Mostrando las entradas para la consulta arc ordenadas por fecha. Ordenar por relevancia Mostrar todas las entradas
Mostrando las entradas para la consulta arc ordenadas por fecha. Ordenar por relevancia Mostrar todas las entradas

domingo, 25 de octubre de 2026

Peire Guillem. Lai on cobra sos dregs estatz,

Peire Guillem, nouvelle allégorique.

Peire Guillem. Lai on cobra sos dregs estatz,



Ms. de Paris, fr. 22543, fol. 147 (R). - Grdr. § 19, p. 22. St. p. 46.

Lai on cobra sos dregs estatz,
que naicho las flors per los pratz,
e brotono bruelh e boscatge,
e son gai li auzel salvatge
e li albre vestit de nuo,
ieu m'estava a Castelnuo.
E levie me un jorn mate: (y me vach eixecá un día pel matí)
era dos temps, clars e sere, (dous: dols; cla, seré, sereno)
ses bruma e ses ven e ses nauza, (ses : sense)
el temps que chanta la alauza, (laudeta, lauzeta, alouette)
lai en Pascor. (primavera)
Et ieu volgui vas mo senhor
anar, que te cort a Murel, (Muret, v. 1213.)
per que l'anar me fo plus bel,
e cochie fort mos cavaliers (cochie : vach doná pressa; cochar)
que digo a lors escudiers
que prenguan lors armas de briu,
qu'enquer passarem Corbairiu, (Corbolium, Corbeil?)
si l dia dura.
Ab tant anie m'en l'anbladura
tot mon cami,
parlan d'en Folcuens e d'en Gui,
cal amet mai.
Ab tant vec vos venir de lai
un cavazier, (cavalier, cavallier; caballé)
bel e gran e fort e sobrier
e lonc e dreg e ben talhatz! (lo contrari a Mario Sasot)
Dir vos ai a que l conoscatz:
tot so que l ve de lhui fa festa,
que l peal a bloy sus en la testa, (pel rubio; bloy, bloi; blonde)
e fon per la cara vermelhs,
car tocat l'i ac lo solelhs,
qu'escapatz fo del clar mati.
Et anc nulhs hom que fos aqui
non vi plus gay ni menhs iros.
Los huelhs ac vars e amoros,
e l nas fo bels e gen formatz,
e las dens foro, so sapchatz,
plus blancas que non es argens;
la boca fresca e rizens;
larc ac lo col, la gola blanca
plus que neus ni flors sus en branca;
amplas espallas e costatz, (com Daniel Vives Albesa)
e pels flancs fon gros e cairatz;
lonc cors e dalgatz per sentura: (prim; delgat; delgado)
e fon larcs per la forcadura,
cambas e coichas de faisso.
El pe portet un sabato
de safis, fag ab esmerauda,
de l'autre pe anet en caussa.
Et el anet vestit de flors,
totas de diversas colors;
mantel e blial de violas
portet, e sobrecot de rozas,
e caussas de vermelhas flors,
que negus hom non vi gensors;
et ac el cap una garlanda
de flor de gaug ab alamanda.
E dirai vos del palafre
cals fo, que non mentrai de re:
la coa ac negra e l'una anca,
e l'autra com avori blanca; (avori : evori : ivory : marfil)
e l'espalla drecha ac biza,
e la senestra tota griza, (esquerra, zurda)
la cri e la testa vermelha,
et ac gruegua l'una aurelha, (y teníe groga una orella)
e per l'al res el fo ferrans,
e no fon trop pauc ni trop grans.
De la sela, senes messonja,
puesc vos dire cossi fo conja:
tug li arsso foro de jaspe
e la sotzsela d'un diaspe,
e l cuer fo d'una serpentina
que valc tot l'aver de Mecina. (Messina)
L'us estriop fo de calssadoine (v. estruep; estribo)
e l'autre fo de cassidoine.
Lo fre ni l peitral, ses doptansa,
comprar no poiria l rei de Fransa,
e que lhi valgues l'emperaire;
car tot lo tesaur del rei Daire
valo doas peiras que i so;
et anc lauram d'aital faisso
non vi mais nuls hom bateiatz;
que l'aver de trenta ciotatz
val lo carboncles qu'es al fre,
que la nug escura al sere
vira cum pel bel jorn d'estiu.
Anc cavasier plus agradiu
no vitz, plus bel ni plus auzart.
Et anet li de l'autra part
una dona mial tans plus bela
que glai ni flor, can renoela;
ni neu ab gel, can cai en branca,
non es de la mitat tant blanca
cum la gola ni ls pes ni ls mas. (gola, peus, mans)
E de la cara soi certas
qu'es plus blanca e plus colorada
que roza de mai brotonada:     (rosa de mach; rosa de mayo)
veus tota sa fina color!
E portet garlanda de flor
eus cabels que son lonc e saur,
que per ma fe sembleron d'aur,
