Mostrando entradas con la etiqueta Desotz. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Desotz. Mostrar todas las entradas

sábado, 24 de octubre de 2026

Folquet de Romans. Far vuelh un nou sirventes,

Folquet de Romans.

Folquet de Romans si fo de Vianes, d'un borc que a nom Romans.

e dirai de pretz on es,
s om tot no l demanda.
Pretz sojorn' ab los cortes
e no i quier liuranda
mas joi e valor,
e ten celui per senhor
qui l da tal vianda.
Pretz vol ome conoissen
ab fina largueza,
franc et umil e plazen
e ses avoleza;
a celui se don' e s ren
e i a s'amor meza.
Mas paucs n'a conques,
qu'en cen baros non a tres
complitz de proeza.
Ja mais negus mos amics
no vuelh rics devenha,
pos mos senher Frederics,
que sobre totz renha,
era larcs ans que fos rics;
er li platz que tenha
la terr' e l'aver:
aisso m'en comta per ver
cascus qui que n venha.
Mas d'una re si acert (sia cert?)
qu'als savis aug dire:
qui tot vol tener tot pert.
En aiso se mire
e tenha donar ubert,
que l roda no s vire
so desus desotz,
qu'al virar faria totz
sos enemics rire.
E lau Deu que sus l'a mes
e l'a dat corona,
e son cosin lo marques,
que cascus razona
que venir l'en deu grans bes;
e il razos es bona,
qu'ieu vi, so us autrei,
l'amor que cel d'Est li fei
e l coms de Verona,
Per qu'eu li vuelh cosselhar,
car l'am ses bauzia,
que sos amics tenga car
e rics tota via,
que ben a poder de far,
miels c'om qu'el mon sia,
fatz d'ome valen:
vec vos doble falhimen
si non o fazia!
Emperair', ie us vuelh preiar
que ja mal no us sia,
s'ieu s dic mon talen,
que car vos am coralmen,
vos mostr' aital via.
N'Otz del Carret, be us tenc car,
car en Lombardia
no sai plus valen,
ni negus no m'en desmen
de ben qu'eu en dia.

Romans-sur-Isère

viernes, 23 de octubre de 2026

Raimbaut de Vaqueiras. Era pot hom conoisser e proar + Truan, mala guerra

Raimbaut de Vaqueiras.

Rambaud de Vaqueiras. Raimbaut.


I. 

