Mostrando entradas con la etiqueta verbe. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta verbe. Mostrar todas las entradas

sábado, 24 de octubre de 2026

Uc Faidit, grammaire provençale, Donatus provincialis. Las oit partz que om troba en gramatica

Uc Faidit, grammaire provençale. (Uc de Saint Circ)

Hugues de Saint-Cyr. Uc de Saint-Circ, fl. 1213 – 1257


Ms. de la Laurentienne 187 f. Santa Maria del fiore. Die beiden ältesten provenzalischen Grammatiken herausgegeben von E. Stengel, Marburg 1878, p. 1-5; cf. Biadene, Studj di filologia romanza I (1855), p. 345 et p. 370 ss. - Grdr. § 41, p. 65. St. p. 67.


Las oit partz que om troba en gramatica, troba om en vulgar provenchal, zo es: nome, pronome, verbe, adverbe, particip, conjunctios, prepositios, interjectios.
Nom es apelatz per ço que significa substantia ab propria qualitat o ab comuna; e largamen totas las causas a las quals Adams pauset noms poden esser noms apelladas. En nom a cinq causas:
species, genus, numbre, figura, cas.
Species o es primitiva o es derivativa: primitius es apelatz lo nom que es per se, e no es venguz d'alqu nome ni d'alqu verbe, si cum es 'bontaz'. Derivatius nom es aquel que ven d'altre loc, si cum 'bos' que ven de 'bontat,' que 'bos' non pot om esser ses 'bontat'.
Genus es de cinq maneras: masculis, feminis, neutris, comus, omnis. Masculis es aquel que aperte a las masclas causas solamen, si cum 'bos, mals, fals'. Feminis es aquel que perte a las causas feminils solamen, si cum 'bona, bela, mala' e 'falsa'. Neutris es aquel que no perte a l'un ni a l'autre, si cum 'gauç' e 'bes'. Mas aici no sec lo vulgars la gramatica els neutris substantius, ans se diçen aici cum se fossen masculi, si cum aici: 
'grans es lo bes que aquest m'a fait', e 'grans es lo mals que m'es vengutz de lui'. Comus es aquelh que perten al mascle e al feme ensems, si cum sun li particip que fenissen in 'ans' vel in 'ens'; qu'eu posc dire 'aquest chavaliers es presans, aquesta domna es presans, aquestz cavaliers es avinens, aquesta domna es avinens'. Mas el nominatiu plural se camja d'aitan que conven a dire 'aquelh chavalier son avinen, aquelas domnas son avinens'. Omnis es aquel que perte al mascle e al feme e al neutri ensems; q'eu posc dire 'aquest cavaliers es plasens, aquesta domna es placens,' e 'aquest bes m'es plazens.'
Numbres es singulars o plurals: singulars, quan parla d'una causa solamen; plurals, quan parla de doas o de plusors. 
Figura o es simpla o conposta: simpla, si cum 'coms'; composta, si cum 
'vescoms', qu'es partz composta, so es apostiza de 'ves' e de 'coms'.
Li cas sun seis: nominatius, genitius, datius, acusatius, vocatius, ablatius. Lo nominatius se conois per 'lo', si cum 'lo reis es vengutz;' genitius per 'de', si cum 'aquest destriers es del rei;' datius per 'a', si cum 'mena lo destrier al rei;' accusatius per 'lo', si cum 'eu vei lo rei armat'. E no se pot conoisser ni triar l'acusatius del nominatiu, si no per zo que l nominatius singulars, quan es masculis, vol 's' en la fi, e li autre cas no l volen; e l nominatiu plural no l vol, e tuit li altre cas volen lo enl plural. Pero lo vocatius deu semblar lo nominatiu en totas las ditios que fenissen in 'ors' et en las autras ditions que us dirai aici:
'deus, reis, francs, pros, bos, cavaliers, canços'. Et els altres locs on lo vocatius non a 's' en la fi, si es el semblans al nominatiu, al menhz en silabas et en letras, que deu aver aitals e tantas cum lo nominatius, trait sol 's' en la fi.
Pero de la regla on fo dit desus que l nominatius cas no vol 's' en la fi quan es pluralis numeri, voilh traire fors totz los feminis, que non es dit mas solamen dels masculis e dels neutris, que sun semblan el plural per totz locs, si tot s'es contra gramatica. E lai on fo dit del nominatiu singular que vol 's' pertot a la fi, voilh traire fors totz aquels que fenissen en 'aire', si cum 'enperaire, amaire', et en 'eire,' si cum 'Peire, beveire, radeire, tondeire, pencheire, fencheire, bateire, foteire, prendreire, teneire,' et en 'ire', si cum 'traire, consentire, escarnire, escremire, ferire, gronire'; mas 'albires' vol 's' e 'conssires' es 'desires'.
E devetz saber que tut aquelh que us ai dit, don lo nominatius singulars fenis en 'aire' et en 'eire,' fenissen totz lor cas singulars en 'dor,' trait lo vocatius qe sembla lo nominatiu, si cum es dit desus.
E de la regla del nominatiu singular, que vol 's' a la fi, voilh ancar traire fors 'maestre, prestre, pastre, sener, melher, peier, sordeier, maier, menre, sor, bar, gençer, leuger, greuger,' et totz los ajectius neutris, quan sun pausat senes sustantiu, si cum 'mal m'es, greu m'es, fer m'es, esquiu m'es, estranh m'es qu'el aia dit mal de me.' E voilh en traire fors encar dels pronoms alcus, si cum 'eu, tu, el, qui, aquel, ilh, cel, aicel, aquest, nostre, vostre,' que no volon 's' en la fi, e sun del nominatiu singular.

