Mostrando las entradas para la consulta Cairels ordenadas por fecha. Ordenar por relevancia Mostrar todas las entradas
Mostrando las entradas para la consulta Cairels ordenadas por fecha. Ordenar por relevancia Mostrar todas las entradas

domingo, 25 de octubre de 2026

Peire Guillem. Lai on cobra sos dregs estatz,

Peire Guillem, nouvelle allégorique.

Peire Guillem. Lai on cobra sos dregs estatz,



Ms. de Paris, fr. 22543, fol. 147 (R). - Grdr. § 19, p. 22. St. p. 46.

Lai on cobra sos dregs estatz,
que naicho las flors per los pratz,
e brotono bruelh e boscatge,
e son gai li auzel salvatge
e li albre vestit de nuo,
ieu m'estava a Castelnuo.
E levie me un jorn mate: (y me vach eixecá un día pel matí)
era dos temps, clars e sere, (dous: dols; cla, seré, sereno)
ses bruma e ses ven e ses nauza, (ses : sense)
el temps que chanta la alauza, (laudeta, lauzeta, alouette)
lai en Pascor. (primavera)
Et ieu volgui vas mo senhor
anar, que te cort a Murel, (Muret, v. 1213.)
per que l'anar me fo plus bel,
e cochie fort mos cavaliers (cochie : vach doná pressa; cochar)
que digo a lors escudiers
que prenguan lors armas de briu,
qu'enquer passarem Corbairiu, (Corbolium, Corbeil?)
si l dia dura.
Ab tant anie m'en l'anbladura
tot mon cami,
parlan d'en Folcuens e d'en Gui,
cal amet mai.
Ab tant vec vos venir de lai
un cavazier, (cavalier, cavallier; caballé)
bel e gran e fort e sobrier
e lonc e dreg e ben talhatz! (lo contrari a Mario Sasot)
Dir vos ai a que l conoscatz:
tot so que l ve de lhui fa festa,
que l peal a bloy sus en la testa, (pel rubio; bloy, bloi; blonde)
e fon per la cara vermelhs,
car tocat l'i ac lo solelhs,
qu'escapatz fo del clar mati.
Et anc nulhs hom que fos aqui
non vi plus gay ni menhs iros.
Los huelhs ac vars e amoros,
e l nas fo bels e gen formatz,
e las dens foro, so sapchatz,
plus blancas que non es argens;
la boca fresca e rizens;
larc ac lo col, la gola blanca
plus que neus ni flors sus en branca;
amplas espallas e costatz, (com Daniel Vives Albesa)
e pels flancs fon gros e cairatz;
lonc cors e dalgatz per sentura: (prim; delgat; delgado)
e fon larcs per la forcadura,
cambas e coichas de faisso.
El pe portet un sabato
de safis, fag ab esmerauda,
de l'autre pe anet en caussa.
Et el anet vestit de flors,
totas de diversas colors;
mantel e blial de violas
portet, e sobrecot de rozas,
e caussas de vermelhas flors,
que negus hom non vi gensors;
et ac el cap una garlanda
de flor de gaug ab alamanda.
E dirai vos del palafre
cals fo, que non mentrai de re:
la coa ac negra e l'una anca,
e l'autra com avori blanca; (avori : evori : ivory : marfil)
e l'espalla drecha ac biza,
e la senestra tota griza, (esquerra, zurda)
la cri e la testa vermelha,
et ac gruegua l'una aurelha, (y teníe groga una orella)
e per l'al res el fo ferrans,
e no fon trop pauc ni trop grans.
De la sela, senes messonja,
puesc vos dire cossi fo conja:
tug li arsso foro de jaspe
e la sotzsela d'un diaspe,
e l cuer fo d'una serpentina
que valc tot l'aver de Mecina. (Messina)
L'us estriop fo de calssadoine (v. estruep; estribo)
e l'autre fo de cassidoine.
Lo fre ni l peitral, ses doptansa,
comprar no poiria l rei de Fransa,
e que lhi valgues l'emperaire;
car tot lo tesaur del rei Daire
valo doas peiras que i so;
et anc lauram d'aital faisso
non vi mais nuls hom bateiatz;
que l'aver de trenta ciotatz
val lo carboncles qu'es al fre,
que la nug escura al sere
vira cum pel bel jorn d'estiu.
Anc cavasier plus agradiu
no vitz, plus bel ni plus auzart.
Et anet li de l'autra part
una dona mial tans plus bela
que glai ni flor, can renoela;
ni neu ab gel, can cai en branca,
non es de la mitat tant blanca
cum la gola ni ls pes ni ls mas. (gola, peus, mans)
E de la cara soi certas
qu'es plus blanca e plus colorada
que roza de mai brotonada:     (rosa de mach; rosa de mayo)
veus tota sa fina color!
E portet garlanda de flor
eus cabels que son lonc e saur,
que per ma fe sembleron d'aur,
tant foron belh e resplandens.
Huels amoros, gais e plazens (ulls; una de les varians)
