit par nul oiseau; l'aigle ne lui fait nulle peur.

ANC. FR. N' onques por ce ne s' alenti. Roman du Renart, t. 1, p. 311.

Molière s'est encore servi de cette expression:

Je veux de son rival alentir les transports. 

L'Étourdi, acte III, sc. IV.

 

Lentilla, Lentilha, s. f., lat. lenticula, lentille. 

Que semblon grans lentillas rossas.

Deudes de Prades, Auz. cass.

Qui ressemblent à grandes lentilles rouges.

Del gros d' una lentilha. Liv. de Sydrac, fol. 29. 

Du gros d'une lentille.

De lentillas la farina.

(chap. La farina de llentíes, llentilles.)

Deudes de Prades, Auz. cass.

La farine de lentilles.

- Lentille de marais.

D' un' erba que a nom lentilla,

Qu' en aiga nais per meravilla.

Deudes de Prades, Auz. cass. 

D'une herbe qui a nom lentille, qui naît dans l'eau par merveille.

ANC. CAT. Llentilla. EST. Lenteja (lentilla óptica). PORT. Lentilha. 

IT. Lenticchia. (chap. Llentía, llentíes, llentilla, llentilles. Les dels ulls tamé se poden di lentilles, perque són lentes menudes.)

2. Lentillos, adj., lat. lenticulosus, lentilleux, couvert de rousseurs. 

Tota la cara li torna lentilloza. Eluc. de las propr., fol. 258. 

Toute la figure lui devient couverte de rousseurs. 

IT. Lentigginoso, lintigginoso.

3. Lenticular, adj., lat. lenticularis, lenticulaire.

La partida lenticular. Trad. d'Albucasis, fol. 59. 

La partie lenticulaire.

ESP. PORT. Lenticular. (chap. Lenticulá, lenticulás: que té la forma de la llentía o llentilla, com la lentilla, lentilles per als ulls; tamé la apófissis lenticulá, un osset del oít.)

 

Lentisc, s. m., lat. lentiscus, lentisque. 

Lentisc es aybre breu et medicinal. Eluc. de las propr., fol. 211. 

Le lentisque est arbre court et médicinal. 

CAT. Llentisc. ESP. PORT. IT. Lentisco.

 

Leo, s. m., lat. leo, lion.

Aissi cum lo leos 

Huelhs ubertz es dormens.

Giraud de Calanson: El mon non. 

Ainsi comme le lion est dormant les yeux ouverts. 

Fig. Anhels sui, ilh m'es leos.

Hugues de S. Cyr: Nulha res. 

Je suis agneau, elle m'est lion.

- Enseigne, étendard.

Crit ma enseigna, e desplec mon leon.

Gui de Cavaillon: Doas coblas. 

Je crie mon signal, et je déploie mon lion. 

CAT. Lleó. ESP. Léon. PORT. Leão. IT. Leone. (chap. León, leons.)

topónimo árabe manzal al-‘uyûn ‘el parador de las fuentes’ o quizá simplemente ‘la aldea de las fuentes’.

2. Leona, s. f., lat. leoenessa, lionne.

Mi dons es a semblan de leona.

Raimond de Miraval: Chansoneta. 

Ma dame est à ressemblance de lionne. 

CAT. Lleona. ESP. Leona. PORT. Leôa. (chap. leona, leones.)

3. Leonessa, s. f., lionne.

Can la leonessa a leonat. Naturas d'alcunas bestias.

Quand la lionne a mis bas. 

IT. Leonessa, lionessa.

4. Leonel, s. m. dim., lionceau.

Com lo leos 

Qu'es tan fers quan s' irais 

De son leonel.

Richard de Barbezieux: Atressi com. 

Comme le lion qui est si férocé quand il s'irrite au sujet de son lionceau.

ESP. Leoncillo (leoncito). PORT. Leonculo, léãozinho. IT. Leoncello.

5. Leonet, s. m. dim., lionceau.

IIII leonetz d'aur hi avia figuratz. Roman de Fierabras, v. 1046. 

Quatre lionceaux d'or il y avait figurés. 

CAT. Lleonet. (chap. Leonet, leonets, leoneta, leonetes.)

6. Leonat, s. m. dim., lionceau.

Filhs mieus, puiatz yest a la presa 

Cum leonatz, per ta proeza.

Leys d'amors, fol. 135. 

Mon fils, tu es monté à la prise comme lionceau, par ta prouesse.

7. Leonin, adj.., lat. leoninus, léonin, de lion.

Pel leonina. Eluc. de las propr., fol. 233. 

(chap. Pell leonina : pell de león.)

Peau de lion.

ESP. IT. Leonino. (chap. Leonino o leoní, leoninos o leonins, leonina, leonines.)

8. Leonar, v., mettre bas des petits lionceaux.

Part. pas. Can la leonessa a leonat. Natura d'alcunas bestias.

Quand la lionne a mis bas.

(ESP. Parir leoncitos. Chap. Parí leonets.)

 

Leonisme, adj., du lat. leoninus, léonin, terme qui sert à désigner une

sorte de vers.

Ab rims sonans, consonans, leonismes. La Crusca provenzale, p. 101.

Avec rimes sonnantes, consonnantes, léonines.

Alqunas consonans, alqunas simplas leonismas, alqunas perfiechas leonismas. Leys d'amors, fol. 26.

Aucunes consonnantes, aucunes simples léonines, aucunes parfaites léonines.

2. Leonismetat, s. f., léonisme, rime léonine.

Sonansa e consonansa se fan per una vocal, e leonismetatz se fay tos temps per doas vocals.

Tractem de leonismetat perfiecha.

Leys d'amors, fol. 21. 

Sonnance et consonnance se font par une voyelle, et léonisme se fait toujours par deux voyelles. 

Traitons de léonisme parfait.

(chap. Leonisme, rima leonina.)

 

Leopart, Leupart, Laupart, Lhaupart, Lupart, s. m., lat. leopardus, léopard.

Leopart est mot cruzel bestia. Eluc. de las propr., fol. 253.

Le léopard est moult cruelle bête. 

Mot son ardit li leupart. Brev. d'amor, fol. 52.

Moult sont hardis les léopards. 

Fig. Si degus m' es laupart, ieu li serai leos. Guillaume de Tudela.

Si aucun m'est léopard, je lui serai lion.

- Allusiv. aux armes d'Angleterre.

Sendatz vermelhs, endis e ros... 

Veirem en breu qu' el lhaupart fenh 

Que say per Flor culhir s'espenh.

Pierre du Vilar: Sendatz vermelhs. 

Étendards vermeils, violets et rouges... nous verrons bientôt, vu que le léopard feint qu'il s'élancè ici pour cueillir la Fleur.

