Mostrando entradas con la etiqueta Cataloingna. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Cataloingna. Mostrar todas las entradas

viernes, 16 de octubre de 2026

Uc de Sant Circ. Longamen ai atenduda

N Uc de Sant Circ.

Hugues de Saint-Cyr. Uc de Saint-Circ, fl. 1213 – 1257


7225, 7614.

N Uc de Sant Circ si fo de Caersi, d'un borc que a nom Tegra. Fils fo d'un paubre vavassor que ac nom n Arman de Saint Circ, per so que'l castels don el fo a nom Saint Circ, qu'es al pe de Sainta Maria de Rocamaior, que fo destruichs per guerra e derrocatz. Aquest n Uc si ac gran ren de fraires majors de se; e volgron lo far clerc e manderon lo à la scola à Monpeslier. E quant eill cuideron que ampares letras, el amparet cansos e vers, e sirventes e tensos e coblas, eill fach eill dich dels valens homes e de las valens domnas que eron al mon ni eron estat: e con aquel sabers s'ajoglari. El coms de Rodes e'l vescoms de Torena si l leverent molt à la joglaria, con las tensos e con las coblas qu'el feiren com lui e'l bons dalfin d'Alvernhe. Et estet lonc temps en Gascoingna paubres, cora à pe cora à caval. Lonc temps estet com la comtessa de Benauges, e per leis gazagnet l'amistat d'en Savaric de Maleon, lo cals lo mes en arnes et en roba. Et estet lonc temps con el en Peitieu et en las encontradas, pois en Cataloingna et en Aragon et en Espaigna, con lo bon rei Amfos e con lo rei Amfos de Leon e con lo rei Peire d'Aragon; e pois en Proensa con totz los barons, pois en Lombardia et en la Marcha. E tolc moiller e fez enfans. Gran ren amparet de l'autrui saber e voluntiers l'enseingnet à autrui. Cansos fes de fort bonas e de bons sons e de bonas coblas; mas no fes gaires de las cansos, quar no fo enamoratz de neguna. Mas se sap feigner enamorat ad ellas ab son bel parlar, e sap ben dire en las soas cansos tot so queill avenia de lor: e ben las sap levar e ben far cazer, quand el lo volia far, ab los sieus vers et ab los sieus digz. Mas pois qu'el ac moiller non fetz cansos.


2701, 7225-6, 7614, C.

Longamen ai atenduda
Una razon avinen
Don fezes canso plazen,
Mas enquer no m'es venguda. 
Donc s'ieu vol de la razo
Qu'en ai far vera canso, 
Ela sera mieg partida 
Canso joioz' e marrida
Lauzan del be qu'ai avut
E plagnen quar l'ai perdut.

Cui dieus vol be cil ajuda:
Qu'à mi volc ben longamen, 
Que m det lo ric joi jauzen
De vos qu'eras ai perduda. 
Ai! dieus, tan plazen mi fo
Lo jois' e tan mi saup bo,
E tant aic avinen vida! 
Mas aoras m'es falhida, 
Que m sent d'aut bas cazegut
E'l cor de tot joi mogut.

De l'onor qu'ai receubuda
Del vostre cors covinen
Ai mon cor trist e dolen;
Quar vei que'l voler vos muda
Qu'aviatz en la sazo;
Quan dieus volia mon pro.
Ai! tan mi dol la partida!
E si l'amors es fenida,
Mal ai vostre cors vezut
E'l be quei es conogut.

Fola domna pens' e cuda
Que leu pren so que dissen,
E per fol nesci parven
Ai vista tal decazuda,
Qu'estava en ric resso
De valor e de faisso.
Quar cela que foudatz guida
Cuja s'esser enrequida,
Quan ve que siei fag menut
Intran en crim et en brut.

E pos domn' es deissenduda
Per blasme de fallimen
Non a mais retenemen, 
Qu'onors de lonh la saluda.
Quar de justa fallizo
Troba greu domna perdo,
Ans li corr quascus e l crida
Et ans que torn' en oblida
Lo crims a tan corregut
Qu'ilh es tornad' en refut.