tant foron belh e resplandens.
Huels amoros, gais e plazens (ulls; una de les varians)
ac, e non cara estrunada,
e fon graila e grassa e dalgada,
e no portet vestir de sirgua,
ans portet be vestir de lhirgua,
mantel e blial e gannacha.
Plus fo escaficha e be facha
que dona qu'hom puesca trobar;
car anc Dios non formet sa par (Deu, Deus)
de gran beutat e de cunhtia.
E que voletz que plus vos dia? (y qué voléu que mes tos diga)
Que l fre e l peitral e la sela     (freno, pitral, cadira : silla)
val mai que l'aver de Castela (Castella, Castilla)
ab los cinc regemes d'Espanha. (los sing reinos de España)
E l palafre fon de Bretanha,
e es plus vertz qu'erba de prat,
e fo vermelha la mitat,
e la cri e la coa saissa;
e per la cropa una faissa (grupa, faixa)
ac plus blanca que flor de lir; (mes blanca que flo de lis: lliri)
e valc dos tans, senes mentir,
que l palafre del cavasier.
Ab tant vec vos un escudier
e una donzela apres! (y una donsella después, detrás)
E fo m veiaire que portes
un arc d'alborn, bel per mezura,
e tres cairels a la sentura
don l'us es resplendens d'aur fi
e l'autre d'acier peitavi,
gent furbit e gent afilat; (afilat, esmolat)
e l ters es de plum roilhat, (plom)
ab una asta torta de boih,
ab que fier tot amador moih
e amairitz, cant vol trair.
De la donsela, ses mentir,
no sai si s'es bruna ni blanca,
que ls cabels li van tro part l'anca,
si que cobren tota la sela,
qu'om non ve arsso ni sotzsela;
davan li van tro a l'artelh.
E portet un blial vermelh;
mas ieu no sai si s'es be facha, (pero yo no sé si está ben feta)
que, cum si agues capa o gannacha, (com si tinguere capa, garnacha)
la cobro per tot li cabelh.
Et anc no vitz plus bel parelh
del donzel et de la donzela.
E que cuiatz que faria ela?
Anet chantan un chan noel,
si qu'entendo l boi e li auzel
e s'en laissavo de chantar. (s'en dixaben o dixáen de cantá)
E chantet gent, azaut e clar,
e dih: "Dona ses amador
e cavasier senes amor
per tal qu'om los pogues triar
de mest cels qu'amon leialmen;
e dona c'ama per argen
ni sap son mercat al colgar,
volgra l'avengues ad anar
en camia desafiblada."
Ab tant vec vos per meg l'estrada
venir la dona e l cavasier!
Et ieu saludie los premier 
e dissi: "Senher, Dios vos sal
e vos gart d'ira e de mal,
vos, la dona e la companhia."
Et el dih: "Dios vos benezia,
Peire Guillem, e us laih trobar
dona que us am de cor leial,
que tant lonc tems l'avetz sercada."
“Senher, et ieu ja l'ai trobada,
de cui soi ieu mial tans que mieus.”
"E vos podetz ben esser sieus,
Peire Guillem, qu'ilh non es vostra."
“Senher, pel bel semblan que m mostra
me teni de lies per paguatz."
“Aichi paih hom d'amor los fatz,”
dih la dona, “bels amics fraire.”
“Dona, e s'ieu l'am ses cor vaire,
no me pot be valer merces?”
"Amics, e merces, en que n'es, 
que anc noca fo en son repaire?”
"E i fo, dona, ges non a gaire,
que volc qu'eu fos ses autre sieus."
"A mal senhor laissa hom sos fieus,
amics," so dih lo cavasiers.
"E qui no pot passar estiers,
senher, per que los laissara?"
"Peire Guillem, car servira
cum hom forssatz, c'als non pot faire".
"Senher, per l'arma vostre paire,
diguatz me, don me conoissetz,
mas ta soven me mentavetz?
Car remanetz enuegh ab mi,
car anc per ma fe non aigui
un osde que tant m'abelis,
ni anc nulh tems home no vis
que ta be fos per tos tems vostre.
Doncs estatz ab mi que us o mostre,
qu'eu vos o quier per amor Dio."
"E no remanra aitant lio,"
s'a ditz la dona, “mas li platz.
Mas pres de fontaina e de pratz
nos matetz, e pres de boscatge,
car li castel nos so salvatge;
mas nos partim dels Catalas,
que menhs n'i trobam de vilas
que de gentils de l'encontrada."
“Dona, en bela alberguada
estaretz, e luenh de castel.
En un verdier, claus de rauzel,
estaretz sotz un bel laurier, (v. novas del papagai)
on cor fontaina sul gravier,
fresca, freja, clara e genta."
"Aital fontaina m'atalenta,"
dih la dona e l cavasier.