- Nom de monnaie. 

Luparts que liegon Eduardus. Tarif des monnaies en provençal. 

Les léopards où ils lisent Eduardus. 

CAT. Lleopardo. ESP. PORT. IT. (chap.) Leopardo.

 

Lepar, v., du lat. lambere, laper, lécher, flatter, cajoler. 

L' escorpion... lepa e blandis tot premierament ab la lenga.

V. et Vert. fol. 32.

Le scorpion... lèche et caresse tout premièrement avec la langue.

La mayre lo lepa am la lengua. Eluc. de las propr., fol. 21.

(chap. La mare lo llepe en la llengua.)

La mère le lèche avec la langue.

Bevo lepan, quals so gat et ca. Eluc. de las propr., fol. 231. 

(chap. Beuen llepán, com son lo gat y lo gos.)

Boivent en lapant, tels sont chats et chiens. 

CAT. Llepar. (chap. Llepá: llepo, llepes, llepe, llepem o llepam, llepéu o llepáu, llepen; llepat, llepats, llepada, llepades.)

2. Lepaudier, s. m., lécheur, flatteur, cajoleur.

Es a femna lepaudiers,

Per so que l'am plus voluntiers.

Brev. d'amor, fol. 120.

Il est cajoleur de femme, pour cela qu'elle l'aime plus volontiers.

(chap. Llepadó, llepadós, llepadora, llepadores; llepaculs; llepasubvensions com los de la Ascuma; llépol, llepols, llépola, llépoles : golut, llaminé.)

 

Lepos, s. m., lat. lepos, lépos, figure de grammaire.

Lepos, es can, per cauza d' onor o de cortezia, hom parla ad una persona en plural. Leys d'amors, fol. 143.

Lépos, c'est quand, pour cause d'honneur ou de courtoisie, on parle à une personne au pluriel.

miércoles, 14 de octubre de 2026

Elias Cairels. Pos cai la foilla del guarric

Elias Cairels.

Elias Cairels, Cairel, Cayrel

7225.

En Romania estet lonc temps; e quant el s'en parti si s'en tornet à Sarlat, e là el moric.

2701, 7225-6, 7698.

Farai un gai sonet novel,
Que trametrai part Mongibel
Al marques que'l sobrenom gic
De Monferrat e pren cel de sa maire;
Et a laissat so que conquis son paire.
Qu'Antiocha conques e Mongiscart.

Marques, los monges de Clunhic
Volh que fasson de vos capdel,
O siatz abbas de Cistel;
Pos lo cor avetz tan mendic,
Que mais amatz dos buous et un araire
A Monferrat, qu'alhors estr' emperaire:
Ben pot hom dir qu'anc mais filh de lhaupart
No s mes en crotz à guiza de rainart.

Gran gaug agron tug vostr'amic
Quant agues laissada la pel
Don folres la cap' e'l mantel:
Quar totz cuideron estre ric
Cilh que per vos son liurat à maltraire,
Qui son tondut et an paor del raire.
Quascus aten socors de vostra part:
Si noi venetz, qui dol i a si'l gart.

Marques, li baron vair'e pic
An contra cel trait un cairel
Que lor tornara sul capel.
E de l'emperador Enric
Vos dic aitan que be sembl'al rei Daire,
Qui sos baros gitet de lor repaire,
Dont il ac pois de morir gran reguart:

Lo regisme de Salonic,
Ses peireir'e ses manganel,
Pogratz aver; e mant castel
D'autres qu'ieu no mentau ni dic.
Per dieu, marques, Rotlan dis e sos fraire,
E Guis marques e'n Rainaut lor cofraire
Flamenc, Frances, Bergonhon e Lombart
Van tug dizen que vos semblatz bastart.

Vostr'ancessor, so au dir e retraire,
Foron tug pros; mas vos non soven gaire.
Si'l revenir no prendetz geinh et art,
Del vostr'onor perdetz lo terz e'l quart.e

viernes, 20 de octubre de 2023

XXI, Pus chai la fuelha del garric

XXI.


Pus chai la fuelha del garric

Farai un guai sonet novelh,

Que trametrai part Mongibel

Al marques qu' el sobrenom gic

De Monferrat, e pren selh de sa maire,

Et a laissat so que conquis son paire;

Mal resembla lo filh Robert Guiscart

Qu' Antiocha conques e Mongizart.


Marques, li monges de Clunhic

Vuelh que fasson de vos capdel,

O siatz abbas de Cystelh,

Pus lo cor avetz tan mendic,

Que mais amatz dos buous et un araire

A Monferrat qu' alhors estr' emperaire;

Ben pot hom dir qu' ancmais filhs de lhaupart 

No s mes en crotz a guiza de raynart.


Gran gaug agron tug vostr' amic

Quant agues laissada la pel

Don folretz la capa e 'l mantelh;

Quar tug cuideron estre ric

Silh que per vos son liurat a maltraire,

Que son tondut et an paor del raire:

Quascus aten socors de vostra part;

Si no y venetz, qui dol y a, si 'l guart.


Marques, li baron vair' e pic

An contra cel trait un cairel

Que lor tornara sus capel;

E de l' emperador Enric

Vos dic aitan que ben sembla 'l rey Daire

Que sos baros gitet de lor repaire,

Dont elh ac pueys de morir gran reguart; 

Mas mantas vetz qui s cuida calfar s' art.


Lo regisme de Salonic,

Ses peirier e ses manguanel,

Pogratz aver, e man castel

D' autres, qu' ieu no mentau ni dic;

Per dieu, marques, Rotlan dis e sos fraire,

E Guis marques e Rainaut lur cofraire,

Flamenc, Frances, Burgonhos e Lombart

Van tug dizen que vos semblatz bastart.


Vostr' ancessor, so aug dir e retraire,

Foron tug pros, mas vos non soven guaire;

Si 'l revenir non prendetz geynh et art, 

De vostr' onor perdretz lo tertz e 'l quart.


Elias Cairels.

martes, 6 de octubre de 2026

29. Elia Cairel. Pos cai la foilla del guarric

29. Elia Cairel.

Secondo il testo costituito dal Rochegude (Parnasse Occitanien, p. 109) su C E I R.

Elias Cairels, Carirel, Cayrel


Pos cai la foilla del guarric

farai un gai sonet novel,

que trametrai part Mongibel

al marques quel sobrenom gic

de Monferrat e pren cel de sa maire;

et a laissat so que conquis son paire.

mal ressembla lo filh Robert Guiscart, 

qu'Antiocha conques e Mongiscart.

