Mostrando las entradas para la consulta Toloza ordenadas por relevancia. Ordenar por fecha Mostrar todas las entradas
Mostrando las entradas para la consulta Toloza ordenadas por relevancia. Ordenar por fecha Mostrar todas las entradas

viernes, 16 de octubre de 2026

Aimeric de Pegulha. Domna per vos estauc en greu tormen.

Aimeric de Pegulha.

Aimeri, Aimeric, Peguilain, Péguilhan, Peguilhan, 1175 - 1230

2701, 7225, 7614.

Aimeric de Pegulha fon de Toloza, fils d'un borzes qu'era mercadiers de draps. Et apres cansos e sirventes; mas mot mal cantava. E enamoret se d'una borzeza sa vezina, et aquela amors li mostret trobars e fes de leis mantas bonas cansos. Mas lo marit se mesclet ab lui e fes li desonor: en Aimeric s'en venget, que l feri ab una espaza per mieg lo cap, per que l covenc à faizir de Toloza. E anet s'en à'n G. de Berguedan que l'aculhi; et enanset lui e son trobar en la primeira chanso qu'el avia faita, tan qu'el li donet son palafre e son vestir: e presentet lo al rei n Amfos de Castella, que l crec d'aver e d'arnes e d'onor. E lai estet lonc temps; pueis veg s'en en Lombardia, on tug li bon home li feron honor: e lai definet en eretgia, segon c'om ditz.
E fon aventura que'l marit guerit de la nafra e anet à San Jacme. 
En Eimeric saup o e ac voluntat d'intrar en Toloza. E venc s'en al rei e dis li que si plazia volria anar vezer lo marques de Monferrat; el rei si l det bando d'anar, e mes lo en arnes de totas res. En Aimeric dis al rei que passar volia à Toloza, mas regar avia de so qu'el sabia, qu'el rei sabia tot lo fag e vi que la amor de sa dona lo tirava, e det li companha tro Monpeslier. Et el det as entendre tot lo fag als companhos e qu'els li ajudesso, qu'el volia vezer sa dona en forma de malaute: et els responderon qu'els feran tot so que comandaria. E quan foron à Toloza, los compans demanderon l'alberc del borzes, e fon lor ensenhatz.
E troberon la dona e disseron li que un cozi del rei de Castella era malautes, que anava en pelerinatge; et que l plagues que lainz pogues venir. Ella respos que lainz seria servitz et onratz.
En Aimeric venc de nueg e'ls compagnos colqueron lo en un bel lieg. 
E lendema n Eimeric mandet per la dona; e la dona venc en la cambra e conoc n Aimeric, e det se grans meravilhas e demandet li com era pogut intrar en Toloza. Et el li dis que per s'amor; e comtet li tot lo fag. 
E la dona fes parvent que l cubris dels draps e baizet lo. D'aqui enam (enan) no sai co fo, mas tan que X jorns lai estec n Eimeric per occaizo d'esser malautes. E cant s'en parti d'aqui anet s'en al marques, on fon ben aculhit.

2701, 3794, 7225-6, M.

Domna per vos estauc en greu tormen. 
Senher fols es, qu'ieu nul grat nous en sen. 
Domna, per dieu aiatz-en cauzimen.
Senher vostres precs hi anatz perden.
Bona Domna jaus am ieu finamen.
Senher et ieus volh pietz qu'à l'autra gen.
Domna per so n'ai eu lo cor dolen.
Senher et ieu alegres e jauzen.

Domna, ja mor per vos ses nul cofort.
Senher be trop n'auretz fait lonc acort.
Domna ja es ma vida piegz de mort.
Senher so m platz, sol qu'ieu non aia tort. 
Domna de vos non ai mas desconort.
Senher, e doncs cujatz queus am per fort?
Domna ab un semblan m'agratz estort.
Senher respieitz noi aiatz ni conort.

Domna vauc donc alhors clamar merce.
Senher anatz; e doncs qui vos rete?
Domna no posc, que vostr'amor me te. 
Senes cosselh, senher, o fas de me. 
Domna trop mal me respondes ancse. 
Senher quar piegz vos volh qu'az autra re.
E doncs, domna, no m faretz ja nul be?
Senher aissi er com dizetz so cre.

Amors gitat m'avetz à no m'en cal,
Amics, per dieu no posc faire ren al.
Amors e vos ja m'eretz de tot mal.
Amics per so von trairei san e sal.
Amors per que m fetz cauzir domn'aital?
Amics ieu vos mostrei so que mais val.
Amors, no posc sufrir l'afan coral.
Amics, per so queram autre logal.

Amors en tot quan faitz vos vei fallir.
Amics à gran trot me voletz laidir.
Amors e doncs per que m volets partir?
Amics quar greu m'es quan vos vei morir.
Amors ja no cugetz qu'alhor me vir.
Amics per so pessatz del ben sufrir.
Amors semblaus si ja'n poirai jauzir?
Amics vos o, sufren et ab servir.

2701, 7225-6,

Mantas vetz soi enqueritz
En cort cossi vers no fatz;
Per qu'ieu volh si' apellatz,
E sia lors lo cauzitz,
Cansos o vers aquest cants:
E respon als demandans
Qu'om no troba ni s'ab devizio, (s'ab : sab) 
Mas sol lo nom, entre vers e canso.

Qu'ieu ai motz mascles auzitz
E cansonetas assatz,
E motz femenis pauzatz
E verses bos e grazitz:
E cortz sonetz e cochans
Ai auzit é verses mans;
Et auzida cansonet' ab lonc so,
Els motz d'amdos d'un gran el cant d'un to.