ac, e non cara estrunada,
e fon graila e grassa e dalgada,
e no portet vestir de sirgua,
ans portet be vestir de lhirgua,
mantel e blial e gannacha.
Plus fo escaficha e be facha
que dona qu'hom puesca trobar;
car anc Dios non formet sa par (Deu, Deus)
de gran beutat e de cunhtia.
E que voletz que plus vos dia? (y qué voléu que mes tos diga)
Que l fre e l peitral e la sela     (freno, pitral, cadira : silla)
val mai que l'aver de Castela (Castella, Castilla)
ab los cinc regemes d'Espanha. (los sing reinos de España)
E l palafre fon de Bretanha,
e es plus vertz qu'erba de prat,
e fo vermelha la mitat,
e la cri e la coa saissa;
e per la cropa una faissa (grupa, faixa)
ac plus blanca que flor de lir; (mes blanca que flo de lis: lliri)
e valc dos tans, senes mentir,
que l palafre del cavasier.
Ab tant vec vos un escudier
e una donzela apres! (y una donsella después, detrás)
E fo m veiaire que portes
un arc d'alborn, bel per mezura,
e tres cairels a la sentura
don l'us es resplendens d'aur fi
e l'autre d'acier peitavi,
gent furbit e gent afilat; (afilat, esmolat)
e l ters es de plum roilhat, (plom)
ab una asta torta de boih,
ab que fier tot amador moih
e amairitz, cant vol trair.
De la donsela, ses mentir,
no sai si s'es bruna ni blanca,
que ls cabels li van tro part l'anca,
si que cobren tota la sela,
qu'om non ve arsso ni sotzsela;
davan li van tro a l'artelh.
E portet un blial vermelh;
mas ieu no sai si s'es be facha, (pero yo no sé si está ben feta)
que, cum si agues capa o gannacha, (com si tinguere capa, garnacha)
la cobro per tot li cabelh.
Et anc no vitz plus bel parelh
del donzel et de la donzela.
E que cuiatz que faria ela?
Anet chantan un chan noel,
si qu'entendo l boi e li auzel
e s'en laissavo de chantar. (s'en dixaben o dixáen de cantá)
E chantet gent, azaut e clar,
e dih: "Dona ses amador
e cavasier senes amor
per tal qu'om los pogues triar
de mest cels qu'amon leialmen;
e dona c'ama per argen
ni sap son mercat al colgar,
volgra l'avengues ad anar
en camia desafiblada."
Ab tant vec vos per meg l'estrada
venir la dona e l cavasier!
Et ieu saludie los premier 
e dissi: "Senher, Dios vos sal
e vos gart d'ira e de mal,
vos, la dona e la companhia."
Et el dih: "Dios vos benezia,
Peire Guillem, e us laih trobar
dona que us am de cor leial,
que tant lonc tems l'avetz sercada."
“Senher, et ieu ja l'ai trobada,
de cui soi ieu mial tans que mieus.”
"E vos podetz ben esser sieus,
Peire Guillem, qu'ilh non es vostra."
“Senher, pel bel semblan que m mostra
me teni de lies per paguatz."
“Aichi paih hom d'amor los fatz,”
dih la dona, “bels amics fraire.”
“Dona, e s'ieu l'am ses cor vaire,
no me pot be valer merces?”
"Amics, e merces, en que n'es, 
que anc noca fo en son repaire?”
"E i fo, dona, ges non a gaire,
que volc qu'eu fos ses autre sieus."
"A mal senhor laissa hom sos fieus,
amics," so dih lo cavasiers.
"E qui no pot passar estiers,
senher, per que los laissara?"
"Peire Guillem, car servira
cum hom forssatz, c'als non pot faire".
"Senher, per l'arma vostre paire,
diguatz me, don me conoissetz,
mas ta soven me mentavetz?
Car remanetz enuegh ab mi,
car anc per ma fe non aigui
un osde que tant m'abelis,
ni anc nulh tems home no vis
que ta be fos per tos tems vostre.
Doncs estatz ab mi que us o mostre,
qu'eu vos o quier per amor Dio."
"E no remanra aitant lio,"
s'a ditz la dona, “mas li platz.
Mas pres de fontaina e de pratz
nos matetz, e pres de boscatge,
car li castel nos so salvatge;
mas nos partim dels Catalas,
que menhs n'i trobam de vilas
que de gentils de l'encontrada."
“Dona, en bela alberguada
estaretz, e luenh de castel.
En un verdier, claus de rauzel,
estaretz sotz un bel laurier, (v. novas del papagai)
on cor fontaina sul gravier,
fresca, freja, clara e genta."
"Aital fontaina m'atalenta,"
dih la dona e l cavasier.

viernes, 23 de octubre de 2026

Raimbaut de Vaqueiras. Era pot hom conoisser e proar + Truan, mala guerra

Raimbaut de Vaqueiras.

Rambaud de Vaqueiras. Raimbaut.


I. 