Domna, sius es irascuda
Vas me, ges nous me defen
Nius me tolh nius vau fugen; 
Qu'anc, pois vos aic conoguda,
Non agui m'entensio
En autra si en vos no.
Quar vos m'es tant abelida 
Que d'autra no volh guerida, 
Ni ses vos no volh m'ajut 
Dieus, ni m don joi ni salut.

Lai on non es conoguda
Dreitura ni fallizo,
Qui va demandar razo? 
E lai on blasmon fallida
Degr' esser onors grazida:
Mas ieu ai tart conogut 
So que m notz ni m'a nogut.

Guillems de Berguedan. Cansoneta leu e plana,

Guillems de Berguedan.

Guillems de Berguedan



2701, 7225.

Guillems de Berguedan si fo un gentils bars de Cataloingna, vescoms de Berguedan, seingner de Madorna e Derriechs, bons cavalliers e bons guerrers. Et ac gran guerra con Raimon-Folc de Cardona, qu'era plus rics et plus grans qu'el. Et avenc se que un dia se trobet con Raimon-Folc et ausis lo malamen: et per la mort d'en Raimon-Folc el fo deseretatz. Longa saison lo mantenguen siei paren e siei amic; mas tuit l'abandoneren, per so que tuich los escogosset, o de las moillers, o de las fillas, o de las serrors (serors), que anc no fos negus que lo mantengues, mas d'en Arnaut de Castelbon, qu'era un valenz hom, gentils e grans d'aquela encontrada. Bons sirventes fetz on disia mals als uns e bens als altres; e se vana de totas las domnas queill soffrian amor. Mout li vengon grans aventuras d'armas et de dompnas, e de grans desaventuras. Pois l'aucis uns peons.

7225.

Cansoneta leu e plana,
Leugereta, ses ufana,
Farai e de mo marques,
Del trachor de Mataplana,
Qu'es d'engans frazitz e ples.
A! marques, marques, marques,

Marques, ben aion las peiras
A Melgurs de pres Someiras
On perdes de las dens tres:
Ni ten dan, que las primeiras
I son e noi paron ges.
A! marques, etc.

Del bratz nous pretz una figa,
Que cabrella par de biga
E portatz lo mal estes:
Ops i auriatz ortiga
Que'l nervi vos estendes.
A! marques, etc.

Marques, qui à vos se fia,
Ni à amor ni paria,
Garder se deu totas ves
Cum que s'ane de clar dia;
De nueg ab vos non an ges.
A! marques, etc.

Marques, ben es fols qui s vana
Qu'ab vos tenga meliana
Meins de braias de cort ves:
Et anc fils de cristiana
Pejor costuma no mes.
A! marques, marques, marques, 
D'engans etz frazitz e ples.

C.

Cossiros cant e plang e plor
Pel dol que m'a sazit e pres
Al cor, per la mort mon marques
En Pons lo pros de Mataplana,
Quez era francs, larcs e cortes,
Et ab totz bos captenemens;
E tengutz per un dels meillors
Que fos de San Marti de Tors
Tro Cerdai' e la terra plana.

Loncs cossiriers ab greu dolor
A laissat, e nostre paes
Ses conort, que non i a ges,
En Pons lo pros de Mataplana.
Pagans l'an mort; mas dieu l'a pres 
A sa part, que l sera garens
Dels grans forfagz et dels menors;
Que'ls angels li foron autors 
Quar mantenc la lei cristiana.

Marques, s'ieu dis de vos folor
Ni motz vilans ni mal apres,
De tot ai mentit e mespres.
Qu'anc pos dieus basti Mataplana
Noi ac vassal que tan valgues,
Ni que tan fos pros ni valens,
Ni tan onratz sobre'ls aussors,
Ja s fosso ric vostr' ancessors: 
E non o dic ges per ufana.

Marques, la vostra desamor
E l'ira qu'é nos dos se mes, 
Volgra ben, se à dieu plagues,
Fos del tot patz per bona fes.
Que'l cor n'ai trist e vauc dolens
Quar no fui al vostre secors,
Que ja no m'en tengra paors
Nous valgues de la gent trufana.