E s'ieu en soi desmentitz,
Qu'aisso no sia vertatz,
Non er hom per me blasmatz
Si per dreg m'o contraditz;
Ans es sos sabers plus grans
Entre'ls bos, e'l mieus mermans,
Si d'aisso m pot vencer segon razo:
Qu'ieu non ai ges tot lo sen Salamo.

Quar es de son loc partitz 
Domneis, que ja fo prezatz, 
Me soi alques desviatz 
De joi, tan m'estau marritz. 
Qu'entr' amairitz et amans
S'es mes us pales engans, 
Qu'enganan cre l'us l'autre far son pro; 
E noi guardo temps ni per que ni quo.

Qu'ieu vi ans que fos faiditz,
Si fos per amor donatz
Us cordos, qu'adreg solatz
N'issi e cortz et covitz.
Per que m par que dur dos tans
Us mes no fazi' us ans
Quan renhava domnei ses tracio:
Greu es qui vei com es e sab quo fo.

E non estau relenquitz,
Si tot mi soi desamatz,
Qu'ieu no si'enamoratz
De tal qu'es cim e razitz
De pretz, tan qu'à mi es dans;
Pos la valor e'l semblans
Son assemblatz en tan bella faisso,
Qu'om noi pot neis pessar melhorazo.

Ai! bel cors cars, gen noiritz,
Adretz e be faissonatz, 
So qu'ieus volh dir devinatz; 
Qu'ieu no soi ges tan arditz
Queus prec que m'ametz, abans
Vos clam merce mercejans: 
Sufretz queus am e nous quier autre do; 
E ges d'aquest no m devetz dir de no.

Ves Malespina vai cants
Al pro Guillem qu'es prezatz,
Qu'el aprendra de tu los motz e'l so,
Qual que s volha per vers o per canso.

Na Beatritz d'Est l'enans
De vos mi platz que s fa grans,
Qu'à vos lauzar s'en son pres tug li bo,
Per qu'ieu de vos dauri mo vers-canso.

martes, 13 de octubre de 2026

Folquet de Marselha. Huei mais noi conosc razo

Folquet de Marselha.

Florissait en 1180. Hist. génér. de Provence. T. 2, p. 393.

Folquet de Marseille. Fulco. Foulques. Marselha.


2701, 7225.

Folquet de Marselha fo filh d'un mercadier de Genoa, que ac nom sier n Anfos. E can lo paire mori, el lo layssec ric d'aver. E el entendet en pretz, e mes se à servir valens homes, e à trevar ab lor et anar e venir. E fon fort grazit per lo rey Richart, e per lo bon coms R. de Toloza, e per en Barral lo sieu senhor de Marselha. E trobet mot be: e fo avinens de la persona. E entendia se en la molher de son senhor en Barral, e pregava la; e d'ela fazia sas cansos. E anc per re qu'el fezes non li volc far plazer d'amor, per que tostems se plays en sas cansos.
Can lo bon rey Anfos de Castela fo estatz descofitz per lo rey de Marroc, lo qual era apelatz Miramamoli, e li ac touta Calatrava e Salvaterra, e'l castel de Toninas, fon grans dols per tota Espanha, e per totz cels que o auziro, per so car crestiantat era tan descofida; e car lo bon rey era estatz descofitz, e avia mot perduda de sa terra: e soven intravan las gens del Miramamoli en las terras del rei'n Anfos (rei n'Anfos), e i fazian gran dan. Lo bo rei Anfos mandet sos messatges al Papa, qu'el degues far socorre als baros de Fransa e d'Englaterra, e al rei d'Arago, e al comte de Toloza. En Folquetz era amic del rei de Castela, e no s'era encaras rendutz en l'orde de Cistel; si fes una prezicansa per confortar los baros que deguesso socorre al rei de Castela, mostran la honor que seria'l secors e'l perdo que n'aurian; e comensa aysi:
Huei mais noi conosc razo.
Folquet, si com avetz auzit, amava la molher de son senhor en Barral, madona na Alazaitz de Roca Martina, e d'ela fazia sas cansos. E gardava se fort c'om non o saubes, car era molher de son senhor. La dona li sufria sos precs e sas cansos, per la gran lauzor qu'el fazia d'ela. 
En Barral si avia doas serors de gran valor e de gran beutat; l'una avia nom na Laura de San Jorlan, l'autra na Mabilia de Ponteves: abdos estavo ab en Barral. En Folquet avia tanta d'amistat ab cascuna, que semblans era que en cascuna se entendes per amor. E madomna n'Alazais crezia que entendes en madona Laura e que l volgues be. E si l'acuzet ela e'l fetz acuzar à motz homes, si qu'ela li det comiat, que no volia plus sos precs ni sos ditz; e que se partis de na Laura; e que de leis non esperes mais be ni amor.
Folquet fo mot dolens can sa dona l'ac donat comiat, e layset solas e chan e rire. E estet gran sazo en marrimen, planhen la desaventura que l'era venguda; car perdia sa dona qu'el amava mays que re, per lieis à qui el no volia be mas per cortezia. E sobre aquel marrimen el anet vezer l'enperayritz, molher d'en G. de Monpeslier, que fo filha al enperador Manuel, que fo caps e guitz de tota valor e de tot be, e clamet se ad ela de la desaventura que l'era avenguda. E ela lo cofortet tan can poc, e'l preguec que no s marris ni desesperes; e que per la sua amor chantes e fezes chansos. Don el per lo sieu prec fetz aquesta que ditz:
Tan mou de corteza razo.
E avenc se que madona n'Alazais muri, en Barral sos maritz e senher de luy muri; e muri lo bon rey Richart, e'l bon coms de Toloza, e'l rey 'n Anfos d'Arago; don el per tristeza de sa dona e dels baros qu'ero mortz, abandonec lo mon; e rendec se en l'orde de Cistel, ab sa molher et ab dos fils que avia. E fon fatz abas d'una rica abadia qu'es en Proensa, que a nom lo Torondet; e pueis fon fatz avesques de Toloza, e lai definet.