Era pot hom conoisser e proar
que de bos faitz ren Deus bon gazardo,
qu'al pro marques n'a fait esmend' e do,
e il fai son pretz sobre ls melhors poiar
tant que l crozat de Frans' e de Campanha
l'an quist a Deu per lo melhor de totz
per recobrar lo sepulcr' e la crotz
on fon Jesus, que l vol en sa companha,
l'onrat marques, et a il Deus dat poder
de bos vassalhs e de terr' e d'aver
e de ricor per melhs far so que l tanha.
Tant a d'onor e vol onratz estar,
qu'el onra Deu e pretz e messio
e si mezeis que, s'eron mil baro
ensems ab lui, de totz si sap honrar,
qu'el honra ls seus et honra gent estranha.
Per qu'es desus quan autre son desotz,
qu'a tal honor a levada la crotz
que non par ges mais honors li sofranha,
qu'ad honor vol est segl' e l'autr' aver,
Deus a l dat forsa, genh e saber
co ls aian dos, e tant quan pot s'en lanha.
Cel que fetz air' e cel e terr' e mar
e freit e caut e ploia, vent e tro,
vol qu'el seu guit passen mar tuit li bo,
si cum guidet Melchion e Gaspar
en Bethleem, que l plan e la montanha
nos tolon Turc, e Deus no n vol dir motz.
Mas a nos tanh, per cui fo mes en crotz,
que lai passem; e qui que sai remanha
vol s'avol vid' e sa greu mort vezer,
qu'en lait peccat estam qu'om deu temer,
don quecs er soutz s'en flum Jordan se banha.
Mas tan nos fai nostres peccatz torbar
que mort vivem e no sai dire quo,
qu'un non i a tan galhart ni tan pro,
qu'a un plazer non ai' autre pesar,
ni es honors qu'ad anta no s'afranha,
quar contr' un gaug a l plus rics mil corrotz.
Mas Deu es gauz per qu'om si senh' en crotz,
per que non pot perdre qui lui gazanha:
per qu'eu am mais, s'a lui ven a plazer,
de lai morir que sai vius remaner
en aventura, fos mi' Alamanha.
Deus se laisset vendre per nos salvar,
e'n receup mort e'n sofri passio,
e l'auniron per nos Juzeu fello,
e'n fon batutz e liatz al pilar
e fo per nos en tormen e en fanha,
e correiatz de correias ab notz
e coronatz d'espinas en la crotz:
per qu'a dur cor totz hom que l dan non planha
que ns fan li Turc que volon retener
la terr' on Deus volc vius e mortz jazer,
don nos eschai grans guerr' e grans mesclanha.
Nostr' estol guit sans Nicolaus de Bar,
e il Campanhes dressen lor gonfano,
e l marques crit Monferrat e Leo,
e l coms flamencs Flandres als grans colps dar,
e feira i quecs qu'espaz' e lansa franha,
que leu aurem los Turcs sobratz e rotz
e cobrarem el camp la vera crotz
qu'avem perdud; e il valen rei d'Espanha
fassan grans osts sobre Maurs conquerer,
que l marques vai ost e setge tener
sobre l soudan e pass' en breu Romanha.
Nostre Senher nos mand' e ns ditz a totz
qu'anem cobrar lo sepulcr' e la crotz:
e qui volra esser de sa companha,
moira per lui, si vol vius remaner
en paradis, e fassa son poder
de passar mar e d'aucir la gen canha.
Francs Cavaliers, per cui fas sos e motz,
no sai si m lais per vos o m leu la crotz;
ni sai cum an ni sai consi m remanha,
quar tan mi fai vostre bels cors plazer,
qu'eu mor si us vei e, quan no us posc vezer,
cuit morir sols ab tot' autra companha.

II.

Truan, mala guerra
sai volon comensar
domnas d'esta terra
e vilas contrafar.
En plan o en serra
cuidan ciutat levar
ab tors:
quar tan poia l'onors
de leis, que sotzterra
lor pretz e l seu ten car,
qu'es flors
de totas las melhors:
na Biatritz. Car tan lor es sobreira
qu'encontra leis faran totas senheira
e guerr' e foc e fum e polvereira.
La ciutatz s'ajosta,
e fan murs e fossatz.
Domnas ses semosta
i venon de totz latz,
si que pretz lor costa
e jovens e beutatz.
E m pes
que l filha del marques
n'aura dura josta;
car a conques en patz
totz bes
e totz bos aibs cortes:
e quar es pros e franch' e de bon aire,
non estara plus en patz que sos paire,
que tornatz es a lansar et a traire.
Domnas de Versilha
volon venir en l'ost,
Sebeli e Guilha,
e na Riqueta tost;
la mair' e la filha
d'Amsiza, quan que cost.
Apres
ven de Lenta n'Agnes,
e de Ventamilha
na Guilhelm' a rescost.
Empres
er la ciutatz en pes.
De Canaves i ven molt gran companha,
de Surian, e domnas de Romanha,
na Tomazin' e l domna de Suranha.
Engles e Garsenda
e Palmeir' e n'Auditz,
n'Aud' e na Berlenda
n'Agnes e n'Eloitz, 
volon que lor renda
joven na Biatritz;
si no,
las domnas de Ponso
en querran esmenda.
Car lai, part Mon Senitz,
somo
la ciutatz contenso,
qu'ades guerrei leis qu'es tan bon' e bela,
que sos gens cors tol a la damizela
et a totas color fresqu' e novela.
Maria la Sarda
e l domna de San Jortz,
Berta e Bastarda,
mandon tot lor esfortz,
que joves Lombarda
no rest de sai los portz.
E sai
qu'a na Biatritz plai,
quar lor reiregarda
non pot esser tan fortz
qu'esglai
lo seu fin pretz verai.
Donan lor senh, cavalcon ab gran joia;
fag an ciutat et an li mes nom Troia;
poestat fan de midons de Savoia.
La ciutatz se vana
de far ost en arrenc,
e sona l campana,
e lo velhs comuns venc
e ditz per ufana
que chascuna desrenc.
Pois ditz
que l bela Biatritz
es tan sobeirana
de so que l comuns tenc
c'aunitz
n'es totz e desconfitz.
Trompas sonon e la poestatz cria:
"Demandem li beutat e cortezia,
pretz e joven." E totas cridon: "Sia!"
La ciutatz si voia
e movon lor carros,
e l velhs comuns poia,
e geton en lor dos
cuirassas de troia
ab que cobron lor os.
Gambais
an et arcs e carcais,
e non temon, ploia
ni mals temps no lor nos.
Oimais
veirem de grans assais.
De totas partz comenson a combatre;
na Biatritz cuidan de pretz abatre;
mas non lor val, s'eran per una quatre.
Per lor murs a fendre
fan engenhs e carels
e calabres tendre,
gossas e manganels,
foc grezesc acendre,
e fan volar cairels.
De jos
trencan murs ab bossos.
Per tal no s vol rendre
lo seus gentils cors bels
joios,
fatz de belas faissos.
Totas cridan: "Aiuda, tras l'esponda!"
l'un' a l'autra; la tersa ten la fronda,
e trazon tuit li genh a la redonda.
Na Biatritz monta,
e va s de pretz garnir;
ausberc ni porponta
non vol, e vai ferir.
Cel' ab cui s'afronta
es certa de morir;
e jonh
et abat prop e lonh.
Fait a mainta jonta
si que l'ost fai partir;
pois ponh
tant que l carros desjonh.
Tanta n'a prez' e derrocad' e morta,
que l velhs comuns s'esmai' e s desconorta
tro que Troia l'enclaus dedins la porta.
Na Biatritz, be m plai quar etz estorta
a las velhas, que l vostres gens cors porta
pretz e joven, qu'a lor proeza morta.
Bels Cavaliers, vostr' amors mi conorta
e m dona joi e m'alegr' e m deporta,
quant autra gens s'esmai' e s desconorta.

