Mostrando las entradas para la consulta tardet ordenadas por fecha. Ordenar por relevancia Mostrar todas las entradas
Mostrando las entradas para la consulta tardet ordenadas por fecha. Ordenar por relevancia Mostrar todas las entradas

martes, 27 de octubre de 2026

Raimon Feraut. Vie de Saint Honorat. Ayssi dis l'estoria, con Herenborc,


Raimon Feraut. Vie de Saint Honorat. Ayssi dis l'estoria, con Herenborc,



Ayssi dis l'estoria, con Herenborc, la reina, mayre de sanct Honorat, mes en heregia l'emperador e son marit frayre.

El temps ancianor, so retray l'escriptura,
e Johan Gaunes feron ley de falsa figura,
de peccat e d'error,
don foron verinat mot duc e mot persant,
Pinabels de Bugia e Sidracs d'Oriant,
Marsilis de Marroc an son frayre Aygolant,
que foron rey clamat
d'Agen e de Girona, de Murcia la bella,
de Tholeta la gran tro ins en Compostella,
e rey de Pampalona:
aquests crezien la ley de la malvayza gesta,
Baffum e Tervagant honravan en lur festa. (Baffumet)
Per so qu'els cristians poguessan far conquesta
e menar a desrey,
ad Andrioc d'Ongria doneron lur seror,
prince de Cumania e de tota l'onor,
frayre Leon lo Grec, que fom de gran ricor
e de gran manentia,
Heremborc la plus bella de cara, de faysson,
huels vars e saura testa con fil d'aur environ,
bel vis, boca rizent e colorat menton,
flor de tota Castella;
roza fresca de may non es plus colorada;
gent cors e bellas mans, de faysson mesurada,
gent parllant e plazent qu'a totas gens agrada
e sa beutat retray.
Des milia combatens ac per ella d'aiuda
l'emperayre Leons, tro que agues vencuda
la guerra de Budac, que avia lonc temps aguda,
qu'era reys veramens
de Sur, de Nicosia, d'Acre e d'Escalona,
de Domas, de Nichea, d'Antiocha la bona.
L'emperayre Leons li baysset la corona
e li tolc la Turquia
ab Andrioc, son frayre, prince de Cumania,
que la bella Heremborc avia en sa baylia.
Tant s'esforset li domna que mes en heregia
l'emperador e l frayre.
Ay, Jesu Crist, lo payre, quals dans e quals dolors,
que per aquesta donna perda tant grans senhors,
Andrioc e son frayre, la leys christianors,
e trastot lur repayre!

Ayssi dis la gesta, con Herenborc pantayset, cant era prens de sanct Honorat, que un ray de flama li eyssia del cors, que si estendia entro al cel en forma de colompna.

Pueys non tardet gran temps que l domna si sentia
ensencha de son cors: domens qu'ella dormia
dins son palays ausor sotz palis de Suria,
vi una vesion de mot grant espavent:
eyssir vi de son cors una flama luzent
en forma de colompna, que tro al cel s'estent.
Lo rays d'aquesta flama an la bella clayror
venia tro en Espanha e la ley payanor
vincia et encaussava e gitava d'onor.
Et Andriox, lo reys, que era en Turquia,
pantayzet aquel ser que l dona s'ajassia:
una flama luzent del ventre li eyssia.
Et aquesta clardatz d'Espanha e d'Aragon
encaussava la seuta de Mahom lo gloton, (secta de Mahoma)
de tota payania tro a Montmelion.
En gran pensament son lo reys e la reyna
d'aquesta vezion e cascun s'atayna.
Non restet en lur terra ni devins ni devina,
l'uns non o dis a l'autre, en son cor o celava,
als savis de lur seuta cascuns o entervava.
D'aquesta vezion tot lo plus s'acordava
que Herenborc la reyna porta va un enfant
que de tota Castella e d'Espanha la grant
encaussava la seuta Mahom e Tervagant.
La bella Herenborc avia mot gran paor
que, si saupes lo reys la vezion maior,
fezes aucir l'enfant a mot gran dezonor.
Aras layssa lo reys la guerra de Turquia,
cavalca sas jornadas, tro que fom en Ongria,
e trobet qu'en palhola Herenborc si jassia.
Aliurada jasia d'un precios enfant,
net, de clara faysson e de belleza grant:
Andronic li mes nom lo reys, car l'amet tant.
Noyrissas fes venir e gardas li queria
que gardessan l'enfant, car gran paor avia
que per la vezion la mayre l'auciria.
Aras creys e meilhura Andronix lo plazens:
lo reys li fes venir escudiers e sirvens,
que trastotz sos plazers li aguessan prezens.
Pres de Nicomedia avia fach Constantis,
lo payre d'Andrioc, el forest, en jardis,
un gran palays rial, hon si noyr Andronis.
Andronix lo plazent s'es noyritz el palays,
de solas, de baudor a tant con volc e mays:
mays hanc non si donet a nulh malvays rellays.
Un dia s'esdevenc que Andronix lo plazens
manjava en la forest amb algun de sas gens,
c'uns cristians li venc e ques li humilmens:
"Almorna, filh de rey, mi fay far a ta gent
per Jesu Crist, lo rey de paradis plazent."
Tantost li fes donar trastot son compliment.
Enfans de pietat e de gran esperanza
es lo bels Andronix e de gran aondansa,
a paures vergonhos, a gent de malanansa.
Cant tornet al palays, el atrobet sa mayre,
la bella Herenborc, e dis li son veiayre.
"Car filh, que aves fach deforas el repayre?"
"Donna, venc de deport et ay vist un message
de Jesu Crist, lo rey, que es de gran parage.
Es el nostre cozins ni de nostre linhage,
aperten a mon payre ni a l'emperador?
Reys es de paradis, so dizon li pluzor."
"Bel filh," dis Herenborx, "ben parllas de folor.
Non plassa a Baffumet que cest Jesu Crist sia
emperayre ni reys ni de lur compagnia:
hom fom malauros, pendutz per sa folia.
Sels que crezon en el son fals galiador,
lebros e malanant e vivon a dolor:
trop si banhon en sanc de filh d'enperador."
Herenborc fom marrida e penset son afar,
con son fill Andronic non pogues atrobar
negun d'aquesta ley, an qui pogues parlar.
Comandament fom fach tantost de part lo rey
que totz homs que crezes en so que Jesus fey,
moris a mala mort ho renegues sa ley.
Ar moron cristians an tota lur companha:
per lo regne d'Ongria e per tota Alamanha
fan aucire los sancts tro en la gran Espanha;
quant Dieus lo glorios aparec verament
a tres verays cors sancts qu'estavan penedent
lonc temps el mar de Creta, en una isla plazent.
Aysso fom sanct Capracis, sanct Mayons, sanct Lions,
que de gran sanctitat eran e lums e fons;
mays plus complitz estava sanct Caprassis, le dons.
Aquests eran agut philozophe nomnat:
las riquezas del mont avian dezamparat,
amics foron de Dieu, plens de gran sanctitat.
"Anas," dis Jesus Crist, "lay en Nicomedia,
en la forest del rey tenes la drecha via:
trametray vos dos filhs d'Andrioc, rey d'Ongria,
e menares los en lay on aures mandat;
aquest eyssaussaran tota crestiandat."