viernes, 23 de octubre de 2026

Guiraut de Calanso. A leis cui am de cor e de saber,

Guiraut de Calanso. 

Giraud, Guiraut, de Calanson, Calanso

A leis cui am de cor e de saber,
domn' e seignor et amic, volrai dir
en ma chanso, si l platz qu'o deign' auzir,
del menor tertz d'amor son gran poder,
per so car vens princes, ducs e marques,
comtes e reis, e lai, on sa cortz es,
non sec razo, mas plana voluntat,
ni ja nuil temps no i aura dreit jutjat.
Tant es subtils qu'om non la pot vezer,
e corr tan tost que res no il pot fugir,
e fer tan dreg que res no il pot gandir,
ab dart d'acier, don fai colp de plazer,
on non ten pro ausbercs fortz ni espes,
si lansa dreit, e pois trai demanes
saietas d'aur ab son arc estezat,
pois lans' un dart de plom gent afilat.
Corona d'aur porta per son dever,
e no ve re; mas lai on vol ferir
no faill nuill temps, tan gen se'n sap aizir;
e vola leu, e fai si mout temer,
e nais d'azaut que s'es ab joi empres,
e quan fai mal, sembla que sia bes,
e viu de gaug e s defen e s combat,
e no i garda paratge ni rictat.
En son palais, on ela vai jazer,
a cinc portals, e qui ls dos pot obrir
leu passa ls tres, mas no n pot leu partir,
et ab gaug viu cel qu'i pot remaner;
e poia i hom per quatre gras mout les,
mas no i intra vilans ni mal apres,
c'ab los fals son el barri albergat
que ten del mon plus de l'una meitat.
Fors al peiro, on ela s vai sezer,
a un taulier tal co us sai devezir,
que negus hom no i sap nuill joc legir;
las figuras no i trop a son voler
et a i mil poinz, mas gart que no i ades
hom malazautz, de lait jogar mespres,
quar li point son de veire trasgitat,
e qui n fraing un, pert son joc envidat.
Aitan quan mars ni terra pot tener
ni soleils par, se fai a totz servir;
los us fai rics e ls autres fai languir,
los us ten bas e ls autres fai valer,
pois estrai leu so que gent a promes;
e vai nuda, mas quan d'un pauc d'orfres
que porta ceing; e tuit sei parentat
naisson d'un foc de que son assemblat.
Al segon tertz taing franquez' e merces,
e l sobeiras es de tan gran rictat
que sobre l cel eissaussa son regnat.
A Monpeslier, a'n Guillem lo marques
t'en vai, chanso; fai l'auzir de bon grat
qu'en lui a pretz e valor e rictat.

jueves, 22 de octubre de 2026

Peire d'Alvernhe. Rossinhol, en son repaire; Chantarai d'aquestz trobadors

Peire d'Alvernhe. 

Pierre, Peire; d' Alvernha, Alverne, Auvergne (1130 – 1190)


I. 

m'iras ma domna vezer,
e diguas li l meu afaire,
et ill diga t del seu ver, 
que'm man sai com l'estai;
mas de mi l sovenha,
que ges lai per nul plai
ab si no t retenha,
Que tost no m tornes retraire
son estar, son captener,
qu'eu non ai paren ni fraire
don tant o voilla saber."
Ar s'en vai l'auzel gai
dreit vas on ill renha,
ab essai, ses esglai,
tro qu'en trop l'ensenha.
Tan quan l'auzels de bon aire
vi sa beutat aparer,
dous chant comenset a braire
si com sol far contra l ser.
Pois se tai que non brai,
mas de lei s'engenha
co l retrai, ses pantai,
so qu'ill auzir denha.
“Cel que us es verais amaire
volc qu'eu en vostre poder
vengues sai esser chantaire,
per so que us fos a plazer.
E sabrai, quan veirai
per qu'er l'entresenha,
que ill dirai, si ren sai
per qu'el lai s'en fenha.
E si ll port per que s n'esclaire,
gran gaug en devetz aver,
c'anc hom no nasquet de maire 
tan de be us posca voler.
Eu m mourai et irai
ab gaug on que venha;
no farai, quar non ai
dig qual plag en prenha.
D'aisso serai plaideiaire:
qui'n amor a son esper,
no s deuria triguar gaire
tan quan l'amors n'a lezer.
Que tost chai blancs en bai
com flors sobre lenha,
e val mai qui l fag fai,
ans c'om l'en destrenha." -
Ben a tengut dreg viatge
l'auzels lai on eu l tramis;
et ill envia m messatge
segon que de mi formis:
“Molt mi platz, so sapchatz,
vostra parladura;
et auiatz que ill digatz
so don mi pren cura.
Fort mi pot esser salvatge,
quar s'es lonhatz mos amis,
c'anc hom de negun linhatge
no vi que tan m'abelis.
Trop viatz fo l comjatz;
mas s'eu fos segura,
mais bontatz n'agr' assatz,
per qu'eu n'ai rancura.
Que tan l'am de bon coratge
c'ades lai entr' on dormis,
et ab lui ai guidonatge,
joc e gaug e joi e ris.
E l solatz c'ai em patz
no sap creatura,
tan quan jatz e mos bratz,
tro que's trasfigura.
Tostems mi fo d'agradatge,
pos lo vi et ans que l vis; 
e ges de plus ric linhatge
no voill autr' aver conquis.
Mos cuidatz es ben fatz;
no m pot far tortura
vens ni glatz ni estatz
ni cautz ni freidura.
Bon' amors a un uzatge
co l bos aurs quan ben es fis,
que s'esmera de bontatge,
qui ab bontat li servis.
E crezatz c'amistatz
cascun jorn meillura;
meilluratz et amatz
es cui jois s'aura.
Dous auzels, en son estatge
iras, quan venra l matis,
e digas l'en dreg lenguatge
de qual guiza l'obedis."
Abrivatz n'es tornatz
trop per gran mezura,
de bon' aventura.

II. 

