Mostrando entradas con la etiqueta blasmens. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta blasmens. Mostrar todas las entradas

jueves, 19 de noviembre de 2026

Si N'At de Mons agues; Wilhelm Bernhardt + Anhang

V.

Si N'At de Mons agues; Wilhelm Bernhardt

Si N'At de Mons agues
Senhor, que conogues,
On pogues cossirar
Faitz ni ditz a lauzar,
Ab gaug et ab plazer 
Mostrera son saber;
Car aitals es sos sens,
Que faitz e ditz plazens
Volria sovenir
Tostemps a son cossir.
Mas, per fauta del be,
Cossira so que ve,
E planh, car nulhs homz pros
Ama far falhizos
Ni cre vils cocelhiers;
E planh, car cavayers
Ve lunhar als senhors,
Car dans es e dolors,
A decazer valor;
E planh, car li senhor,
Que solon mot valer,
An aisi lor voler
Tornat de sus en jos,
E l fals e l lauzengier
Son senhor e sobrier
Sobre totz en lor tortz.
E d'esta colp' es fortz
Dans als bos servidors
E blasmens als senhors
Per los peccatz, qu'en fan.
Mot m'o tenc ad afan,
Car nulh falhir m'albir,
Car so que non dezir,
M'aven a cossirar.
Mas l'afan vuelh portar
Per un pauc d'esperansa,
Car ben leu a semblansa,
De mos ditz pessara
Calsacom, qu'en pendra
Calque melhuramen.
Tan conois et enten
E mal e be cascus,
Que greu fa faitz degus,
Ni ditz tan maistrat,
Que silh, que l'an vezat,
Non esmon son albir;
Greu auzera falhir
Negus, si s'albires,
Com silh, que l'estan pres,
L'aesman son cujar.
D'ome de pauc afar
No s pren homz gaire cura,
Mas can per aventura
Senher fa mal o be,
Leu enten homz per que,
Car on mager sera,
Mais albiradors a.
Qui s pleya de falhir,
Mens o pot escondir,
On pus es poderos;
Pus par la falhizos
D'aquel, com pus perve;
Car on major loc te,
Pus s'espan sos ressos.
Et es pus nelechos,
Qui per mens d'obs fa mal;
E si l malfars no l cal,
El fa falh' ades pus.
E deuria cascus,
On pus pot, que s vol far,
Pus en dieu cossirar
E mens prezar falhir.
Per c'omz se deu chauzir
Pus, on pus es onratz,
Ni pus pot so que l platz,
Que no fassa falhensa,
La una per temensa
D'encolpar sa valor,
E l'autra per amor
De dieu e de son pretz.
Aisi, com dir m'auzetz,
Deu esser, mas non es,
Ans vezem apales,
- En tal temps em vengut -
Que l senhor pus temsut
Fan mays mals e peccatz.
Silh, cuy es comandatz
Le mons, per governar,
Sabon assatz vedar,
C'omz se gar de falhir,
E sabon be punir
Per dreg e neys part dreg;
Mas le mal e l neleg,
Que vedan, fan ilh pus.
Ai! com a l sen cofus,
Qui so que veda, fa!
Pauca de temor a
De dieu ni de blasmar.
Avengut es, so m par,
Al temps, que li pastor
Tornan lop raubador.
Totz le mons es plejos
Trop, de far falhizos,
Car falhir vol degus,
E l senhor ades pus.
Tals es lo temps tornatz;
Vers es e par. Gardatz
Dels mals, c'omz fa, cal so
Pejor segon razo;
Totz vizis cossiratz;
Erguelhs e cobeitatz
Son major e pejor.
E nostre gran senhor
An mays, per veritat,
Erguelh e cobeitat,
E s'auzan mais plejar
De tot cant volon far,
O sia bes o mals.
Hom bas o cominals
Vol soven far falhensa,
Que s'opte per temensa
D'aco, que fort dezira;
Mai senher, can s'albira,
Que no sera punitz,
Es piejer et arditz,
A complir son dezir.
Assatz par per albir,
C'omz sia pus plejos
O piejer, ergulhos,
On major poder a.
Mas contra semblan va,
C'omz, que mais a rictat,
Aja mais cobeitat;
Per o vers es proatz.
Gardatz las cobeitatz
D'un rey o d'un pajes.
Ges us pajes non es
Cobes de gran afar,
Mas sol d'aco, que l par,