sábado, 26 de septiembre de 2026

Table, abréviations, Lexique Roman

Table des principales abréviations employées dans le Lexique Roman.

statera romāna, romana, balansa, báscula

A., ancien.
A., Arnaud.
Abr., abrégé.
Absolum., absolument.
Ac., académie.
Adj., adjectif.
Adj. comp. ou compar., adjectif comparatif.
Adj. comp. dim., adjectif comparatif diminutif.
Adj. indét., adjectif indéterminé.
Adject. ou Adjectiv., adjectivement.
Adj. num, adjectif numéral.
Adv., adverbe.
Adv. comp., adverbe composé.
Adv. de comprar., adverbe de comparaison.
Adv. démonst., adverbe démonstratif.
Adv. fig., adverbe figuré.
Adv. indét., adverbe indéterminé.
Adv. nég., adverbe négatif.
Adverb. ou Adverbial., adverbialement.
all., allemand.
Æneid., Aeneidos. 
ANC. CAT., ancien catalan.
Anc. chron., ancienne chronique.
ANC. ESP., ancien espagnol.
ANC. FR., ancien français.
Anc. Gloss., ancien glossaire.
ANC. IT., ancien italien.
Anc. Poèt. fr., anciens poètes français.
ANC. PORT., ancien portugais.
Anc. trad., ancienne traduction.
Ann., annales ou annali.
Ann. ou Anno., annotazioni.
Apol., apologie.
Apopht., apophtegmes.
Apost., apostoilles.
Arch., archives.
Arch. brit., archæologia britannica.
Arch. de l'archev., Archives de l'Archevêché.
Arch. du Roy., Archives du Royaume.
Arcip., arcipreste.
Art., article ou articulus.
Art. ind., article indéterminé.
Art, rhetor., artis rhetoricæ.
Ass., assises.
Auct. Rhet. ad Heren., auctoris rhetoricæ ad Herennium.
Auson. Edyl., Ausonii edyllia.
Auz. cass., auzels cassadors. (Deudes de Prades)