Era pot hom conoisser e proar
que de bos faitz ren Deus bon gazardo,
qu'al pro marques n'a fait esmend' e do,
e il fai son pretz sobre ls melhors poiar
tant que l crozat de Frans' e de Campanha
l'an quist a Deu per lo melhor de totz
per recobrar lo sepulcr' e la crotz
on fon Jesus, que l vol en sa companha,
l'onrat marques, et a il Deus dat poder
de bos vassalhs e de terr' e d'aver
e de ricor per melhs far so que l tanha.
Tant a d'onor e vol onratz estar,
qu'el onra Deu e pretz e messio
e si mezeis que, s'eron mil baro
ensems ab lui, de totz si sap honrar,
qu'el honra ls seus et honra gent estranha.
Per qu'es desus quan autre son desotz,
qu'a tal honor a levada la crotz
que non par ges mais honors li sofranha,
qu'ad honor vol est segl' e l'autr' aver,
Deus a l dat forsa, genh e saber
co ls aian dos, e tant quan pot s'en lanha.
Cel que fetz air' e cel e terr' e mar
e freit e caut e ploia, vent e tro,
vol qu'el seu guit passen mar tuit li bo,
si cum guidet Melchion e Gaspar
en Bethleem, que l plan e la montanha
nos tolon Turc, e Deus no n vol dir motz.
Mas a nos tanh, per cui fo mes en crotz,
que lai passem; e qui que sai remanha
vol s'avol vid' e sa greu mort vezer,
qu'en lait peccat estam qu'om deu temer,
don quecs er soutz s'en flum Jordan se banha.
Mas tan nos fai nostres peccatz torbar
que mort vivem e no sai dire quo,
qu'un non i a tan galhart ni tan pro,
qu'a un plazer non ai' autre pesar,
ni es honors qu'ad anta no s'afranha,
quar contr' un gaug a l plus rics mil corrotz.
Mas Deu es gauz per qu'om si senh' en crotz,
per que non pot perdre qui lui gazanha:
per qu'eu am mais, s'a lui ven a plazer,
de lai morir que sai vius remaner
en aventura, fos mi' Alamanha.
Deus se laisset vendre per nos salvar,
e'n receup mort e'n sofri passio,
e l'auniron per nos Juzeu fello,
e'n fon batutz e liatz al pilar
e fo per nos en tormen e en fanha,
e correiatz de correias ab notz
e coronatz d'espinas en la crotz:
per qu'a dur cor totz hom que l dan non planha
que ns fan li Turc que volon retener
la terr' on Deus volc vius e mortz jazer,
don nos eschai grans guerr' e grans mesclanha.
Nostr' estol guit sans Nicolaus de Bar,
e il Campanhes dressen lor gonfano,
e l marques crit Monferrat e Leo,
e l coms flamencs Flandres als grans colps dar,
e feira i quecs qu'espaz' e lansa franha,
que leu aurem los Turcs sobratz e rotz
e cobrarem el camp la vera crotz
qu'avem perdud; e il valen rei d'Espanha
fassan grans osts sobre Maurs conquerer,
que l marques vai ost e setge tener
sobre l soudan e pass' en breu Romanha.
Nostre Senher nos mand' e ns ditz a totz
qu'anem cobrar lo sepulcr' e la crotz:
e qui volra esser de sa companha,
moira per lui, si vol vius remaner
en paradis, e fassa son poder
de passar mar e d'aucir la gen canha.
Francs Cavaliers, per cui fas sos e motz,
no sai si m lais per vos o m leu la crotz;
ni sai cum an ni sai consi m remanha,
quar tan mi fai vostre bels cors plazer,
qu'eu mor si us vei e, quan no us posc vezer,
cuit morir sols ab tot' autra companha.

II.

