domingo, 4 de octubre de 2026

16. Folchetto di Marsiglia, Tan m'abellis l'amoros pessamens

16. Folchetto di Marsiglia. *

Secondo il testo edito dal Raynouard (Choix des poésies originales des Troubadours, III, 149). (Ed. Ramón Guimerá Lorente.)

Testi antichi provenzali, Ernesto Monaci, Ramón Guimerá Lorente, Amazon



que s'es vengutz en mon fin cor assire, 
per que noi pot nuls autres pens caber, 
ni mais negus no m'es dous ni plazens; 
qu'adoncs sui sas quan m'aucizol cossire: 
e fin' amors m'aleuza mon martire, 
quem promet joy, mas trop lom dona len, 
qu'ab bel semblan m'a tengut longamen.
Be sai que tot quan fas es dreitz niens; 
e qu'en puesc mais, s'amors mi vol aucire! 
qu'a escien m'a donat tal voler, 
que ja non er vencutz ni el no vens: 
vencutz si sui, qu'aucir m'an li sospire 
tot suavet, quar de liey cui dezire 
non ai secors, ni d'aillors no l'aten, 
ni d'autr'amor non puesc aver talen.
Bona domna, sius platz, siatz sufrens
dels bes qu'ieus vuel, qu'ieu sui dels mals sufrire; 
e pueis li mal nom poiran dan tener,
ans m'er semblan quels partam engalmens, 
pero sius platz qu'en autra part me vire, 
partetz de vos la beutat el dous rire
el gai solas que m'afolleis mos sen, 
pueis partir m'ai de vos, mon escien.
A totz jorns m'etz plus bel' e plus plazens, 
per qu'ieu vuel mal als huelhs ab queus remire,
quar a mon pro nous pogron anc vezer,
mas a mon dan vos vezon subtilmens. 
mas dans non es, so sai, quar nom n'azire, 
ans me sap bon, pros domna, quan m'albire, 
si m'aucisetz, que nous estara gen, 
quar lo mieus dans vostres er eissamen.
Per so, domna, nous am saviamens, 
qu'a vos sui fis et a mos ops trayre; 
qu'ieus cug prendre e mi no puesc aver, 
ieus cug nozer et a mi sui nozens.
per so nous aus mon cor mostrar ni dire, 
mas a l'esgart podetz mon cor devire:
ar lous cug dir et aras m'en repren,
e port n'als huelhs vergonha et ardimen.
Donal fin cor qu'ieus ai nous puesc tot dire, 
mas per merce so qu'ieu lais per non sen, 
restauratz vos ab bon entendemen.
Trop vos am mais, dona, qu'ieu no sai dire,
e s'ieu anc jorn aic d'autr'amor desire,
no m'en penet, ans vos am per un cen; 
quar ai proat autrui captenemen.
Vas Nems t'en vai, chansos, qui ques n'azire, 
que gaug n'auran, segon lo mieu albire, 
las tres domnas a cui ieu te prezen, 
car elhas tres valon mais d'autras cen.

* Biografia, secondo il testo edito dallo Chabaneau (op. cit. p. 81): 
Folquetz de Marseilla si fo de Marseilla, fils d'un mercadier que fo de Genova, & ac nom sier Amfos; e quant lo paire moric, sil laisset molt ric d'aver. et el entendet en pretz & en valor, e mes se a servir als valens barons & als valens omes & a brigar com lor & a dar & a servir & a venir & anar. e fort fo grazitz & onratz per lo rei Richart e per lo compte Raimon de Tolosa e per en Baral, lo seu seignor de Marseilla. molt trobava ben e molt fo avinenz om de la persona; & entendet se en la moiller del sieu seignor en Baral, e pregava la e fasia sas chansos d'ella. mas anc per precs ni per chansos noi poc trobar merce qu'ella li fezes nuill ben en dreit d'amor; per que totz temps se plaing d'amor en sas chansos. e avenc si que la domna moric, & en Barals lo maritz d'ella el seingner de lui, que tant li fasia d'onor, el bons reis Richartz, el bons coms Raimons de Tolosa, el reis Amfos d'Arago; don el per tristesa de la soa domna e dels princes que vos ai ditz, abandonet lo mon e si s'en rendet a l'orde de Cistel cum sa muiller e cum dos fillz qu'el avia. e si fo faitz abas d'una richa abadia qu'es en Proensa, que a nom lo Torondet; e puois el fo faitz evesques de Tolosa e lai el moric.
Folquetz de Marseilla, si con avetz auzit, amava la moiller d'en Baral so seingnor, madomna n'Alazais de Roca Martina,... e guardava se mout qu'om nol saubes, per so qu'ella era moillier de so seingnor, quar li fora tengut a gran felonia. e la domna si sofria sos precs e sas chansos, per la gran lausor qu'el fazia d'ella. e 'n Barals si avia doas serors de gran pretz e de gran valor. la una avia nom na Laura de Sain Jolran, l'autra avia nom na Mabilia de Ponteves. abdoas estavan con en Baral. e 'n Folquetz avia tan d'amistat con amdoas que semblans era qu'el entendes en cascuna per amor. et madonna n'Alazais si creset qu'el en na Laura s'entendes e queil volgues ben, e si l'encuset el fetz encusar per motz cavalliers e per motz d'autres omes, si qu'ella li det comjat. que no volia plus son prec ni sos ditz, e que s penes de na Laura, e que de leis non esperes mais bens ni onor...