San Honorato, Sanct Honorat, Arlés

//

Antoine Sardou, 1874, «La vida de sant Honorat, légende en vers provençaux, par Raymond Féraud, troubadour niçois du XIIIe siècle»

miércoles, 14 de octubre de 2026

Gaucelm Faidit. Lo rossinholet salvatge

Gaucelm Faidit.

Gaucelm Faidit.

2701, 698.

Gaucelm Faidit fo d'un borc que a nom Uzercha, qu'es en l'avescat de Lemozi. Fils fo d'un borzes: e cantava piegz d'ome del mon, e fes mot bos sos e bonas cansos. E fes se joglar per so car ac perdut tot son aver à joc de datz. Hom fo mot larcs e mot glotz de manjar e de beure, per que en devenc gros otra mesura. Mot fon lonc temps desastrucs de dos e d'onor à penre, que plus de 20 ans anet per lo mon qu'el ni sas cansos no foro grazitz ni volgutz. E pres molher una soudadeira que menet ab si per cortz, que avia nom Guilhelma Monja. Fort fo bella et ensenhada; et esdevenc si grossa e grassa com era el. E fo d'un ric borc que a nom Alest, della marca de Proensa, della seingnoria d'en Bernart d'Anduza. 
E messier Bonifassi, marques de Monferrat mes lo en aver et en raubas, et en gran pres lui e sas cansos.
Vos avetz auzit qui fon Gaucelm Faidit, ni com venc ni estet. Mas el ac tan de cor que se enamoret de madona Maria de Ventadorn, de la meillor domna e de la plus avinens que fos en aquela sazo, e d'ela fazia sas cansos. E la pregava en cantan, et en cantan prezicava e lauzava sa gran valor: et ela lo sufria per lo pretz que li donava. Et enaissi duret lur amor be sept ans, que anc non ac plazer endreg d'amor. E si venc un dia en Gaucelm denan sa dona, e dis li o ela l faria plazer endreg d'amor, o ela lo perdria; e serquaria dona don li venria grand be d'amor. E pres comiat d'ela iradamen. E madona na Maria mandet per una dona que avia nom madona Audiart de Malamort, que era bela e gentil, e dis li tot lo fag d'en Gaucelm e de si; e que la degues cosselhar co respondera à 'n Gaucelm, ni co l poiria retener ses far amor à lui. Et ela dis que no la cosselharia del laisar ni del retener; mas ela l faria partir de s'amor que no s'en rancuraria ni seria sos enemicx. E madona na Maria fo molt alegra cant auzi aisso, e preguet li mot que o complis. Madona n'Audiartz s'en anet; e pres un messatge cortes, e mandet dizen à 'n Gaucelm que ames may un petit auzel él punh, que una grua volan él cel. 
Gaucelm, cant auzi aquel man, montet à caval e anet s'en à madona n'Audiart; et ela l receup mot amorozamen. E el li demandet per que ela li avia mandat del pauc auzel e de la grua. Et ela l dis que mot avia gran piatat de lui, car savia que el amava e non era amat: mas car l'avetz montat son pretz, e sapiatz qu'ela es la grua; e ieu soi lo petit auzel que vos tenetz él punh, per far e per dir totz vostres comans. E sabes be que ieu soi gentils e auta de riqueza, e jove d'ans, e si dis hom que ieu soi fort bela. E anc mais no dei ni promis, ni enganiei ni fui enganada; e ai gran voluntat de valer e de esser amada, per que ieu gazanh pretz e lauzor. E sai que vos etz cel per cui o puesc tot aver; e ieu sui cela que o puesc tot gazardonar. E vuelh vos per amador; e fas vos don de mi e de m'amor, ab tals covens que vos prengas comiat de madona Maria; e que fassatz una canso rancuran d'ela cortezamen, e digas, que pus no vol segre autra via, que vos aves trobada autra dona, franca e gentil, que vos amarà. E can Gaucelm auzí los plazers plazens que l dizia, e ves los amoros semblans que l mostrava e'ls precs que l fazia, e car era tan bela, fo sobrepres d'amor que no saup on se fon. E can fo reconogut, e el li redet grans gracias aitan con poc ni saup, com fera tot so qu'ela li comandaria; e s partiria de s'amor de madona Maria e metria tot son cor en ela. E aquesta promessios fes laús à l'autre.
Gaucelm s'en anet ples de joia; e penset de far chanso que fos entenduda que partit se era de madona Maria, e que autra ne avia atrobada que l'avia retengut; e la canso dis:
Tant ai sufert longamen greu afan.
Aquesta canso saup na Maria, e alegret s'en mot; e madona n'Audiart atressi, car conoc qu'el avia partit son cor e son chant de madona Maria, car avia crezudas las falsas promessas de lieis per aquesta canso. E à cap d'una sazo Gaucelm Faidit anet vezer madona n'Audiart ab gran alegrier, com sel que esperava intrar en cambra mantenen: et ela l receup fort. En Gaucelm fo à sos pes e dis qu'el avia fag son comandamen, e com el avia mudat son cor en ela; e qu'ela li fazes los plazers qu'ela li avia promes, e que fos meritz de so que avia fag per ela. Madona n'Audiart li dis: que vos es trop valens e trop prezatz, e que non es dona él mon que no s degues tener per pagada de sa amor; car vos es paire de valor. E ayso que vos promezi non o fi per voluntat de vos amar per amors; mas per vos traire de preso on vos eras, e de aquela fola esperansa que vos a tengut pus de VII ans. E car sabia la voluntat de madona na Maria, car ieu sabia que res de vostres volers no vos atendera: car ieu serai vos amiga e bevolens é tot can comandares ses mal estar. Gaucelm auzi ayso e fo tristz e marritz; e comensa clamar merce à la dona, qu'ela no l'aucizes ni l traïs, ni l'enganes. Ela l dis qu'ela no lo aussiria ni enganaria, ans vos ay trag d'enguan e de mort. Can vi que no valia clamar merce, anet s'en com hom marritz, car vi qu'enaissi era enganatz; car se era partitz de madona Maria, e so que l'avia promes o avia fag per engan. E pesset que tornes merce clamar à madona Maria, e fes aquesta canso que dis:
No m'alegra chans ni critz
D'auzelh mon felh cor engres.
mas per chansos ni per res del mon non poc trobar perdo, ni foro auzitz sos precs.
Can Gaucelm fo partitz de madona Maria per madona Audiart, aysi com avetz auzit, el estet lonc tems marritz per lo engan que ac pres. 
Mas madona Maria Garida d'Albusso, molher d'en Raynaut vescoms d'Albusso, lo fey alegrar e chantar; que l dis tans de plazers eill mostret tant d'amoros semblans, per qu'el s'enamoret d'ela e la preguet d'amor. Et ela, per so qu'el la mezes en pretz et en valor, si receup sos precs, e ill promes de far plazer d'amor. Longamen durero los precs d'en Gaucelm, mot la lauzet à son poder: et ela, com se fos cauza qu'ela no s'alegres de la lauzors qu'el fazia d'ela, no l'avia nulh amor ni nulh semblan no li fez. Mas una vez, can prenia comiat d'ela, el li bayset lo col; et ela luy sofri amorozamen, don el visquet ab gran alegrier per aquel plazer. Mas ela amava'n Uc de la Signa, qu'era filh d'en Uc lo Brun coms de la Marcha, et era mot amic de Gaucelm. La dona si estava al castel del Busso, on ela no podia vezer n Uc de la Signa ni far negu plaze (plazer); per que ela se fes malauta de mort, et vodet se ad anar à Nostra Dona de Rocamador. E mandet dire à'n Ugo de la Signa que vengues à Uzercha, en un borc on estava en Gaucelm Faidit, e que vengues à furt, e que descavalgues à l'alberc d'en Gaucelm; et ela venria aqui e l faria plazer d'amor: et assignet li lo jorn que vengues. Can n Ugo o auzi fo molt alegres, e venc s'en lai al dia mandat; e desmontet en l'alberc d'en Gaucelm: e la molher d'en G. can lo vi lo receup ab gran alegrier. E la dona venc e desmontet en l'alberc, e trobet n Uc rescost en la cambra on ela devia jazer. Et ela can l'ac trobat fo molt alegra e estec dos jorns aqui; e pueys s'en anet à Rocamador. Et el atendet la aqui tro que venc; e pueys estero aqui autres dos jorns can fo venguda: e cada nueg jazian ensems ab gran joi. E non tardet gayre can s'en foro tornatz qu'en Gaucelm venc, e sa molher contet li tot lo fag. Can Gaucelm o auzit per pauc no morí de dol, car crezia que non ames autre may lui; e car l'avia colgat en son lieg fo ne plus dolens. Don fe per aquesta razo una mala canso que di:
S'anc negus hom per aver fin coratge.
Ayso es la derreira qu'el fe.