Truan, mala guerra
sai volon comensar
domnas d'esta terra
e vilas contrafar.
En plan o en serra
cuidan ciutat levar
ab tors:
quar tan poia l'onors
de leis, que sotzterra
lor pretz e l seu ten car,
qu'es flors
de totas las melhors:
na Biatritz. Car tan lor es sobreira
qu'encontra leis faran totas senheira
e guerr' e foc e fum e polvereira.
La ciutatz s'ajosta,
e fan murs e fossatz.
Domnas ses semosta
i venon de totz latz,
si que pretz lor costa
e jovens e beutatz.
E m pes
que l filha del marques
n'aura dura josta;
car a conques en patz
totz bes
e totz bos aibs cortes:
e quar es pros e franch' e de bon aire,
non estara plus en patz que sos paire,
que tornatz es a lansar et a traire.
Domnas de Versilha
volon venir en l'ost,
Sebeli e Guilha,
e na Riqueta tost;
la mair' e la filha
d'Amsiza, quan que cost.
Apres
ven de Lenta n'Agnes,
e de Ventamilha
na Guilhelm' a rescost.
Empres
er la ciutatz en pes.
De Canaves i ven molt gran companha,
de Surian, e domnas de Romanha,
na Tomazin' e l domna de Suranha.
Engles e Garsenda
e Palmeir' e n'Auditz,
n'Aud' e na Berlenda
n'Agnes e n'Eloitz, 
volon que lor renda
joven na Biatritz;
si no,
las domnas de Ponso
en querran esmenda.
Car lai, part Mon Senitz,
somo
la ciutatz contenso,
qu'ades guerrei leis qu'es tan bon' e bela,
que sos gens cors tol a la damizela
et a totas color fresqu' e novela.
Maria la Sarda
e l domna de San Jortz,
Berta e Bastarda,
mandon tot lor esfortz,
que joves Lombarda
no rest de sai los portz.
E sai
qu'a na Biatritz plai,
quar lor reiregarda
non pot esser tan fortz
qu'esglai
lo seu fin pretz verai.
Donan lor senh, cavalcon ab gran joia;
fag an ciutat et an li mes nom Troia;
poestat fan de midons de Savoia.
La ciutatz se vana
de far ost en arrenc,
e sona l campana,
e lo velhs comuns venc
e ditz per ufana
que chascuna desrenc.
Pois ditz
que l bela Biatritz
es tan sobeirana
de so que l comuns tenc
c'aunitz
n'es totz e desconfitz.
Trompas sonon e la poestatz cria:
"Demandem li beutat e cortezia,
pretz e joven." E totas cridon: "Sia!"
La ciutatz si voia
e movon lor carros,
e l velhs comuns poia,
e geton en lor dos
cuirassas de troia
ab que cobron lor os.
Gambais
an et arcs e carcais,
e non temon, ploia
ni mals temps no lor nos.
Oimais
veirem de grans assais.
De totas partz comenson a combatre;
na Biatritz cuidan de pretz abatre;
mas non lor val, s'eran per una quatre.
Per lor murs a fendre
fan engenhs e carels
e calabres tendre,
gossas e manganels,
foc grezesc acendre,
e fan volar cairels.
De jos
trencan murs ab bossos.
Per tal no s vol rendre
lo seus gentils cors bels
joios,
fatz de belas faissos.
Totas cridan: "Aiuda, tras l'esponda!"
l'un' a l'autra; la tersa ten la fronda,
e trazon tuit li genh a la redonda.
Na Biatritz monta,
e va s de pretz garnir;
ausberc ni porponta
non vol, e vai ferir.
Cel' ab cui s'afronta
es certa de morir;
e jonh
et abat prop e lonh.
Fait a mainta jonta
si que l'ost fai partir;
pois ponh
tant que l carros desjonh.
Tanta n'a prez' e derrocad' e morta,
que l velhs comuns s'esmai' e s desconorta
tro que Troia l'enclaus dedins la porta.
Na Biatritz, be m plai quar etz estorta
a las velhas, que l vostres gens cors porta
pretz e joven, qu'a lor proeza morta.
Bels Cavaliers, vostr' amors mi conorta
e m dona joi e m'alegr' e m deporta,
quant autra gens s'esmai' e s desconorta.

Bertran de Born. Ieu m'escondisc, dompna, que mal non mier ++

Bertran de Born.

Bertran de Born. Ieu m'escondisc, dompna, que mal non mier



I. 

Ieu m'escondisc, dompna, que mal non mier
de so que us an de me dich lauzengier;
per merce us prec qu'om no puoscha mesclar
lo vostre cors fi, leial, vertadier,
humil e franc, cortes e plazentier,
ab me, domna, per menzonjas comtar.
Al primier get perd' ieu mon esparvier
que l m'aucian el ponh falco lanier
e porten l'en qu'ieu l lor veia plumar,
s'ieu non am mais de vos lo consirier
que de nul' autr' aver lo desirier
que m don s'amor ni m retenh' al colgar.
Autr' escondich vos farai plus sobrier,
e no mi puosc orar plus d'encombrier:
s'ieu anc falhi ves vos neis del pensar,
quan serem sol en chambr' o dintz vergier,
falha m poders deves mon companhier
de tal guisa que no m puosch' aiudar.
S'ieu per jogar m'asset pres del taulier,
ja no i puoscha baratar un denier,
ni ab taula presa non puosch' intrar,
anz get ades lo reirazar derier,
s'ieu autra domna deman ni enquier
mas vos, cui am e desir e tenh char.
Senher si' eu de chastel parzonier
et en la tor siam quatre parier,
e ja l'us l'autre no ns poscham amar,
anz m'aion ops totz temps arbalestier,
metg'e sirven e guachas e portier,
s'ieu anc aic cor d'autra domna amar.
Ma dompna m lais per autre chavalier,
e puois non sapch' a que m'aia mestier;
e falha m vens quan serai sobre mar;
en cort de rei me batan li portier
et en cocha fassa l fugir primier,
si no mentit cel que us anet comtar.
Domna, s'ieu ai mon austor anedier,
bel e mudat, be prenden e maisnier,
que tot auzel puoscha apoderar,
cinh' e grua et aigron blanc e nier,
volrai lo donc mal mudat, gallinier,
gras, debaten, que no puoscha volar.
puois ab mi dons m'avetz mes destorbier,
be lauzera que m laissassetz estar.