Que pot leu conquerer;
Per que non pot tener
Sa cobeitatz gran dan.
Homz es cobes d'aitan,
Com l'aesma sos sens,
E pot sertanamens
Conquerir et aver.
Per c'omz de pauc poder
Non es cobes de gaire;
Mas homz, que pot mot faire,
Pot mot cobezejar.
Veritatz es e par,
Que nostre senhor fan
Als grans mals et als dan
Per lur gran cobeitat.
Mas d'aiso dic pecat,
Car tot lor tort lur do;
Que l senhor foran bo
Cominalmen assatz,
E par, car a totz platz
Aver pretz e lauzor,
Si vil cocelhador
No ls fesson desviar
Ab vil cosselh donar.
E par, que cascus fa
Leumen so que volra
Sos cocelhs acordatz.
Senher fa so que platz
A son cocelh leumen;
En tot par a son sen,
Que mielhs poiria far.
Cosselhier fan laissar
Tot jorn a lur senhor
Son cocelh per lo lor,
On mans trafecx se gira.
Cascus per se s'albira
Leumens e s'aparelha,
Can senhor acocelha,
Com puesca son pro far.
Cascus vol far obrar
Sos senhors a sos obs,
Can pot; et a ne trops
Cocelhadors aitals,
Que non cocelhan d'als,
Mas d'aver ajustar.
Cocelhador, cuy par
Riqueza mager bes
Que pretz, fan a pales
Cobe lur bo senhor.
Car senher ses valor
Vol, qui valor non a,
Per que res non deca
Tant son pretz a senhor,
Com vil cocelhador.
Vil cocelhador so
Lauzengier e lairo.
Mas li fals lauzengier
Fan pieitz de lur mestier
Que lairo ni trachor,
Si com vos dic alhor,
Si membrar vos o cal.
Aquilh fan tan de mal,
Que ab lor cocelhar
Li vedan de ben far,
E fan li far peccat,
Per que pert sa bontat
E sa bona lauzor.
Mil tans notz a senhor,
Qui l fa falhir son vol,
Que qui l pana ni l tol.
Car si tot s'es iratz,
Qui l tol ni l pan' assatz,
A de que restaurar;
Mas a greu pot cobrar
Pretz, si l pert per falhir.
Per c'omz degra punir
Mil tans lauzenjadors
Que lairos ni trachors,
Car mil tans fan de mal.
May dire deg engal
Razo per ambas partz.
Ja, cant es bos l'esgartz,
Non l'ira fort entorn,
Car pur que senher torn
A mes adins so sen,
Ab aquel espaven
Fa ls autres totz fugir.
Cascus pren son albir
Al voler del senhor:
Si l senher vol valor,
D'aco l vol hom servir;
Si l senher vol falhir,
Pro troba servidors.
Entorn los bos senhors
Se fan las bonas gens,
Car la vertutz e l sens
De senhor cabalos
Fa ls vils per forsa bos
E ls bos melhors ades.
E l bon tornan engres
Tertal, e l mal pejor
Entorn avol senhor
Per avols noirimens.
Per que dizon las jens:
Cal senher, tal mainada;
Veritatz es proada.
Senher non deu sofrir
Sels, que l'auzan falhir,
Ni l adreg servidor
Servir avol senhor,
Car tortz es e peccatz.
Las soi et enojatz
E vuelh a mon cor mal,
Car tan s'es en aital
Cossirier estancatz;
Car aquo, que desplatz,
Non tanh a mon cossir.
E car vuelh escantir
L'enuech e la dolor,
Vir mon cor en amor,
Per cobrar ma vertut,
Car amors da salut
Contra tot mal saber.
E vuelh far fort plazer
Als novels amadors,
Que m preguan, que d'amors
Lor don calque doctrina.
Et yeu am d'amor fina
Al pus que puesc ni sai,
Per que platz ades mai
En amor cossirar.
D'amor vos vuelh mostrar
Premier, co s fa ni ve,
Tot aiso, co s cove,
Per cantas razos platz,
Per tal que conoscatz,
Com es bona vertutz,
Ni cals bes s'en adutz,
Qui ben sap son pro far,
Ni co s tanh ades far,
Can no pot pro tener.
Amors, segon mon ver,
Nais e pren sa figura
De vertut de natura
En calque son semblan,
E comensa gardan
O d'auzir o senten
O de calacom sen,
Si que s fa volontatz,
Can mes tan aizinatz
A vertut sos semblans.