Uzerche, Uzercha



2701, 3794, 7225-6, 7698, M.

Ai auzit que s'esbaudeja
Per amor en son lenguatge;
E m fai si morir d'enveja,
Quar leis cui desir
No vei ni remir,
Ni no m volc ogan auzir.
Pero del dous can
Qu'il e sa par fan
Esfortz un pauc mon coratge;
E vau conortan
Mon cor en cantan,
So qu'ieu no cugei far ogan.

Empero nul alegratge
No m dona res quez ieu veja:
Per qu'ieu penei mon folatge.
Et es dreg qu'aissi m'esteja; 
E deu m'avenir,
Quar per fol cossir
Laissiei mon joi à cauzir,
Don soi en afan
E n'ai ira tan:
E conosc en mon coratge,
Qu'ai estat un an
Que non aic joi gran
Ni re que m vengues à talan.

E si tot plang mon damnatge,
Mon cor aclin' e sopleja
Vas lieis quez a senhoratge.
E mi be tanh qu'esser deja,
Qu'anc no m poc plus dir,
Quan venc al partir,
Mas sa cara l vi cobrir,
Em dic sospiran
A dieu vos coman.
E quan pens en mon coratge
L'amor e'l semblan,
A pauc en ploran
No m'auci quar noill sui denan.

Midons, qu'a mon cor en gatge,
Prec, si com cel que merceja, 
Que no m'aia cor volatge
Ni fals lauzengier no creja
De mi, ni s'albir
Que vas autra m vir:
Que per bona fe sospir
E l'am ses engan
E ses cor truan:
Qu'ieu non ai ges tal coratge
Com li fals drutz an,
Que van galian;
Per qu'amors torna en soan.

Anc no falsiei mon visatge
Vas lieis cui mos cors s'autreja,
Pos l'agui fait homenatge;
E non ai cor que recreja
Ja del seu servir. 
Cui qu'enoi ni tir
Seus soi, e no m posc giquir
De lieis tan ni quan,
Qu'autra non deman,
Ni non es en mon coratge
Res qu'ieu volha tan:
Per que la reblan
Mas mas juntas humilian.
Canso de te fatz messatge;
E vai ades e d'espleja
Lai on jois a son estatge, 
A midons que tan me greja; 
E poiras li dir
Qu'ieu mor de dezir.
E s'ilh te denh' acuillir, 
Vai li remenbran,
E no t'an tarzan 
Lo consirier e'l coratge,
E l'amor tan gran
Don mor deziran,
Quar no la remir en baizan.

Na Maria tan
Avetz de pretz gran,
Per que son tug d'agradatge
Mei ditz e mei can,
Per la lauzor gran
Quez ieu dic de vos en cantan.