domingo, 21 de junio de 2026

Sotlar; Sotol; Sotz; Soudan; Soven, Soen

Sotlar, s. m., soulier.
Esperos ab sotlar.
(chap. Esperons o espolons en sola.)
B. Martin: A senhors.
Éperons avec soulier.
Sotlars e causas de lana.
(chap. Soles y calses de llana.)
Marcabrus: L' autr ier.
Souliers et chausses de laine. 
Sotlars ben causans.
B. de Ventadour: Lanquan vei.
Souliers bien chaussant.
ANC. FR. Aurés grans solers à liens
Larges à metre grans panufles.
Roman de la Rose, v. 9346.
(chap. Sola, soles; ESP. Suela, suelas.)

abarca, abarques, albarca, albarques, sola de goma, sandalia

Sotol, s. m.; basse lat. sotulum, base, fondement, emplacement.
Los sotols de la maio del castel de Capdenac... El sotol de la dicha maio.
Tit. de 1271. Arch. de la maison de Lentillac.
Les fondements de la maison du château de Capdenac... Au fondement de ladite maison.
III d. del sotol de la plassa. Cartulaire du Bugue, fol. 4.
Trois deniers de l'emplacement de la place.
ESP. Sotillo. (chap. Solamén, solamens; fundamén, fundamens; basse, basses; alacet, alacets o alazet, alazets.)

Sotz, prép., lat. subtus, sous.
En Eblos lo feri sotz la forsela. Roman de Gerard de Rossillon, fol. 81.
Le seigneur Ébles le frappa sous la fourcelle.
Sotz son elme s' enbronca. Guillaume de Tudela.
Sous son heaume il se refrogne.
La lor amor m' agra ferit sotz l' ala.
T. de B. de Ventadour et d'Albert de Sisteron: En amors.
Le leur amour m'aurait frappé sous l'aile.
ANC. FR.
Myeux vault vivre soubz gros bureaux
Pauvre, qu'avoir esté seigneur,
Villon, p. 22.
CAT. Sotz (MOD. Sota el llit té la ma Maria). IT. Sotto. (chap. Daball, deball, davall, devall, baix, abaix.)

