6. Alfonso X di Castiglia.
Declaratio quel senher rei
fe per la suplicatio que Gr. Riquier fe - Girautz, Giraud
Secondo la edizione del Pfaff (in Mahn, Werke der Troubadours, IV, 182-91).
Sitot s' es grans afans als homes malanans
d' autrus afars parlar, qui honor ten en car
et a sen e saber, ab esforsat poder
deu los seus enantir es deu penre albir
dels autrus per sazos e mielhs dels pus curos.
… e nos a qui pesars
de motz afars es datz, avem voler assatz,
que al nostre dever fassam nostre poder.
La major razo.
El nom del ver dieu paire, e del fil, que de maire
verge nasc ses oblit, e del sant esperit,
qu'es vers en unitat: l'an la nativitat
de Crist .M. e .CC. .LXXV. corren,
el mes de junh issen, per bon entendemen,
car non forsa razos, requist dizem: Amfos
per gracia de Dieu e per lo plazer sieu
reys regnans de Castela e reys per ques capdela
Toleta e Leos, Gallicia el bos
nos mes denan l'autr'ier temens Gr. Riquier
per lo noms de joglars, proan per mot afars
ben son entendemen contral defalhimen
dels noms especials; …
… e nos, sitot rependre
crezem que non volran mot que saber non an,
per lonhar bes de mals, et avem afars als,
de quem deu mais caler, segon nostre saber
volem n'azordenar d'alcus; car a nos par
pro razos ab vertatz. Gr. nos a mostratz
d'aiso l'entendemen pro breu e clarmen,
e proat, don mais val, per tot lo general
dels crestias del mon VI manieiras ne son:
clergue e cavayer, borzes e mercadier,
menestral e pages. de cascun d'aquetz es
part generalitat per cognoms declarat
tot aisi cos cove; et als joglars tanh be
calsque declaramens. car pus qu'entr' autras gens
truep entr' els de manieiras, et a n' i de leugieiras,
que hom non deu nomnar per lo nom de joglar;
car mot vivon vilmen. et a n' i issamen
que devon per saber honrat que an, aver
autre nom part joglars...
… e si trobam que fo
autra vetz declarat, segon proprietat
de lati, qui l'enten, car tug li esturmen
instrumenta dig so, e donc quil nom espo
de joglars d'esturmens, d'aqui es dissendens,
e son istriones; e son inventores
dig tug li trobador; e tug li tumbador
en las cordas tirans o en peiras sautans
son ioculatores. d'aquest nom es l'engres
noms vengutz de joglars a sels cui plai anars
per cortz e per lo mon. mas aitan ben ne son
l'un com l'autre nomnat, et es mal costumat,
qui la vertat enten. d'autres noms a prezen
n' i a segon romans, quels homes paux o grans
los sabon dreg nomnar; ab tot son dig joglar:
so son tragitador e contrafazedor,
e d'autres atressi. e car o an aisi
las gens uzat de dir, segon de nostr' a**,
er mot greu revocar; pero adhordenat
es pro ben en Espanha, e no volem ques franha;
mas digas com se ditz, c'assatz es ben partitz
per cognoms lurs afars. hom apela joglars
totz cels dels esturmens; et als contrafazens
ditz hom remendadors; e ditz als trobadors
segriers per totas cortz; et homes secx e sortz
endreg de captenh bo, que dizon ses razo
o fan lur vil saber vilmen ses tot dever
per vias e per plassas, e que menon vils rassas
a deshonor viven, ditz hom per vilzimen
cazuros ab vertat. aisi es acorsat
per Espanha de dir; per que pot hom chauzir
als noms que sabon far. pero tug son ioglar
apelat en Proensa, e sembla nos falhensa
grans de tot lo lenguatje, don mais son d'agradatje
chansos ab bos trobars. mot es gran malestars,
car vils gens de vil vida non es del mon partida
per c'om apelals bos. perque cocelham nos
e dizem per razon, que tug, sabent o non
aunit, vilmen viven, qu'en lunha cort valen
nos devon prezentar, co sels que fan sautar
simis o bocx o cas, o que fan lurs jocx vas,
si com de bavastels, o contrafan aucels,
o tocan esturmens, o cantan entre gens
bassas per pauc d'aver, que non devon caber
el nom de joglaria; ni cels que de folia
fan cortz seguen semblan, que vergonha non an
lunhs faitz plazens ni bos, hom los apel bufos,
co fa en Lombardia. e sil c'ab cortesia
et ab azaut saber se sabon captener
entre las ricas gens per tocar esturmens
o per novas contar d'autrui o per cantar
autrus vers e cansos, o per d'autrus faitz bos
e plazens per auzir, podon ben possezir
aquel nom de joglar. atressi pot nomnar
quis vol, cascus per si; mas car es en aisi
de dir acostumat, sian joglar nomnat
aquist; car per dever devon en cort caber
et esser benanan; car mot gran mestier an
en las cortz aitals jens, car motz recreamens
aportan e plazers. e sels on es sabers
de trobar motz e sos, d'aquels mostra razos
com los deu hom nomnar. car qui sap dansas far
e coblas e baladas d'azaut maistrejadas,
albas e sirventes, gen e be razos es,
c'om l'apel trobador. e deu aver honor
per dreg mais de joglar, c'us autres se pot far
joglars ab so saber. atressi per dever
devon aver honor per trobar li melhor,
qui razo vol gardar. car qui sap cansos far
e vers d'aucturitat e novas de bon grat
e bels essenhamens, mostran temporalmens
o esperitual per c'om pot ben de mal,
sol se vol, elegir, honor deu possezir
el mon, car Dieus lai fa. si aital captenh a
co s'atanh al saber, segon lo sieu poder
pus autre trobador, car la via d'onor
de grat e de dever mostra per bel saber
gen l'escur declaran, e faria son dan
tart qui tot o crezia, donc silh c'an maistria
del sobiran trobar, sembla saubesso far
tot cant trobador fan; e can bon captenh an,
par que son acabat al fach a que son dat,
cant volon cortz seguir, donc, segon nostr' albir
noi uzem lunh empag que de nom e de fag
non lur tanha onors. e dizem, quels melhors
que sabon essenhar com se deu capdelar
cortz e faitz cabalos en vers et en cansos
et en autres dictatz c'avem de sus nomnatz,
deu hom per dreg dever nomnar e per saber
don doctor de trobar. doctors; car doctrinar
sabon ben, quils enten, los trobadors ab sen
per aver captenh bon; et aisi per razon
poirian los apelar cilh c'o volran servar;
e crezem c'o faran li cert que saber an
o lur es d'agradatje, al mens per lo lengatje
que val mais a trobar...