2701, 7225-6, 7698, M. 

Non alegra cant ni critz
D'auzels mon fel cor engres;
Ni no sai per que cantes
Ni perdes
Mos ditz, quar be los perdria
S'ieu dizia
Que m valgues
Ab midons precs ni merces:
Quar no s tanh ges
Que per mil sia queritz
Perdo, tan li soi fallitz.

Doncs per qu'er mos cant auzitz 
Si no l platz que m perdones? 
Per que? per so que l pregues 
Que s vengues
De mi; quar m'avenc un dia
Que bauzia
Ni no-fes,
Ni pregar d'autra m plagues
Tan que m tolgues
Leis: don tanh que si' aunitz,
Quar mal ai sos dos grazitz.

Qu'enaissi for'ieu gueritz, 
S'ela tan s'umilies
Que vengamen n'entendes.
Pos apres
Vis co mos dans me castia,
Si l plazia,
Qu'aissi es.
E quar anc fi re que l pes
M'es tan mal pres,
Qu'en lieis ai mans bes complitz
Perdutz, e sai son traïtz.

Q'una fals'enganairitz,
On beutat mala nasques, 
Me fes falhir tan, qu'ades 
Me pendes
Cilh que de nient m'avia
Mes en via
De totz bes.
Pero s'om totz cels agues
Mortz qu'an mespres,
E noi fos capdels e guitz
Merces, mans n'agr'om delitz.

Doncs tot serai tant arditz,
Q'umils, mas juntas, cofes,
L'irai pregar à sos pes 
Que m dones
Don que m perdon'o m'aucia,
Be m plairia
M'aucies:
Mas ieu non cre qu'ilh fezes
Re qu'ieu volgues,
Ans sai qu'es seu lo cauzitz.
Qu'ieu moir' o viva marritz.

Pero no m soi tan partitz 
De joi, ni dira tan pres,
Qu'ieu no sofris e senhes,
Si m mostres
So sen e sa cortezia.
Be m'auria
Sobrepres,
Si'l sieu humil cors cortes,
Francs, gent apres,
De jois e d'amor noiritz,
M'era de perdon aizitz.

Al senhor cui Peiteus es 
Man que noill pes 
D'un no qu'es per me auzitz
Que val mil ocs afortitz.


2701, 3794, 7226, 7614, 7698, M.

Tant ai sufert longuamen greu afan
Que, s'estes mais que no m'aperceubes
Morir pogra tost e leu si m volgues,
Qu'à la bella non prezera dolors,
En cui mala fo beutatz e valors,
Don regardan part forsatz mon coratge.
E pos no l platz segrai altre viatge;
Qu'à lieis non cal, ni cre que s tenh'à dan
De perdre mi ni'l bels ditz de mon can.

Pero tal res ten hom vil qu'es prezan,
E tal ren pert que dis que l'es ben pres,
Que pois li fai sofracha mens de bes:
Mas de midons es tan gran sa ricors,
Que re no s te si m pert ni m vir aillors.
Donc be fis ieu otracujat folatge,
Quar percassiei ma mort e mon damnatge
Per mon fol cor, que m fes dir en cantan
So don degra gent cubrir mon talan.

E pos mon cor e mei olh trahit m'an,
E ma mala domn' e ma bona fes,
Si que cascus m'agra mort si pogues,
Clamar m'en dei com de mals bailidors.
E li miei olhs mensongier, traïdors,
No creirai mais ni fiansa ses gatge:
Quar cel es fols que fai fol vassalatge,
E fols qui vol aver à son coman
Tot so que ve plazen e ben estan.

Meravilh me, pos ab midons es tan
Pretz e valors, rics fatz e ditz cortes,
Com pot esser que noi sia merces;
E m meravilh, de lieis on es honors,
Jois e jovens, que non i si' amors:
E m meravilh de domna d'aut paratge,
Pros e gentil, qu'es de mal senhoratge;
Ni com pot far contra sa valor tan,
Que desmenta son franc humil semblan.

De tot aisso m'ai meravilha gran:
E pos li platz que no se cami'en res
No m tenra mais enfrenat sos mal fres,
Qu'eras m'en part, si tot s'es desonors;
Et agra m'ops que fos del maltrag sors.
E pos li platz qu'alhors vir mon estatge,
Bon encontre m don dieus e bon intratge;
E m lais trobar domna ses cor truan;
Qu'ab mal senhor ai estat aquest an.

Ab tot aital mal e brau e tiran
Volgr' ieu estar voluntiers, si l plagues,
Mais qu'ab autra que mais de be m fezes;
E pois li platz à tal vau per socors
Don me venon al cor plazens doussors.
Bell'es e pros, franca, d'umil estatge;
Et a m mandat per un cortes messatge,
Q'un pauc auzel sus mon punh que no s'an
Am mais qu'al cel una grua volan.

Mon Santongier man e mon Sobre-gatge
Qu'ar ai comprat gran sen ab gran folatge;
E sai del ben e del mal d'amor tan,
Que jamais jorn no m'aucirai pregan.

lunes, 7 de septiembre de 2026

Vesica, Vezica, Vesiqua, Vesiga, Veziga, Veissiga, Veyshiga, Vencila, Vespa, Guespillar, Gispillar - Vespre

Vesica, Vezica, Vesiqua, Vesiga, Veziga, Veissiga, Veyshiga, s. f., lat. 
vesica, vessie.
E 'lh vianda cola tota saladura en la veziga. Liv. de Sydrac, fol. 81.
Et la nourriture coule toute salure dans la vessie.
Pren vesica de moto.
Urina retenguda en la vesiqua.
Trad. d'Albucasis, fol. 31 et 30.
Prends vessie de mouton. 
Urine retenue en la vessie.
- Tumeur, ampoule.
Vesigas a per mei lo peitz.
Deudes de Prades, Auz. cass.
Tumeurs il a au milieu de la poitrine.
Amplas pustulas o veyshigas. 
Postulacio e vezicas infladas si engendro de humors corrompudas.
Eluc. de las propr., fol. 246 et 49.
Amples pustules ou ampoules.
Pustulation et tumeurs enflées s'engendrent d'humeurs corrompues.
Prov. Coyre per aur e veissigas per lanternas. V. et Vert., fol. 29.
Cuivre pour or et vessies pour lanternes.
ANC. FR. Por lanterne vendre vesie. Fabl. et cont. anc., t. IV, p. 40.
ESP. Vejiga. PORT. Bexiga. IT. Vessica. (chap. Bufeta, bufetes; vejiga, vejigues.)

