Mostrando las entradas para la consulta preon ordenadas por fecha. Ordenar por relevancia Mostrar todas las entradas
Mostrando las entradas para la consulta preon ordenadas por fecha. Ordenar por relevancia Mostrar todas las entradas

miércoles, 21 de octubre de 2026

Bernart de Ventadorn. Be m'an perdut, lai enves Ventadorn, ++

Bernart de Ventadorn.

Non es meravelha s'ieu can; Bernat de Ventadorn

(N. E. Omito la lista de los manuscritos o textos fuente a partir de ahora. Si alguien quiere comparar manuscritos, que lea este libro en su original.)

Be m'an perdut, lai enves Ventadorn,
tuit mei amic, pos ma domna no m'ama,
et es be dreitz que ja mais lai no torn,
qu'ades estai vas mi salvatg' e grama.
Veus per que m fai semblan irat e morn!
Quar en s'amor mi deleit e m sojorn,
ni de ren al no s rancura ni s clama.
Aissi co l peis qui s'eslaiss' el cadorn
e no sap re tro que s'es pres en l'ama,
m'eslaissei eu vas trop amar un jorn,
qu'anc no saup mot tro fui en mei la flama
que m'art plus fort que no fai focs en forn;
e ges per so no m posc partir un dorn,
aissi m te pres s'amors que m'aliama.
No m meravilh si s'amors mi te pres,
que genser cors no cre qu'el mon se mire;
bels es e blancs e frescs e gais e les,
e totz aitals cum eu volh e dezire:
no posc dir mal de leis, que no n i es;
ben n'agra dig de joi, s'eu li saubes,
mas no li sai: per so m'en lais de dire.
Totz temps volrai sa honor e sos bes,
e lh serai hom et amics e servire,
e l'amarai, be li plass' o be lh pes,
qu'om no pot cor destrenher ses aucire.
No sai domna, volgues o no volgues,
si m volia, qu'amar no la pogues;
mas totas res pot hom en mal escrire.
A las autras sui aissi escazutz:
laquals si vol mi pot vas si atraire,
per tal coven que no m sia vendutz
l'onors ni l bes que m'a en cor a faire;
qu'enoios es preiars, pos es perdutz:
per mi us o dic, que mals m'en es vengutz,
qu'enganat m'a la bela de mal aire.
En Proensa tramet mans e salutz,
e mais de bes qu'om no lor sap retraire,
e fatz esfortz, miraclas e vertutz,
car eu lor man de so don non ai gaire;
qu'eu non ai joi mas tan com m'en adutz
mos Bels Vezers e'n Faituratz, sos drutz,
e'n Alvergnatz, lo senher de Belcaire.
Mos Bels Vezers, per vos fai Deus vertutz
tals c'om no us ve que no si' ereubutz
dels bels plazers que sabetz dir e faire.

II.

Quan la douss' aura venta
deves vostre pais,
veiaire m'es qu'eu senta
un ven de paradis,
per amor de la genta
vas cui eu sui aclis,
en cui ai mes m'ententa
e mon coratge assis;
quar de totas partis
per leis, tan m'atalenta.
Sol lo be que m prezenta,
sos bels olhs e l francs vis,
que ja plus no m consenta,
mi deu aver conquis:
no sai per que us en menta,
quar de re no sui fis;
mas greu m'es que m repenta,
que una vetz me dis
que pros hom s'afortis
e malvatz s'espaventa.
De domnas m'es veiaire
que gran falhimen fan,
per so quar no son gaire
amat li fin aman.
Eu no dei ges retraire
mas so qu'elas volran:
mas greu m'es c'us trichaire
d'amor ai' ab engan
o plus o astrestan (autretan)
cum cel qu'es fis amaire.
Domna, que cuidatz faire
de mi qui vos am tan,
c'aissi m vezetz mal traire
e morir de talan?
Ai, francha de bon aire,
fessetz m'un bel semblan,
tal don mos cors s'esclaire,
que mout trac gran afan;
e no i dei aver dan,
quar no m'en posc estraire.
Si no fos gens vilana
e lauzengier savai,
eu agr' amor certana;
mas no m'en recreirai:
de solatz m'es humana,
quan locs es ni s'eschai,
per qu'eu sai qu'asatz mana
n'aurai enquera mai:
qu'astrucs sojorn' e jai
e malastrucs s'afana.
Cel sui que no soana
lo be que Deus li fai,
qu'en aquela setmana,
quant eu parti de lai,
mi dis en razo plana
que mos chantars li plai.
Tot' arma crestiana
volgra agues tal jai
cum eu agui et ai,
car sol d'aitan se vana.
Si d'aisso m'es certana,
autra vetz la'n creirai,
o si que no, ja mai
no creirai crestiana.

III.