Bib. ou Bibl., bibliothèque.
B., Barthélemi ou Bernard ou Bertrand ou Boniface.
B. B. ms., bibliotheca bibliothecarum manuscriptorum.
Bibl. bibl., bibliotheca bibliothecarum.
Bibl. cott., Bibliothèque Cottonienne.
Bibl. du R., Bibliothèque du Roi.
Bocc. Nov., Boccaccio, novelle.
Bret., Bretagne.
Brev., bréviaire.

c. ou ch., chapitre.
Cab., cabinet.
Canc. ou Cancion. gen. ou gener., cancioneiro generale.
Cancion. do Coll. dos Nob., cancioneiro do Collegio dos Nobres.
Cançon. gener., cançonero generale.
Cant., cantique ou canto.
Canz., canzone. 
Cap., capitulum.
Cap. reg. Fr., capitularia regum Francorum. 
Cart., carta.
Cat., catalogue ou catalogus.
Cat. Hist., Catel, histoire.
CAT. MOD., catalan moderne.
C. de G. de Tyr, A. C., continuateur de Guillaume de Tyr, amplissima collectio.
Ch., chambre.
Ch., charte.
Chast., chasteté.
Chr., chronique.
Chron. ang., chronique anglo.
Chron. métr., chronique métrique. 
Chrorogr., chrorographia.
Cicer., Cicero.
Cic. Philipp., Cicero, philippicæ.
Cit., citation.
Cob., cobla ou coblas.
Cod., code, codex.
Codic., codice.
Cod. Theod., codex Theodosianus.
Col., colonne.
Col. de poes. cast. not., colleccion de poesias castellanas; noticias.
Coll. ou Collect., collection.
Collect. dipl., collectio diplomatica.
Colloq., colloque ou colloquium.
Com. Engolism., comitum Engolismensium.
Comit. vet. Germ., comitiis veterum Germanorum.
Comment., commentaire.
Compar. ou comparat., comparatif ou comparativement.
Conf. Eustath. ad Hom. Odyss., conferentiæ Eustathii ad Homerum, odysse.
Conj., conjonction.
Conj. comp., conjonction composée.
Conjonct., conjonctivement.
Cont. ant., contes anciens.
Contract., contraction.
Cop., copla.
Correl, ou correlativ., corrélativement. 
Cortig., cortigiano.
Cout., coutume.
Cron., cronica.

D. Hier. Osorio, cart., don Hieronimo Osorio, carta.
D. J., dom Juan. 
Dam. gal., dames galantes. 
Dec., decada.
Decam., Decameron.
Demet., Demetrius.
Descript., description. 
Dial., dialogue. 
Dicc. cat.-castel.-latino, diccionario catalan-castellano-latino.
Dict., dictionnaire.
Dict. catal., dictionnaire catalan.
Dict, ét., dictionnaire étymologique.
Dict. popul., dictons populaires.
Diomed., Diomedes.
Disc., discours.
Diss. ou dissert., dissertation.
Ditir., ditirambo.
Doc., documento.
Docum., document.
Donat. de Schem., Donatus, de schemis.
Dr. fr., droit français.

E., Elias.
Eccl. ou ecclés., ecclésiaste. 
Eclog., ecloga.
Elocut., elocutione.
Ed. Putsc., editio Putschii.
Eluc., elucidari.
Elucid., elucidario.
Elucid. port., elucidario portuguez.
Encom., encome.
Epist., epistola.
Ep. ling., episcopi Lingonensis.
Ess., essai.
Evang., évangile.
Evang. apoc., évangile apocryphe.
Exclam., exclamativement. 
Explét., explétivement.
Ext., extension.

f., féminin.
F. H. D. B., François Habert de Berry.
Fabl., fabliaux.
Fig., figurément.
Fig. et prov., figurément et proverbialement.
Fig. cent., figurae sententiæ.
Fol., folio.
Fland., Flandre.
Formul., formulæ.
Fr., France, français.
Frag. ou fragm., fragment.