2701, 7225-6, 7614, 7698, M.

Huei mais noi conosc razo
Ab que nos poscam cobrir,
Si ja dius volem servir,
Pos tant enquer nostre pro
Que son dan en volc sufrir;
Que'l sepulcre perdem primeiramen, 
Et ar sufre qu'Espanha s vai perden,
Par so quar lai trobavon ocaizo;
Mas sai sivals no temem mar ni ven. 
Las! quom nos pot plus fort aver somos
Si doncs no fos tornatz morir per nos!

De si mezeis nos fes do
Quan venc nostres tortz delir;
E fes so sai à grazir
Quan si ns det per rezemso.
Doncs qui vol viur' ab morir
Si don per diu sa vida e la i prezen,
Qu'el la donet e la rendet moren,
Qu'atressi deu hom morir no sab quo.
Ai! com mal viu qui non a espaven!
Que'l nostre viure, don em cobeitos,
Sabem qu'es mals et aquel morir bos.

Aujatz en qual error so
Las gens ni que poiran dir,
Que'l cors qu'om no pot gandir
De mort, per aver quei do,
Vol quecs gardar e blandir;
E de l'arma non a nul espaven
Qu'om pot gardar de mort e de tormen.
Pens quecs de cor si eu dic ver o no,
E pois aura d'anar meillor talen:
E ja noi gart paubreira nuls hom pros,
Sol que comens, que dius es piatos.
Cor sivals pot n'aver bo,
D'aitans poira s'en garnir,
Que l'als pot dieus totz complir
E nostre rei d'Arago;
Qu'ieu no cre saubes fallir
A nul quei an ab bon cor e valen,
Tan pauc vezem que falh à l'autra gen.
No deu ges far à dieu pejurazo,
Que l'onrara si l serv onradamen;
Qu'ogan si s vol n'er coronatz sà jos
O sus él cel; uns no l falh d'aquest dos.

E ja no pretz fol resso
Lo reis castelas, ni s vir
Per perdre, q'ans deu grazir
A dius que l mostr' e'l somo
Qu'en lui se vol enantir
Et autr'esfortz ses diu torn'à nien:
Qu'aissi valrà son ric pretz per un cen
Si acoill dius hoimais per companho,
Qu'el no vol re mas reconoissemen.
Sol que vas dius no sia orgolhos,
Mout er sos pretz onratz e cabalos.

Vida e pretz, com vol de folla gen, 
On plus aut son cazon leugeiramen.
Bastiscam doncs en ferma peazo, 
El pretz qu'este quan l'autre va cazen; 
Que totz sos pretz, sos gaugz e sos laus fos 
En pessar fort quant dius à fait per nos.

Bels Azimans, dius vezem queus aten, 
Queus volria gazanhar francamen, 
Qu'onrat vos te tan quez à mi sap bo. 
No l fassatz donc camiar son bon talen, 
Ans camiatz vos: que val mais per un dos 
Com fos tan aut que forsatz caia jos.


2701, 3794, 7225-6, 7614, 7698, C, M.

Tan mou de corteza razo
Mon cant per que noi deu falhir,
Ans i dei meils endevenir
Qu'anc mais no fis; e direus co,
Que l'emperairitz m'en somo.
E plagra m fort que m'en gequis,
S'ilh m'o sufris:
Mas quar ilh es cim e razis
D'ensenhamen,
No s cove qu'al sieu mandamen
Sia mos sabers flacs ni lens,
Ans taing que s doble mos engiens.

E s'anc parlei en ma canso
De lauzengier, cui dieus azir,
Eras los volh del tot maldir.
E ja dius noca lor perdo,
Quar an dig, so que vers no fo,
Que'l bella cui ieu obedis
Me relinquis;
E cuja qu'alhors ai assis
Mon pessamen.
Be mor doncs per gran fallimen,
Si pert so qu'ieu am finamens
Per so que dizo, qu'es niens.

Mas ges per so no m'abando;
Que mantas vetz ai auzit dir
Que messonja no s pot cobrir
Que no s mostre qualque sazo.
E pois dretz vens fals'ocaizo.

Encar er saubut e devis
Com ieu'l soi fis;
Qu'aissi l soi subjetz et aclis
De bon talen,
Qu'en leis amar an pres conten
Mos ferm coratges e mos sens,
Q'usquecs cuj'amar plus formens.

E si merces no m'i ten pro,
Que farai? poirai m'en partir?
Ieu, no; qu'apres ai à morir
En guiza que m sap sobre bo,
Qu'en pessan remir sa faisso
Et en remiran ieu languis;
Quar ela m dis
Que no m dara so qu'ieu l'ai quis
Tan longamen:
E ges per aisso no m'alen,
Ans d'obl' ades mos pessamens;
E mor aissi mescladamens.

Amarai la doncs à lairo,
Pos vei que no denha sufrir
Qu'ieu ins é mon cor la desir.
E sai qu'à far m'er, voill' o no;
Que'l cors ten lo cor en preizo,
Et a'l si vencut e conquis 
Que no m'es vis
Qu'ilh des poder que s'en partis;
Per qu'ieu n'aten
Que merces la m venca breumen: 
Quar long servirs ab merces vens, 
Lai on no val forsa ni genhs.