Marques, los monges de Clunhic

volh que fasson de vos capdel,

o siatz abbas de Cistel; (Cluni; Císter, Cistell)

pos lo cor avetz tan mendic,

que mais amatz dos buous e un araire 

a Monferrat, qu'alhors estr' emperaire: 

ben pot hom dir qu'anc mais filh de lhaupart

nos mes en crotz a guiza de rainart.

Gran gaug agron tug vostr'amic, 

quant agues laissada la pel

don folres la cap' el mantel: 

quar totz cuideron estre ric

cilh que per vos son liurat a maltraire, 

qui son tondut et an paor del raire. 

quascus aten socors de vostra part: 

si noi venetz, qui dol i a sil gart. 

Marques, li baron vair' e pic

an contra cel trait un cairel 

que lor tornara sul capel.

e de l'emperador Enric

vos dic aitan que be semblal rei Daire, 

qui sos baros gitet de lor repaire, 

dont il ac pois de morir gran reguart; 

mas mantas vetz quis cuida calfar s'art. 

Lo regisme de Salonic,

ses pereir' e ses manganel, 

pogratz aver, e mant castel

d'autres qu'ieu no mentau ni dic. 

per dieu, marques, Rotlan dis e sos fraire, 

e Guis marques e 'n Rainaut lor cofraire, 

Flamenc, Frances, Borgonhon e Lombart

van tug dizen que vos semblatz bastart. 

Vostr' ancessor, so au dir e retraire, 

foron tug pros; mas vos non soven gaire. 

sil revenir no prendetz geinh et art, 

del vostr' onor perdetz lo terz el quart.

martes, 20 de octubre de 2026

Troubadours inconnus, peu importans. Albertetz Cailla, Alegret - Saill d'Escola

Troubadours inconnus, ou dont les articles sont peu importans, selon Millot. Hist. littéraire des troubadours. T. III, p. 386.

Parnasse occitanien, Amazon Kindle

Albertetz Cailla.

7225.

Albertetz Cailla si fo uns joglars d'Albezet. Hom fo de pauc vallimen; mas si fo amatz entre sos vesins e per las domnas d'Albeges. E fes una bona canson; e fes sirventes: mas el non issi de la soa encontrada.


Alegret.

3794, 7226.

Ara pareisson ll'aubre sec
E brunisson li elemen,
E vai la clardatz del temps gen,
E vei la bruma qui fuma,
Don desconortz ven pel mon à las gens;
E sobretot als auzels, que son mec
Per lo freg temps qe si lur es prezens.

E per pauc que totz vius no sec
D'un gran mal que m fer en la den,
Quan mi sove de l'avol gen
Cui mal escaseditz bruma.
Mas que m'en val precs ni castiamens?
Qu'anc albres sec flor ni frug no redec,
Ni malvatz hom no pot esser valens.
Jovent vei fals e flac e sec,
Qu'à pauc de cobeitat no fen.
Qui pros fon ara s'en repen,
Et es ben d'avols escuma,
Qu'anc proeza un dia no fon sens.
E se'l bos fatz à la fin no parec,
Tot quant a fag le senhers es niens.

Larguetatz se planh d'un mal sec, 
Qu'a penas au ni vei ni sen;
Greu mal n'a mas peger l'aten, 
Qu'ades la pel' e la pluma 
Escassedatz, una vertitz tenens 
Que creis er tant et entre'ls plus rics crec, 
Q'us per oc dir non auz' obrir las dens.

Aquels son dins e defor sec
Escas de fag e larcs de ven;
E pagan home de nien,
Qez aitals es lur costuma; 
Et enujos, volpils e recrezens,
Qu'entre mil un non vei ses qualque dec, 
Mas le senhor de cui es Occidens.

Qu'el non a cor ges flac ni sec
Com an pel mon poestatz cen,
Qu'en lui s'apila e s'apen
Proeza sivals ab pluma.
Per tot vola sos pretz entre'ls valens
Sobre trastotz; et aug o dir à quec
Qu'el es le miells dels reis plus conoissens.
Pels maritz drutz vei tornar sec
Domnei, quar l'uns l'autre cossen.
Qu'il sieu con laiss' e l'autrui pren,
Él fron li'n sors un' estruma
Que lli er jasse mentre viva parvens:
E coven se qu' é l'enap ab que bec
Lai lo cogos beva sai lo sufrens.

Huei mais fenirai mon vers sec,
E parra pecs al non saben
Si non a dobl' entendemen.
Qu'ieu sui cell que'ls motz escuma
E sai triar los auls dels avinens:
E si fol ditz qu'aissi esser non dec,
Traga s'enan, qu'Alegret n'es guirens.

Si negus es del vers contradizens
Fassa s'enan, qu'ieu dirai per que m lec
Metr' en est vers tres motz de divers sens.


Almucs de Castelnou et N'Iseus de Capnion.
Sainte Palaye. Manuscrit du Vatican 3207.

N'Iseus de Capnion si preget ma dompna Almucs de Castelnou qu'ela perdones à'n Gigo de Tornen, q'era sos cavaliers, et avia faich vas ella gran faillimen, e no s'en pentia ni non demandava perdon.

Dompna n'Almucs, sious plages
Beus, volgra pregar d'aitan,
Qe l'ira e'l mal talan
Vos fezes tenir merces
De lui qe sospir' e plaing,
E muor langrat e s complaing,
E quier perdon humilmen.
Beus fatz per lui sagramen,
Si tot li voletz fenir,
Q'el si gart meilz de faillir.

Ma dompna n'Almucs, la cals volia ben à'n Gigo de Torno (Tornen), si era mout dolenta car el non demandava perdon del faillimen, e respondet à ma dompna n'Iseus si com dis aqesta cobla.

Dompna n'Iseus, s'ieu saubes 
Q'el se pentis de l'engan 
Q'el a fait vas mi tan gran, 
Ben sera dreich qe n'agues
Merces; mas à mi no s taing, 
Pos qe del tort no s'afraing
Ni s pentis del faillimen, 
Qe n'aia mais chauzimen.
Mas si vos faitz lui pentir, 
Leu podes mi convertir.



Arnaut Plages.

3794, 7226, 7698.

Be volgra midons saubes
Mon cor aissi com ieu'l sai;
E que l plagues qu'ieu fos lai
On es sos gais cors cortes.
E si dic sobransaria...
Digas, e cujas que sia?
Ieu non, que no m sent tan rics.
Suefre, mas no t'amendics
Que de ben leu s'avenria.

Avenir? dieus o volgues!
No pot lo? Per dieu si fai.
E quom? Ieu vos o dirai.
Digatz com. S'à lieis plagues.
Plazer à lieis! Cum plairia?
Levet, s'amors o volia.
Amors? Oc. Iest li enemics?
Ieu non, ans estauc enics
A quascun que la galia.