II.

Si tuit li dol e lh plor e lh marrimen
e las dolors e lh dan e lh chaitivier
qu'om anc auzis en est segle dolen
fossen ensems, sembleran tuit leugier
contra la mort del jove rei engles,
don rema pretz e jovens doloros
e l mons oscurs e teintz e tenebros,
sems de tot joi, ples de tristor e d'ira.
Dolen e trist e ple de marrimen
son remasut li cortes soudadier
e lh trobador e lh joglar avinen;
trop an agut en mort mortal guerrier,
que tout lor a lo jove rei engles
vas cui eran li plus larc cobeitos:
ja non er mais ni no crezatz que fos
vas aquest dan el segle plors ni ira.
vanar ti potz que l melhor chavalier
as tout al mon qu'anc fos de nula gen;
quar non es res qu'a pretz aia mestier,
que tot no fos el jove rei engles:
e fora mielhs, s'a Dieu plagues razos,
que visques el que maint autr' enoios
qu'anc no feiron als pros mas dol et ira.

D'aquest segle flac, ple de marrimen,
s'amors s'en vai, son joi tenh mensongier,
que re no i a que no torn en cozen;
totz jorns veuzis e val mens huoi que hier;
chascus si mir el jove rei engles
qu'era del mon lo plus valens dels pros:
ar es anatz sos gens cors amoros,
don es dolors e desconortz et ira.
Celui que plac pel nostre marrimen
venir el mon nos traire d'encombrier,
e receup mort a nostre salvamen,
com a senhor humil e drechurier
clamem merce, qu'al jove rei engles
perdo, si lh platz, si com es vers perdos,
e l fass' estar ab honratz companhos
lai on anc dol non ac ni aura ira.

III.

Ges de far sirventes no m tartz,
anz lo fauc senes totz afans,
tan es sotils mos genhs e m'artz
quez eu n'ai pres aitals engans
et ai tan de sort
que veus m'en estort,
que lh comte ni lh rei
no m forsfeiron rei.
E puois lo reis e l coms Richartz
m'an perdonat lor mals talans,
ja mais n'Azemers ni n'Amblartz 
no m do treguas ni 'n Talairans,
ni ja d'Autafort
no laissarai hort;
qui s vol, m'en guerrei,
puois aver lo dei.
Quant es fis deves totas partz,
a me resta de guerr' us pans:
pustel' en son uolh, qui m'en partz,
si tot m'o comenzei enans!
Patz no m'a conort,
ab guerra m'acort,
qu'ieu non tenh ni crei
negun' autra lei.
E no i guart dilus ni dimartz
ni setmanas ni mes ni ans,
ni m lais per abril ni per martz
qu'ieu no tracte com venha dans
a cels que m fan tort;
e ja mais per fort
no i conquerran trei
lo pretz d'un correi.
Quals que fassa sos bos eissartz,
ieu m'en sui mes totz temps en grans
com puosch' aver cairels e dartz,
elms et ausbercs, chavals e brans;
qu'ab aisso m cofort,
e m trac a deport
assaut e tornei,
donar e domnei.
Mos parzoniers es tan galhartz
qu'el vol la terra mos enfans,
et ieu vuolh l'en dar, tan sui gartz;
puois diran que mals es Bertrans,
quar tot non lo i port;
mas a malvatz port
venra, so us autrei,
anz qu'ab me plaidei.
Ja mais d'Autafort
no fatz drech ni tort;
qui s vol m'en guerrei,
puois aver lo dei.
Lo jutgamen crei
mo senhor lo rei.

IV.

Puois als baros enoia e lor pesa
d'aquesta patz qu'an facha li dui rei,
farai chanzo tal que, quant er apresa,
a cadau sera tart que guerrei;
e no m'es bel de rei qu'en patz estei
deseretatz, ni que perda son drei,
tro la demanda que fai a conquesa.
Ad ambedos te hom ad avolesa,
quar an fach plach don quecs de lor sordei.
Cinc duchatz a la corona francesa,
e, si ls comtatz, son a dire li trei;
e de Gisortz pert lo ces e l'esplei,
e Caercis rema sai en trepei
e Bretanha e la terra engolmesa.
Ges aitals patz no melhura proesa
com aquesta ni autra qu'om li grei,
ni deu sofrir qu'om li bais sa richesa,
puois Essaudu a tornat deves sei
lo reis Henrics e mes en son destrei,
e no cuch ges qu'a son home s'autrei,
si l fieu d'Anjau li merma una tesa.
Si l reis engles li fetz do ni larguesa
al rei Felip, drechs es qu'el l'en mercei,
que lh fetz liurar la moneda englesa,
qu'en Franza 'n son charzit sac e correi;
e no foron Anjavi ni Mancei,
que d'esterlis foro lh primier conrei
que desconfis la lor gen champenesa.
Lo sors Guerics dis paraula cortesa,
quan so nebot vi tornat en esfrei:
que dezarmatz volgra 'n fos la fis presa,
quan fo armatz, no volc penre plaidei;
e no semblet ges lo senhor d'Orlei
que desarmatz fo de peior mercei
que quan el chap ac la ventalha mesa.
A rei armat lo te hom a flachesa,
quan es en champ e vai querre plaidei;
ben an chamjat honor per cobeitesa,
segon qu'auch dir, Bergonho e Francei;
e valgra mais, per la fe qu'ieu vos dei,
al rei Felip, comenzes lo desrei
que plaideiar armatz sobre la greza.
Vai, Papiols; mo sirventes a drei
me portaras part Crespi el Valei
mon Isembart en la terra artesa;
E digas li qu'a tal domna soplei
que marves puosc jurar sobre la lei
que l melher es del mon e l plus cortesa.