Chantarai d'aquestz trobadors
que chantan de maintas colors,
e l pieier cuida dir mout gen;
mas a chantar lor er alhors,
qu'entremetre n'aug cent pastors,
qu'us no sap que s mont' o s deissen.
D'aisso mer mal Peire Rotgier,
per que n'er encolpatz premier,
quar chanta d'amor a prezen;
e valgra li mais un sautier
en la gleiz' o un candelier
portar ab gran candel' arden.
E l segonz: Guirautz de Bornelh
que sembl' oire sec al solelh
ab son magre cantar dolen,
qu'es chans de velha portaselh;
e si s vezia en espelh,
no s prezari' un aguilen.
E l tertz: Bernartz de Ventadorn
qu'es menres d'en Bornelh un dorn;
en son paire ac bon sirven
per trair' ab arc manal d'alborn,
e sa maire calfava l forn
et amassava l'issermen.
E l quartz: de Briva l Lemozis,
us joglars qu'es plus querentis
que sia tro qu'en Benaven;
e semblari' us pelegris
malautes, quan canta l mesquis,
qu'a pauc pietatz no m'en pren.
E n Guillems de Ribas lo quins,
qu'es malvatz defors e dedins,
e di totz sos vers raucamen;
per que es avols sos retins,
qu'atrestan s'en fari' us chins,
e dels olhs sembla vout d'argen.
E l seizes: Grimoartz Gausmars
qu'es cavaliers e s fai joglars;
e fai o mal qui lo i consen
ni l dona vestirs vertz ni vars
qu'aitan valria ls agues ars,
qu'enjoglarit s'en son ja cen.
Ab Peire de Monzo so set,
pos que l coms de Toloza l det,
qu'anc no soanet d'avinen;
per que fon cortes qui l raubet, 
e fe o mal quar no l talhet
E l'oches: Bernartz de Saissac
qu'anc sol un bon mestier non ac
mas d'anar menutz dos queren;
et anc pois no l prezei un brac
pos a'n Bertran de Cardalhac
ques un velh mantel suzolen.
E l noves es en Raimbautz
que s fai de son trobar trop bautz;
mas eu lo torne a nien,
qu'el non es alegres ni chautz;
per so pretz aitan los pipautz
que van las almosnas queren.
E'n Ebles de Sanha l dezes
a cui anc d'amor non venc bes,
si tot se chanta de coiden;
vilanetz es e fals pages,
que dizon que per dos poges
lai se loga e sai se ven.
E l'onzes: Guonsalbo Rozitz
que s fai de son trobar formitz,
tan que cavalaria s fen;
et anc no fon tan ben guarnitz
que per el fos bos colps feritz,
si doncs no l trobet en fugen.
E l dozes: us petitz Lombartz
que clama sos vezis coartz,
et el eis sent de l'espaven;
pero us sonetz fai gualiartz
ab motz amaribotz, bastartz,
e lui apel' om Cossezen.
Peire d'Alvernhe a tal votz
que chanta cum granolh' en potz,
e lauza s trop a tota gen;
pero maistres es de totz,
ab qu'un pauc esclarzis sos motz,
qu'a penas nulhs hom los enten.
Lo vers fo faitz als enflabotz
a Poivert tot jogan riden.

martes, 20 de octubre de 2026

Peire Cardinal. Una ciutat fo, no sai quals,

Peire Cardinal.

Pierre Cardinal. Peire Cardenal. Cardinal.

7225.

Peire Cardinal si fo de Veillac, de la ciutat del Puei nostra domna; e fo d'onradas gens de paratge, e fo filh de cavalier e de domna. E cant era petits, sos paires lo mes per quanorgue en la quanorguia del Puei: et apres letras, e saup ben lezer e chantar. E quant fo vengutz en etat d'ome, el s'auzautet de la vanetat d'aquest mon; quar el se sentit gais e bels e joves. E mot trobet de belas razos e de bel chantz: e fetz cansos, mas paucas: e fes mans sirventes, e trobet los molt bels e bons. En los cals sirventes demostrava molt de bellas razos e de bels exemples, qui ben los enten, quar molt castiava la follia d'aquest mon; e los fals clergues reprendia molt, segon que demostron li sieu sirventes. Et anava per cortz de reis e de gentils barons, menan ab si son joglar que cantava sos sirventes. E molt fo onratz e grazitz per mon seignor lo bon rei Jacme d'Aragon e per onratz barons. Et ieu maistre Miquel de la Tor, escrivan, fauc à saber qu'en Peire Cardinal, quan passet d'aquesta vida, qu'el avia ben entorn de sent ans. Et ieu sobredig Miquel ai aquestz sirventes escritz en la ciutat de Nemze.

3794, 7226.

Be tenh per fol e per musart
Cel qu'ab amor se lia;
Quar en amor pren pejor part
Aquel que plus s'i fia.
Tals se cuja calfar que s'art.
Los bes d'amor venon à tart
E'l mal ven quascun dia.
Li fol e'l felon e'l bausart
Aquilh an sa paria;
Per qu'ieu m'en part.

Ja ma mia no me tenra
Si ieu lieis no tenia;
Ni ja de me no s jauzira
S'ieu de lieis no m jauzia. 
Cosselh n'ai pres bon e certa, 
Farai li segon que m fara;
E s'ella me galia, 
Galiador me trobara;
E si m vai dreita via,
Ieu l'irai pla.