Suefre, qu'enquer n'auras bes.
E com? Que'ls mals ades n'ai.
Mals? Ja no digas jamai.
E per que? Quar ges non es.
Non es mals qu'aissi m'aucia
Languen? Lo non, qu'en un dia
Er tos bes si no t'en gics,
Ab sol que no la cambics.
E morrai? Oc, si s volia.

Si s vol? Oc. Valra m merces?
Ab cui? Ab leis? Oc. No sai.
E per que? Quar no s'escai,
Que trop t'iest en ric loc mes.
Rics? Per crotz, ben o sabia.
E doncs no fezist follia?
Laissa t'en. No m'en castics,
Qu'aisso no t'es mas destrics,
Que ja no m'en laissaria.

No t'en laissarias ges?
Non ieu. Doncs aissi o fai
Com ieu t'o ensenharai.
Sias adreitz e cortes,
Francs e de bella paria;
E fai so que ben estia
Quan poiras, e no t'en trics,
Qu'aissi deu renhar amics.
Oc? E mielhs, si mielhs podia.

Na Felipa, s'ieu avia
Tal rictatz don ieu fos rics,
Atressïus seri' amics
De ben dir si com solia.
Canso'n Castella ten via
Al rei, qu'adoba'ls destrics.
Qu'om pren ab los avols rics,
Quant es en lur companhia.

7225.

N Azemar lo negres si fo del Castel vieil d'Albin. Cortes hom fo e gen parlans; e fo ben honrat entre las bonas gens, per lo rei Peire d'Aragon e per lo Comte de Tolosa, per aquel que fon dezeretatz, qui l donet maisons e terras à Tolosa.

7225-6.

Ja d'ogan pel temps florit,
Ni per la sazon d'abril
No fera mon cant auzir.
Mas cella que s fai grazir
A tot lo mond' et à dieu
M'a mes en sa senhoria,
E vol que tostemps mai sia
Totz mos afars en son fieu.

E quar m'a d'autras partit
E vol qu'en s'amor m'apil,
Fassa m denan se venir
E do m so qu'ieu plus dezir.

Qu'ilh sab be tot quan volh ieu.
Pero no dic qu'en un dia
Me don tot quant ieu volria;
Mas d'aisso que l'es plus lieu.

Que'l cor él cors m'a sazit,
E m mes en estrech cortil 
Don jamais no volh issir; 
Que so l dis al departir 
Qu'aissi m tengues tot per sieu, 
Qu'autra part non i avia: 
E s'ieu pogues dir fos mia, 
Plagra m à cui que fos grieu.

Mas ieu no l'ai tan servit
Qu'en posc' aver joi tan vil;
Ans sai que m'er à suffrir
Mans mals si m'en volh jauzir.
Pero quant hom vei romieu
Cochat, s'almorna l fazia
Honors e bes li seria:
Domna, vos m'en faitz en brieu.

Qu'aissi m'an vostr' olh ferit
Éls meus d'un esgard gentil,
Qu'ins él cor lo m fan sentir; 
E noi a mas del morir,
Si vos que tenetz lo mieu
No m socoretz, douss' amia: (socorretz)
Mas ieu m'en lau totavia 
Des que m mandetz en un brieu.

Domna, quan be m'o cossir,
No sai autra de sotz dieu
Que bona ni bella sia,
Que si de vos aprendia
Non meillures tot lo sieu.

Traduction de cette pièce.

Aux chansons j'avais dit adieu,
Quoique la saison soit nouvelle;
Mais il faut obéir à celle
Qui plaît au monde ainsi qu'à dieu.
Elle m'a dans sa seigneurie,
De son fief dépend mon avoir;
Et je n'ai plus d'autre vouloir
Que d'être son serf pour la vie.

Désormais mon sort sera doux,
Elle m'a promis sa tendresse:
Depuis ce moment je la presse
De m'appeler à ses genoux.
Non pas que mon amour prétende
En un seul jour tout obtenir:
Ce qui peut lui mieux convenir,
Voilà ce que je lui demande.

Saisi, dans ses fers arrêté,
Je trouve la charge légère;
Et cette prison m'est trop chère
Pour réclamer ma liberté.
Content d'être sien sans partage
Heureux de vivre sous sa loi,
Si je puis dire elle est à moi,
Les envieux mourront de rage.

Pour nourrir cet espoir flatteur
Je n'ai pas d'assez longs services;
Et par de constans sacrifices 
Je dois mériter ce bonheur. 
Mais puisqu'une main charitable
Fait l'aumône au pauvre passant, 
Pourquoi ma dame à son amant 
Serait-elle moins secourable?

Vos yeux, pleins de cette candeur
Qui malgré soi force à se rendre,
M'ont frappé d'un regard si tendre
Qu'il a pénétré dans mon cœur.
Je mourais sans votre assistance,
Douce beauté, c'en était fait;
Mais j'ai reçu votre billet,
Et je conserve l'espérance.

Q'une autre soit et bonne et belle,
Je n'en connais point sous les cieux
Qui ne changeât de bien en mieux
En vous choisissant pour modèle.


Bernat.
2701, 7698.

Gausselm, no m puesc estener
Qu'ab vos iratz no contenda,
Que talan ai que defenda
Las domnas à mon poder,
Que vos aug descaptener.
Q'una m rent cortez' esmenda
Que m'avia fag doler,
Per qu'ieu en lur captener
Tanh que mos bels ditz despenda.

Bernat, be sapchatz de ver
Que no vezem que be prenda
A nul qu'en domna s'entenda.
Per qu'ieus o fauc ans saber
Que fol von fassatz tener
Ni qu'ela s'amor vos venda;
E noi metatz vostr' aver,
Que be poiratz decazer,
S'aviatz mil marcx de renda.

Gausselm, nous des plus paor
De mi qu'ieu eis ni temensa;
Qu'en tal domn' ai m'entendensa, 
Cui ser e prec et azor,
Que sab valer part valor. 
Mas vos i faitz gran falhensa 
Quar descaptenes amor;
Qu'amor melhura'l melhor 
E l'aut auss' e'l gensor gensa.

Bernat, per so n'ai temor
Quar conosc la mens-valensa;
Qu'elas ab bela parvensa
Fan lo for del brezador
E tornon hom à folor:
E quan l'an en lor tenensa,
Segon que dizon l'auctor,
Meton l'en tan gran error
Don ja non aura guirensa.