V.

Mout mi platz quan vei dolenta
la malvada gen manenta
qu'ab paratge muou contenta,
e m platz quan los vei desfar
de jorn en jorn, vint o trenta,
el s trop nutz, ses vestimenta,
e van lor pa achaptar;
e s'ieu men, m'amia m menta.
Vilas a costum de troia,
que de gen viure s'enoia;
e quan en gran ricor poia,
l'avers lo fai folleiar:
per que lh deu hom la tremoia
totas sazos tener voia
e lh deu del sieu despensar
e far sofrir ven e ploia.
Qui so vila be no serma,
en desleiautat lo ferma;
per qu'es fols qui no l'amerma
quan lo ve sobrepoiar:
quar vilas, puois si conferma
ni en fort luoc si referma,
de maleza non a par,
que tot quan consec aderma.
Ja vila no deu hom planher,
si lh ve bratz o chamba franher
ni re de sos ops sofranher;
quar vilas, - si Dieus m'ampar! -
a cel que plus li pot tanher,
per planher ni per complanher,
no vol del sieu aiudar,
per qu'om deu sos fachs refranher.
Rassa vilana, tafura,
plena d'enjan e d'usura,
d'orguolh e de desmesura!
Lor fachs no pot hom durar;
quar Dieu getan a nocura
e leiautat e drechura;
Adam cuian contrafar:
Dieus lor do mal' aventura!

martes, 20 de octubre de 2026

Table alphabétique, Troubadours, pièces (FIN)

Table alphabétique Des Troubadours, desquels on trouve les vies ou des pièces dans ce Recueil.
(N. E. Les numéros de pièces et les pages sont omis.) 

Parnasse occitanien, Amazon Kindle

A

ADEMAR ou AYMAR (Guillem)
AIMERICS de Sarlat
ALBERTETZ
ALBERTZ marques
ALEGRET
ALVERNHE (Peire d')
AMIELS (Gaubert)
ANDUZA (Clara d')
APCHIER (Garis d')
ARAGON (Lo reis n Amfos d')
ARAGON (Lo reis en Peire d')
AURENGA (Raimbaut d')
AURIAC (Bernat d')

B

Bacalairia (n Uc de la)
BALAUN (Guillem de)
BARJAC (Peire de)
BARJOLS (Elias de)
BAUS (Guillem del)
BELENOI (Aimeric de)
BERBEZILS (Richartz de)
BERGUEDAN (Guillems de)
BERMON Ricas novas (Peire)
BERNAT
BIERRIS de Romans (Na)
BLACASSET
BLACATZ
BLAI ou BRAU (Pere de)
BONELS (Jordan de)
BORN (Bertran de)
BORNEILL (Guirautz de)
BOSSINHAC (Peire de)
BREMONZ lo tortz (Peire)
BROQUEIRA (Hameus de la)
BRUNET (n Uc)
BRUS (Garins lo)

C

CABESTANH (Guillem de)
CADENET
CAILLA (Albertetz)
CAIRELS (Elias)
CALANSO (Guirautz de)
CALBO (Bonifaci)
CAPDUELH (Pos de)
CAPNION (n'Iseus de)
CARBONEL (Bertran)
CARDINAL (Peire)
CASTELLANA (Bonifaci de)
CASTELLOZA (Na)
CASTELNOU (Almucs de)
CASTELNOU (Raimon de)
CAVAILLON (Gui de)
CAZALS (Guillem-Peire de)
CERCAMONS
CIGALA (Lanfranc)
CORBIAN (Peire de)

D

DALFINS d'Alvernhe (Lo)
DANIEL (Arnaut)
DIA (la comtessa de)
DURAND (Peire)
DURFORT (Raimons de)

E

ESCOLA (Saill d'). 
ESPANHA (Guiraut d')
ESTEVE (Johan)

F

FABRE d'Uzes (Pons) 
FAIDIT (Gaucelm)
FIGUIEIRA (Guillem)
FOIS (lo coms de)
FOISSAN (lo morgue de)
FOLQUET de Lunel 
FOLQUET de Marselha
FOLQUET de Romans
FONSALADA (Elias)

G

GARDIA (Pons de la)
GAUCELM (Raimon)
GAVAUDA
GUILLEM (Peire)

L

LAFON (Bernat de)
LAMANON (Bertrans de)