Vesica, Vezica, Vesiqua, Vesiga, Veziga, Veissiga, Veyshiga, s. f., lat.  vesica, vessie; bufeta, bufetes; vejiga, vejigues


2. Vencila, s. f., vessie.
Purga l' arena en la vencila. Trad. du Lapidaire de Marbode.
Purge le gravier dans la vessie.
 
Vespa, s. f., lat. vespa, guêpe.
Mon fil a garit e sanat
E de las vespas delieurat.
Chronique d'Arles.
Mon fils il a guéri et rendu sain et des guêpes délivré.
Punctura de vespas. Eluc. de las propr., fol. 206.
(chap. Picotada - mossegada - d'avespes.) 
Piqûre de guêpes.
CAT. Vespa. ESP. Avispa. PORT. IT. Vespa. (chap. Avespa, avespes; vespa, vespes.)

(chap. Avespa, avespes; vespa, vespes.)


2. Guespillar, Gispillar, v., taquiner, tracasser.
Pieger es que gualiana
Amors que guespilla.
Marcabrus: Al mes quan.
Pire est que trompeur amour qui tracasse.
Un manuscrit porte: gispilla.

Vespre, s. m., lat. vesperem, soir.
Puois al vespre, can tost avem sopat.
Gui de Cavaillon: Doas coblas.
Puis au soir, quand tôt nous avons soupé.
Vespre,... es fi del jorn. Eluc. de las propr., fol. 127.
Soir,... c'est fin du jour. 
Adv. comp. Vespertilio... vola de vespre. Eluc. de las propr., fol. 149.
La chauve-souris... vole de soir.
ANC. FR. Vespres ert, et si voloit
Ses gelines metre en son toit.
Roman du Renart, t. I, p. 61.
Bon vespre, bonne nuit, bon jour.
Cl. Marot, t. II, p. 410.
CAT. Vespre. IT. Vespro. (chap. Vesprada, vesprades; tarde, tardes; al tardet.)

Hui ixc en mon pare per la vesprada

2. Vesper, s. m., lat. Vesper, Vesper, étoile de Vénus. 
Lugart, quant es en orien,
Vesper, quant es en occident.
Brev. d'amor, fol. 32.
Lucifer, quand elle est en orient, Vesper, quand elle est en occident.
La planeta apelada Vesper. Eluc. de las propr., fol. 127.
La planète appelée Vesper.
ESP. IT. Vespero.

3. Vesprada, s. f., soirée, soir, veillée.
Ieu rendrai esta tor ans dema la vesprada. Roman de Fierabras, v. 2996.
Je rendrai cette tour avant demain la soirée.
ANC. FR.
Après que fut venu le soir et la vesprée.
La Boderie, Hymn. ecclés., fol. 218.
Entre eus fat dure la meslée
D'issi qe vint à la vesprée.
G. Gaimar, Poëme d'Haveloc, v. 1042.

4. Vespras, s. f. pl., vêpres, terme de liturgie.
Elhs dixero vespras et en aprop complitas. Philomena.
Ils dirent vêpres et par après complies.
Cant avian dichas vespras. V. de S. Honorat.
Quand ils avaient dit vêpres.
- Adv. comp. Sur le soir.
A vespras, lendeman,
En l' islla de Lerins s' en intreron de plan.
V. de S. Honorat.
Sur le soir, le lendemain, dans l'île de Lerins ils entrèrent d'emblée.
CAT. Vespras. ESP. Vísperas. PORT. Vesperas. (chap. Les vespres.)

5. Vespertin, adj., lat. vespertinus, du soir.
Naysho hedines vespertis fazens major turbacio el ayre.
Eluc. de las propr., fol. 111.
Naissent obstacles du soir faisant plus grande perturbation dans l'air.
- Repas du soir, collation.
Subst. Aparelho lurs vespertis. Brev. d'amor, fol. 130.
Elles apprêtent leurs collations.
CAT. Vespertí. ESP. PORT. IT. Vespertino. (chap. Vespertí o vespertino, vespertins, vespertina, vespertines.)

6. Vespertilio, s. f., lat. vespertilio, chauve-souris.
Vespertilio... vola de vespre. Eluc. de las propr., fol. 149.
(chap. La rata penada... vole al vespre : al tart, tardet, de nit.)
Chauve-souris... vole de soir.
ESP. Vespertillo. (Murciélago) (chap. Rata penada, rat penat : que té plomes.)

a Valensia ña una assossiassió en defensa de la llengua valensiana, Lo Rat Penat,

7. Avespre, s. m., soir.
L' avespre d' a Rams. Tit. de 1378. Hist. de Languedoc, t. IV, pr., col. 355.
(chap. La vespra de Rams.)
Le soir d'aux Rameaux.

La vespra de Rams : dissapte per la vesprada - nit, abans del Domenge de Rams, antigamén tamé dita “Ram e Palma”

8. Avesprar, v., faire tard, approcher de la nuit.
Subst. Ier me venc 1 messatges al avesprar.
Roman de Gerard de Rossillon, fol. 46.
Hier il me vint un message au faire tard (à l'entrée de la nuit).
Avant del avesprar. Guillaume de Tudela.
Avant du faire tard (l'entrée de la nuit).
Part. pas.
Rainier devian tuar, can fora avesprat. Roman de Fierabras, v. 3856.
Rainier ils devaient tuer, quand il serait fait tard.
ANC. FR. Il lor avesprera assez. Roman du Renart, t. III, p. 56.
La nuit quant il fu avespré. Roman de Rou, v. 7059.
(chap. Avesprá : fés tart, arrimás la nit.)