Gausselm, e com auzatz dir
Qu'engans si' en amor fina
Vas cui tot lo mon aclina?
Qu'ella fai gent esbaudir
L'irat e'l paupr' enrequir
Ab una cuenda mezina;
Que ja pois al mieu albir
Hom no pot dolor sentir,
Mas ela l sia vezina.

Bernat gardatz de trahir
D'esta vostr' amor frairina,
En cui malvestat s'aizina.
Mas si l voletz ben servir
Ni sos talans ademplir,
Corba'lh be soven l'esquina;
E gardatz vos al partir
Que nous puesca escarnir,
Qu'ela sab trop de rapina.

Gausselm en vos no taïna
Vilas motz ni lagz à dir;
Per qu'ieu volh aissi fenir
Ma razo qu'es bon' e fina.
Bernat, anc d'amor canina
No vim nuls home jauzir;
E si non voletz gequir,
Tireus lo cat per l'esquina.

7225.

Bertrans del Pojet si fo un gentils castellans de Proensa, de Teunes, valenz cavalliers e larcx e bons guerriers. E fes bonas cansos e bons sirventes.

7225-6, 7614.

De sirventes aurai gran ren perdutz;
E perdrai en encaras un o dos
Éls rics malvatz on pretz es remazutz,
Qu'à lor no platz donars ni messios,
Ni lor platz res que taingn' à cortesia,
Mas be lor platz quant ajoston l'argen:
Per so mais n'a cel que lo met pus gen,
C'onors val mais quez avol manentia.

Ja no serai desmentitz ni vencutz
Qu'anc hom escas no fon aventuros;
E se n'i a un qu'en sia cregutz,
Donc el n'a fait alcun fac vergonhos.
Qu'avers no vol solatz ni leugaria,
Ni vol trobar home larc ni meten,
Ans lo vol tal qu'estei aunidamen
E tal qu'endur so que manjar deuria.

Que val tesaurs qu'ades es rescondutz
Ni qual pro tenc à nul home qu'anc fos?
Aitan n'ai eu, sol no sia mogutz,
Com an aquill que'l tenon à rescos.
Qu'à mi non cost' un denier si s perdia,
Et ill an tot l'esmai e'l pensamen;
E quan perdon l'aver perdon lo sen,
Et à mi an pro donat de que ria.

Per valens faitz es hom meils mantengutz,
Et aculhit et honratz per los bos;
E n'es hom meils desiratz e volgutz, 
E'n pot menar plus onratz companhos. 
Que malvestatz ab pretz no s'aparia 
Ni s'acordon per lo meu ensien; 
Que pretz vol dar e metre largamen, 
E malvestatz estreing e serr' e lia.

Lai à'n Guillem Augier, on pretz s'eslutz,
Tramet mon cant, quar il es cabalos;
E'ls enemics ten sobratz e vencutz,
Et als amics es francs et amoros,
Larcs et adregz e senes vilania;
E tot quant a don' e met e despen,
E non o fai ges ab semblan dolen;
Per qu'eu val mais, ja tan pauc non metria.

7225.

N Elias Fonsalada si fo de Bargairac, del evesquat de Peiregors. Bels hom fo molt de la persona, e fo fils d'un borges qui se fes joglar: en Elias fo joglars atressi. No bon trobaire mas noellaire fo; e saup ben estar entre la gen.

2701, 3794, 7226, C.

Locs es qu'om se deu alegrar:
E si tot no soi amaire,
Si volh ïeu esser cantaire
Et à locs mon saber mostrar.
Qu'ieu dic que paucs ni grans avers
No val saber, qui l'avia;
Quar d'apenre quascun dia
Creis als plus savis lor volers.

Ses mezura sens ni sabers
No val ni gran manentia:
Pero locs es que seria
Dans trop gardars e reteners.
Locs es qu'om deu otrapassar,
Locs de calar, locs de braire,
Locs de donar, locs d'estraire,
Locs de sen, locs de follejar.

Qui son bon pretz vol tener car
No sia fols ni gabaire;
Quar fols es qui vol retraire
So que sab ni fai à celar:
E fols qui vol dir totz sos vers
E fols qui en fol se fia,
Fols qui falh e no s castia,
E fols qui sec totz sos volers.

Quascus deu entendr' en plazers,
Gardan se de vilania;
E que fassa quascun dia
De ben segon qu'es son poder.
Quar pos que s vol desmezurar
Son pretz no pot durar gaire;
Quar mezur' essenh' à faire
So per que bon pretz pot durar.

Qui gran cor a de larguejar
Saber deu don o pot traire: 
No dic qu'om se dej' estraire
De valer, ni no s tanh à far. 
Grans afans es lo conquerer,
Mas gardar es majestria;
E qui pert per sa follia
No sab quals afans es querers.

7225-6, 7698, M.

Noitz e jorn sui en pessamen
D'un joi mesclat ab marrimen;
E no sai à qual part m'apen,
Aissi m'an partit engalmen
Mezur' e leujairia.

Mezura m ditz suau e gen 
Que fassa mon afar ab sen;
E leujairia la m desmen,
E ditz que si trop m'i aten
Ja pros no serai dia.

Mezura m'a essenhat tan
Qu'ie m sai alques gardar de dan,
De fol e de datz e de fan;
E sai be cobrir mon talan
De so que plus volria.

Leujairia no m pres' un guan
S'ieu no fau so que'l cor me man,
E tuelh' e do e l'aver s'an:
Quar qui plus n'a plus pren d'engan
Quan ven à la partia.

Mezura m fai soven estar
De manh rir' e de trop jogar,
E m veda quan vuelh mal parlar;
Ni si vuelh trop mon aver dar
Ella m ditz que m n'estia.

Leujairia m tol mon pessar,
E m ditz que per trop castiar
Non dei ges mon talan laissar;
Quar si tot fatz quan poirai far
Non er la colpa mia.

Mezura m ditz qu'ieu non domnei
Ni ja per domnas no follei,
E s'amar vuelh esguar ben quei;
Quar si penre vuelh tot quan vei
Leu m'en segra folia.
Leujairia m mostr' autra lei,
Qu'abratz e percol e manei
E fassa so qu'al cor m'estei;
Quar si no fatz mas tan quan dei
Meta m en la monjia.

Mezura m ditz non si' escas
Ni ja trop d'aver non amas,
Ni non dar ges tot quan que as;
Quar si dava tot quan mi plas
Pueis de que serviria?

Leujairia m'esta de las
E ditz mi, e tira m pel nas,
Amics, ben leu deman morras:
E doncs pus seras mortz él vas
Avers pueis que t faria?

Mezura m ditz suau e bas
Qu'ieu fassa mon afar de pas.
E leujairia ditz: que fas?
Fai ades aita quan poiras,
Que'l terminis s'enbria.