Anc no gazanhei tan gran re
Com quan perdei m'amia:
Quar perden lieis gazanhei me
Cui ieu perdut avia:
Petit gazanha qui pert se:
Mas qui pert so que dan li te
Ieu cre que gazanhs sia;
Qu'ieu m'era donatz per ma fe
A tals que m destrusia,
No sai per que.

Donan me mis en sa merce,
Me, mon cor e ma via,
De lieis que m vir' e m desmante
Per autrui e m cambia.
Qui dona mais que non rete,
Ni ama plus autrui de se,
Cauzis avol partia
Quan de se no l cal ni l sove;
E per aquo s'oblia
Que pro no l te.

De lieis pren comiat per jasse,
Qu'ieu jamais sieus no sia;
Qu'anc jorn noi trobei lei ni fe, 
Mas engan e bauzia. 
Ai! doussors plenas de vere,
Qu'amors eissorba cel que ve
E'l gieta de la via, 
Quant ama so que l descove: 
E so qu'amar deuria
Gurp e mescre.

De leial amia cove 
Qu'om leials amics sia; 
Mas de lieis estaria be, 
Qu'en galiar se fia, 
Qu'om galies quan sab de que: 
Per qu'à mi plai quan s'esdeve 
Quan trob qui la galia
Ni tira'l fre.

2701, 3794, 7225-6.

Falsetatz e desmezura
An batalh' empreza
Ab vertat et ab dreitura,
E vens la falseza:
E desleialtatz si jura
Contra lialeza;
Et avaretatz s'atura
Encontra largueza.
Feunia vens amor
E malvestatz honor;
E peccatz cassa sanctor
E baratz simpleza.

Si es hom que dieus descreza
Sos afars enansa,
Ab que non aia grineza
A cui plai dreitz e tortz peza
Soven a grevansa;
E qui s'enten en sancteza
Trai greu malanansa;
Et an l'enganador
De lur afar honor:
Mas li mal entendedor
Jutjon per semblansa.

Aras es vengut de Fransa
Que hom no somona
Mas cels quez an aondansa
De vin e d'anona;
E qu'om non aia coindansa
Ab paupra persona;
Et aia mais de bobansa
Aquel que mens dona;
E qu'om fassa major
D'un gran trafegador;
E qu'om leve lo trachor
E'l just dezapona.

Coms Raimon, duc de Narbona, 
Marques de Proensa, 
Vostra valors es tan bona
Que tot lo mon gensa;
Quar de la mar de Bayona
Entro à Valensa,
Agra gent fals' e fellona
Laida viltenensa.
Mas vos tenetz vil lor,
Que Frances bevedor
Plus que perditz al austor
No vos fan temensa.

Be volon obediensa
Cels de la clercia;
E volon be la crezensa,
Sol l'obra noi sia.
Greu lor veiretz far falhensa
Mas la noich e'l dia;
E no porton malvolensa
Ni fan simonia.
E son larc donador
E just amassador:
Mas li autre n'an lauzor
Et els la folia.

No sai dire l'error
Del segle fals traitor,
Que fai de blasme lauzor
E de sen folia.

Dieus prec per sa doussor
Quens gar d'ifernal dolor

2701, 3794, 7225-6.

Per fols tenc Polhes e Lombartz,
E Longobartz et Alamans,
Si volon Frances ni Picartz
A senhor ni à drogomans;
Quar mordrir à tort
Tenon à deport:
Et ieu no laus rei
Que no garde fei.

Et aura ls ops bos estandartz
E que fieira meils que Rotlans,
E que sapcha mais que Raïnartz
Et aia mais que Corbairans;
E tema mens mort
Que'l coms de Monfort,
Qui vol qu'à barrei
Lo mons li soplei.

Mas sabetz qual sera sa partz 
De las guerras e dels mazans? 
Los critz, las paors e'ls reguartz
Qu'el aura fagz, e'l dol e'l dans
Seran sieu per sort.
D'aitan lo conort,
Qu'ab aital barrei
Venra del tornei.

Hom petit val tos giens ni t'artz
Si pert t'arma per tos efans: 
Per l'autrui carbonada t'artz, 
E l'autrui repaus t'es afans. 
Pois vas à tal port 
On cre q'usquecs port
L'engan e'l trafei
E'ls tortz faitz que fei.
Anc Carles Martel ni Girartz,
Ni Marsilis ni Aigolans,
Ni'l rei Gormon ni Isembartz
Non aucizeron d'omes tans
Que n'aion estort
Lo valen d'un ort;
Ni no lor envei
Aver ni arnei.

No cug qu'à la mort
Negus plus enport
Aver ni arnei,
Mas los faitz que fei.

2701, 3794, 7225-6.

Pos ma boca parla sens
E mos cantars es faitis, 
Volh ab bels motz ben assis 
Dressar los entendemens 
Als malvais mal entendens, 
Que cujon que valha mais
Hom messorguiers que verais; 
E'l sens tenon à folia,
E'l dretz tornon en biais.