N Aziman, mout m'estera gen 
S'ieu mor per midons doussamens, 
Pos qu'à morir m'er eissamens.

viernes, 16 de octubre de 2026

Raimons de Miraval. Amors me fai cantar et esbaudir,

Raimons de Miraval.

Raimons de Miraval. Amors me fai cantar et esbaudir,



2701, 7225, 7614, 7698.

Ramun de Miravals fo us paubres cavalliers de Carcasses, que non avia mas la quarta part de Miravals; et en aquel castel non estavo 40 homes. Mas per lo seu trobar e per son bel dire, e car el saup plus d'amor et de domnei, e de totz los faitz avinens, e de totz los ditz plazens que corron entr'amadors et amairitz, el fo amat e tengut car per lo Coms R. de Toloza, qu'el clamava son Audiart, et el lui. El coms li dava caval et armas, els draps que besoignaven, e so que l fazia mestier. Et era senher del alberc de lui, e senher del rei P. d'Arago, e del vescoms de Bezers, e d'en Bertran de Saissac, e de totz los grans baros de aquela encontrada. E non era neguna gran domna ni valens que no dezires e no se penes que el entendes en ela, o que li volgues be per domesteguessa, quar el las sabia pus onrar e far grazir que nuls autr'om; per que neguna no crezia esser presiada, si no fos sos amics Raimons de Miraval. E R. de Miravals s'entendet en mantas domnas, e'n fetz mantas bonas cansos; 
e no se crezet mais qu'il de neguna endreg d'amor agues ben, e totas l'enganeren.
Ben avetz auzit R. de Miravals qui fo ni don, per qu'ieu vos vuelh dire mais de son fag. Don el amava una dona de Carcasses que avia nom na Loba de Puegnautier, filha d'en R. de Puegnautier; et era molher d'un cavayer ric e poderos de Cabaret, pariers del castel. La Loba si era sobreavinens e voluntoza de pretz e d'onor; e tug li baro de la encontrada e li estranh que la vezian entendian en ela: lo Coms de Fois, en Olivier de Saissac, en P. Rotgier de Mirapeys, en Aimeric de Monrial, en P. Vidal, que fes mantas bonas cansos de lieis. En R. de Miravals si l'amava mais que totz, e la metia enans à son poder ab sas cansos e en comtans, com sel que o sabia meils far de cavalier del mon, et ab plus plazens razos et ab plus bels digz. E la Loba per lo gran pres en que el l'avia meza, car conoissia qu'el la sabia enansar fort e dezenansar, ela li sofria sos precs e l prometia de far plazer endreg d'amor, e l'avia retengut baizan. Mas ela o fazia tot per engan, et amava lo coms de Fois tan que ela ne avia fag son drut. Et era l'amor paleza de lor per tota la encontrada de Carcasses, don ela fon descazucha de pres e de honor e d'amics: que lai tenian per morta tota domna que fassa son drut d'aut baro.
En Miravals auzi la novela del mal c'avia fag, e que P. Vidal n'avia facha una mala chanso d'ela que di:
Estat ai una gran sazo;
en la cal el dis en unas coblas:
Mot ai mon cor felo
Per lieis que mala fo.
Miravals fo sobre totz pus dolens, et ac voluntat qu'en diches mal e en decazer ponhes; e pueis pesset se que mai valia que ponhes en ela enganar, aisi com el' avia lui enganat: e comensa la à defendre, à cobrir e à razonar del fag del Comte. La Loba auzi que Miravals la defendia del mal que avia fag, sobre la gran tristeza qu'el avia. Si s'alegra molt per la defensio de Miraval, per so qu'ela avia major paor del que de totas las autras gens. E sill fai venir à se e sill regrasia molt en ploran del mantenemen e de la defensio qu'el fazia d'ela; e si li dis: Miraval, s'ieu anc jorn agui pretz ni honor, ni amic ni amiga, ni fos auzida ni prezada luenh ni pres, ni aigui ensenhamen ni cortezia, per vos m'es tot avengut e de vos o tenh. E cum so sia causa que ieu non ai fag tot so que vos aves volgut endreg d'amors, no m'o a vedat amor d'autrui, mas una paraula que vos disses en una vostra canso, que ditz:

Amor me fai cantar et esbaudir...
Bona domna no s deu d'amor gequir;
E pus tan fai qu'ad amor s'abandona,
No s'en coch trop ni massa non o tir,
Que mens en val tot fag que dessazona.

Et ieu volia vos far tan de plazer ab onrada razo, per que vos l'acsetz plus car, que no m'en volia cochar; que non a mais dos ans e cinq mes que vos retengui baizan, si com vos diches en vostra canso:
Passatz so cinq mes e dui ans
Qu'ieu vos retengui à mos comans.
Aras vei be que vos no m voles abandonar, per lo blasme fals e mensongier que m'aun mes enemix et enemiguas de sobre me. Per so vos dic que pos vos me mantenes contra tota gent, et ieu me tuelh de tota autra amor per vos, e don vos lo cor e'l cors per far tot cant que vulhatz; e met me del tot en vostre poder e en vostras mas, e prec vos que m defendatz à vostre poder. Miraval ab gran alegreza receup lo don de la Loba, et ac de lieis tot so que à lui plac longa sazo. Mas denan s'era enamorat de la marqueza de Menerba, qu'era joves e gaia e gentils domna; e non avia mentit ni enganat, ni era estada enganada ni traïda. E per aquesta se parti Miravals de la Loba, per que fez aquesta canso que dis:
S'ieu en cantar soven
No m'atur ni m'aten,
Non cujetz que sabers
M'en falha ni razos.