G., Gaubert ou Gaucelm ou Geoffroi ou Giraud ou Guillaume.
G. Per., Gomez Pereira.
Gall. Christ., Gallia christiana.
Garonib., Garonibus.
Georg., Georges ou Georgica. 
Germ. ant., Germania antiqua.
Gest. cons. andeg., gesta consulum andegavensium.
Gloss., glossaire ou glossarium.
Gloss. gall. lat. glossarium gallico-latinum.
Gloss. germ., glossarium germanicum.
Gloss. teut., glossarium teutonicum.
Gloss. occit., glossaire occitanien.
Gloss. suio-gothic., glossarium suio-gothicum.
Gramm., grammatica.
Gramm. franco-theot., grammatica franco-theotisca. 
Gramm. prov., grammaire provençale.
Gramm. rom., grammaire romane.
Gregor. Turon., Gregorii Turonensis.

H., Hugues.
Hab., habitant.
Hérod., Hérodote.
Hisp., hispanica.
Hist., histoire ou historia ou historiens.
Hist. abr., histoire abrégée.
Hist. litt., histoire littéraire.
Hist. pitt., histoire pittoresque. 
Hist. mon. nov. pict., historia monasterii novi pictavensis.
Hist. pontif., historia pontificum.
Hum., humaine.
Hymn. ecclés., hymnes ecclésiastiques.

Illust., illustrations.
Inf., inferno.
Insc., inscriptions.
Inst. orat., institutio oratoris.
Inst. gramm., institutiones grammaticæ.
interj., interjection.
IT., italien.

J., Jean.
J. C., Jésus-Christ. 
J. F., Jacinte freyre. 
Ja. ou Jac., Jacopone.
Jérus., Jérusalem.
Joan., Joannis. 

L., lois.
Lat., latin.
Leg. Franc. salic., leges Francorum salicæ. 
L'Ép., l'épître.
Lett., lettera ou lettre.
Lett. div., lettres diverses.
L'excell., l'excellence.
Lib., liber.
Ling. arab., lingoa arabica. 
Ling. port., lingoa portugueza.
Litt., littéraires.
Liv., livre.
Loc., locution.
Loc. affirm., locution affirmative.
Loc. fig., locution figurée.
Loc. impers., locution impersonnelle.
Loc. prov., locution proverbiale.
Lud., Ludovico.

m., masculin.
Macrob. Sat., Macrobii Saturnalia. 
Man. sev., Manoel Severim.
Méd., médecine.
Mém., mémoires.
Merc., Mercure.
Mesl. poét., meslanges poétiques.
Miséric., miséricorde.
Monach. sangall., monachi Sangalli.
Ms., manuscrit ou manuscrite ou mystère.
Mss., manuscrits.
Mus., musique.
Mus. 6, Rom. 38, Musa 6, Romulo 38.
Myst., mystère ou mystiquement.

N.-Test., Nouveau-Testament.
Napolet., napoletano.
Nat., nature.
Natur. esper., naturali esperienze.
Nég. expl., négation explétive.
n°, numéro.
Norm., Normandie.
Norm. script., Normannorum scriptores. 
Not., notes ou notices.
Not. utr., notitia utriusque.
Nouv., nouvelles.
Nouv, rec., nouveau recueil.
Nov., novembre.
Nov. bibl. man., nova bibliotheca manuscriptorum.
Numer., numerorum.

Od., ode.
Off., offices.
Ord., ordonnances.
Or. fun., oraison funèbre.
Orig., origem ou origine.
Ortog., ortografia.
Ovid., Ovidius. 