Ves ifern fa son eslais,
E'l govern ten ves abis,
Cel que vertatz aborris
Ni ab drechura s'irais. 
Quar tal bast murs e palais 
Del drech de las autras gens, 
Que'l segle desconoissens 
Ditz que mot fa bona via 
Et es savis e creissens.

Tot atressi com l'argens
Él foc ardens torna fis,
S'afina e s'adoussis
Lo bons paupres paciens
En las trebalhas cozens.
El malvatz manens savais,
On plus gent se vest e s pais,
Conquier de sa manentia
Dolor e pen' e pantais.

Mas d'aisso no l pren esglais, 
Quar galinas e perdis
Lo conortan e'l bons vis,
E'l be qu'en la terra nais,
Dont el es jauzens e gais.
Pois dis à dieu en ligens,
Ieu sui paupres e dolens:
E si dieus li respondia,
Poiria l dire: tu mens.

Semblans es als aguilens
Crois hom quan gen se garnis,
Que defora resplandis
E dins val mens que niens.
El es mager fenhemens
Que si us escaravais
Se fenhia papagais,
Quan se fenh que prozom sia
Us malvatz manens savais.

Tal se fenh pros e valens,
Quar sol gen se vest e s pais,
Quez es malvatz e savais.
Mas si los autres paissia
Per aquo valria mais.

2701, 3794, 7225-6.

Qui ve gran maleza faire
De mal dir no se deu traire.
Per qu'ieu volh dir e retraire,
Que rics hom dezeretaire
Es piegers quez autre laire;
E fai diablia
Pejor que negun raubaire,
E tart se castia.

Rics hom quan va per carreira
El mena per companheira
Malvestat, que va primeira,
E mejana e derreira;
E gran cobeitat enteira
Li fai companhia:
En Tortz porta la senheira
Et orgolh la guia.

Rics hom mals quan vai en plassa
Que cujatz vos que lai fassa?
Quant autr' om ri e solassa,
A l'un mou plag, l'autre cassa,
L'un maldi, l'autre menassa,
E l'autr' afollia;
E noi fai gaug ni abrassa
Si com far deuria.

Rics hom quan fai sas calendas,
E sas cortz e sas bevendas,
De toutas e de rezendas
Fai sos dos e sas esmendas,
Sos lums e sas oferendas,
E de raubaria;
Et en guerras met sas rendas
Et en plaideria.

Rics hom mals quan vol far festa
Aujatz quossi fai sa questa: 
Tan bat la gent et entesta
Tro que denier no lor resta, 
Que noi cal venir tempesta 
Ni fam ni moria;
Pois fai cara mout honesta,
Qui no l conoissia.

Un pauc ai dig de la gesta
Que dire volia:
Mas tan gran massa n'i resta
Que fort pauc embria.
2701, 3794, 7225-6.

Razos es qu'ieu m'esbaudei,
E sia jauzens e gais
Él temps que folh' e flor nais,
Et un sirventes desplei,
Quar lialtatz a vencut
Falsetat: e non a gaire
Quez ieu ai auzit retraire,
Q'us fortz trachers a perdut
Son poder et sa vertut.

Dieus fai e fara e fei,
Si com es dous e verais,
Dretz als pros et als savais,
E merce segon lor lei.
Quar à la paga van tut
L'enganat e l'enganaire,
Si com Abels à son fraire;
Que'l trachor seran destrut
E li trahi be vengut.

Dieu prec que trachors barrei,
E los degol e ls abais
Aissi com fes los Algais,
Quar son de pejor trafei.
Mas aisso es be sauput
Peger es tracher que laire.
Atressi com hom pot faire
De covers morgue tondut,
Fai hom de trachor pendut.
De lops e de fedas vei
Que de las fedas son mais;
E per un austor que nais
Son mil perditz, fe queus dei.

Ad aquo es conogut
Que hom murtrier ni raubaire
No platz tan à dieu lo paire,
Ni tan non ama son frut
Com fai del pobol menut.

Assatz pot aver arnei
E cavals ferrans e bais,
E tors e murs e palais,
Rics hom, sol que dieu renei.
Doncs ben a lo sen perdut
Totz hom à cui es vejaire
Que tollen l'autrui repaire
Cuge venir à salut:
No m don dieus qu'aia tal cut!

Quar dieus ten son arc tendut
E trai aqui on vol traire;
E fai los colps que deu faire
A quecs si com a mergut,
Segon vizis e vertut.


2701, 3794, 7225-6.

Rics hom que greu ditz vertatz e leu men, 
E greu vol patz e leu mou ocaizo,
E dona greu e leu vol qu'om li do,
E greu fa bes e leu destrui la gen,
E greu es pros e leu es mals als bos,
E greu es francs e leu es orgolhos,
E greu es larcs e leu tol e greu ren,
Deu cazer leu d'aut loc en bas estatge.

De tals en sai que pisson à prezen
Et al beure s rescondon dins maizo;
Et al manjar no queron companho,
Et al talar queron n'i mais de cen;
Et à l'ostal son caitius e renos,
Et à tortz far son rics e poderos;
Et al donar son de caitiu prezen,
Et al toller fortz e de gran coratge.