M

MAENSAC (Peire de)
MAGRET (Guillem)
MARCABRUS
MARUELH (Arnaut de)
MILON (Peire)
MIRAVAL (Raimon de)
MONCUC (Bernat Arnaut de)
MONS (Nat de)
MONTANHAGOL (Guillem)
MONTAUDO (lo monges de)

N

NEGRES (Azemar lo)
NIELLA (Ogier)


O

OGIERS
ORTAFAS (Pons d')

P
PALAZIS
PALAZOL (Berrengiers de)
PEGULHA (Aimeric de)
PEIROLS
PEITIEUS (lo coms de)
PENA (n Uc de)
PERDIGOS
PISTOLETA
PLAGES (Arnaut)
POJET (Bertrans del)
PONS (Rainautz e Jaufre de)
PORCAIRAGUES (n'Alazais de).
PRADAS (Deude de).
PROENSA (la comtessa de) 
PROENSA (lo coms de)
PUEGSIBOT (Gaubert de)

R

RAIMONS (Peire)
RAINOLS d'At (Guillem)
RICHART (lo rei)
RIQUIER (Guiraut)
ROS (Guiraudo lo)
ROTGIER (Peire)
RUDEL (Jaufre)

S

SAINSIR
SALAINGNAC (Girautz de)
SALAS (Raimon de)
SALVATGE (Peire)
SANT ANTONI (lo vescoms de)
SANT CIRC (n Uc de)
SANT LEIDIER (Gausseran de)
SANT LEIDIER (Guillem de).
SAVARIC
SERVERI de Girona
SORDELS

T

TARASCON (Richautz de)
TIBORS (Na)
TOLOZA (lo coms de)
TOMIERS
TOR (Guillems de la)

U

UISSEL (Gui d')

V

VALERIA (Peire de)
VAQUEIRAS (Raimbaud de)
VENTADORN (Bernat de)
VENTADORN (Na Maria de)
VIDAL (Peire)
VILAR (Peire del)

Z

ZORZI (Bertolome)


Table alphabétique des pièces contenues dans ce recueil.

Ab joi et ab joven m'apais.
Ab l'alen tir vas me l'aire.
Ab tan de sen com dieus m'a dat.
A cantar m'er de so qu'ieu no volria. 
A greu pot hom conoisser en la mar. 
Alegrar me volgr' en cantan.
Amics, ab greu cossirier.
Amic sius trobes avinen.
Amics n Arnaut, cent domnas d'aut paratge.
Amors, be m platz e sap bo.
Amors me fai cantar et esbaudir.
Anc ieu non l'aic, mais ella m'a.
A penas vauc en loc qu'om no m deman.
Ar ab la forsa del frei.
Ara paresson ll'aubre sec.
Aras pos vei mon ben astruc.
Ar em al freg temps vengut.
A Sant Pos de Tomeiras.
Assatz sai d'amor ben parlar.
Atressi com Persavaus.
Aux chansons j'avais dit adieu.

Bel m'es quan d'armatz vei refrim.
Bel mes qu'ieu cant e condei.
Bels dous amics ben vos posc en ver dir.
Bels-gazanhs, s'à vos plazia.
Be m'a lonc temps menat à guiza d'aura.
Be m pac d'ivern e d'estiu.
Be m platz lo dous temps de pascor.
Ben aia'l messatgiers.
Ben a tengut dreg viatge.
Be tenh per fol e per musart.
Be volgra midons saubes.
Breu vers, per tal que mens i poing.

Cansoneta leu e plana.
Car' amiga douss' e franca.
Cossiros cant e planh e plor.
Cuendas razos e novelas plazens.

Dalfin, jeus voil déresnier.
D'Astarac venia.
De cantar m'era laissatz.
De jost' als breus jorns éls loncs sers.
Desemparatz ses companho.
De sirventes aurai gran ren perdutz.
Domna à vos me coman.
Domna des angels regina.
Domna, ieu vos sui messatgiers.
Domna n'Almucs sious plagues.
Domna n'Iseus, s'ieu saubes.
Domna per vos estauc en greu tormen.
Domna, pos de mi nous cal.
Domna, tan vos ai pregada.
Drogman senher, s'ieu agues bon destrier.
D'un sirventes m'es pres talens.

Él dous temps quan la flor s'espan.
Él mon non a neguna creatura.
Él temps d'estiu quan par la flor él bruelh.
Enaissi m pren com fai al pescador.
En est sonet cuend' e leri.
En est son fas cansoneta novela.
En greu esmai et en greu pessamen.
En Gui à tort me menassatz.
En la mar major son e d'estiu e d'ivern.
En loc de verjans floritz.
En Raïmbaut ses saben.
Entr' amor e pessamen.
Entre dos volers soi pensius.
En un sonet gai e leugier.
Era m requier sa costum' e son us.
Eras quan vei verdejar.
Er quan li rozier.
Escotatz, mas no sai que s'es.
Escur prim cantar e sotil.
Esparviers et austors.
Estat ai en greu cossirier.
Estat aurai de cantar.