Manel Riu Fillat, Natxo Sorolla; Sota el llit te la mamaria

2. Desotz, Desostz, prép., dessous.
Senhor que sia desostz lo solelh. Lett. de preste Jean à Fréderic, fol. 31.
(chap. Siñó que estigue daball del sol.)
Seigneur qui soit dessous le soleil.
Trauca 'lh costat, desotz l' aiscela. Roman de Gerard de Rossillon, fol. 81.
Lui perce le côté, dessous l'aisselle.
Desotz son mantel vayre.
B. Martin: Quan l' herba.
Dessous son manteau vair.
(chap. Daball de son mantel vert : manta verda.)
Prép. comp. Per desotz lor gonelas. Roman de Gerard de Rossillon, fol. 32.
Par-dessous leurs gonelles.
ANC. FR. Tot droit par-desoz un auvant. 
Nouv. rec. de fabl. et cont. anc., t. 1, p. 16.
IT. Disotto. (CAT. MOD. De sota, a sota.)

3. Desotz, Desot, adv., dessous.
Sant Peyre fo pausa en la croc, li pe desobre e lo cap desot. 
Doctrine des Vaudois.
Saint Pierre fut placé en la croix, les pieds dessus et la tête dessous.
(chap. San Pere va sé posat a la creu, los peus damún y lo cap daball.)
Loc. Que 'l roda no s vire
So dessus desotz.
Folquet de Romans: Far vuelh.
Que la roue ne se tourne c'en dessus dessous.
IT. Disotto.

4. Sotzcela, s. f., housse, chabraque.
Tug arsso foro de jaspe
E la sotzcela d' un diaspe.
P. Vidal: Lai on cobra.
Tous les arçons furent de jaspe et la housse d'un diaspre.
Voyez Sella.

5. Soteiran, Soteira, Sotiran, Sotira, adj., inférieur, ravalé, obscur.
An baissat l' erguelh dels Genoes,
Que fan estar aunitz e soteiras.
P. Vidal: Ara m' alberc.
Ont abaissé l'orgueil des Génois, qu'ils font être honnis et ravalés.
La carrieyra soteirana. Brev. d'amor, fol. 15.
La route inférieure.
Fig. Els vostres faitz soteiras.
Rambaud d'Orange: Amors com er.
Les vôtres faits obscurs.
Totz vostres fagz sotiras.
Marcabrus: Senher.
Tous vos faits obscurs.
Subst. Al soteiran de jos 
Pot ben estre que salis.
Bertrand de Born: Be m platz.
A l'inférieur dessous il peut bien être qu'il saute.
Adv. comp. Pero manhs cavaliers
Abaissa fagz vilas,
E torna 'l nom desobre soteiras.
Giraud de Borneil: Dels bels digz.
Pourtant vilaine action abaisse maints cavaliers, et tourne le nom dessus dessous.

6. Sotran, Sotra, adj., inférieur.
Que non ause esser sobras qui non apres esser sotras. Trad. de Bède, fol. 55.
Qu'il n'ose pas être supérieur qui n'apprit pas à être inférieur.
Anc, domna qui gen sermo,
Per nuill ric home non fo
Ni tornet de pretz sotrana.
Rambaud d'Orange: A mon vers.
Oncques, dame qui gentiment raisonne, par nul noble homme ne fut ni devint en mérite inférieure.
Subst. Li sotra conprant aquo que il sobra pechun. Trad. de Bède, fol. 6. 
Les inférieurs acquièrent ce que les supérieurs négligent.

7. Sostror, s. f., abaissement, mépris.
Loc. 
Dompna, tornatz m' avetz a gran sostror.
Lo dreh Dieu an tornat en gran sostror.
Roman de Gerard de Rossillon, fol. 101 et 107.
Dame, vous m'avez tourné en grand abaissement.
Le droit de Dieu ils ont tourné en grand mépris.
8. Sosta, s. f., délai, sursis, reste.
Vendre mais que no val per lo terme o per la sosta que hom dona.
V. et Vert., fol. 17.
Vendre plus qu'il ne vaut par le terme ou par le délai qu'on donne.
Pus l' autrui brost as
Ab gran tort, ab paucas sostas. 
P. Cardinal: Jhesum Crist.
Puisque le (bien) d'autrui tu as dévoré à grand tort, avec petits restes.
IT. Sosta.