Tant ai mon cor plen de joia,
tot me desnatura;
flors blanca, vermelh' e bloia
me par la freidura,
qu'ab lo vent et ab la ploia
me creis l'aventura,
per que mos chans mont' e poia
e mos pretz melhura.
Tant ai al cor d'amor 
de joi e de doussor,
que lo gels me sembla flor
e la neus verdura.
Anar posc ses vestidura
nutz en ma chamiza
que fin' amors m'assegura
de la freida biza;
et es fols qui s desmezura
e no s ten de guiza:
per qu'eu ai pres de mi cura,
pos que aic enquiza
la plus bela d'amor,
don aten tan d'onor
si qu'en loc de ma ricor
no volh aver Friza.
De s'amistat m'esraiza;
mas eu n'ai fiansa
que sivals eu n'ai conquiza
la bela semblansa:
et ai ne a ma deviza
tan de benenansa
que ja l jorn que l'aia viza
non aurai pezansa.
Mon cor ai en amor,
e l'esperitz lai cor,
et si m sui eu sai, alhor,
lonh de leis en Fransa.
Tan n'aten bon' esperansa
ves que pauc m'aonda
qu'atressi sui en balansa
cum la naus en l'onda.
Del maltrag que m dezenansa
no sai on m'esconda:
tota noit me vir' e m lansa
de sobre l'esponda.
Tan trac pena d'amor
qu'a Tristan l'amador
non avenc tan de dolor
per Yzeut la blonda.
Ai Deus, ar sembles ironda,
que voles per l'aire,
qu'eu vengues de noit prionda
lai al seu repaire!
Bona domna jauzionda,
mor se l vostr' amaire;
paor ai que l cors mi fonda,
s'aisso m dura gaire.
Domna, vas vostr' amor
jonh mas mas et ador.
Bel cors ab fresca color,
gran mal me faitz traire,
Qu'el mon non a nulh afaire
don eu tan consire;
ni aug de leis ben retraire
que mon cor no i vire
e mos semblans no s'esclaire,
que qu'eu n'auia dire,
si qu'ades vos es veiaire
qu'ai talen de rire.
Tan l'am per fin' amor
que mantas vetz en plor,
pero que melhor sabor
m'en an li sospire.
Messatgier, vai e cor
e di m a la gensor
la pena e la dolor
qu'eu trac e l martire.

IV.

alaudeta, laudeta : alouette; alondra; chap. cogullada, cogullades, perque porten cogulla al cap

Quant vei la lauzeta mover
de joi sas alas contra l rai,
que s'oblid' e s laissa cazer
per la doussor qu'al cor li vai,
ailas, quals enveia m'en ve
de cui qu'eu veia jauzion!
Meravilhas ai, quar desse
lo cors de dezirier no m fon.
Ailas, tan cuiava saber
d'amor, e tan petit en sai!
Quar eu d'amar no m posc tener
celleis don ja pro non aurai;
tout m'a mon cor e tout m'a se
e mi mezeis e tot lo mon;
e quan si m tolc, no m laisset re
mas dezirier e cor volon.
Anc non agui de mi poder
ni no fui meus des l'or' en sai
que m laisset en sos olhs vezer,
en un miralh que mout mi plai.
Miralhs, pos me mirei en te,
m'an mort li sospir de preon,
qu'aissi m perdei cum perdet se
lo bels Narcisus en la fon.
De las domnas mi dezesper;
ja mais en lor no m fiarai,
qu'aissi cum las solh captener,
enaissi las descaptenrai.
Pos vei que una pro no m te
ab leis que m destrui e m cofon,
totas las dopt e las mescre,
quar be sai qu'atretals se son.
D'aisso s fai ben femna parer
ma domna, per qu'eu lo retrai,
que no vol so qu'om deu voler,
e so qu'om li deveda fai.
Cazutz sui en mala merce
et ai ben fait cum fols en pon,
e no sai per que m'esdeve,
mas quar trop pogei contra mon.
Merces es perduda per ver,
et eu non o saubi anc mai,
quar cil que plus en degr' aver
no n a ges, et on la querrai?
A, quan mal sembla, qui la ve,
que aquest caitiu deziron,
que ja ses leis non aura be,
laisse morir, que no l'aon!
Pos ab mi dons no m pot valer
precs ni merces ni l dreitz qu'eu ai,
ni a leis no ven a plazer
qu'eu l'am, ja mais no l o dirai.
Aissi m part d'amor e m recre:
mort m'a e per mort li respon,
e vau m'en, pos ilh no m rete,
caitius en eissilh, no sai on.
Tristans, ges non auretz de me,
qu'eu m'en vau caitius, no sai on:
de chantar me gic e m recre,
e de joi e d'amor m'escon.

Marcabrun. A la fontana del vergier, ++

Marcabrun. 

Marcabrus, Marcabruns, Marcabrun, Marcabrunela,

I. Ms. de Paris, fr. 856, fol. 173c (C). - Appel, Provenzalische Chrestomathie, p. 96 (Ap.); Crescini, Manualetto provenzale, Verona 1892 - 94, p. 12 s. 
II. Mss. A C I K R T. Appel, Provenzalische Chrestomathie, p. 101 s. (Ap.). 
III. Ms. du Vaticain 5232, fol. 27a (A), Mss. de Paris, fr. 856, fol. 177a (C), fr. 22543, fol. 5b (R). - Diez, Leben und Werke der Troubadours, 2e éd. Leipzig 1882, p. 37 ss.