Sempre l'en pren talans,
Qui l ve, ni l'au, ni l sen,
E del talen, que l pren,
Ve l dezirs e l plazers.
Plazers es lo vezers
Gardan o cossiran,
Dezirs, can ve l semblan,
Co l puesca mielhs aver;
E can troba l plazer
Ni l dezir de bo for,
Tira l tro ins al cor.
Pueys a nom voluntat,
E l'amador an dat
Al voler nom d'amor.
Cascus en son auctor
Ditz, que s'amors es grans;
On tot n'es rancurans,
Cant ama sols ses pus,
Dire s pot, car es us.
Mas a mi par vertatz,
Que l nomz dels nomz es datz
Al verp entre la gen.
Cant ama solamen,
Us volers ades par,
Que s deu verp apelar.
Mas amors es nomz vers,
Faitz entre dos volers,
Can l'amans es amatz.
Mas us acostumatz
Escuza fals parlar;
Et homz, segon que l par,
Co fassa mielhs entendre,
Deu en loc del verp pendre
Semblan a son parlar.
Per qu'ieu non vuelh ostar
Del us dels ancessors.
Segon nostres auctors
Amors es volontatz,
Mai volers es assatz
Generals part amor;
C'omz pot voler folor
Ses amor a malfar,
Mas non podetz amar,
Si non so que vulhatz.
E can la volontatz
Es en amor bastida,
La vertutz e la vida
Remira son semblan
Al pus que pot gardan
D'uelh o per autre sen,
E conquier mantenen
E met dins sa mayo
L'emergenassio
Del semblan e l parven.
E can per falhimen
De loc la vista s vira,
Vertutz gard' e remira
Pensan e cossiran
Le parven del semblan;
E car le pus plazens,
Le semblans que l parvens,
Garda vas totas partz.
E can sabers ni artz
Li mostra per son esme
Loc, que l semblans l'aesme,
Rete l loc ab membransa.
Pueys a nom esperansa;
E d'aquel bon esper
Noiris homz lo plazer
E l dezir en amor.
Amors vieu de sabor
De son plazer jauzir;
Plazers vieu de dezir,
Dezirs vieu d'esperansa.
Vec vos a ma semblansa
Comensamen d'amor.
Amor an l'aimador
Per sinc razos e l mon,
E d'aquelas sinc son
Las catr' accidentals,
E l'un' es naturals
A tota creatura.
L'una ven per natura,
L'autra per pietat,
La tersa ven per grat,
La carta d'esperansa,
La quinta d'amistansa
De femna, c'omz tan cre.
Amors naturals ve
Tan esperitalmen,
Qu'ieu non ai tan de sen,
Que m sia clar d'entendre.
Mas par, que s deya pendre,
Can la vida comensa.
Can vida pren naissensa
Ni s part de sa vertut,
Esser a receubut,
Que ama son semblan.
Als no m par pauc ni gran,
Vuelha vertut en se,
Mas amors, tro que l ve
Per acciden d'alhor.
La natural amor
Franh homz leu e soven;
Car hom met son enten
Soven en autrui vol,
E qui l'enten li tol,
A franher la cove;
Mas mantenen reve,
Que cobra son enten.
E pot per acciden
Leu creisser o mermar,
Can vertutz pot sieu far
L'acciden, que l venra;
Pus que receubut l'a,
Ses miega vertut es.
Qui mays cossira ls bes
De vertut natural,
May vol e may lui cal
Aital amor aver.
Per natural voler
No vol far nulhs homz mal;
Per amor natural
Vol et ama cascus,
E may so, que l'es pus
Semblans naturalmens,
Si non es accidens
Contraris al semblan.
Aquesta forsa dan
Li catre elemen,
Car quecx ama fortmen
E vol so que sieu es.
E vol se mager bes
Entre parens ades,
Per so car pus es pres
Lor semblans per natura.
Si trobatz d'aventura
Parent, on que venhatz,
Ab que no l conoscatz,
L'amaretz et el vos
Pus, on pus er d'apdos
Semblans la calitatz.
O coras que veyatz
Dos campios estranhs,
Le profietz e l gazanhs
E l bes vos plazera
D'aquel, que pus sera
De vostra qualitat.
E per la veritat
De sen e de dreitura,
Que dieus da part natura,
Crezem et amam dieu;
Car si tot s'es tot sieu,