9. Avesprir, v., faire tard, approcher de la nuit.
Subst. Can venra ves l' avesprir.
Deudes de Prades, Auz. cass.
Quand il viendra vers le faire tard.
ANC. FR. Anuit quant il iert aviespri.
Roman du Renart, t. IV, p. 233.

domingo, 17 de mayo de 2026

Sens, Senes, Ses, Sans - Sersela

Sens, Senes, Ses, Sans, prep., lat. sine, sans.
Voyez Muratori, Diss. 33; Denina, t. II, p. 269, et t. III, p. 72.
E. Cairels: Estat ay dos.
Nul homme ne peut bien chanter sans aimer.
Hom ditz que gaugz non es senes amors.
Arnaud de Marueil: Hom ditz.
On dit que joie n'est pas (n'existe pas) sans amour.
Dos jorns estem ses beure, ses manjar.
(chap. Dos díes estem sense beure, sense minjá o minchá.)
Rambaud de Vaqueiras: Honratz marques.
Deux jours nous demeurâmes sans boire, sans manger.
Sans logre de ton aver. Titre de 1139.
(chap. Sense lucro de ton habé o haber : lo que tens.)
Sans lucre de ton avoir.
ANC. FR. Qui senz fin vit et senz fin règne.
Nouv. rec. de fabl. et cont. anc., t. II, p. 113.
ANC. CAT. Senes. CAT. MOD. Sens. ANC. ESP. Senes, sen. ESP. MOD. Sin. PORT. Sen, sem. (chap. Sense.)

Sense notissies de Gurb, traducsió al chapurriau

Sentina, s. f., lat. sentina, sentine.
Ayssi com cove soven esponjar la sentina de la nau de las gotas de l' aiga que soven hy ressordon. V. et Vert., fol. 70.
Ainsi comme il convient de souvent éponger la sentine du navire des gouttes de l'eau qui souvent y suintent.
Fig. Es sentina de tuit li mal. Doctrine des Vaudois.
Elle est sentine de tous les maux.
CAT. ESP. PORT. IT. Sentina. (chap. Sentina, sentines.)

Sentina, sentines



Sentix, s. f., lat. sentis, ronce, églantier.
Sentix, es herba ab fuelhas aspras.
Eluc. de las propr., fol. 223.
Ronce, c'est herbe avec feuilles rudes.

Sepia, s. f., lat. sepia, sèche, sorte de poisson.
Mesclan cendre de salvia et d' os de sepia.
Eluc. de las propr., fol. 184.
Mêlant cendre de sauge et d'os de sèche. 
ANC. CAT. Sepia. CAT. MOD. Sipia, cipia. ESP. Sepia, jibia. IT. Seppia.
(chap. Sepia, sepies; a Beseit viu lo Sepi, que té un nas gran, y lo que té bon nas, té bon tristrás. Porte un chiringuito al aparcamén del Parrissal. Antes portabe lo del assut, que se va desmantelá.)

Sepia, sepies


Sequestrar, v., lat. sequestrare, séquestrer.
Li senhor, ab lo cosselh dels cossolhs, podon sequestrar.
(chap. Los siñós, en lo consell dels consuls, poden secuestrá.)
Coutume de Condom.
Les seigneurs, avec le conseil des consuls, peuvent séquestrer.
Ni sequestraran los bes ni las causas.
(chap. Ni secuestrarán los bens ni les coses.)
Cout. de Furnel (Fornel), de 1265. DOAT, t. VIII, fol. 137.
Ni (ne) séquestreront les biens ni les choses.
ESP. Secuestrar. PORT. Sequestrar. IT. Sequestrare. (chap. Secuestrá: secuestro, secuestres, secuestre, secuestrem o secuestram, secuestréu o secuestráu, secuestren; secuestrat, secuestrats, secuestrada, secuestrades; secuestraré; secuestraría; si yo secuestrara.)

2. Sequestre, s. m., lat. sequestrum, séquestre.
Tal que fos loc a sequestre. Coutume de Condom.
Tel qu'il fut lieu à séquestre.
ESP. Secuestro. PORT. IT. Sequestro. (chap. Secuestro, secuestros : embarc o embarg de cuentes, coses, bens; v. embargá.)

Ser, s. m., cime, sommet de mont, col, défilé dans les montagnes.
Per plan e per poig e per ser.
T. de Folquet et de Porcier: Porcier.
Par plaine et par puy et par cime de mont.
2. Sera, s. f., cime, sommet de mont, col, défilé dans les montagnes.
Vas la sera de Font-Aubert.
Tit. de 1244. Arch. du Roy., comtes de Toulouse.
Vers le col de Font-Aubert.
ANC. FR. Tout raençonne; clef ne serre
Ne le tient jusqu'à Baionne.
Eustache Deschamps, p. 158.
CAT. Serra. ESP. Sierra. PORT. IT. Serra. (chap. Serra, serres; serreta, serretes;  coll, colls.)

Ser, s. m., lat. sero, soir, tard.
L' om l' a al ma, miga no l' a al ser. Poëme sur Boèce.
L'homme l'a au matin, mie ne l'a au soir.
De josta 'ls breus jorns e 'ls loncs ser.
Pierre d'Auvergne: De josta.
A côté des jours courts et des longs soirs.
Fig. Jorns, ben creyssetz a mon dan!
E 'l sers
Auci m' e sos loncx espers.
G. Riquier: Ad un fin.
Jour, bien vous croissez à mon dam! et le soir m'occit et ses longs espoirs. 
Loc. Ieu non dorm matin ni ser.
B. de Ventadour: Tuit sels.
Je ne dors matin ni soir.
Per que m' en deg esforsar jorn e ser.
G. Riquier: Ieu cuiava.
C'est pourquoi je dois m'en efforcer jour et soir.
Del ser al mati
No m pot ren melhurar.
Giraud de Borneil: Leu chansoneta.
Du soir au matin rien ne peut s'améliorer pour moi.
Loc. fig. Qui despen tot son pretz en un ser,
Pueis, de cent jorns, no 'n pot tan recobrar.
H. Brunet: Pus lo dous.
Qui dépense tout son mérite en un soir, puis, de cent jours, n'en peut autant recouvrer.
Adv. comp. Pueys apres remembra que fort fos bon lo vi d' ar ser.
V. et Vert., fol. 25.
Puis après il rappelle que fut fort bon le vin d'hier soir.
ANC. FR. Mais quand je la revi arsoir.
Saint-Gelais, p. 69.

2. Sera, s. f., soir.
Venc si c' una sera el venc a Javiac.
V. de Pierre de Barjac.
Il advint qu'un soir il vint à Javiac.
Loc. Des la sera tro lo mati. Trad. d'un Évang. apocr.
Dès le soir jusqu'au matin.
IT. Sera.