I. 

on l'erb' es vertz josta l gravier,
a l'ombra d'un fust domesgier,
en aiziment de blancas flors
e de novel chant costumier,
trobei sola, ses companhier,
cela que no volc mon solatz.
So fon donzel' ab son cors bel,
filha d'un senhor de castel;
e quant eu cugei que l'auzel
li fesson joi e la verdors,
e pel dous termini novel,
e que entendes mon favel,
tost li fon sos afars camjatz.
Dels olhs ploret josta la fon
e del cor sospiret preon.
“Jesus,” dis ela, “reis del mon,
per vos mi creis ma grans dolors,
quar vostra anta mi cofon,
quar li melhor de tot est mon
vos van servir, mas a vos platz.
Ab vos s'en vai lo meus amics,
lo bels e l gens e l pros e l rics;
sai m'en reman lo grans destrics,
lo deziriers soven e l plors.
Ai, mala fos reis Lozoics
que fai los mans e los prezics,
per que l dols m'es el cor intratz!” 
Quant eu l'auzi desconortar,
ves leis vengui josta l riu clar.
“Bela,” fi m eu, “per trop plorar
afola cara e colors;
e no vos qual dezesperar,
que cel que fai lo bosc folhar
vos pot donar de joi assatz.”
“Senher,” dis ela, “ben o cre
que Deus aia de mi merce
en l'autre segle per jasse,
quon assatz d'autres peccadors;
mas sai mi tol aquela re
don jois mi crec; mas pauc mi te,
que trop s'es de mi alonhatz.” 

Lo Decamerón en chapurriau, Giovanni Boccaccio, Llibre de cuentos. Texto complet

II. 

trobei pastora mestissa,
de joi e de sen massissa.
E fon filha de vilana,
cap' e gonel' e pelissa
vest e camiza treslissa,
sotlars e caussas de lana.
Ves leis vinc per la planissa:
“Toza,” fi m eu, “res faitissa,
dol ai gran del ven que us fissa.”
“Senher,” so dis la vilana,
“merce Deu e ma noirissa,
pauc m'o pretz si l vens m'erissa,
qu'alegreta sui e sana.”
“Toza,” fi m eu, “cauza pia
destoutz me sui de la via,
per far a vos companhia;
quar aitals toza vilana
no pot ses parelh paria
pastorgar tanta bestia
en aital loc tan soldana.”
“Don,” fetz ela, “qui que m sia,
ben conosc sen o folia.
La vostra parelharia,
senher,” so dis la vilana,
“lai on se tanh si s'estia,
que tals la cui' en bailia
tener, no n a mas l'ufana.”
“Toza de gentil afaire,
cavaliers fon vostre paire
que us engenret en la maire,
car fon corteza vilana.
Con plus vos gart, m'es belaire,
e per vostre joi m'esclaire,
si fossetz un pauc humana.”
“Don, tot mon linh e mon aire
vei revertir e retraire
al vezoig et a l'araire,
senher,” so dis la vilana;
“mas tals se fai cavalgaire
qu'atrestal deuria faire
los seis jorns de la setmana.”
“Toza,” fi m eu, “gentils fada
vos adastret, quan fos nada,
d'una beutat esmerada
sobre tot' autra vilana:
e seria us ben doblada
si m vezi' una vegada
sobeira e vos sotrana.”
“Senher, tan m'avetz lauzada,
que tota 'n sui enoiada.
Pos en pretz m'avetz levada,
senher,” so dis la vilana,
“per so n auretz per soudada
al partir 'bada, fol, bada!'
e la muz'a meliana.”
“Toza, fel cor e salvatge
adomesg' om per uzatge.
Ben conosc al trespassatge
qu'ab aital toza vilana
pot hom far ric companhatge
ab amistat de coratge,
quan l'us l'autre non engana.”
“Don, hom coitatz de folatge
jur' e pliu e promet gatge.
Si m fariatz homenatge,
senher,” so dis la vilana;
"mas ges per un pauc d'intratge
no volh de mon piuzelatge
camjar per nom de putana." 
"Toza, tota creatura
revertis a sa natura.
Parelhar parelhadura
devem eu e vos, vilana,
a l'abric lonc la pastura:
que melhs n'estaretz segura
per far la cauza doussana."
"Don, oc; mas segon dreitura
cerca fols sa folatura,
cortes cortez' aventura,
e l vilas ab la vilana.
En tal loc fai sens fraitura
on hom non garda mezura,
so ditz la gens anciana."
"Toza, de vostra figura
non vi autra plus tafura
ni de son cor plus trefana."
"Don, lonh anetz;...
que tals bad' en la peintura
qu'autre n'espera la mana."

III.

Dirai vos en mon lati
de so qu'eu vei e que vi:
l segles non cuit dure gaire,
segon qu'escriptura di,
qu'eras faill lo fills al paire
e l pair' al fill atressi.
Desviat a son cami
jovens que torn' a decli,
e donars qu'era sos fraire,
va s'en fugen a tapi,
c'anc dons Costans, l'enganaire,
joi ni joven non jauzi.
Soven de pan e de vi
noiris rics hom mal vezi,
e si l tengues de mal aire,
segurs es de mal mati,
si no i ment lo gazaignaire
don lo reproviers eissi.
Lo mounier jutg' al moli;
qui ben lia ben desli;
e l vilans ditz tras l'araire:
bons fruitz eis de bon jardi
et avols fills d'avol paire
e d'avol caval rossi.
Eras naisson dui poilli,
beill, burden, ab saura cri,
que s van volven de blanc vaire
e fan semblan aseni:
jois e jovens n'es trichaire
e malvestatz eis d'aqui.
Moilleratz a sen cabri,
c'a tal para lo coissi
don lo cons esdeven laire;
que tals ditz: "Mos fills mori",
que anc ren no i ac a faire:
gardatz sen ben bedoi.
Re no m val s'eu los chasti,
c'ades retornon aqui,
e pois un non vei estraire
moillerat del joc coni,
an lo tondres per lo raire
Marcabrus d'aquel trahi.