Messatgier lo vers portaras
N Eblon de Senhas, lo m diras
Si cum Brus loil envia;
Al partir lo m saludaras
E pueis ma douss' amia.


E digas me quan tornaras
Quals d'aquestz dos cosselhs penras;
Qu'ieu vuelh n'aias la tria.


Guirautz d'Espanha, de Tolosa.
7226, 7698.

S'ieu en pascor no cantava,
Pos la fresca fuelha creis
E la blaua flor pareis,
Si negus hom m'en blasmava
No m'en meravellaria,
Quar seria
Ben razos que m'en blasmes;
Per qu'ieu tenc cantar apres:
Mas pauc mi val mos cants, tant es valens
Silh de cui cant ab qui m falh cauzimens.

E sembla m qu'autres deuria
Esser sos captenemens
Ves mi, que l sui bevolens
Plus que dire no l sabria;
Qu'ilh m'es orgolhoz' e brava,
E semblava
Ses orgolh ans qu'ieu l'ames.
Mas si cauzimens estes
En loc d'orgolh en lieis, ieu fora reis
Del joi d'amor, tan valgra mos domneis.

Ai! las, e tan ben m'estava
Tro qu'amors tan aut m'empeis!
Qu'anc pueis no fui mieu mezeis,
Qu'adoncs orgolh no duptava.
Pero no m'en planheria
En tal guia
Per que midons me perdes;
Que'l loc on ilh ten sos pes
M'es mil aitans per vezer pus plazens,
Que tot quan vei entre las autras gens.

Quar en lieis es cortezia,
Beutatz et ensenhamens;
Et à laus dels conoissens
Fin pretz e plazen paria.
E si d'orgolh si lonhava
O s mermava,
Ab que merces s'aprusmes
Tan q'un pauc de mi l membres,
Non es él mon de nulla de las leis
Tan plazen cors, ni anc genser no s seis.

Lai entr'els flums d'Ertz e Sava
Es, don m'en ven dous aureis
Tempratz, no trop caut ni freis,
Que ma dolor assuava,
Tan qu'ieu crei que si sabia
L'amor mia,
Cum l'am, ja plus no m dones
Sol mos cants auzir denhes,
Qu'ieu seria del sieu bel cors jauzens:
Ni non volh re don sos pretz valgues mens.

Aissi cum li plaira sia,
Qu'ie l serai obediens,
Quar ges nuls afortimens
Contra lieis pro no m tenria.
Ans sai que si m desviava
Ni ponhava
Quossi sos cors m'azires,
Que mortz m'en penri' ades
Et ab un pauc, tan m'en ven grans esfreis
Per sol est dig no pren gran malaveis.

Senher n Autrejatz, ades
Vos aug lauzar lueng e pres:
E s'ieu midons e vos no vei breumens,
Lo valens coms Carles n'er malmerens.



Girautz de Salaingnac.
7225.

Girautz de Salaingnac si fo de Caersin, del castel de Salaingnac. 
Joglars fo, ben adreg hom fo e ben cortes, e trobet ben e gen cansons e descortz e sirventes.

7225.

Esparviers et austors,
E guirfals prendedors,
E falcos voladors,
E smirles montadors
Voill eu, e pro de renda 
Am que met' e despenda, 
Qu'enaissi m'er honors; 
Que à totz los meillors 
Voill far don et esmenda.

Mos levrers volvedors, 
Liamers frezadors 
Voill e los venadors, 
E chins de sers odors, 
E qu'eu lo glat entenda; 
Be m platz aital fazenda: 
E voill bos cantadors 
E bos violadors,
Car solas si remenda.

Palafres ambladors,
Beus e plan portadors, 
E destres corredors, 
Mans seingnals de colors
Voill eu e manta tenda;
E qu'om per tot mi venda 
Tan qu'en don' als plusors. 
Als grans et als menors
Voill donar lor vivenda.

Reis et emperadors, 
Ducs, marques e comtors, 
Castellans, valvasors
Tant es grans ma ricors
Queus voill, à mi s'atenda
E mos pretz noi descenda. 
Tant voill d'envaïdors,
Que castel fort ni tors 
Contra mi no s defenda.

Los livres dels auctors
Sai, e dels ancessors
Los sens e las follors.
Res no m faill mas amors, 
O genser qui port benda 
Voilla c'à mi se renda. 
Si tot s'es caps e flors 
De totas las gensors,
De mi merces vos prenda.



7698.

Mentre que'l talans mi cocha,
Ei amors, si amors,
Cantarai tot à estros
De vos, car mi faitz amar 
Celeis que no m vol jauzir 
Ni de sos hueils esguarar. 
Per qu'ieu m'azir,
Aisso m destrui,
Mas lo joi de leis quar l'am me desdui.

Per leis soi plus leu que trocha,
Ei amors, si amors,
Ieu fora plus deleitos
De burdir e de cantar
S'ela m volgues aculhir. 
Mas aco l'es greus à far, 
C'on plus dezir
Son cors me fui:
Mas lo joi de leis quar l'am me desdui.

Bel cors, gens, dreitz, bela bocha, 
Ei amors, si amors,
Et a blancas dens, hueils dos,
E vejaire fresc e clar.
Ins é mon cor vos remir,
Quar per vos vei pretz levar 
Et enrequir.
Cascus en brui,
Mas lo joi de leis quar l'am me destrui.

Non aic mais dolor ni cocha,
Ei amors, si amors,
Ni trebalh tan perillos
Com aicel que m fai estar 
Per midons en gran cossir;
E no m'en vol ajudar. 
Ben dei morir,
Aisso m destrui;
Mas lo joi de leis quar l'am me destrui.

Si'l sieu cors ab lo mieu locha,
Ei amors, si amors,
Cal que l'us sobres d'amdos
Be m'en deuria prezar.
Oc ieu be senes faillir,
S'aquest plaitz pot acordar
Ni avenir,
Morrai per lui;
Mas lo jois de leis quar l'am me destrui.



N Uc de la (Balcalairia) Bacalairia.
7225.

N Ucs de la Bacalairia si fo de Limozi, de là on fo Gauselm Faiditz. 
Joglars fo de pauc valor, e pauc anet e pauc fo conogutz; e si fes de bonas cansos, e fetz un bon descortz e de bonas tensos. E fo cortes home, ben adreich e ben enseingnatz.

2701, 7225-6.

Per grazir la bon' estrena
D'amors que m ten en capdel,
E per aleujar ma pena,
Vuelh far alb' ab son novel.
La nueg vei clar' e serena,
Et aug lo cant d'un auzel
En que mos mals se refrena;
Don quier lo jorn et apel.
Dieus! qual enuech
Mi fai la nuech!
Per qu'ieu dezir l'alba.