Malditz es hom que'l be vei e'l mal pren.
Els rics an pres engan e tracio,
Et an laissat condutz e messio;
Et an pres dan e gran destruzimen,
Et an laissat lais e vers e cansos;
Et an pres plag e rainas e tensos,
Et an laissat amors e pretz valen;
Et an pres mal voler e far otratge.

Aissi quan son major an pejor sen
Ab mais de tort et ab mens de razo;
Ab mais de dan tener, ab mens de pro;
Ab mais d'orgolh, ab mens de cauzimen;
Ab mais de tolr' et ab mens de bels dos;
Ab mais de mals et ab mens bels respos;
Ab mais d'enois, ab mens d'ensenhamen,
Ab mais d'engan, ab mens de franc coratge.

Ara digatz, senhors, al vostre sen
De dos baros qual a melhor razo,
Quan l'un dels dos pot dar e tolre no,
L'autre pot tolr' e dar no pot nien.
Ar diran motz que'l dar val per un dos,
Pois los vezem tolre totas sazos,
A que far doncs van emblan ni tolen:
Pos lo donars a dos tans d'avantage?

Mos cantars es enois als enoios
Et als plazens plazers. Cui platz razos
Tug li dig son plazen et amoros:
So qu'als us platz als autres es salvatge.


2701, 3794, 7225-6. 

Tals cuja ben aver filh de s'espoza.
Que noi a re plus que cel de Toloza:
Quar s'esdeve que la molher coitoza
Acolh ab se un croi baratador,
Dont ilh rete, plus vil d'un autra toza,
Un filh de que fai heres al senhor.
Per so ai fe que malvestatz se noza
En tal qu'ieu cre que son fils de prior.

Tant es viratz lo mons en desmezura
Que falsetatz es en loc de drechura,
E cobeitatz creis ades e meillura,
E malvestatz es en loc de valor,
E pietatz a d'ostes gran fraitura,
E caritatz fai del segle clamor,
Et es lauzatz qui de dieu non a cura,
E pauc prezatz qui vol aver s'amor.

Qui des en sai entro en la Turquia,
E daus en lai troque part Normandia,
A un savai baron tot o daria,
No cug ni sai que visques ses rancor;
Que greu se fai que fort gran manentia
Son don apai de conquerre major:
Mal li estai aitan gran baronia,
Pos no l'estrai del nom de raubador.

Mais val assatz un ribaut ab pauprieira,
Que viu en patz e suefre sa nescieira,
Q'us coms malvatz que tot jorn fai sobrieira 
D'avols peccatz, que no tem deshonor; 
Qu'al ribaut platz la via dreituriera
E'l coms es las de dieu e de sanctor: 
E quar lo bas hom a valor entieira
E'l coms non pas, pretz ieu mais la melhor.

E que faran li baron de mal aire
Que tot jorn fan lo mal e'l be non gaire?
Quossi poiran los tortz qu'an faitz desfaire?
Que lor enfan seran plus tolledor,
E no daran en l'arma de lor paire
Lo pretz d'un guan, ni negus en la lor:
E li engan qu'auran fag l'enganaire
Retornaran sobre l'enganador.

Non ai talan d'aver aital repaire,
Qu'eras en cant e tostemps mais en plor.

2701, 3794, 7225-6, C.

Tan son valen nostre vezi,
E tan cortes e tan huma,
Que si las peiras eron pa
E que las aiguas fosson vi,
E li poig bacon e pouzi,
No serian larcs tals n'i a.

Tals n'i a, mas no dirai qui,
Que foron porc en Gavauda,
Et en Vianes foron ca,
Et en Velaic foron mausti,
Segon l'afaitamen cani:
Mas quar non an coa rema.

En jurar de femna no m fi
Ni son sagramen no volh ja;
Quar si l metiatz en la ma
Per ver dir un marabeti,
E per mentir un barbari,
Lo barbari gazanhara.

Tals a lo semblan efanti
Que'l sens es de Trebellia, 
E'l lengua de logicia, 
E'l voluntatz d'en Alengri.
Tals a bel cors e saura cri
Que dins a fel cor e vila.

Dig volh aver de Sarrazi
E fes e lei de crestia,
E subtileza de paga,
Et ardimen de Tartari:
E qui es garnit enaissi
Val be messorguier Castella.

Quar fai tort e messorgas di
Atressi com de tals n'i a.

2701, 7225-6.

Una sagala que vivíe a un poble del Matarraña, Pepa,

No sent plus leu carn puden,
Com clerc e prezicador
Senton ont es lo manen. 
Mantenen son siei privat; 
E quan malautia l bat, 
Fan li far donatio
Tal que'l paren noi an pro.
Frances e clerc an lauzor
Del mal, quar be lor en pren;
E renovier e trachor
An tot lo segl' issamen: 
Qu'ab mentir et ab barat
An si tot lo mon torbat,
Que noi a religio
Que no sapcha sa lesso.

Sabs qu'esdeven la ricor
De cels que l'an malamen?
Venra un fort raubador
Que no lor laissara ren,
So es la mortz, que ls abat;
Qu'ab quatr' aunas de filat
Los tramet en tal maiso
Ont atrobon de mal pro.

Hom per que fas tal folor
Que passes lo mandamen
De dieu, quez es ton senhor
E t'a format de nien?
La trueja ten él mercat
Cel quez ab dieu se combat,
Qu'el n'aura tal guizardo
Com ac Judas lo fello.