Épître farcie de la Saint-Étienne. Planch de sant Esteve

Épître farcie de la Saint-Étienne.

Deforas els lo van menar,  Comensson a lo lapidar.

Raynouard, Choix des poésies originales des troubadours, II, 146 - 151. (R.). (Ed. Ramón Guimerá Lorente) Comparé avec le Ms. de Montpellier (M), le Ms. d'Aix (A.) et de Roussillon (Ro). Cf. Revue des langues romanes I, 140 s.; Société agricole, scientifique et littéraire des Pyrénées-Orientales XIV, 175. Appel, Provenzalische Chrestomathie, p. 145-147 (Ap.). 
- Grdr. § 10, p. 10. St. p. 41.

Raynouard, choix, poésies, troubadours, kindle

Planch de sant Esteve.

(Sezetz, senhors, e aiats patz,
so que direm ben escoutatz,
car la leissos es de vertatz,
non i a mot de falsetatz.)

Esta lesson que legirem
dels fachs dels apostols trairem,
lo dig san Luc recontarem:
de sant Esteve parlarem.

En aquel temps que Deus fo natz
et fo de mort ressuscitatz
et pois el cel el fo poiatz,
sant Esteve fo lapidatz.
Auiats, senhor, per qual razon
lo lapideron li fellon,
car connogron, Deus en lui fon
et fes miracla per son don.
Encontra el corron e van
li fellon Libertinian
e li crudel Cilician
e li autre Alexandrian.
Lo sens de Deu e la vertutz
los a messongiers conogutz,
los plus savis a rendut mutz,
los paucs, los grans, totz a vencutz.
Quant an auzida sa rason
e conogron que vencut son,
d'ira lor enflan li polmon,
las dens croisson cuma leon.
Quant lo santz vi lor voluntat,
no quer socors d'ome armat,
sus en lo cel a regardat:
auiats, senhors, cum a parlat.
“Ar escoutatz, no us sia greu,
lo cel ubert laissus veig eu
e conosci lo filh de Deu
que crucifixeron Juzeu.”
D'aisso foron fort corrossat
li fals Juzeu et an cridat:
“Prengam lo, que trop a parlat;
gitem lo for de la ciutat!” 
Non se pot plus l'orgolhs celar,
lo sant prenon per lui penar:
deforas el lo van menar,
comenson a lo lapidar.
Vecvos qu'als pes d'un bachellier
pauson lur draps per miels lancier!
Saul l'apeleron li premier,
Sant Paul cilh que vengron darrier.
Lo sanz vi las peiras venir,
doussas li son, non quer fugir:
per son senhor suffri martir
e comenset aysso a dir:
“Senher Deus, que fezist lo mon
e nos traissist d'enfern preon
e nos donest lo teu sant nom,
recep mon esperit amon.”
Apres son dich s'aginolhet,
don a nos eissemple donet:
car per sos enemics preguet,
e so que volc, el acabet.
“Senher Deus, ples de gran doussor,”
so dis li sers a son senhor,
“lo mal qu'el fan perdona lor,
no n aian pena ni dolor.”
Quant aquest sermos fon fenitz
e l martire fon ademplitz,
de so qu'el ques es essausitz
el regne Deu s'es adormitz.

martes, 13 de octubre de 2026

Raymbaut d'Aurenga. Amics, ab gran cossirier

Raymbaut d'Aurenga.

Rambaud, Raimbaut, Raembautz; Orange, Aurenga

Florissait en 1150. Mort vers 1173. Histoire générale de Provence, par l'abbé Papon, T. II, p. 381.


3794, 7226.


Amics, ab gran cossirier

Son per vos et en greu pena;

E del mal qu'ieu en suffier

No cre que vos sentatz gaire.

Doncs per queus metetz amaire

Pos à mi laissatz tot lo mal?

Quar abdui no'l partem egual.


Domn', amors a tal mestier,

Pos dos amics encadena,

Que'l mal qu'a e l'alegrier

Senta quecs à son vejaire:

Qu'ieu pens, e no soi gabaire,

Que la dura dolor coral

Ai eu tota à mon cabal.


Amics, s'acsetz un quartier

De la dolor que m malmena,

Be viratz mon encombrier.

Mas nous cal de mon dan gaire;

Que quar no m'en posc estraire,

Com que m'an vos es cominal

Ab me ben o mal atretal.


Domna, quar ist lauzengier,

Que m'an tout sen et alena,

Son vostr' angoissos guerrier,

Lais m'en no per talan vaire.

Quar nous soi pres, qu'ab lor braire

Vos an bastit tal joc mortal,

Que noi jauzem jauzen jornal.


Amics, nul grat nous refier,

Quar ja'l meu dans vos refrena

De vezer me queus enquier.