En paradis él loc meillor,
Lai o'l bon rei de Fransa es,
Prop de Rotlan sai que l'arm'es
De vos marques de Mataplana:
E mon joglar de Ripoles
E mon Sabata eissamens
Estan ab las domnas gensors,
Sobre pali cobert de flors,
Josta'n Olivier de Lausana.

Berrengiers de Palazol, Pararols ou Palou. S'ieu sabi' aver guizardo

Berrengiers de Palazol, Pararols ou Palou.
7225.

Berrengiers de Palazol si fo de Cataloingna, del comtat de Rossillon. Paubres cavalliers fo, mas adregz et enseingnatz, e bons d'armas. 
E trobet ben cansos: e cantava de n'Ermessen d'Avignon, moiller d'en Arnaut d'Avignon, fils de na Maria de Peiralada.

Berrengiers de Palazol si fo de Cataloingna, del comtat de Rossillon.


2701, 7226.

S'ieu sabi' aver guizardo
De canso, si la fazia,
Ades la comensaria
Cuendeta de motz e de so.
Que perdut n'ai mant bel cantar,
Per qu'eras m'en pren espavens;
E si n'ai estat alques lens,
No m'en deu hom ocaizonar.

Qu'amadaus aurai en perdo
Longuamen, en aital guia
A ma bela douss'amia,
Qu'anc re nous plac no m saupes bo;
Ni anc res no saubi pensar
Qu'à vos fos pretz ni honramens,
Qu'al tost far no fos plus correns
Que si'n degues m'arma salvar.

E ja dieus amia no m do
S'en lieis mos cors se fadia.
La flor de la cortezia,
Ella m'aura o autra no,
Quar sol à lieis m'estug e m gar:
E son aissi sieus solamens,
Qu'autre solas m'es eissamens
Co qui m fazia sols estar.

E no farai plus lonc sermo;
Quar on plus la lauzaria,
Del laus sol qu'en remanria
Cent domnas aurian ne pro;
Qui sabia ben devisar
Las beutatz e'ls ensenhamens,
E la cortezi' e lo sens
Aissi com s'escairia far.

Aissi fenira ma canso;
E no volh plus longa sia,
Que plus greu la n'apenria
Mo senher, e siei companho,
Lo coms Jaufres, que dieus ampar
Quar es adretz e conoissens;
E fai tan de rics fach valens,
Lauzengier no l pot encolpar.

domingo, 11 de octubre de 2026

Guillem de Cabestanh. Lo dos cossire Que m don' amor soven,

Guillem de Cabestanh.

2701, 7225, 7614.

Guillem de Cabestanh.


Guillem de Cabestanh fo un gentils castelas del comtat de Rossilhon, que confinava con Cataloingna e con Narbones. Mot fo avinens hom de la persona, e presatz d'armas, e de servir e de cortesia; e bos trobaires. 

Et avia en la soa encontrada una domna que avia nom madomna Sermonda, moiller d'en Raimon de Castel-Rossilho, qu'era mot ric e gentils, e braus, e mals et orgoillos. Longamen l'amet en G. de Cabestanh, e'n fet motas bonas cansos; e la domna l volc tan de be que l fey son cavayer, et esteron ab gran joi essems lonc temps. E fon dic al marit d'ela, don el n'ac gran gelosia; et enserret la en una tor, e li foron faitz man desplazer, don G. de Cabestanh ac gran dolor; don fes una canso:

Lo dos cossire

Que m don' amor soven.

E quan R. entendet la canso crezet que fos de sa moiller, quar dis en una cobla:

Tot quan fas per temensa

Devetz en bona fei

Penre, neis quan nous vei.

Et aquest mot entendet: e mandet lo marit à 'n G. que vengues à parlamen. E menet lo ab si foras lonh del castel, et à trassio el li tolc la testa e mes la en un cavayrol; e trais li lo cor del ventre, e fes lo portar à un escudier à son alberc. Et intret s'en él castel, e fes lo cor raustir e far pevrada, per so la domna s'agradava fort de cor de salvaizina, e fes lo manjar à sa molher en semblan qu'el ne manjes. E quan l'ac manjat, el li dis que so que avia manjat era 'l cor d'en G. de Cabestanh, e mostret li la testa, e demandet si l'era estat bos. E la domna conoc la testa, e dis que tan bos li era estat, que jamais autre manjar ni autre beure no l tolria la sabor. El marit, quant o auzi, correc li dessus ab l'espaza; e la domna ac paor e fugi al balcon, e se laisset cazer jos e fo morta.