Soudan, Soda, Saudan, s. m., soudan.
Vai ost e setjes tener
Sobr' el soudan.
Rambaud de Vaqueiras: Aras pot hom.
Va armée et siéges tenir contre le soudan.
Quan li fe 'l soudan honrada patz e bona.
(chap. Cuan li va fé lo sultán honrada y bona pau - o pas.)
G. Figueiras: Un nou sirventes ai.
Quand lui fit le soudan honorable paix et bonne.
Lay al saudan del Cayre.
P. Bremond Ricas Novas: Pus partit.
Là au soudan du Caire.
Mandero al soda de Babilonia. Cat. dels apost. de Roma, fol. 115.
Mandèrent au soudan de Babylone.
CAT. Soldá. ESP. Soldan (sic: sultán). PORT. Soldão. IT. Soldano. (chap. Sultán, sultans, sultana, sultanes.)
2. Sultan, s. m., sultan.
Lai al sultan del Caire.
P. Bremond Ricas novas: Pus partit. Var.
Là au sultan du Caire.
CAT. Sultá. ESP. Sultán. PORT. Sultão. IT. Sultano. (chap. Sultán.)


Soven, Soen, adv., du lat. soepe, souvent.
Soven mi levi en sezens.
Arnaud de Marueil: Dona genser.
Souvent je me lève en séant.
Soen mi fai Amors ab se contendre.
Pons de la Garde: Sitot non.
Souvent me fait Amour avec soi contester.
Adv. comp. Esser soven e menut
A refrescar vostra vertut.
P. Vidal: Abril issic.
Être souvent et menu à rafraîchir votre vertu.
L'auteur du Dictionnaire universel, critique, encyclopédique de la langue italienne déclare que l'adverbe sovente est dérivé du provençal.
CAT. Sovint. IT. Sovente. (chap. Assobín; en frecuensia; moltes vegades; repetídamen.)

lo camí, Miguel Delibes, Moncho, chapurriau

2. Sovendet, adv. dim., fréquemment.
Sovendet los lavatz.
Arnaud de Marsan: Qui comte.
Vous les lavez fréquemment.
Adv. comp. Sovendet e menut Sibilia li venia. V. de S. Honorat.
Fréquemment et menu Sibilie venait à lui.
(chap. Assobintet; en frecuensia, frecuenmen.)

3. Sovendier, Soendier, adj., assidu, coutumier, fréquent.
Anc fort no fui sovendiers
De tals lauzars plazentiers.
Giraud de Borneil: S' ara no.
Oncques je ne fus fort coutumier de tels louers agréables.
Soendeira orazos estien las batalhas dels vices.
Trad. de Bède, fol. 27.
Oraison fréquente éteint les combats des vices.
Loc. Toza, sovendier
Aurai est semdier.
G. Riquier: L' autre jorn.
Fillette, assidu j'aurai (je fréquenterai souvent) ce sentier.

4. Sovendejar, Sovendeiar, Sovendeyar, v., mentionner, répéter, redoubler souvent.
Aquels vulhatz sovendeyar.
P. Vidal: Abril issic.
Ceux-là veuillez mentionner souvent.
S' entr' els desconoisedors
Sovendejava mos chans. 
Raimond de Miraval: S' adreg fos.
Si entre les ignorants et les dames de mauvais désirs je répétais souvent mes chants.

Tomás Bosque Peñarroya; S' entr' els desconoisedors E donas de mals talans Sovendejava mos chans.

Subst. Non lauza Dieus lo sovendeiar de motz. V. et Vert., fol. 97.
Dieu n'approuve pas le répéter souvent des mots.
CAT. Sovintejar. (chap. Sobintejá; mensioná, repetí, redoblá assobín.)

5. Sovendierament, Soendeirament, adv., souvent, fréquemment.
Grant honor es parlar sovendierament e familiarment an lo rey terrenal.
Doctrine des Vaudois.
C'est grand honneur de parler fréquemment et familièrement avec le roi de la terre.
(chap. Gran honor es parlá frecuenmen y familiarmen en lo rey terrenal - de la terra.)
S' esforsa soendeirament de nos tirar. Trad. de Bède, fol. 12.
S'efforce fréquemment de nous attirer.
IT. Soventemente. (chap. frecuenmen, assobín.)