la quals es aisi.
Vos avez entendut d'en R. de Miravals co saup enganar la Loba e remaner ab lieis en patz. Mas ar vos dirai de n'Alazais de Boissazon com l'enganet; et una autra apres qu'era sa vezina, na Esmengarda de Castras, et el dezia hom la bela d'Albeges. Abdoas ero de l'avescat d'Albi: n'Alazaitz era d'un castel quez a nom Lombes, molher d'en Bernat de Boisazo; na Esmengarda si era d'un borc quez a nom Castras, molher d'un ric valvassor qu'era fort de temps.
Miravals s'enamoret de n'Alazais qu'era joves e gentils e bela, e voluntoza de pretz e d'onor e de lauzor. Ecar ela conoissia que Miravals li podia plus donar de pretz que nuls hom que fos, si fo molt alegra car vit qu'el l'amava; e fetz li totz los semblans e los plazers que dona pot far à home. Et el la enanset cantan e comtan à son poder, e de lieis fes motas bonas chansos. E mes la en tan gran pretz, que totz los baros de aquela terra entendero en ela; lo vescomte de Bezers, e'l Coms de Toloza, e'l rei Peire d'Arago, als cals Miravals la avia tan lauzada, que'l reis ses vezer s'en era fort enamoratz, e l'avia mandatz sos messatges e sas joias. 
Et el ac voluntat de lieis vezer; e Miravals ponhet mot com el la vis, e fetz una cobla en sa chanso que dis:

Ar ab la forsa del freis...
S'à Lombers corteja'l reis
Per tostemps er jos ab lui;
E si tot s'es sobradeis
Per un ben en venran dui:
Que la cortezi' e'l jais
De la bella n'Alazais,
E'l fresca color e'l pel blon
Fan tot lo segle jauzion.

Donc lo rei s'en venc en Albiges à Lombes per vezer n'Alazaitz; en Miravals venc ab lo rei, pregan lo rei que'l li degues valer ab madomna n'Alazais. Fort fo ereubutz et onratz lo reis, e vegut volentiers madomna n'Alazaitz. El rei, tantost can fon assegut per apres d'ela, la preguet d'amor; et ela autrejat de far tot so que volria. Si que la nueg ac lo rei tot so que volc; el lendema fo saubut per tot lo castel e per tota la cort del rei. En Miravals, que atendia esser rics de joi per prec del rei et auzi aquestas novelas, fo fort marrit; et anet s'en e laisset lo rei e la dona. Longamen se plais del mal que avia fag la dona, e de la felonia que'l rei avia facha de lui; don el per aquesta razo fe esta chanso:
Entre dos volers soi pessiu.
Can lo Coms de Toloza fon deseretatz per la guerra e per los Frances, et ac perdut Argensa e Belcaire; e li Frances agro San Gili e Albiges e Carcasses; e Bederres fon destruitz e'l vescomte de Bezers era mort, e tota la bona gen d'aquela encontrada foro morta e guandida al Coms, ab cui el se clamava'n Audiart, el vevia ab gran dolor, per so que tota la bona gent, de cui era lo Coms senher e maystre, e donas e cavaliers ero mortz e deseretatz. Pueis avia sa molher perduda, aisi com auziretz, e sa dona l'avia traït e avia son castel perdut. Avenc se que'l reis d'Arago venc à Toloza per parlar ab lo Comte, e per vezer sa seror madona na Elionor e madona Sancha. E confortet mot sa seror e'l Comte e sos filh, e la bona gen de Toloza. E promes al Coms qu'el li rendria e cobraria Belcaire e Carcassona, et à Miravals lo sieu castel; e que la bona gen cobraria lo joi que avia perdut. En Miravals, per joi qu'el ac de la promessio que'l rei fes al Comte et à lui de rendre so qu'avion perdut, e per lo tems d'estat qu'era vengutz, ja agues el preponut de no far cansos entro quez agues cobrat lo castel de Miraval que avia perdut, e car s'era enamorat de madona na Helionor, molher del Comte, qu'era la plus bela dona del mon e la melhor, à cui el non avia encaras fag semblan d'amor, fes esta canso que di:
Bel m'es qu'ieu chan e condei
Pos l'aur'es dossa e'l temps jai.