Et aquest mal fo sauputz per tota la terra, don fo mot gran tristeza de la domna e d'en G. de Cabestanh. Et ajusteron se los parens d'en G. e de la domna, e totz los cortes cavayers d'aquela encontrada, e guerrejeron R. de Castel-Rossilhon. El rei Amfos d'Arago venc en la terra, quan saup lo fag, e pres R de Castel-Rossilho, e fes metr' en G. de Cabestanh denan l'us de la gleiza de San Joan à Perpinhan, e la domna ab el. 

E fon una longa sazo que tug li cortes cavayer e las domnas gentils de Cataluenha e de Rossilho, e de Sardanha e de Narbones, venian far cascun an anoal per lur armas aital jorn quan moriro, pregan nostre senhor que lur agues merce.

Aissi com avetz auzit lo rei pres R. de Castel-Rossilho e l deseretet, e l tolc totz sos castels, e l fes morir en sas preisos, e donet totz sos bes als parens d'en G. e de la domna.

La rosada del matí, rosades; châtelain, catalán, català, catalá, catalan, castell, castellán, castellano, castlà, castla,


2701, 7225-6, 7614, 7698, C.


Lo dos cossire

Que m don' amor soven,

Domna, m fai dire

De vos mans vers plazen.

Pessan remire

Vostre cors car e gen,

Qu'am e dezire

Mais que no fas parven.

E si tot me delei,

Ges per tan nous abnei,

Anceis vas vos soplei

Ab franca bevolensa.

Domn' en cui beutatz gensa,

Mantas vetz oblit mei

Que laus vos e mercei.


Tot jorn m'azire

L'amor queus mi defen,

S'ieu ja'l cor vire

Ves autr'entendemen.

Tout m'avetz rire

E donat pessamen.

Plus greu martire

Nuls hom de mi no sen;

Quar vos qu'ieu plus envei

De re qu' él mon estei

Desautorc e mescrei,

E dezam en parvensa.

Tot quan fas per temensa

Devetz en bona fei

Penre, neis quan nous vei.


En sovinensa

Tenc la car' e'l dous ris,

Vostra valensa

E'l bel cors blanc e lis.

S'ieu per crezensa 

Estes vas dieus tan fis,

Viu ses faillensa

Intres en paradis. 

Qu'aissi soi ses totz cutz 

A vos de cor rendutz, 

Qu'autra jois no m'adutz; 

Q'una no porta benda 

Qu'ie'n prezes per esmenda 

Baizar, ni fos sos drutz, 

Per las vostras salutz.


Ades comensa

L'amor, e m'abelis

La captenensa

De vos cui soi aclis.

Be par que m vensa

Vostr' amor, qu'ans queus vis

Fon m'entendensa

Queus ames e servis;

Qu'ab vos soi remazutz

Sols e ses tot ajutz;

E n'ai d'autres perduts

Mans dos: qui s vol los prenda,

Qu'à mi platz mot qu'atenda,

Ses totz covens saubutz,

Vos don m'es jois vengutz.


Dieus! co seria

Qu'ieu merce no trobes

Ab vos amia,

La genser qu'anc nasques!

Qu'ieu noich e dia,

Ginolhos e de pes,

Sancta Maria

Prec vostr' amor mi des.

Qu'ieu foi noiritz enfans

Per far vostres comans;

E ja dieus no m'enans

S'ieu ja m'en voill estraire.

Pros domna de bon aire

Sufretz qu'ieu bais los gans,

Que del plus soi duptans.


Ans que s'estenda

En mon cor la dolor,

Merce descenda

En vos, domn', et amor.


Joi vos mi renda

E m lonh sospir e plor; 

Nous o defenda

Paratge ni ricor:

Qu'oblidatz m'es totz bes 

S'ab vos no m val merces. 

Ai! bella dossa res, 

Ben feratz que corteza

S'al prim queus aic conqueza

M'amassetz, o non ges, 

Qu'eras no sai com s'es.