3. Aserar, v., faire tard, être tard.
La nueg, on plus s' asera.
Raimond de Miraval: Qui bona.
La nuit, où plus il se fait tard.
ANC. FR. La nuit, kant fud bien asseri. Roman de Rou, v. 5528.
Cele nuit, al aserier,
Devions le vessel brisier.
Roman du Renart, t. 1, p. 322.

4. Seren, s. m., du lat. serotinus, serein.
Es en Ardena ab lo seren. Roman de Gerard de Rossillon, fol. 83.
Il est en Ardenne avec le serein.
Loc. Escravantet lo mort el plan seren. Roman de Gerard de Rossillon, fol. 8. 
Il le renversa mort au plein serein.
ANC. FR. Del matin tresk' al serain.
G. Gaimar, Poëme d'Haveloc, v. 768.
CAT. Seré. ESP. PORT. IT. Sereno. (chap. Lo sereno, los serenos; a la serena, serenes; al tardet; de nit.)

5. Serena, s. f., sérénade, sorte de poésie. 
Serena d' En Giraud Riquier.
Titre de la pièce de G. Riquier: Ad un fin.
Sérénade du seigneur Giraud Riquier.
(chap. Serenata, serenates. ESP. Serenata.)

Seraphin, Serafin, s. m., lat. seraphim, séraphin.
Del orde de seraphin. Brev. d'amor, fol. 9.
De l'ordre de séraphin.
Tuh lh' autre... angels et archangiels, cherubyn et seraphin.
Liv. de Sydrac, fol. 9.
Tous les autres... anges et archanges, chérubin et séraphin.
CAT. Serafí. ESP. Seraphin (serafín). PORT. Seraphim, serafim. IT. Serafino. 
(chap. Serafín, serafins.)

Serbe, s. m., sénevé, sorte de moutarde.
De serbe, XXX gras entiers.
Deudes de Prades, Auz. cass.
De sénevé, trente grains entiers.

Serbige, adj., aquatique, de marais, de rivière.
Carns de auzels serbiges. Trad. d'Albucasis, fol. 55.
Chairs d'oiseaux aquatiques.

Seren, Sere, adj., lat. serenus, serein, pur.
Vei lo temps clar e sere.
B. de Ventadour: Quan par.
Je vois le temps clair et serein.
Tota la nueg serena.
(chap. Tota la nit serena.)
Arnaud de Marueil: Belh m' es.
Toute la nuit sereine.
Fig. Qu' en totas maneiras sos entendemens sia seres. Trad. de Bède, fol. 18.
Qu'en toutes manières son entendement soit serein.
CAT. Seré. ESP. PORT. IT. Sereno. (chap. Sereno, serenos, serena, serenes. Se aplique a la nit y al día : tranquil; está sobrio, sense beure alcohol.)

2. Serena, Cerena, s. f., lat. serenum, beau jour.
Domna, jamais esparvier
No port, ni cas ab cerena.
T. de la Comtesse de Die et de Rambaud d'Orange: Amicx.
Dame, que jamais épervier je ne porte, ni ne chasse avec beau jour.
CAT. Serena. (chap. Día bo, sereno, que fa bon hora.)

3. Serenitat, s. f., lat. serenitatem, sérénité, temps serein.
Serenitat del ayre. Eluc. de las propr., fol. 112.
Sérénité de l'air.
CAT. Serenitat. ESP. Serenidad. PORT. Serenidade. IT. Serenità, serenitate, serenitade. (chap. Serenidat, serenidats.)

4. Serenar, v., lat. serenare, être, devenir serein, faire beau.
Pel temps qu' esclaira e serena. 
B. Zorgi: Sitot.
Par le temps qui brille et est serein.
Quan serena 'l matis.
Giraud de Borneil: Quant creis.
Quand il fait beau le matin.
ANC. FR. Eut appaisé la mer et serené les cieux.
Ronsard, t. II, p. 1274.
Je voy d'Illiers, je voy serener la tempeste.
Œuvres de Du Bellay, fol. 413.
CAT. ESP. PORT. Serenar. IT. Serenare. (chap. Serená, serenás: sereno, serenes, serene, serenen o serenam, serenéu o serenáu, serenen; serenat, serenats, serenada, serenades; serenaré; serenaría; si yo me serenara; serénat! asserénat!)

5. Aserenar, v., être, devenir serein, être beau.
Ill nueit aserena.
B. Martin: Amar deg.
La nuit est sereine.
Vei qu' el temps s' aserena.
G. Adhemar ou Lamberti de Bonanel: Puois vei.
Je vois que le temps devient serein.
CAT. PORT. Asserenar. IT. Asserenare. (ESP. Aserenar, serenar. Chap. Asserená, asserenás.)

Serena, Syrena, s. f., lat. siren, sirène.
Syrena,... peyshos maris que han forma de femna.
(chap. Sirena,... peixos marins que tenen forma de femella : dona.)
Eluc. de las propr., fol. 258.
Sirène,... poissons marins qui ont forme de femme.
Lauzenguiers e malsdizens son de 1 escola, e so semblans a serenas de mar.
V. et Vert., fol. 23.
Flatteurs et médisants sont de même école, et sont semblables à sirènes de mer.
- Sorte de serpent.
En Arabia ha serpens am alas, ditas syrenas. 
Eluc. de las propr., fol. 258.
En Arabie il y a serpents avec ailes, dits sirènes.
CAT. Serena, sirena. ESP. PORT. Serea, sirena. IT. Serena, sirena.
(chap. Sirena, sirenes; tamé les que fan soroll pera avisá de algún perill, etc.)

Seringar, v., du grec *gr, seringuer, clystériser.
Part. pas. Fon amb ela seringada,
E pueys subtamen sanada.
Carya Magalon., p. 48.
Fut avec elle clystérisée, et puis subitement guérie.
CAT. ESP. (jeringar) Xeringar. PORT. Seringar. IT. Sciringare.
(chap. Jeringá : punchá en una jeringa o jeringuilla; fissoná una abella, picá.)

2. Siringua, s. f., lat. syringa, seringue.
Instrument... apelat siringua. Trad. d'Albucasis, fol. 30.
Instrument... appelé seringue.
CAT. ESP. (jeringa, jeringuilla) Xeringa. PORT. Seringa. IT. Sciringa, scilinga.
(chap. Jeringa, jeringues; jeringuilla, jeringuilles.)