E cant ac facha la canso la trames en Arago, per que'l rei venc ab mil cavayers à servizi del Comte, per la promessio qu'el avia facha. Don lo rei fon mortz per los Frances denan Murel ab totz los mil cavayers que avia ab se, que negus non escapet ab vida.
Dig vos ai de n'Alazais de Boisazo com engannet Miravals e si meteusa auci; ara vos vuelh dir com na Esmengart de Castras saup que n'Alazaitz l'avia escarnit, mandet per en Miravals. Et el venc, et ela l dis que mot era dolenta de so que se dizia de na Alazais, don ela avia cor e voluntat de far esmenda à lui de se mezeissa, del mal que li avia fag n'Alazais. 
Et el fon leu per enganar, can vit los bels semblans e'ls bos ditz ab qu'ela li presentava l'esmenda del dan qu'el avia pres; e dis li que voluntiers voldria prendre de lieis la esmenda. Et ela pres lo per cavalier e per servidor; e Miravals la comenset à lauzar et à grazir, et à enansar son pretz e sa valor. E la dona avia sen e saber e cortezia, e saup gazanhar amics et amigas. En Olivier de Saissac, que era un gran bar de la terra, si entendia en ela e la pregava de penre per molher.
En Miravals, can vi que l'avia tan montada en pretz et en onor, volc gazardo; e si la preget que li fezes plazer endreg d'amor. E ela dis que no faria plazer de drudaria, qu'enans lo pendria per marit, per so que lur amor no s pogues partir ni s rompes; e quel degues partir sa molher de se, laqual avia nom madona Gaudairenca. Don Miravals fon fort alegres e jauzens cant auzit que per marit lo volia; e anet s'en al sieu castel, e dis à sa molher que no volia molher que saupes trobar, que assatz avia en un alberc d'un trobador; e que se aparelhes d'anar ves l'alberc de son paire, qu'el no la tenria plus molher. Et ela entendia en un cavayer que avia nom Guillem Bremon, don ela fazia sas dansas. Cant ela auzi so que en Miravals li dis fes se fort irada, e dis que mandaria per sos parens. 
E mandet per en G. Bremon que vengues, que ela lo pendria per marit e s n'iria ab el. G. Bremon cant auzi las novelas fo molt alegres; e pres cavaliers e venc s'en al castel d'en Miraval e desmontet à la porta. E na Gaudairenca o apres, e dis à'n Miraval que siei amic eron vengut per lieis, e qu'ela s'en volia anar ab lor. Miravals fo molt alegres e la dona plus. La dona fo aparelhada d'anar; en Miravals la menet fora e troba en G. Bremon e sa companha e receup los fort. Can la dona volc montar él caval e ela dis à'n Miraval, que pus qu'ela volia partir de liei, que la des à'n Guilhem Bremon per molher. Miravals dis que voluntiers, si ela o volia. En G. se trais enan e pres l'anel per espozar; en Miraval la l det per molher e menet la'n.
Can Miraval ac partida sa molher de se, anet s'en à madona na Imenjarda; e dis li qu'el avia fag son comandamen de sa molher, e qu'ela denhes faire e dir e li atendes so que li avia promes. E la dona li dis que ben avia fag; e que s'en tornes à son castel e que fezes son aparelhamen de far grans nossas e de recebre lieis per molher, car ela mandaria tost per el. Miravals s'en anet e fes gran aparelhamen per far nossas. Ela mandet per n Olivier de Saissac, et el venc tost: et ela l dis co ela faria tot so qu'el voldria, e'l penria per marit. Et el fo lo plus alegres hom del mon; e acorderon aisi lur fag que'l ser la'n menet al sieu castel, e l'endeman l'espozet e fes grans nossas e gran cort.
Las novelas vengro à'n Miravals que la dona avia pres n Olivier de Saychac per marit. Fort fo dolen e trist, car l'avia fag sa molher laissar, e que l'avia promes que l prendria per marit, e que n'avia fag son aparelhamen de nossas; e dolens de n'Alazais del mal qu'ela avia fag ab lo rei d'Arago: e si perdet tot joi e tot alegrier e tot solatz, e cantar e trobar. E estet com hom esperdutz ben dos ans; e mans cavaliers trobador se trufavon de lui per los esquerns qu'en fazian. Mas una gentil dona que avia nom Brunessen, molher d'en P. Rotgier de Cabaret, que era envejoza de pretz e d'onor, si mandet saludan e pregan e confortan à'n Miravals que s degues alegrar per l'amor de lieis: e que saubes per veritat qu'ela l'anaria vezer si no volia venir vas lieis, e li faria tan d'amor, qu'el conoisiria be que no l volia enganar. E de aquesta razo fes esta chanso que di:
Ben aia'l messatgier.


2701, 7225-6, 7698.

E m tol deport ab cossirier que m dona,
E torna tot mon solatz en cossir;
Que si non es ma canso sobrebona
Non dei esser aissi del tot blasmat:
Pero si cug cantar à voluntat
D'entendedors e de drutz e d'amigas.

Mas no vol ges à domnas cossentir
So per qu'à dreg vei qu'om las ocaizona,
Que tals n'i a que no volon cauzir
El temps qu'om plus d'amar las arazona:
Pois quan joven lor estrai sa beutat
Prendo'l sordeis qu'avian soanat,
Aissi com fes lo Lombartz de las figas.

Bona domna no s deu d'amor gequir;
E pos tan fai qu'ad amor s'abandona,
No s'en coch trop ni massa non o tir,
Quar mens en val tot frutz que dessazona:
Mas sapcha gen celar tota vertat,
Que cilh qu'en als li serian privat
Ad ops d'amar li serian destrigas.

Ges la bella qu'ieu plus am no s'albir
Qu'en re l'ensenh ni l casti ni l despona,
Qu'ilh sab tan be laissar e far e dir
Per que no m cal que ren als hi apona.
E si li platz que m retenh' à celat,
Per tres razos don li drut son amat
Li serai bos, messatgiers so li m digas.

S'ieu ja res fauc don madomna s'azir
No'lh perdon dieus si ella m'o perdona;
Quar no la volh galiar ni trazir, 
Ni razonar so qu'ella m mal razona. 
Tot m'es honors quant à lieis si' onrat, 
E grazisc tot quant à lieis ven à grat; 
E voll n'aver guerras et enemigas.

Bona domna, on qu' aia domnejat,
Volh que tengas Miraval domenjat;
E mas cansos en cap d'autras amigas.

Si tot m'aves, Mais d'amic, cor irat,
A vostr' ops ai Miraval si gardat,
Que vos l'aves et ieu n'ai enemigas.