No trob contenda

Contra vostra valor;

Merces vo'n prenda

Tal qu'à vos si' honor.

Ja no m'entenda

Dieus mest siei pregador,

S'ieu vol la renda

Dels quatre reis major, 

Per qu'ab vos no m valgues 

Merces e bona fes;

Que partir no m posc ges

De vos, en qui s'es meza 

M'amor: e si fos preza 

En baizar, eus plagues, 

Ja no volgra solves.


Anc res qu'à vos plagues, 

Franca domna corteza,

No m'estet tan defeza

Que ieu no la fezes, 

Ab que far o saupes.


En Raimons, la beleza 

E'l bes qu'en midons es

M'an sai lassat e pres.



Micer Guiglielmo del Rosselló done a minjá a la seua dona lo cor de micer Guiglielmo Guardastagno, mort per nell y amat per nella; lo que sabénu ella después, se avíe de una finestra alta y se mate, y es enterrada en lo seu amán. //

domingo, 4 de octubre de 2026

18. Amerigo di Belenoi, Nuills hom non pot complir adrechamen

18. Amerigo di Belenoi. *

Secondo la lezione del canz. B (Mahn, Gedichte der Troubadours, n. 77).

Raynouard, choix, poésies, troubadours, kindle

so q'a en cor, sitot quan el eis fai
noil sembla pauc ni ama ab cor verai,
puois que cuja amar tant finamen
c'aitals cujars descreis e l'autre enanssa;
mas eu non am jes per aital semblanssa,
anz jur per lieis q'ieu teing al cor plus car,
cum plus l'am fort la cuig petit amar.
Petit l'am eu, segon so q'ieu enten,
c'onor ni be mas tant qant l'am non ai;
e s'ieu l'ames tant cum a lieis s'eschai,
en fora reis d'amor e de joven
e de rics faitz; mas hom non ha honransa
par al sieu pretz; pero tant greu pesanssa
n'ai e mon cor, car los faitz non puosc far,
qels mals q'ieu trac degra per faitz comtar.
C'aicel que vol e non pot per un cen
trai pejor mal que cel qui pot e fai;
car lo poders apodera l'esglai,
q'el tol als rics l'amoros pessamen.
Mas cill en cui ai tota m'esperanssa,
val tant qu'il sap ab tant fina acordanssa
conquerre pretz e si eissa gardar,
q'anc pauc ni trop no fetz de nuill affar.
Qand e mon cor remir son bel cors gen,
lo douz pensars m'abellis tant em plai
c'ab joi languisc, e car eu no l'am mai,
muor de desir on plus l'am coralmen;
que tant volgra qem cregues s'amistansa
tro q'ieu moris o qu'il n'agues piatanssa.
qel jois d'amor, qan dompnal vol donar,
non pot mais tant qant hom l'ama pojar.
Nil dons non val a cellui qui lo pren
ren mas aitan qant s'en dona de jai;
doncs sis pensa mi donz lo joi q'aurai
del sieu ric don, si 'n lieis merces dissen,
q'estiers non ai de ren nuilla fianssa,
ill e merces farant bona acordanssa;
car merces fai ric dur cor acordar
ab leial cor vencut per sobramar.
Vas la bella n'Elionor t'enansa,
chansos, q'en lieis pren bos pretz meilluransa,
qu'ieu la tramet a lieis per meillurar;
e si ta dis, poiras segur anar;
E sis dona nuill regart al passar
el nom de foill vai e not cal doptar.

* Biografia, secondo il testo edito dallo Chabaneau (op. cit. p. 50): 
N'Aimerics de Belenoi si fo de Bordales, d'un castel que a nom l'Esparra, neps de maestre Peire de Corbiac. clercs fo, mas pois si fez joglars; e trobet bonas chansos e bellas & avinens d'una domna de Gascoingna, que avia nom Gentils de Rius, e per leis estet long temps en aquella encontrada. pois s'en anet en Cataloingna, & estet lai entro qu'el moric.

N'Aimerics de Belenoi si fo de Bordales, d'un castel que a nom l'Esparra, neps de maestre Peire de Corbiac.