49. Bartolomeo Giorgi. *
Ambedue queste poesie sono date secondo il testo ricostituito sui mss. I K dal Levy (Der Troubadour Bertolome Zorzi, Halle, 1883). (B. Zorgi, Raynouard)
Mout fort me sui d'un chant meravilhatz
per lui qu' o fetz, si tot es dregz quem plaja,
quar cel que es valenz ni ensenhatz
deu ben pensar e gardar que retraja,
quar nienz es qu'om razonar pogues
lo tort per dreg, quel pros nol conogues,
e pod a leu perdre mon escien
son pretz aicel qui tort adreg defen.
Doncs si ben fos premiers aconselhatz,
pois d'escondir Genoes tant s' asaja,
non crei qu'el chant agues mainz motz pausatz
qui membrar fan lor sobremortal plaja;
qu'el autreja c' abatutz e mespres
totz lor afars pels Venicians es,
e l'uchaizos, qu'en pauz' en lur conten,
non pot donar contral mal guarimen.
Car hom non deu de ren esser blasmatz,
si 'l fai cois tanh, ni 's dregz que mal l'en chaja,
doncs pois tan gen guerrejan ses guidatz,
nom par qu'en re lur descortz nogut n'aja,
c'anc al jostar no fo nulh temps que res
mas arditz cors falhiment lur fezes,
car il foron totas vez mais de gen,
gent acesmat e per un dos soven.
E l'aug retrair qu'il tengron afrenatz
Venicians, ja qu'era lur meschaja,
mas cum ancse fon lur poders doptatz
pels Genoes, nos membre nolh desplaja,
cum de lor naus menav' us sols tres pres,
mas escondir pogra melhs per un tres,
c'anc non preiron Venecian conten,
non aguesson lauzor al fenimen.
Mas s'el volgues semblar enrazonatz,
non degra pas dir razon tant savaja
ni que trei flac valgron trenta prezatz;
pero dels tres nom par respos s'eschaja,
don ieu m'en pas e dic so qu'es pales,
que quant es melhs als Venecians pres,
adoncs renhon plus cortes d'avinen
e no s'en van en ren desconoissen.
Oimais mi par que ben si' aquitatz
d'aisso qu'a dig e, s'el no s'en apaja,
de Venecians queirals lor faitz honratz
els grans conquistz faitz ab valor veraja,
e cum eran vencut li Genoes
et en anta l'enperador Grecs mes,
e jutgara pois s'il valon nien,
qu'eu non ai plus de respondre talen.
Valens domna, qu'en cel pais renhatz
per cui plaidei, pros e plazens e gaja,
merce vos clam qu' a mi valer dejatz,
que tot quant aug ni vei lo cor m'esmaja,
e sui tan fort de vostr'amor enpres
que, si no vei vostre gai cors cortes,
viure non puosc, so sapchatz veramen,
c'ab lo respeit que eu n'ai muer viven.
Venecian, qui ditz quelh Genoes
vos an faig dan nius an en dolor mes
vostr' onrat pretz non sap nil dan cozen
que lur avez fait d'aver ni de gen.
Bonifaci Calvo, mon sirventes
vos man eus prec quel dirs nous enoi ges,
quar del taisser grat corteziam ren,
e majormenz dels Genoes l'enten.
Sil monz fondes a maravilha gran,
non l'auria ges a descovinenza,
s'escurzis tot sivals so que resplan,
pois Quonratz reis, en cui renhet valhenza
e valc jovenz e rics pretz e totz bes,
e d'Austorica l'auz ducs Federics,
qui d'onrat pretz et de valor fon rics,
tan malamenz son mort. hai quals dans n'es !
mas car pres al segle tan de dampnage
tanh qu'om l'azir, e car ergolhs a pres
forz'e consir d'aunir pretz e parage.
Mas ieu me vauc trop fort meravilhan,
com hai esfortz qu'en digalh meschaenza
nil cozen dol nil sobremortal dan,
quar dregz fora, segon ma conoissenza,
quel membramenz ses retrar m'aucies
e tot home qu'es de valor abrics,
quar anc non fon hom joves ni antics
quel menh valenz truep fort nolh sobrandes;
qu'il e lur faig eron tan d'agradatge
que per l'auzir, ben qu'om nols conogues,
l'irat sentir fazion alegratge.
Quel reis, en cui non eron anc vint an,
amava Deu, dreg, mesur' e sienza,
de que l'anet pauc Salemos enan,
e Lamorat valc per armas ses tenza;
e larjamenz a poder det e mes,
tan quel plus larcs senblav' ab lui mendics,
e fon amics als pros et enemics
als desplazenz ses tort qu'anc lur fezes.
ni non ac melh Anzalos l'eritage
d'aut abellir, tan fon belz e cortes,
e ses falhir fon del plus aut linhatge.
Et el pro duc eron tant aib plazen
qu'el ac de mout la rejal chaptenensa,
qu'adreg foron sei dig e sei semblan,
e l'afars ac daus totas partz plazensa,
si qu'anc formenz non falhic ni mespres.
don cuig qu'a Deu fon lurs mortz grans fastics,
mas car sofric qu'avengues tals destrics,
tot fermamenz m'acort quelh remembres
qu'el mon per els non avi' aut estatge,
e que grazir deuri' om per un tres
l'entier jauzir per lur bel companhatge.
Hai! com vivon Tyes et Aleman,
s' inz el cor an d'aquest dan sovinenza,
quar tot lur mielh en estz dos perdut an,
e gazanhat an gran desconoissenza;
que si plasenz nos venjon demanes,
aunit viuran, tan fon Karles enics,
qu' el s' agradet que visques don Henrics
e mortz cozenz, a port d'ant' alberges
estz bars, quar sap Espanhols d'aut coratge
e per far dir qu'el no si dupta ges
en far aunir tant honrat senhoratge.
Hei, franca genz, lur mort pensatz ades
e ques dira, seus sofretz tal outraje;
e satalbir n'Anfos, qu'onratz reis es,
si laiss' aunir son frair' en tal estatge.
Als avinenz recort quel planhs faigz es
ab gai sonet, coindet et d'agradage,
qu'estiers m'albir qu'om chantar nol pogues
ni neis auzir, tan mou de gran dampnage.
* Biografia, secondo il testo edito dallo Chabaneau (op. cit. p. 110):
En Bertolome Zorgi si fo uns gentils hom de la ciutat de Venise. savis hom fo de sen natural e saup ben trobar e cantar. e si avenc una sazon qu' el anet per lo mon, e li Genoes, que guerrejavon ab los Venisians, si lo preiron e lo meneron pres en soa terra. et estagan (estan) en la prison, en Bonifacis Calvo si fetz aquest sirventes que comensa: Ges no m' es greu s' ieu no sui ren prezatz, blasman li Genoes car il se laisavon sobrar a Venesians, dizen gran vilania d' els. de que en Bertolome Zorgi fetz un autre sirventes, lo quals comensa: Molt me sui fort d' un chant meraveillatz, escusan los Venesians & encolpan los Genoes. de que en Bonifacis Calvo se tenc encolpatz de so qu' el avia 'n ditz; e per so se torneron l' uns a l' autre, e foron gran amic. longa sazon estet en Bertolome Zorgi en prison, entorn VII ans; e quant el fo issitz for de prison, el s' en anet en Venise, el seus comuns lo mandet per castellan en un castel qui ven apellat Coron, e lai definet.