Falsetatz e desmezura.
Farai un vers de dretz nien.
Fin joi me don' alegransa.
Fis e leials e senes totz engans.

Gaia pastorella.
Gaucelm Faiditz, eu vos deman.
Gaucelm, tres jocs enamoratz.
Gausselm, no m posc estener.
Ges si tot estan suau.
Guerr' e trebalhs e brega m platz.
Gui d'Uisel, be m peza de vos.

Huei mais noi conosc razo.

Ja de cantar no degr'aver talan.
Ja d'ogan pel temps florit.

La franca captenensa.
L'autre dia per un mati.
L'autre jorn m'anava.
L'autre jorn m'en pogei al cel.
L'autre jorn per aventura.
L'autrier de just' una via.
L'autrier él gai temps de pascor.
L'autrier fui en paradis.
L'autrier just' una sebissa.
L'autrier lonc un bos folhos.
L'autrier lo primier jorn d'aost.
L'autrier quan mos cors sentia.
L'autrier trobei la bergeira d'antan.
L'autrier trobei la bergeira, que.
La valors es grans e l'onors.
Leu cansoneta d'entendre.
Lo clar temps vei brunezir.
Locs es qu'om se deu alegrar.
Lo dos cossire.
Longamen ai atenduda.
Lo rossignolet salvatge.

Maîtres, maîtresses de chansons.
Mandat m'es que no m recreja.
Manta gens me mal razona.
Manta gent fas meravelhar.
Mantas vetz soi enqueritz.
Mas qui à flor se vol mesclar.
Mentre que'l talans mi cocha.
Mon cor s'alegr' e s'esjau.
Mon vers mou mercejan ves vos.
Mot eran dos miei cossir.
Mout avetz fag long estatge.
Mout es bona terr' Espanha.
Mout fai sobreira folia.

Na Maria, pretz e fina valors. 
Neu ni gel, ni plueja ni fanh. 
Noitz e jorn sui en pessamen. 
No m'agrad' iverns ni pascors. 
No m laissarai per paor. 
Non alegra cant ni critz.
Non es meravelha s'ieu can.
No posc sufrir qu'à la dolor.

Ogan al freg que fazia.

Peire Rotgier, à trassaillir. 
Peire Salvatg', en greu pessar. 
Per amor e per solatz.
Per dieu, Gui, mais amaria. 
Per espassar l'ira e la dolor.
Per fols tenc Polhes e Lombartz.
Per grazir la bon' estrena.
Per joi que d'amor m'avegna.
Per lo mon fan l'us dels autres rancura. 
Per mantas guizas m'es datz.
Per vos bella douss' amia.
Planher vol en Blacatz en aquest leugier so.
Pos am fin' amor m'acort.
Pos cai la folha del garric.
Pos lo gai temps de pascor.
Pos ma boca parla sens.
Pos tan me fors' amors que m'a fag entremetre.
Pos tornat soi en Proensa.
Pro ai del cant ensenhadors.

Quan cug cantar ieu planh e plor.
Quan la douss' aura venta.
Quan l'aura doussa s'amarzis.
Quan lo dous temps d'abril.
Quant amors trobet partit.
Quant hom regna vas cellui falsamen.
Quan vei far bo fag plazentier.
Qui ha talan de donar.
Qui per nesci cuidar.
Qui ve gran maleza faire.
Quora que m fezes doler.

Razos es qu'ieu m'esbaudei.
Reis, per que de mi cantatz.
Rics hom que greu ditz vertatz e leu men.
Rossinhol, en son repaire.

S'abrils e foillas e flors.
S'ara no poja mos cans.
Sendatz vermelhs, endis e ros.
Senheiras e cavals armatz.
Senh' en Raïmbaut, per vezer.
Senher coms, saber volria.
Senher, reis qu'enamoratz par.
S'es cantars ben entendutz.
Si ai perdut mon saber.
Si be m partetz, mala domna, de vos.
Si co'l paubre quan jatz él ric ostal.
S'ieu agues tan de saber e de sen.
S'ieu en cantar soven.
S'ieu en pascor no cantava.
S'ieu sabi' aver guizardo.
Si m vai ben quez ieu non envei.
S'ira d'amors tengues amic gauden.
Si tot l'aura s'es amara.

Tals cuja ben aver filh de s'espoza.
Tan mou de corteza razo.
Tan rics clergues vei trasgitar.
Tan son valen nostre vezi.
Tant ai mon cor plen de joia.
Tant ai sufert longamen greu afan.
Tant an ben ditz del marques.
Tartarassa ni voutor.
Tot francamen, domna, veing denan vos.
Trob be m'estera si s tolgues.

Una ciutatz fo, no sai quals.
Una grans amors corals.
Un estribot farai quez er mot maïstratz.
Us cavaliers si jazia.
Us novels pessamens m'estai.

Vai, Hugonet ses bistensa.
Vos que m semblatz dels corals amadors.


Fin du Parnasse occitanien.