15. Bertrando dal Bornio, Non puosc mudar, un chantar non esparga,

15. Bertrando dal Bornio. *

Secondo il testo ricostituito dallo Stimming (Bertran de Born, sein Leben und seine Werke, Halle, Niemeyer, 1879, p. 183).

Raynouard, choix, poésies, troubadours, kindle

Non puosc mudar, un chantar non esparga, 
pois n'Oc e Non a mes fuoc e traich sanc, 
car grans gerra fai d'escars senhor larc, 
per quem plai ben dels reis vezer la bomba,
que n'ajon ops paisson, cordas e pom, 
e 'n sion trap tendut per fors jazer, 
ens encontrem a milliers et a cens, 
si c'apres nos en chant hom de la gesta. 
Qu'ieu n'agra colps receubutz en ma targa 
e faich vermelh de mon gonfanon blanc, 
mas per aisso m'en soffrisc e men parc 
que n'Oc e Non conosc qu'un dat mi plomba, 
mas non ai ges Lizinhan ni Rancom, 
qu'ieu puosca lonh ostejar ses aver, 
mas ajudar puosc de mos conoissens, 
escut a col e capel en ma testa.
Sil reis Felips n'agues ars una barga
denan Giortz o crebat un estanc, 
si qu' a Roam, intres per forssa el parc, 
que l'asetges pel puoig e per la comba, 
c'om no 'n pogues traire breu ses colom:
adoncs sai eu qu'el volgra far parer 
Carle, que fon dels mielhs de sos parens, 
per cui fon Polha e Sansonha conquesta. 
Anta l'adutz e de pretz lo descarga
gerra cellui cui hom no 'n troba franc; 
per qu'eu non cuich, lais Caortz ni Caiarc 
mos Oc e Non, pois tant sap de trastomba; 
sil reis li da lo thesaur de Chinom,
de gerra a cor e aura 'n pois poder; 
tant l'es trebalhs e messios plazens 
que los amics els enemics tempesta.
Anc naus en mar, quand a perdut sa barga
et a mal temps e vai urtar al ranc 
e cor plus fort qu'una sajeta d'arc
e leva en aut e puois aval jos tomba, 
non trais anc pieitz, e dirai vos ben com; 
qu'ieu fatz per lieis que nom vol retener, 
que nom manten jorn, terme, ni covens, 
per que mos jois, qu'era floritz, bisesta. 
Vai, Papiols, ades tost e correns, 
a Trainac sias anz de la festa;
Dim a 'n Rotgier, et a totz sos parens 
qu'ieu non trob mais omba ni om ni esta.

* Biografia, secondo il testo edito dallo Chabaneau (op. cit. pp. 17 e 27): Bertrans de Born si fo de Lemozi, vescoms d'Autafort, quei avia prop de mil homes. et avia fraires e cujavals dezeretar, si no fos lo reis d'Englaterra. molt fo bons trobaire de sirventes, & anc no fes chansons fors doas. el reis d'Arago donet per molhers las chansons d'en Guirant de Bornelh (Guiraut de Borneill) a sos sirventes. et aquel que cantava per el, avia nom Papiols; et era azautz hom e cortes. e clamava Rassa lo comte de Bretanha, e lo rei d'Anclaterra (Anglaterra) Oc e No, el rei jove son filh, Marinier. et avia aital uzatge c'ades fazia mesclar lo paire el fill d'Englaterra, tant quel joves reis fo mortz d'un cairel, en un castel de Bertran de Born. e Bertrans de Born sis vanava qu'el cujava tan valer que ja no cujava que totz sos sens l'agues mestier. e pueis lo reis lo pres, e quant l'ac pres, el li dis: Bertrans, auraus encara mestier totz vostre sens! et el respos qu'el avia tot son sen perdut, quan lo reis joves morit. adonx si ploret lo reis de son filh, e perdonet li, el vestit, elh det terras & honors. e visquet longuamen el segle e pueis rendet se a l'orde de Sistel. (Císter, Cistell)
Anc mais per re qu'en Bertrans de Born disses en coblas ni en sirventes al rei Felip, ni per recordamen de tort ni d'aunimen quelh fos ditz ni faitz, no volc guerrejar lo rei Richart; mas en Richartz si salhi a la guerra, quant vic la frevoleza del rei Felip, e raubet e preset e ars castels e borcs e villas & aucis homes e pres; don tuich li baron a cui desplasia la patz, furon molt alegre, en Bertrans de Born plus que tuich, per so que plus volia guerra que autr'om, e car crezia que per lo seu dire lo reis Richartz agues comensada la guerra, ab lo qual el s'apellava Oc e Non, si com ausiretz el sirventes qu'el fetz si tost com el auzi qu'en Richartz era salhitz a la guerra, la qual comensa: Non puosc mudar...

col. 40, r. 12, corr. porta
41, 44 pois
43, 26 del mar
45, 23 car' a
47, 21 a nom
48, 32 Guiraut
37 mesclar] guerra entrels baros; e fetz mesclar