E si vos faitz plus gardaire

Del mieu dan qu'ieu no volh faire,

Beus tenc per sobreplus leial

Que no son cilh de l'Espital.


Domna, ieu tem à sobrier,

Qu'aur perdi e vos arena,

Que per dig de lauzengier

Nostr'amor torne s'en caire.

Per so dei tener en gaire

Trop plus que vos, per Sant Marsal;

Quar etz la res que mais me val.


Amics, sius sai lauzengier

E faitz d'amorosa mena,

Qu'ieu cug que de cavalier

Sias devengutz camiaire.

E deg vos o ben retraire,

Quar ben paretz que pessetz d'al,

Pos del meu pessamen nous cal.

Domna, jamais esparvier

No port ni cas ab cerena,

S'anc pois que m detz joi entier

Fui de null'autra quistaire;

Ni no soi aital bauzaire,

Mas per enveja'l deslial

M'o alevon e m fan venal.


Amics, creirai vos per aital 

Qu'aissius aia tostemps leial?

Domna, aissi m'auretz leial? 

Que jamais no pensarai d'al.


7225-6, 7698.


Assatz sai d'amor ben parlar 

Ad ops dels autres amadors;

Mas al meu pro, que m'es plus car,

No sai ren dire ni comtar;

Qu'à mi no val bes ni lauzors,

Ni los malditz, ni motz avars:

Mas ar soi ves amor aitaus

Fis e bos, e francs e leiaus.


Per qu'enseignarai ad amar 

Los autres bos domnejadors; 

E si m crezon mon enseignar 

Lor farai d'amor conquistar

Tot aitan com volran de cors. 

E si' ogan pendutz o ars 

Qui no m'en creira; quar bon laus 

N'auran cels qu'en tenhan las claus.


Si voletz domnas gazaignar, 

Quan crezetz queus fassan honors, 

Sius fan avol respos avar,

Vos las pones à menassar:

E si vos fan respos pejors

Das lor del punh per mei las nars;

E si son bravas sias braus:

Ab gran mal n'aures gran repaus.


Ancaras vos volh mas mostrar

Ab que conqueres las melhors: 

Ab mal ditz et ab laig cantar 

Que fassas tut, et ab vanar;

E que honres las sordejors,

Per lor anctas las levetz pars;

E que gardes vostres ostaus

Que no semblon gleisas ni naus.


Ab aisso n'aures pro so m par.

Mas ieu tenrai d'autras colors,

Per so quar no m'a grat d'amar,

Que jamais no m vol castiar.

Que s'eron totas mas serors

Per so lur serai fis e cars,

Humils e simples e liaus,

Dous, amoros, fis e coraus.


Mas d'aissous sapchatz ben gardar, 

Que so qu'ieu farai er follors.

No fassatz, ver, que nescis par

Mas so qu'eu enseing tener car,

Si no volez sofrir dolors

Ab penas et ab loncs plorars:

Qu'aissi lor for' eu vers e maus

Si mais m'agrades lor ostaus.


Mas per so m pocs segur gabar

Qu'eu, et es me gran deshonors,

Non am re ni sai qu'es encar. 

Mas mon anel am que m ten clar,

Quar fon al det... ar son trop sors; 

Lengua, no mais: que trop parlars 

Fai pieg que peccatz criminaus: 

Per qu'ieu m tenrai mon cor enclaus.


Mas be'l sabra mos Bel-joglars:

Qu'ilh val tant e m'es tan coraus, 

Que ja de lieis no m venra maus.


E mos vers tenrà, qu'er al paus, 

A Rodes don son naturaus.


2701, 3794, 7226.


Escotatz, mas no sai que s'es,

Senhors, so que volh comensar.

Vers, estribot ni sirventes

Non es, ni nom no'l sai trobar,

Ni ges no sai cossi'l fezes

S'aital no'l podi' acabar.

Que anc no fon mais fach aital per home ni per femna en est segle, ni en l'autre qu'es passatz.


Si tot m'o tenetz à folles,

Per tan no m poiria laissar

Que ieu mon talan no disses;

No m'en cujes hom castiar.

Tot quant es no pretz un poges,

Mas so qu'ades vei et esgar.


E dir vos ai per que: quar sieu o avia mogut e no vos o trazia à cap, tenrias m'en per fol. Quar mais amaria sieis deniers é mon punh, que mil sols al cel.


Ja no m deman ren far que m pes

Mos amics, aquo l volh pregar,

S'als ops no m vol valer manes,

Pois m'o profer. Ab lonc tarzar,

Ges meils que cel que m'a conques,

No m pot nul autre galiar.


Tot aisso dic per una domna que m fai languir ab bellas paraulas et ab loncs respiegz, no sai per que. Pot me bon esser, senhors?


Que ben a passat quatre mes,

Oc, e mais de mil ans so m par,

Que m'a autrejat e promes

De s'amor so que plus m'es car.

Domna, pos mon cor tenetz pres,

Adolsatz me ab dolz l'amar.


Dius ajuda! in nomine patris, et filii, et spiritûs sancti. 

Dis: amen. Ostas, domna; e que deabols er aisso?


Qu'ieu soi per vos gais, d'ira ples:

Iratz, jauzens me faitz trobar;

E soi m'en partit de tals tres,

Que'l mon non a, mas vos, lur par;

E soi fols cantaires cortes

Tan qu'om m'en apela joglar.


