Regla de S. Beneih, traduction de la règle de Saint-Bénoit (fragments)

Traduction de la règle de Saint-Bénoit.

(Benoît, Beneih, Benet, Benito, Benedicto)

Incipit regula beati Benedicti translata de latino in vulgari.

Lectio prima.

Mo senher S. Beneih al comensamen de la regla fai sos amonestamens e ditz enaichi: "Bels filhs, escota voluntiers los commandamens de to maior, e so que t'amonestara rete fort en ton coratge, e met ho en obras, per so que tu vas Dieu, de cui t'eras partitz per desobediensa, puscas tornar per obediensa." Iou fai cel parli ab aquel que vol laychar 

sas voluntatz e vol eser cavaliers de Nostre Senhor Dieu Jesu Crist e penre las armas d'obediensa. Filhs, quan tu volras comensar alcu be, tu pregua al comensar Nostre Senhor, que t'aiut e ta obra perfassa e acabe, per so que Dieus lo paire, que ns denha apelar sos filhs, no trobe en nos re per qu'el nos aire. E devem lhi tostems obedir e servir dels bes que el nos dona, per so qu'el no nos deserete dels bes de paradis, ni ns lhiure a durabla pena cum fara aquels que no l volo segre a gloria.

Lectio secunda.

Esvelhem nos donc tuh, que la Sancta Scriptura nos rechida, que ns ditz: "Hora es que levem de durmir e ubram los olhs vas Dieu, que es vertadiera clardatz, e augam que nos ditz." La votz de Dieu nos ditz totz 

jorns e crida que no siam ges de dur coratge, quant auvirem la soa paraula, cum so aquelh que per castiar no s'esmendo. E ditz en autre loc: "Qui ha aurelhas, auga que ditz S. Esperit a sancta gleiza: venetz, lhi meu filh, escotatz me, que eu vos esenharai cum doptetz Dieu. Corretz dementre que avetz lo lhum de vida, per so que a la mort no 

cagatz en tenebras." Nostre Senher quer e demanda entre la gen, qui vol esser lo seus obriers, e ditz: "Qui es aquel hom que vol gaanhar vida durabla? Quar qui s vol logar a far la mia obra, eu lhi darai vida durabla." E si tu respondes: "Senher, eu volh esser aquel," e Dieus te ditz: 

"Garda ta boca que no digas mal, ni sias bausios; part te del mal e fai be e ama patz e la enquer; e si fas aiso, lhi meu olh te gardaran e las mias aurelhas auviran las toas pregarias, e quan m'apelaras, eu serai ab te." Car, fraire, be dossamen nos covida Nostre Senher e ns demostra la via de vida.

Lectio tercia. 

Garnih doncas de fe e de bonas obras segam Nostre Senhor pel sendier que l'avangelis nos demostra, per so que nos lo poscam veire e l seu regne, on hom no pot venir mas per bonas obras. Quar si tu demandas a 

Nostre Senhor so que David lhi demandet: "Senher Dieus, qui habitara el 

teu abitacle?", e el te respon: "Aquel que es nedes e fai bonas obras, qui es vertadiers, qui no ha lenga dobla ni bauziosa ni maldizen, qui sap venser e mesprezar las temptacios del diable, qui de sa bona vita no s gloriega ni s'en orgolhozis." E ditz Nostre Senher en l'avangeli que qui au las soas paraulas e las met en obras es semblans a aquel que bast sobre ferma peira, e no lh pot dan tener aigas ni ventada de vens. E Nostre Senher aten totz los jorns que nos per los seus s. amonestamens fassam 

bonas obras e que nos tornem da mal a be; quar el no vol la mort del pecador, mas que s coverta e viva. Ben avetz doncas tuh auvit qual comandamen fa Nostre Senher a aquel que vol habitar ab lhui, que fassa be en terra, per que aia los bes del cel. 

De hospitibus suscipiendis.

En aquesta sentensa ditz mosenher S. Beneih que nos aculham e recepcham los ostes enaissi coma Dieu, quar Nostre Senher dira: 

"Eu fui ostes e aberguetz me." E onrem los totz, e maiormen la bona gen e los romieus. E tan tost cum nos sabrem que alcus ostes es vengutz, ane tost lo priors vas lhui o qualque fraire, e sia receubutz amigablamen ab la orazo qu'om li deu far. Lo baizar de patz no sia jes donatz tro la orazos sia facha, pels escarns que diables en sol far, qu'as alcunas vetz se sol demostrar als bos homes en guiza d'oste.

Lo saludar sia fahz ab tota humilitat, e quan los ostes irau e quan venrau, nos devem en sopleian aorar en lor Jesu Christ que es en lor receubuz. Quan lhi oste serau receubutz, sio menatz primieramen a la orazo, e puih seira ab lor lo priors o aquel cui el o comandara; e aqui sia ligida la Sancta Escriptura, e pois fassa lh'om tota humanitat que lh'aministre hom so que mestier lhi sera, humilmen e alegramen. 

Lo priors efranga lo dejunh per amor de l'oste, si non era dejunhs comandatz al segle. L'abas do l'aiga a las mas dels ostes, e lave lor los pes l'abas e tot lo covens. E quan serau lavat, digo aquest vers: 

"Suscepimus, Deus, misericordiam tuam.”  

Mas grans cura sia presa dels paubres e dels romieus, quar lhi ric home si farau be servir. La cozina de l'abat e dels ostes sia per se a part, per so que lhi oste no fasso enueh als fraires. En aquesta cozina aia dos fraires que fasso tot l'an l'ofici de la cozina. E baile lor hom solaz si lor a mestier. E quant aurau pauc a far, fasso autre comandamen. E aiso sia segut en totz los autres afars del mostier, que cui aura mestier solaz e aiutoris, qu'en aia, e cui falhira fazenda sega autre comandamen. 

Apres la cambra en que oste devo jazer sia bailada a tal fraire que dopte Dieu e s'arma, e aqui sio lhi lieh establih honestament, e la maizos de Dieu sia pels savis governada saviamen. Aquel no s'acumpanhe ni s'ajuste ab los ostes, cui comandat no sera; mas si los ve o los encontra, salude los humilmen e diga que no lh lez parlar ab los ostes, e an s'en.