Aco li tanh pus pres.
E si per cor engres
O fol homz no s'o tol,
Dieus l'ama fort e l vol
Per aquesta razo.
Mas no l fa gazardo
Per aquesta bontat;
Car al premier peccat
S'entoquet de tan mal,
Que tug n'em per engal
Enqueras entocat,
Tro que nos em lavat
D'aquel premier falhir.
Ni merit ses servir
Non deu nulhs homz aver.
Meritz tanh a plazer
E punirs a forfag.
Per que, car tug em fag
En aquela mestura
De falhir ab natura
Bona, tanh, que l falhir
Ostem per obezir;
Car per contrari venc,
Per qu'ieu albir e tenc
En ma ferma crezensa,
Que ses obediensa
No s pot homz esmendar.
So mal deu homz ostar
Ab son contrari be,
Si com d'acciden ve,
Per el eys acciden,
Per c'omz es veramen
E deu esser jutjatz,
Ves que la voluntatz
Accidentals l'amena.
Lo meritz e la pena,
C'omz deu d'amor sofrir,
Deu atressi venir
D'amor accidental,
Car per la natural
No s fa ni mals ni bes,
Que s meta, si tot s'es
Per se bes e vertutz.
Per acciden s'adutz
En amor pietatz,
Ven fort benignamens.
Can vertutz ve ni sens
Nulh dan a so semblan,
Dolor a d'aquel dan
E vol li far secors;
Et aco es amors,
Et a nom pietat.
Per aital amistat
Perdonet dieus Adam,
Can falhi per lo fam,
Sempre co s penedet;
Per o pena'n portet,
E fo razos e dreitz.
E de nostres neleitz
Trobam tot jorn perdo,
Can volem esser bo,
Per forsa d'est' amor;
Car a nostre senhor
Dol la nostra dolors.
Per que nos fa secors
Tot jorn e par vertatz,
Car non es pietatz
Ses calacom dolor.
Dieus ama d' est' amor,
Per ver, sa criatura,
Doncx per aital natura
Deu dieus esser amatz;
Car per dreg tanh e platz
Amors ad amador.
E ja d'aital amor
Non l'amet anz estiers,
Si non fos parsoniers,
D'aver dolor mest nos.
Et es vera razos
A nostra bona fe:
Qui fermamen non cre,
Que Cristz, nostre salvaire,
Fo vers homz e creaire,
Non pot ses est' amor
Amar son creador.
Car dieus, segon razo,
Mas tan can vers homz fo,
Non ac necessitat;
Per que per pietat
Non l'ama, qui no l cre
Fermamen nostra fe.
Vers es, que totas gens
No so tan mescrezens,
Conoisso dieu d'aitan,
Que aman a semblan
De dieu sa criatura.
Per aquesta dreitura,
Que pietatz adutz,
Dieus es reconogutz;
Car per amor de dieu
Cuja totz un romieu
O senhor o paren
O autre bevolen,
Si l ve necessitatz.
Don pietat ajatz;
On pus fort l'amaretz,
Pus reconoisseretz
En dieu, que vertatz es,
Et es razos e bes.
Mas de may em tengut,
Que dieu e sa vertut
Devem tug ses doptar
Propriamen amar
D'amor de pietat,
Pus que dieus nos a dat
De tota sa vertut,
Que no s'a retengut
Ren, c'omz non aja part.
Homz fa tort, si depart
Ni tol a nulh' amor
Son semblan amador.
Per totas las razos,
Per que dieus ama nos,
Lo devem nos amar;
Vers es e dreitz e par
Per razo natural.
Et yeu, que fatz tan mal,
Per servir ma vil vida,
Clam ab m'arma marida
Merce per sest' amor
A dieu, nostre senhor,
Que m do sen et aizina,
Que ma fis sia fina
De bona voluntat;
E l cors, que fa l peccat,
Aja l merit del dan.
Al ver dieu me coman
Et a sa pietat.
Amors, que ven per grat,
Es tota de plazer.
Si vezetz captener
Home covinenmen,
Ni l vezetz bel ni gen,
Sempre l'auretz amor;
O si, per sa valor,
Auzetz home lauzar,
Si tot no us a que far,
Mantenen l'amaretz,
Ses que non atendretz
Nulh autre jauzimen.
O dona covinen
Amaretz de bon grat
Per sa bela beutat
O per sa captenensa
Ses tota entendensa,
De s'amistat aver,
Solamen, per vezer
Tot so que us es plazens.