Domna, far ne podetz à vostra guiza, quo fetz n'Aima de l'Espatla, que l'estuget lai on li plac. E no sai qu'ieu m'anes alre contan, qu'à gensor mort no posc morir, si muer per dezirers de vos.


Er fenisc mon no sai que s'es,

Qu'aissi l'ai volgut batejar;

Pos mais d'aital non auzi ges

Be'l dei enaissi apellar:

E diga'l, quan l'aura apres,

Qui que s'en volha azautar.


Vai, ses nom; e qui te demanda qui t'a fach, digas li d'en Raymbaut, que sap ben far una balla de foudat, quan si vol.


7226, 7698.


Peire Rogiers, à trassaillir

M'er per vos los ditz els covens

Qu'ieu ai à midons, totz dolens

De cantar, que m cugei suffrir.

E pos sai etz à mi vengutz

Cantarai, si m n'ai estat mutz,

Que no volh remaner cofes.


Mout vos dei lauzar e grazir

Quar anc vos venc cor ni talens

De saber mos captenemens.

E volh que m sapchatz alques dir,

E ja l'avers no m si' escutz,

S'ieu soi avols ni recrezutz;

Que pel ver no passetz ades.


Quar qui per aver vol mentir,

Aquels lauzars es blasmamens,

E tortz, e mals ensenhamens;

E s fai als autres escarnir.

Non es en digz bos pretz saubutz:

Mas als fagz es reconogutz,

E pels fagz veno'l digz apres.


Per mi meteis voletz auzir

Quals sui o drutz; er clau las dens, 

Qu'ades pueja mos pessamens

On plus de preon m'o cossir: 

E dic vos ben qu'ieu no sui drutz, 

Tot per so quar no sui volgutz; 

Mas ben am, sol midons m'ames.


Peire Rogiers, com posc suffrir 

Qu'ades am aissi solamens? 

Meravilh me si viu de vens, 

Enaissi m fai midons morir. 

S'ieu mor per lieis farai vertutz, 

Per que m platz: que si fos perdutz 

Dreg agra que plus m'azires.


Ara l ven en cor que m'azir

Mas ja fo qu'er autres sos sens,

Qu'aitals es sos captenemens;

Per qu'eu loi dei tostemps grazir,

Sol pel ben que m n'es escazutz.

Ja mais no m'en vengues salutz,

Li dei tostemps estar als pes.


Si m volgues sol tan consentir

Que tostemps fos sos entendens,

Ab bels digz n'estera jauzens

E fera m senes fag jauzir.

E deuria n'esser cregutz,

Qu'ieu no quier tan ja 'n fos crezutz

Mas d'un bon respieg don visques.


Bon-respieg, d'aut bas son cazutz;

E si no m recep sa vertutz,

Per cosselh li do que m pendes.


Note. C'est la réponse à la pièce de P. Roger. Voyez son article.

martes, 6 de octubre de 2026

57. Sordello. Documentum Honoris. Aissi col tesaurs es perdutz


Documentum Honoris.

Sordel, Sordello, Goito, Goit

Dal canz. P (trascrizione di Enrico Molteni).