P., page.
P., Pierre ou Pons.
Paneg. veter., panegyrici veteres.
Parad., paradiso.
Part., partie ou particule.
Part. disjonct., particule disjonctive.
Part. orat., partibus orationis.
Part. pas., participe passé.
Part. pas. subst., participe passé, substantivement.
Part. prés., participe présent.
Part. prés. subst., participe présent, substantivement.
Part. prim., parte primeira.
P. fr., poésie française.
Péler., pélerinage.
Ph., Philippe.
Pièc. justif., pièces justificatives.
Pist., pistole.
pl. ou plur., pluriel.
Plin., Pline.
Poes. cast. ant., poesias castellanas anteriores.
Poés. esp., poésie espagnole.
Pr., preuves.
Pr. ou pron., pronom.
Pr. ou pron. dém., pronom démonstratif.
Pr. ou pron. pers., pronom personnel.
Pr. ou pron. rel., pronom relatif.
Priscian. gramm., Prisciani grammatici.
Priv. conc., privilèges concédés.
Pron. rel. indét., pronom relatif indéterminé.
Propr., proprietaz.
Prov., provençal.
Prov. ou proverbial., proverbialement.
Ps., psaume.
Psaut., psautier.
Purg. ou purgat., purgatorio.

R., Raimond ou Ralmenz.
R., recto ou rois ou roman.
Reb. got., rebus gothicis.
Rec., recueil ou recettes.
Rec. de cont. dév., recueil de contes dévots.
Rech. hist., recherches historiques.
Rég., règle ou réglement ou régime.
Rég. dir., régime direct.
Rég. f., régime féminin.
Rég. ind. ou indir., régime indirect.
Reginon., Reginonis.
Regist., registres.
Rég. m., régime masculin.
Rém., rémission.
Remont., remontrance.
Rer. aquit., rerum aquitanicarum.
Rés., résurrection.
Revel., revelatio.
Rhet. præc., rhethoricæ præcepta.
Rim. not., rime notate.
Rom., roman.
Roy., royaux où royaume.
Rub., rubrica.

S., saint ou sanctus.
s., singulier ou substantif.
s. f., substantif féminin.
s. m., substantif masculin.
S. S., sanctorum.
Sagg., saggi.
Sat., satires.
Script. rer. ital., scriptores rerum italicarum. 
Schemat., Schematis.
Secund. nupt., secundis nuptiis. 
Seig., seigneur.
Sing., singulier.
Sing. rég., singulier régime.
Sing. suj., singulier sujet.
Sing. hist., singularités historiques. 
Son., sonnet.
Sosip. Char., Sosipatri Charisii. 
Spécial., spécialement.
Spic. ou Spicil., Spicilegium.
St., stance.
Stat., statuts.
Subst. ou substant., substantivement.
Suj., sujet.
Superl., superlatif ou superlativement.
Symb., symbole.

T., tenson ou tome.
Tav., tavola.
Terent. Heaut., Terentius, Heautontimorumenos.
Tes., tesoro.
Test., testament.
Thes. antiq. teutonic., thesaurus antiquitatum teutonicarum.
Th. nov., thesaurus novus.
Th. nov. anecd., thesaurus novus anecdotorum.
Tit., titre.
Tourn., tournoiement.
Tr. ou trad., traduction.
Trad. catal., traduction catalane.
Trad. ms., traduction manuscrite.
Trag., tragédie.
Tr., trésor.
Trin., trinitate.
Triom. d'am., triomfo d'amore.
Trop., tropis.
Troub., troubadour.
Trouv., trouvère. 

v., verbe.
V., vie, vers, verbe, vices, vida.
v. impers., verbe impersonnel.
V. S. Eligii, vita sancti Eligii.
Valer., Valerius.
Var., variante.
Venat., venatione.
Verb. signif., verborum significatione.
Vert., vertus.
Vest., vestigios.
Vic., vicomte.
Vieill., vieillesse.
Virg., Virgilius ou virginité.
Vit. serm., vitiis sermonis.
v°, verbo ou verso.
Vocabul. anglo-saxonic., vocabularium anglo-saxonicum.
Volgar., volgarizzamento.
Voy., voyage.


Fin de la table des abréviations.