//

Anhang.

Wir fügen das Gedicht "La valors es grans e l'onors", das der Teil der Hs. R., dem Apfelstedt's Copie entnommen ist, nicht enthält, bei, und zwar nach dem Druck von Bartsch (Chrest. prov. 4 p. 303):

Chrestomathie provençale, Karl Bartsch, Eduard Koschwitz, Eduard Wechssler (+ Index)

La valors es grans e l'onors
el fach el dig el bel semblan
cortes e franc e benestan
dels reys e dels autres senhors;
mas fag ni dich ni semblan plazentier
tan solamen non dono pretz entier,
qu'om pot falhir tant e far mals e tortz,
que perdral pretz que l dona bos esfortz.
Dels reys fora grans lurs lauzors
qui be cossiral ben que fan; 
mas de falhir se plevon tan
quel blasme tol al laus son cors.
el rey son plus de falhir prezentier,
quar greu auz' om vedar so que reys quier;
per que de rey cuy falhirs es deportz
esta sos pretz en perilhozas sortz.
Si falhirs fos tan grans temors 
cum es dans ad aquels quel fan,
ja no falhira tan ni can 
negus per fort quel fos sabors. 
falhir apel so don blasmes se mier, 
qu'autre falhir no sai nulh cossirier; 
mas quan cossir dels dans, 
quals es plus fortz, 
mais notz blasmes que res, 
neis que la mortz.
Morirs es mals sil falh valors
e val tan quan destrigual dan,
doncx qui falh ni forssa tot l'an;
mas qui no val, mortz l'es secors:
doncx per blasme vedar a mortz mestier,
mas part blasme no vey nulh pejurier,
ni leu no ven paors ni desconortz
de si meteis qui de blasm' es estortz.
Blasmes es grans e deshonors
a rey que leu man ni desman,
quar sembla de leugier talan,
e leu par bes so qu'es follors.
reys deu aver dur cor e dreiturier,
que non aja voler ni cor leugier
ni camge leu sos sens ni sos acortz;
quar qui leu vol leu falh e leu s'estortz.
Reys d'Arago, senher, on pretz se mier, 
vos voletz be so que hom vos profier;
doncx ja de dieu que tant es grans e fortz servir nos vir vostre valens esfortz.