Mantel, de sen, de pretz e de beutat 
E de joven vos vei tan gen honrat, 
Que sai ne son mantas domnas enigas.

2701, 7225-6, 7698, M.

Ar ab la forsa del freis,
Quan tot lo mons trembl'e brui,
Val mais solatz e domneis,
E cants e totz bel desdui,
Qu'él temps quan folh' e flor nais:
A celui qu'es pros e gais,
Contra l'us del temps e del mon,
Be par que bon cor li aon.

La gran beutatz que pareis
En la bella cui hom sui,
El ric pretz qu'à tot jorn creis
M'an tout domnejar d'autrui.

Mas un dous esguart m'atrais
Vas liei servir, don jamais 
No temsera fam, freg ni son,
S'agues cor del dig que m respon.

En amors a mantas leis,
E de mantas partz adui
Tortz e guerras e plaideis.
Leu reven e leu refui,
Leu s'apai' e leu s'irais:
E qui d'aisso l'es verais
Soven sospira de prion,
E mantz enois blan e rescon.

Anc mais ni tan no m destreis: 
Mas er ai trobat ab cui
Mi mou paors et esfreis,
E m cass' e m pren e m destrui.
Et ieu ges per tan no lais 
Que l'ai don me mou l'esglais
No tenha mon cor deziron,
On plus lo dezir me cofon.

Pero, si tot m'es gabeis,
Mos bos respietz m'i condui;
E si m dizia sordeis,
No volh tornar lai don fui.
Pos vengutz es à l'assais 
Poder a que m derc o m bais;
Qu'ieu no fug si m ras o si m ton, 
Ni ja no volh saber vas on.

S'à Lombers corteja'l reis
Tostemps mais er joi ab lui;
E si tot s'es sobradeis,
Per un be li'n venran dui:
Que la cortezi' e'l jais
De la bela n'Azalais,
El fresca color e'l pel blon
Fan tot lo segle jauzion.

Domna tan vos soi verais
Que de totz cortes assais
Volh que Miraval vos aon;
Mas nous volh dir quals es ni don.

Per mon Audiartz son gais,
Que tota gens ab eslais
Prezon mais lo Comte Ramon
De null autre Comte del mon.


2701, 3794, 7225-6, 7698, M.

Bel m'es qu'ieu cant e condei
Pos l'aur' es douss' e'l temps gais,
E pels vergiers e pels plais
Aug lo retint e'l gabei
Que fan l'auzelet menut
Entre'l blanc e'l vert e'l vaire;
Adonc se deuria traire
Cel que vol qu'amor l'ajut
Vas captenensa de drut.

Ieu no soi drutz mas domnei,
Ni no m sent pena ni fais,
Ni m rancur leu ni m'irais,
Ni per orgolh no m recrei.
Pero temensa m fai mut,
Qu'à la bella de bon aire
Non aus mostrar ni retraire
Mon cor, si'l tenc escondut
Tro qu'aia'l sieu conogut.

Be vol qu'om gen la cortei
E plai li solatz e jais;
E no l'agrad' om savais
Que s'en deguis ni s malmei.
Mas li pros son be vengut,
A cui fai tan bel vejaire
Que quascus es sos lauzaire,
Quan son d'enan lieis mogut,
Meils que s'eran siei vendut.
No crei qu'ab lieis apparei
Beutatz d'autra domna mais, 
Neis flor de rozier quan nais 
Non es plus fresca de liei: 
Cors be fag e gen cregut, 
Boqu'et olhs del mon esclaire, 
Que beutatz noi posc plus faire;
Si mes tota sa vertut
Que res no l'es remazut.

Ses pregar e ses autrei
Son intratz en greu pantais
Com pogues semblar verais
S'ieu sa gran valor desplei;
Qu'enquer non a pretz avut
Domna que nasques de maire,
Qu'encontra'l sieu valgues gaire;
E si n'ai mans car tengut 
Que'l sieu al melhor vencut.

Ja madomna no s malei
S'ieu à sa merce m'eslais,
Que non ai cor que m'abais
Ni ves amor me desrei; 
Qu'ades ai del meils volgut 
Defors e dins mon repaire: 
E de lieis no soi gabaire,
Qu'en plus non ai entendut
Mas gen m'acolh' e m salut.

Canso vai me dir' al rei,
Cui joi guid' e vest e pais,
Qu'anc no l trobei en biais,
Qu'aital com lo volh lo vei.
Ab que cobre Montagut
E Carcasson' e'l repaire,
Pois er de pretz emperaire;
E temeran son escut
Sai Frances e lai Masmut.

Domn' ades m'avetz valgut
Tan que per vos soi cantaire;
E no cugei canso faire
Tro'l fieu vos agues rendut
De Miraval qu'ai perdut.

Mas lo rei m'a covengut
Que lo me rendr' ans de gaire
E mon Audiart Belcaire;
Pois auran domnas e drut
Cobrat lo joi qu'an perdut.


2701, 3794, 7225-6, 7698, M.

Ben aia'l messagiers
E cilh que lo m trames,
A cui rent mil merces
Si ja m torn' alegriers.
Pero de mos mals cossiriers
Qu'ai avutz soi tan sobrepres, 
Qu'à penas crei que domna per amor 
M'aia bon cor ni m volha far honor.

Ab mans adregz mestiers
Avia joi conques
Tals, que cug que m valgues
Si de lai fos entiers.
Que massa rics ni pretz sobriers
No cugera que mi nogues,
Qu'ieu esgardei domna de tal valor
Que de beutatz fos bass'e de ricor.