Aissi col tesaurs es perdutz
Aitan con istai escodutz,
Teng eu aitan per perdut sen
Quan om lo cela 'l vai cubren.
Que ploms val melz qu' argenz ni aurs
Rescos: per zo es lo tesaurs
Perdutz, qui nol met e nol dona,
Si com largues' ab dreg faizona; 
El senz es perdutz eissamen
Qui nol descuebr' entre la gen
E non obra segon razo, 
Si con es mestiers a sazo.
E sitot mos senz non es granz, 
Vuell far saber entrels prezanz 
Zo, que er profieh e onors 
A totz cels a qui plaz valors, 
Qu' aprendre et retener volran 
Zo qu'auzir en mos ditz poiran; 
Sitot las razos son diversas, 
Tan qu' eu sai que seran aversas
Per aprendre et per retenir,
Quar no si podon be seguir. 
Mas s'en aital obr' eu fallia, 
Miravilla granz no seria, 
Segon que l'auzirez complida 
De granz rasos quan er finida. 
E quar no sai divinitat,
Leis, ni decretz, ni m' es mostrat, 
Ni m' en val forsa d' escriptura, 
Anz o faz tot en aventura,
Ab un pauc de sen natural; 
Mas ab tot zo mi sera mal, 
Si de l'ensegnamen, qu' ai pres 
De far, son per ome repres, 
Ni s'om diz que ancmais aitals 
En fos negus ni tan cabals.
Ar auja qui be vol entendre, 
Qu' om no enten be ab contendre. 
Premeramen vuell far saber
Qu' om deu amar Deu e temer 
Part totas res; quar om no val 
Re ses Dieu, ni fai be ses mal, 
Ni neguna valors partida
De Dieu non deu esser grazida; 
Quar ab Dieu pot om toz bes far, 
Es pot om de totz mals gardar; 
Per ço es fols qui Dieu desempara 
Pos ome de toz bes empara; 
Quar ab la gracia de Dieu 
Pot l'om aver del segle leu, 
E qui par amdos es grazitz 
De tota gracia es complitz.
Qui vol saviamen regnar 
Obs l'es totz tems deja portar 
Una balanza en son corage 
Per melz conosser l'avantage 
De las fazendas; quar soven 
Aurez de doas res talen 
A far, que leumen non podez 
Conosser qual melz far devez. 
Aqui a mestier la balanza, 
En que conoscaz vostra erranza, 
Ni qual per dreg melz devez far. 
Ges nos fai be ses lo pesar; 
Car de chascuna re s'eschai 
Que vos metaz razo, e lai 
O la balanza mais pendra, 
Tenez, quar be vos en prendra. 
E no sol tuella voluntatz, 
Quar soven vei, et es vertatz, 
Que per voluntat es lo senz 
Desviatz; per queus dic breumenz, 
Que nulz oms esser no pot ges 
Be savis, si donx, com ques pes, 
No capdella son foll talan 
Ab son sen, quel garda de dan. 
Qui vol be venzer son guerrier, 
Se mezes deu venzer premier, 
Zo es son cor; quar plus mortal 
Guerrier non a om ni plus mal 
De son cor, quan li viral fre
Vas lo mal el depart del be. 
Ni ia lo cor non er vencutz, 
Si del sen nom mo la vertutz; 
Ni ja vertutz non er sobrera 
Del sen menz de valor entera, 
Pos que lo cor es escompres 
A far mal, ni o a empres.
La re del mon, que om deuria 
Faire plus voluntier, seria 
Aquella, si bei esgardatz, 
Qui a Dieu et al segle platz; 
E l'autra, zos dic veramen, 
Qu' om deu far plus forzadamen, 
Es cella qu'ennueja a amdos: 
Quar, si est tan aventuros 
Qu' a amdos fassaz lur plazer, 
Vos non podez plus conquerer, 
Quar en tot quan es non a plus. 
Per ques deu esforzar chascus 
De far zo quez a amdos lor plaza, 
E quel contraire ges no faza. 
Que s' a amdos faiz lor pesar, 
Res no s'en pot pues razonar; 
Quar no pot re d' aqui enan 
Aver qui 'n vai lo ver trian. 
D'una razo vos vuell parlar,
Qu'es greus d'entendre et d'ensegnar, 
Mas alques vos n'acertarai 
Segon lo pauc sen que eu ai. 
Soven soi aguez demandatz 
Perquel segles es pejuratz; 
E quam m' o ai pro albirat 
Preon ni en mon cor pensat, 
No puesc pensar sia per als 
Lo pejuramenz ni lo mals, 
Mas sol per lo deffaillimen 
Dels cors de la malvaza gen. 
El deffaillimenz don lor ve ? 
Zo fai a dir, em pes e cre, 
Que tot o ajan fait pecat; 
Quar, pos foron multiplicat, 
Foron corrumput l' elemen, 
E per aquel corrumpemen, 
Tan fo granz e de granz errors, 
Si corrumperon las humors, 
Dont es per forza de natura 
Creada tota creatura
Ab voluntat del creator.
Veus perque son tornat menor
Li cors de la gen, e la vida
D' om e plus corta e plus marrida. 
La vertatz lo mostrel semblanz, 
Qu'om sol viure joves cent anz, 
Aora n'es maiz del terz menz. 
Pos que la vertutz es mermada
De la natura e pejurada, 
Qu'en la mermanza natural 
Taign que mermon el bo el mal.
Quar dels elemenz quatre son
Las quatre umors, quil ver despon, 
E nos de las quatre umors tug 
Em creat, zo sai be ses cug. 
E pos mermada es lor vigors 
E lor vertutz e lor valors,
De natura, qui res no forsa,
Mas solamen bos noirimenz
Res mais non la forza ni venz. 
Per sos deuriam be noirir, 
Qu' om pot tan usar e tenir 
Un affar, qu' a natura torna, 
Qu' apenas pues res l' en destorna; 
E per zo fai son dan chascus 
Qu' es mal noiriz et en mal us; 
E qu' es be noiritz be l' en ve 
Quar lo bos us l' en donnal be. 
Be sai qu' eu ai parlat trop breu 
De tan gran razo e trop leu; 
Mas eu m' en soi breumen passaz 
Quar volria semblar senatz,
C' om dis que molt mo de gran sen 