Dieus verais, plens de doussor, 
Senher sias nos guiren;
Garda d'enfernal dolor
Peccadors e de tormen; 
E solve los del peccat
En que son pres e liat;
E fai lor verai perdo
Ab vera confessio.

2701, 7225, C.

Sermons.

Manel Riu Fillat, no passarás fret si escomenses la "lluita" armada.

Una ciutat fo, no sai quals,
On cazet una ploja tals,
Que tuit l'ome de la ciutat
Que toquet foron dessenat.

Tug desseneron, levat us;
Aquel escapet e non plus,
Que era dins una maizo
On dormia quant aisso fo.

Aquel levet quant ac dormit
E fo si de ploure giquit,
E venc foras entre las gens;
E tug feiron dessenamens.

L'uns fo vestitz, l'autre fon nus, 
L'autr' escupit ves lo cel sus; 
L'uns trais peiras, l'autres astella, 
L'autres esquintet sa gonella.

E l'uns feri, l'autres empeis,
E l'autre cuget esser reis
E tenc se ricamen pels flancs;
E l'autre sautet per los bancs.

L'uns menasset, l'autre maldis;
L'autre ploret e l'autre ris; 
L'autre parlet e no sab que,
L'autre fes maïnas de se.

Et aquel qu'avia son sen 
Meravillet se molt fortmen,
E vi be que dessenat son; 
E gard' aval e gard' amon.

Si negun savi n'i veira:
E negun savi non i a.
Grans meravelhas ac de lor;
Mas molt l'an els de lui major.

Que l vezon estar suaumen:
Cujon qu'aia perdut lo sen, 
Quar so qu'ill fan no l vezon faire. 
A quascun de lor es vejaire.

Que ill son sabis e senatz;
Mas lui tenon per dessenatz.
Qui l fer en gauta, qui en col,
El no pot mudar no s degol.

L'uns l'empenh e l'autre lo bota,
El cuja eissir de la rota; 
L'uns l'esquinta, l'autre lo trai,
El pren colps e leva e cai.

Cazen, levan, à grans gambautz
S'en fug à sa maizo de sautz,
Fangos e batut e mieg mortz;
Et ac gaug quan lor fon estortz.

Aquesta faula es al mon
Semblan et à tug cel quei son.
Aquest segles es la ciutatz
Quez es totz plens de dessenatz;

Que'l major sen qu'om pot aver
Es amar dieu fort e temer,
E gardar sos comandamens. 
Mas ar es perdut aquel sens;

La plueja sai es cazeguda.
Una cobeitatz es venguda, 
Uns orgolhs et una maleza
Que tota la gens ha perpreza.

E si dieus n'a alcun gardat
L'autre l tenon per dessenat,
E menon lo de trop en vil,
Quar non es del sen que son il,

Que'l sens de dieu lor par folia.
E l'amics de dieu, on que sia,
Conois que dessenat son tut, 
Quar lo sen de dieu an perdut;
Et ill an lui per dessenat,
Quar lo sen del mon a laissat.

Ignacico Sorolla Vidal, Natxo Sorolla Mela, sossiollingüista, Penarroija de Tastavins, xarxes.wordpress.com

2701.

Un estribot farai quez er mot maïstratz
De motz novels e d'art e de divinitatz;
Qu'ieu ai en dieu crezensa que fon de maire natz
D'una sancta piusela, per que'l mon es salvatz;
Et es paires e filh e sancta trinitatz,
Et es tres en persona et una unitatz.

E cre que'l cel e'l tro ne fos per el traucatz, 
E'n trabuquet los angels quan los trobet damnatz. 
E crei que sans Johans lo tenc entre sos bratz
E l bateget en l'aigua él flum quan fo propchatz;
E conoc be la senha abanchas que fos natz
Él ventre de sa maire que volve al destre latz.

E cre Rom' e sanct Peire, à cui fon comandatz,
Jutge de penedença, de sen e de foldatz.
Mas so no crezon clergue que fan las falsetatz,
Que son larcs d'aver penr' et escas de bontatz;
E son bel per la cara et orres de peccatz,
E devedon als autres d'aco que fan lor atz;
Et en loc de matinas an us ordes trobatz
Que jazon ab putanas tro' l solelh es levatz,
Enans canton baladas e prozels trasgitatz:
Abans conquerran dieu Caïfas e Pilatz.

Monges solon estar dins los mostiers serratz,
On adzoravon dieu denan las magestatz;
E quan son en las vilas on an lor poestatz,
Si avetz bela femn' o es hom molheratz,
Els seran cobertor, sius peza o sius platz.
E quant els son dessus e'ls cons son sagelatz
Ab las bolas redondas que pendon al matratz,
Quan las letras son clauzas e lo trauc es serratz,
D'aqui eisson l'iretge e li essabatatz,
Que juron e renegon e jogon à tres datz.
Aisso fa monge negre en loc de caritatz.

Mon estribot fenisc quez es tot compassatz,
Qu'ai trag de gramatica e de divinitatz:
E si mal o ai dic, que m sia perdonatz,
Que ieu o dic per dieu qu'en sia plus amatz,
E per mal estribatz CLERGUES.