Tals que ja lauzengiers
No s'en entremezes,
Quar mans enois n'ai pres
Mentr'era drutz leugiers;
Qu'adoncs cujava q'us empiers
No m tengues madomn' en defes,
Per que m tornet mantas vetz à folor
E mantas vetz en gaug et en doussor.

Per so m'era derriers
De totz los autres mes,
Que mon loc no m tolgues
Rotlan ni Oliviers,
Ni ges Orestains ni Augiers
No cujera que s'i mezes:
Mas me ten hom per tan bon cauzidor
Que so qu'ieu volh ten quascus per melhor

Be m cugei fos estiers
Madomna que non es,
Que tostemps li tengues
L'esbaudimens premiers
Sos fols cujars e messongiers,
E cossec la sa mala fes.
De son pauc pretz li fassa dieus menor,
Que mon fin cor a tornat en error.

Qu'ieu fui al prim destriers
Et apres palafres;
Era creis tan l'arnes
Que trop peza'l dobliers.
E pois vei que m'er mal loguiers
E temi que l'afan cregues,
Don no m'aura jamais per servidor;
E lais me dieus mo meils trobar alhor.

Domna que torn' en blasme sa valor
No deu aver de Miraval la tor.

Mon Audiart sal dieus, e sa honor, 
Que totz lo mons val mais per sa valor.

2701, 3794, 7225-6, 7614, C, M.

Entre dos volers soi pensius,
Que'l cor me dis que no cant mais,
Ni amor no vol que m'en lais
Tan quant él segle sia vius. 
Del laissar ai gran razo
Que ja mais no fes canso;
Mas eras cant quar amor e jovens
M'o ensenha, e mezura e sens.

E s'anc nul jorn fui esforsius
D'esser adretz, cortes ni gais,
Era m'es ops que m'i eslais
Ab faitz et ab ditz agradius:
Qu'en tal domn'ai sospeisso
Que'l seu rics, car gazardo
No pot servir nuls hom desavinens,
Quar ilh no fai ni'lh plai res desplazens.

Vas bona domna son autius,
Mas no de re que sos pretz bais;
Equar una domna me trais
Tornar m'en ai vilas mesclius?
Non ja; tenria li pro
Si la tornav' en resso;
Qu'à las avols no ten dan fallimens,
E prezo s mais per gabs e per contens.

Ab aitals honratz senhorius
Ai eu estat tostemps verais,
Qu'afans ni pena ni esglais
Ni nul maltrag no m fos esquius.
Quar tug dizon à lairo
Qu'anc d'amors no fi mon pro
Menton, qu'avut n'ai bes e gauzimens,
E n'ai sufert dans e galiamens.

De cui que s vol baisse sos brius
Plus l'onor midons mont'e nais; 
Qu'aissi com la roza e'l glais
Genson quan repaira l'estius, 
Midons a tot l'an sazo
Qu'ilh sab gensar sa faisso
Ab bels semblans et ab cuendes parvens,
Don creis sos pretz e sos captenemens.

Per lieis am fontainas e rius,
Pratz e vergiers, e boscs e plais,
Las domnas, els pros els savais,
Els fols els savis els badius
De la franca regio
Don ilh es e de viro:
Quar tant es lai assis mos pessamens
Que mais no cug sia terra ni gens.

N'Alazais de Boissazo
Fai son pretz meillor de bo;
E perda dieus qui l'er desavinens,
Pos tan gen sec sos bels comensamens.

2701, 7225-6, 7614, 7698, M.

S'ieu en cantar soven
No m'atur ni m'aten,
Nous cujetz que sabers
M'en falha ni razos,
Ni talans amoros,
Que'l plus de mos volers
Es en joi et en can;
E de razos ai tan,
Que cantar en poiri' assatz:
Mas tot quan sai no volh sapchatz.

Qu'amat ai longamen
Tal domn' ad escien,
Qu'anc servirs ni plazers
No m'i poc esser bos,
Ni pregars ni cansos,
Ni celars ni temers,
Qu'ieu noi trobes engan.
Et ieu sofren mon dan
Saub l'enganar totz enganatz
E remaner ab lieis en patz.

Qu'estiers no m fora gen,
Pos del mieu fallimen
Era vist lo parers,
Qu'ieu encerques son pros,
Entro que d'ambedos
Fos pres eguals lezers,
Que si fes son talan
Ieu m'anei percassan;
E fo plus adretz lo mercatz
Que de liei si m partis iratz.

Drut que de sidons pren
Nul autre venjamen
No sab que s'es jazers;
Que malditz e tensos
Fan d'ensenhat janglos.
E pois non es tot vers
Quan domna fai semblan,
Qu'ilh vol que la deman
Tal que ja no l sera privatz;
E si s'en tenra per pagatz.

Que quant ieu mi prezen
En loc de cauzimen,
Non es mos capteners
Lauzengiers ni ginhos, 
Ans plus temens q'us tos 
Soi lai on es poders. 
E dieus me don l'autr'an 
Trobar domna prezan, 
Que'l gazardos m'en si' onratz 
Quan serai per lieis trebalhatz.

Tot quant es de joven
E de fin pretz valen
Ten la marqueza ders
De Menerb' à sazos; (Menerba)
E per pauc entre nos
No poja sa valors.
Mas en parli dobtan
Qu'enemigas ne blan;
E pois de lieis no m n'escai gratz,
Lo tortz me sia perdonatz.

Mais d'amic, on qu'ieu an
Vos es caps de mon can
E de Miraval poestatz:
Mas no volh que l'anel perdatz.