Qui en paucs ditz granz faiz compten.
Sitot eu ai fort razonatz
Los avols, los bos els malvatz, 
Razonamenz ni uchaisos
Noi te pro ni nulla razos
Qu' usquex no deja esser almenz 
D' aitan quan pot ni sap valenz 
E qui val segon son poder, 
Ni vio gen segon son saber, 
Ja negus blasmes nol segra 
Ni bos pretz non li faillira.
Mais vuell ab ome gen noirit
Trevar que ab lo ben aibit; 
Que be pot esser que semblar 
Non vuell l'ardit d'armas a far 
Nil larc de mon aver despendre; 
E per aizom vuell mais atendre 
En segrel be acostumat,
Qu' ab aquel, s' eu n' ai voluntat, 
Poirai far nueh e jorn mon pro;
Que las costumas an sazo
Molt plus soven que l' aib no an; 
Qu' esser puesc totz jornz ses engan 
Amesuratz e ver dizenz,
Francs e de bels acuillimenz,
Be respondenz en toz mos ditz,
Netz en mos faiz granz e petitz,
Ben acuillenz e gen onranz,
Umils e ben aparianz,
De bon aire, gent ensegnatz:
Zo es lo bes acostumatz.
Per zol vuell mais segr' on qu' el sia,
Quel ben aibit; quar tota via
M'en pot mais de bes escazer,
Ses costar de cors ni d'aver; 
Pero cel a qui prez mais costa 
De cors ni d' aver, plus n' ajosta.
E qui bes vol faire prezar
Entres valenz, si deu poignar 
De far que pros aitan quan vio; 
Car fort petit val prez d'un brio, 
Ni nulz om, quis cuja far pro, 
No pot pro far, quil ver despo; 
Ni pot cor noble ni gentill 
Aver, anz par que l' aja vill; 
Que per re nos pot sadollar 
Nulz nobles cors de ben a far, 
Car li nobles cors, on plus fa 
De be, major voluntat n' a.
Quex deu de totz bos aibs usar 
Tan quan pot, quar fi prez ni car 
Non aura ja, lausel quis vol, 
S' us bos aibs los autres li tol; 
Quar ben i a tal qui se fia 
En l' un tan quels autres n' oblia. 
Aquels no pot esser fort pros, 
Sitot el es d' aquel aib bos, 
Car, pos lo mestiers es giquiz 
De l' aib per qu' aicel es graziz 
Pels pros, a no chaler si met 
Cel ques te ab un aib solet, 
E deu l' en be penr' en aissi, 
Pos plus non vol aver ab si.
Pero de tals n' i a, que an 
De bos aibs, qu' a prezar non fan; 
Qu'ardimenz no fai a prezar 
D' ome oltracujat, zom par, 
Ni deu esser per re prezatz 
De null om escars lo solatz, 
Ni l' ensegnamenz del coart. 
Quar, qui be o tra e depart, 
S' al oltracujat en pren be 
Una vez, el fara tal re 
A l' autra, que se eis metra
A mort e chascu quel segra; 
Nil cobeitos nos vol formir 
D' aver solaz, mas per cubrir 
S' avolesa e sas cubeitatz; 
Nil volpillz no es ensegnatz, 
Mas c' om no li deja menbrar 
Son volpillage ni blasmar.
Mas pos Dieus tol conossemen
Ad ome, no val pos nien
Res que aver posca ni aja,
Anz sembla que breumen dechaja,
Que conossenza es la raziz 
De totz bos aibs granz e petitz;
Per que nuls aibs non dura re,
Si conossenza nol soste, 
Plus que l'arbres que vai moren, 
Pos la razitz li vai faillen.
Part tot, deu om de far fallenza 
Blasmar cel que a conossenza, 
Que non la uel segre nil plaz. 
Bem pes, e per sia vertaz, 
Qu' el masquet en desaventura, 
Pos tan malvaza es sa natura, 
Quel be el mal conos, e fai
Lo mal, e de totz bes s' estrai, 
Vergoigna a messa a una part, 
Per que Dieus de s' amor lo part.
Totz oms deu son amic blasmar 
Quan fai mal, el be deu lauzar; 
Qu' om no ama be coralmen 
Son bon amic, qui nol repren 
Quam faill, e no lauza lo be 
Quan lo fai, qu' enaissis cove 
Qu' om lauzel be, el mal reprenda, 
Per qu' om ades al be si prenda, 
E si chastiu de far los mals. 
Mas uns n' i a fols naturals, 
Qui s' iraisson sils reprendez
Ni de lor beus entrametez.
D' aquelz no sai conseill donnar, 
Mas c' om los lais del tot estar; 
Et aurai meravilla gran
Si totz tems lur faitz mal non fan. 
Totz oms qui bes vol far grazir, 
Deuria plazer far e dir
Ses ennueg; quar qui plazer fai, 
E pues ennueg, tot o desfai. 
Per qu' om deu ab sos ditz genzar 
Sos faitz quan los fai, e daurar 
Ab sos faitz sos ditz, pos los dis; 
Qu' aissi l' en sec bos gratz e fis. 
Quar, si vos mi faiz onramen 
E pues anta, torna a nien, 
E si zo que m' avez donat, 
Mi tolez, pauc ai esplegat. 
Don totz oms si deu accordar, 
Tan tost com comenz' a regnar, 
De far a granz et a petitz 
Plazer, si vol esser grazitz; 
E quan non pot lo plazer faire, 
D'enueg a far si deu estraire; 
Qu'aissis pot far grazir chascus 
Al siegle, e non, estiers, negus. 
Qui quatre causas be no fai 
Non pot aver bo pretz verai, 
E qui totas be las fazia 
Ja menz de bo pretz non seria. 
Sabez quals son? c' om teng' ades 
Son arnes bel e gen en pes
De son poder, qu' aissi s'enten. 
E tengu' om ades eissamen 
Son arberc ubert e sezat, 
Serven cels qui venon de grat, 
Sitot lo segners es aillors,
Qu' enaissi s' en dobla l' onors;
E teng' ades neta sa fe 
En ditz e 'n fatz; e gar si be 
Del sieu destruire et pejurar 
Per pretz qu' en vuella conquestar. 
Quar nulz oms no destrui lo seu 
Que no perda son prez en breu. 
Tot aizo es vist e provat
En aquelz qu' aissi an regnat.
…