Qu'ieu jur pels sans evangelis
Quez anc Andrieus de Paris,
Floris, Tristan ni Amelis
No foron d'amor tan fis.
Depus mon cor li donelis
Un pater noster non dis,
Ans qu'ieu disses qui es in celis
Fon ab lieis mos esperis.
Dieus! etc.
En mar, en pla ni en roca
No posc ad amor gandir.
Mai non creirai gen badoca
Que m fasson de lieis partir;
Qu'aissi m punh al cor e m toca,
E m tol manjar e dormir,
Que s'ieu er' en Antioca
Ieu volri' ab lieis morir.
Dieus! etc.

Amors, ieu saupra gen tendre
E penre ors o lhaupart,
O per far fort castel rendre;
Mas ab vos no trob nul art
Ni no m plai ab vos contendre.
Qu'aissi com a major part
Sui plus volpils al defendre,
E n'ai mil tans de regart.
Dieus! qual enuech
Mi fai la nuech!
Per qu'ieu dezir l'alba.



Na Bierris de Romans.

C.

Na Maria, pretz e fina valors,
E'l joi e'l sen e la fina beutatz,
E l'aculhir e'l pretz e las onors
E'l gent parlar e l'avinen solatz,
E la doz car' e la gaia cuendansa,
E'l dous esgart e l'amoros semblan
Que son en vos, don non avetz engansa,
Me fan traire vas vos ses cor truan.

Per que vos prec sius platz que fin' amors,
E gausiment e doutz humilitatz,
Me posca far ab vos tan de socors
Que mi donetz, bella domna, sius platz
So don plus ai d'aver joi esperansa;
Car en vos ai mon cor e mon talan,
E per vos ai tut so qu'ai d'alegransa,
E per vos vauc mantas vetz sospiran.

E car beutatz e valor vos enansa
Sobre totas, q'una nous es denan,
Vos prec sius platz, per so queus es onransa,
Que non ametz enjendidor truan.

Bella domna cui pretz e joi enansa
E gent parlar, à vos mas coblas man;
Car é vos es gaess' et alegransa,
E tot lo ben q'om en domna deman.

Peire Bremonz lo tortz.
7225.

Peire Bremonz lo tortz si fo un paubres cavalliers de Vianes; e fo bons trobaire, et ac honor per totz los bons homes.


Peire del Vilar.
2701, 7226.

Sendatz vermelhs, endis e ros,
E tendas e traps desplejar,
Elmes et ausbercs flamejar
E brandir lansas e bordos,
E cairels dessarrar espes,
E ferir de bran de manes
Veirem en breu, que'l lhaupart fenh
Que sai per flor culhir s'espenh.

Pecs er si ses pro companhos
Se pleja de las flors triar.
Pero si ben vol anparar
Lo castel, l'ala ni'l bastos,
Passar pot Escots et Engles,
Noroecx et Irlans e Gales:
Mas tart n'aurail flor de ver senh
Si de larc despendre s'estrenh.

E si l plai bella messios,
Gen prometre, largamen dar, 
Semblara del linhatge car
Don foro'ls fraires valoros,
N Anrics, en Richartz, en Jofres;
E poira cobrar Guianes
E Normandia; don me senh
Car plus tost non troba mantenh.

Mot era genta l'ocaizos
Que flor pogues lhaupart mandar,
E sobre lui senhorejar;
E l'agues tot jorn à sos pros
Per un pauc que de lui tengues.
Mas la flor nasc en aital mes
Que per tot s'espan et atenh,
Si caut o freg non la destrenh.

E fora genser la razos
Que s coitesso del loc cobrar,
On per Melchion e Gaspar (Melchior ou Melchor.)
Fon adzoratz l'altisme tos,
Que quan l'us a l'autre comes.
Car ses la decima non es
Us tant caut qu'en armes un lenh,
Ni'n bastis trabuquet ni genh.

Al valen gai coms de Rodes
Tramet mon novel sirventes,
Que si l plai de s'amor mi denh
Far alque novel entresenh.

Estiers do, qu'ieu non vuelh ni'n pren,
Mas honor de son bel captenh.

Peire Guillem.
7225.

Peire Guillems si fo de Tolosa, cortes hom e ben avinenz d'estar entre las bonas genz. E fez ben coblas, mas trop en fazia; e fez sirventes joglaresc e de blasmar los baros. E rendet se à l'ordre de l'Espaza.

Peire Milon.
7225.

M.

Qant hom reigna vas cellui falsamen
Qui l'onr' el serv' e l'ama finamen,
Ses traïmen, per piegz deu hom tener
De lui que d'autre, qui vol dir lo ver.
Per qe? Car cel en cui hom plus se fia
Sens fadia pot meils l'om enganar,
Qe cel de qui hom sap qe s deu gardar.

Per qu'eu o teing plus à mal eissamen
A la falsa non fer' az autra gen
Del faillimen que m fes, c'ab ferm voler
L'ai servida de trastot mon poder.
Pero nuls hom tan servir non poiria;
S'il servia malvaz seignor avar,
Que ja'n pogues bon guizardon cobrar.

Per qu'eu m'en part ses tot atendimen
De s'amistat, que non ai plus talen;
E si m'enten en tal, c'al meu parer
De sa ricor non pot nuls hom saber
Meillor de lei ni ab plus cortesia,
Ni que sia plus d'avinent afar,
Ni miels sapcha rire ni gen parlar.

Ni ges non cre, segon qe m'es parven,
Qu'om sapch' él mon plus bella re viven,
Ni qui plus gen sapcha pretz mantener.
E si m'a dit q'eu aia bon esper
Él seu ric joi, e que l'am ses bauzia
Totavia: car si ben o sai far
Bon causimen poirai ab lei trobar.

E pois lei platz c'aia entendimen
Él seu bel cors amoros e plazen,
Tan fermamen m'a tot al seu plazer,
C'altra del mon no m pot mais retener.
Amor m'a mes, que m ten per lei e m lia,
En tal via c'un jorn me fa pensar,
Et un autre mi fa rir' e cantar.


Peire de Valeria.
7225.

Peire de Valeria si fo de Gascoingna, de la terra d'en Arnaut-Guillem de Marsan. Joglars fo él temps et en la sazon que fo Marcabrus; e fez vers tals com hom fazia adoncs, de paubra valor, de foillas e de flors, e de cans e de ausels. Sei cantar non aguen gran valor ni el.


Florissait en 1230. Hist. génér. de Provence. T. II, p. 414.
7225.

Pistoleta si fo cantaire d'en Arnaut de Maruoill e fo de Proensa; e pois venc trobaire e fez cansos con avinens sons. E fo ben grazitz entre la bona gen; mais hom fo de pauc solatz, e de paubra enduta, e de pauc vaillimen. E tolc moiller à Marseilla; e fes se mercadier e venc rics; e laisset d'anar per cortz.

2701, 7226.

Manta gent fas meravelhar
De mi quar no cant plus soven;
Pero quascus sab son afar,
Et ieu sai lo mieu eissamen.
Qui gais non es cum cantara?
E si canta qui l'auzira,
Ni à cui plai jois ni solatz?
Que'l plus jauzens mi par iratz,
E'l plus larcs escas e marritz:
Per que mon cant s'es adormitz.

Pauc si fai rires ab plorar
Ni paupres d'aver ab manens;
Et escura nuech ab jorn clar,
E qui re no val ab valen;
E pauc cavalier ab vila,
Ni us malautz ab autre sa;
Et erguelh ab humilitat,
E larguez' ab escassedat,
E cortes entre'ls descauzitz,
Plus qu'austors mudatz ab soritz.

Tals tolh que deuria donar,
E tals cuja dir ver que men;
Tals cuja s autrui galiar
Que si mezeis lass' e repren;
E tals se fi' en lendema
Que ges no sab si'l se veira;
E tals es savis apellatz
Que fai e ditz de grans foudatz;
E tals es apellatz petitz
Quan s'escai es pros et arditz.

No vuelh en cort ses gaug estar, 
Ni ab baro desconoissen;
Ni no m'azaut de trop gabar, 
Ni de companha d'avol gen. 
Mas lo coms de Savoya m'a 
Per amic e tostemps m'aura, 
Quar el es savis e membratz
E mante proez' e solatz,
Et es de totz bos aips complitz:
Ben aia huei aital razitz!

De tal sui hom que non a par
De beutat ni d'ensenhamen;
E no m'en posc gaire lauzar,
Enans en plang e'n plor soven.
E domna si merce non a 
Del sieu, doncas de qui l'aura? 
Qu'amada l'aurai desamatz
Tan qu'autre s'en for' enoiatz; 
Et ieu, on plus mi fai ni m ditz
De mal, en sui plus afortitz.

Domna estortz for' e gueritz 
Si'l be qu'ieu dic mi fos grazitz.


Pons d'Ortafas.
2701, 7226.

Si ai perdut mon saber
Qu'à penas sai on m'estau,
Ni sai d'on ven ni on vau,
Ni que m fauc lo jorn ni'l ser.
E soi d'aital captenensa
Que no velh ni posc dormir,
Ni m plai viure ni morir,
Ni mal ni be no m'agensa.

A per pauc no m desesper 
O no m ren monge d'Aniau, 
O no m met dins un loc frau 
On hom no m pogues vezer. 
Quar trahitz soi en crezensa 
De cella qu'ieu plus dezir, 
Que m fa suspiran languir 
Quar mi franh ma covinensa.

Ja mai non cug joi aver
Ni un jorn estar suau.
Pos midons m'a solatz brau
Ni me torn' en noncaler,
No sai on m'aia guirensa;
Qu'on plus ieu pes e cossir
Quo l pogues en grat servir,
Adoncs creis sa malvolensa.

A gran tort me fai doler.
Qu'ieu sia pendut en trau
Si ja segui autr' esclau
Pos m'ac pres en son poder,
Ni fis endreg lieis faillensa;
Mas sol aitan so m'albir
Quar la tem e n'aus ben dir,
E quar li port bevolensa.

Per re no m posc estener
Qu'ieu no l'am e no la lau;
Quar la gensor qu'om mentau
Es, e non ment, e dic ver,
Ab que prezes penedensa
Del greu mal que m fai sufrir:
E si s denhes convertir
Er complida sa valensa.

Ieu soi aissel que no tensa
Ab sidons ni no m'azir,
Ni m sai de res enardir
Mas de so qu'à leis agensa.
E soi sel que fai semensa,
E sai celar e cobrir
Meils qu'autre drutz, e grazir
Qui m fa secors ni valensa.


Rainautz e Jaufre de Pons.
7225.

Rainautz de Pons si fo gentils castellans de Saint Onge, de la marqua de Peitieu, e seingner del castel de Pon, que sabia trobar. En Jaufre de Pon si era uns cavalliers del castel e que sabia asi trobar, e fazia tensos con Rainautz de Pon.


Richautz de Tarascon.
Florissait en 1210. Hist. génér. de Provence. T. II, p. 409.
7225.

Richautz de Tarascon si fo uns cavalliers de Proensa, del castel de Tarascon. Bons cavalliers fo d'armas, e bons trobaire e bon servire; e fez bons sirventes e bonas cansos.

7225, 7614.

Ab tan de sen com dieus m'a dat
Sui crezens en la fe d'amor,
Car hom no pot aver honor
Si non fa so qu'il a mandat.
E'l mandamens es tan grans pros
A cel qui de bon cor lo fai,
Que pois n'es en pretz cabalos:
Gardatz si fa ben qui s n'estrai.

C'aissi fon partit et egat
En la cort del ver dieu d'amor,
A dreit per lial jutjador;
Per qu'i' eras o tenc per proat,
Que qui de son poder es bos
Per bo l deu hom tener ses plai:
E s'ama non am' en perdos,
Que per dreitz amairitz l'escai.

Mos ditz blasmaran li blasmat
E cel que son fals ves amors;
E las falsas e'l trichador
An l'us l'autr' aissi galiat,
Que cascuna n'a almens dos
E cascuns d'els doas o mai:
Don, pois es l'engans tracios,
Il gardon com be lor estai.

Quan dui cor en un' amistat
S'acordon per lial amor,
Aquilh an de fin joi la flor.
Et ieu c'o dic sai la vertat;
E par als ditz de mas cansos
Et en so qu'eras vos dirai,
Que non canta hom cossiros
Per dreit ni marritz quant ha jai.

Aital domna com per orat
Am joves et es caps d'amor,
Oills rizens ab fresca color,
Et a son cors bel e delgat,
Lis e gras, gai et amoros,
Mil tans gensor que dir no sai,
D'aut paratj' ab bellas faissos;
Et es tot bon quan ditz ni fai.

Bonaventura, tant es pros
E bella, que cascus retrai
So qu'eu voill e que m platz de vos;
E tuit remanon en verai.


7225.

Saill de Scola si fo de Barjairac, d'un ric borc de Peiregorc, fils d'un mercadier; e fez se joglar e fes bonas cansonetas. Et estet com na Inermada de Narbona; e quant ella mori el se rendet à Bragairac, e laisset lo trobar e'l cantar.