Sermar, v., disposer, préparer, orner.
Part. pas. D' on caion en la fossa,
On lur es sermatz
Pudens focx malvatz.
Germonde de Montpellier: Greu m' es.
D'où ils tombent dans la fosse, où leur est préparé puant feu mauvais.
Can... seran sermadas
Las viandas, er faitz l' envitz.
Folquet de Lunel: E nom de.
Quand... seront préparés les aliments, sera faite l'invitation.

2. Assermar, Asermar, Acesmar, v., préparer, apprêter, disposer, orner.
Ieu m' asserm
Quom hom ferm
Que fort fer.
Pons Fabre d'Usez: Quan pes qui.
Je me dispose comme homme ferme qui frappe fort.
Cel de la ost s' acesman per umplir los valatz.
Guillaume de Tudela.
Ceux de l'armée s'apprêtent pour remplir les fossés.
Part. pas. El cart jorn auretz asermat 
Un pouzi tant enebriat
Que no s puesca mover d' un loc.
Deudes de Prades, Auz. cass.
Au quatrième jour vous aurez préparé un poulet si enivré qu'il ne se puisse mouvoir d'un lieu.
Quant el es el camp intratz,
Quascus deu esser assermatz.
Bertrand de Born: Be m play.
Quand il est au camp entré, chacun doit être disposé.
Venon denan lo rei tuh acesmat. Roman de Gerard de Rossillon, fol. 102.
Viennent devant le roi tous préparés.
ANC. FR. Dames acesmer
De dras de soie et de samis.
Roman du châtelain de Couci, v. 1515.
Vées cum il est acesmés,
Cum il est biaus, cum il est gens.
Roman de la Rose, v. 3460.

3. Acermadament, adv., convenablement, à propos, à point.
Son servit ricament,
Azaut et acermadament.
Roman de Jaufre, fol. 96.
Ils sont servis richement, agréablement et convenablement.
ANC. FR. Tel chevauchent molt acesméement.
Le Roi de Navarre, chanson 36.
4. Asermament, s. m., arrangement, apprêt, ornement, parure.
No us dirai l' aresament,
Los manjars e l' asermament
Que sos hostes li fes.
Roman de Jaufre, fol. 77.
Je ne vous dirai pas l'ordonnance, les mangers et l'apprêt que son hôte lui fit.
ANC. FR. Et Champenois et Bourguegnon,
Acesmemens d'une façon
Avoient.
Roman du châtelain de Coucy, v. 1892.

Sermenha, s. f., cerfeuil.
Pueis ab lo suc de la sermenha
Destrempatz o tant que clar venha.
Deudes de Prades, Auz. cass.
Puis avec le suc du cerfeuil détrempez-le tant qu'il devienne clair.


Serment, s. f., lat. sarmentum, sarment, bois de la vigne.
Fig. Hyeu soi la vera serment viva, e mon payre n' es coltivador.
Hyeu soi la serment, e vos etz los pampols.
Frag. d'une trad. de la Passion.
Je suis le vrai sarment vivant, et mon père en est le cultivateur.
Je suis le sarment, et vous êtes les pampres.
CAT. Sarment. ESP. Sarmiento. PORT. IT. Sarmento. (chap. Sarmén, sarmens.)

2. Eisermen, Issermen, s. m., sarment.
De suc d' ensens per drap colatz,
Ab lessiu d' eisermen mesclatz.
Deudes de Prades, Auz. cass.
Coulez du suc d'encens par drap, avec lessive de sarment mêlé.
Sa maire calfava 'l forn
Et amassa l' issermen.
Pierre d'Auvergne: Chantarai.
Sa mère chauffait le four et ramassait le sarment.

Sermo, Sermon, s. m., lat. sermonem, langage, discours, narration, remontrance, propos.
Lo chastia ta be ab so sermo. Poëme sur Boèce.
L'instruit si bien avec son discours.
No farai pas lonc sermo.
Berenguer (leo Beranger) de Palasol: S' ieu sabi' aver.
Je ne ferai pas long discours.
Sermo vulguar. Trad. d'Albucasis, fol. 2.
(chap. Sermó vulgar; en llengua vulgar, del vulgo.)
Propos vulgaire.
- Sermon.
Auzir volontiers la paraula de Dieu e los sermos.
Dis Jhesu Crist a sos discipols el sermo de la Cena.
V. et Vert., fol. 84.
Entendre volontiers la parole de Dieu et les sermons.
Dit Jésus-Christ à ses disciples au sermon de la Cène.
- Proverbe. 
Membret li d' aquel sermo:
“Que bous non pot contr' agullio.” 
V. de sainte Énimie, fol. 21.
Il lui souvint de ce proverbe: “Que boeuf ne peut contre aiguillon. " 
CAT. Sermó. ESP. Sermón. PORT. Sermão. IT. Sermone.
(chap. Sermó, sermons.)

2. Sermonaire, Sermonayre, s. m., sermonneur, prêcheur.
De foudat sermonaire.
Marcabrus: El son.
Prêcheur de folie.
Excellen sermonayre. Carya Magalon., p. 33.
Excellent prêcheur.
ANC. FR. Mes li chétis sermonnéor. Roman de la Rose, v. 7653. 
J'oi dire un sermonier:
Que, par vraie confession,
Qui merci crie aura pardon.
Roman du Renart, t. II, p. 129.
IT. Sermonatore. (chap. Sermonaire : sermonejadó, sermonejadós, sermonejadora, sermonejadores; Vicente Ferrer va sé mol conegut; predicadó, predicadós, predicadora, predicadores.)

3. Sermonamen, s. m., prédication, sermon.
Del fort Clodoyer que pel sermonamens…
Crezet la lei de Dieu.
Pierre de Corbiac: El nom de.
Du fort Clodoyer (Clovis) qui par la prédication... crut la loi de Dieu.
ANC. FR. Sans faire long sermonnement.
Ysopet, Avionnet, épilogue, Robert, t. II, p. 522. 

4. Sermonar, v., lat. sermocinari, sermonner, prêcher.
Elh los vah sermonar et amonestar. Philomena.
(chap. Ell los va sermonejá y amonestá.)
Il les va sermonner et admonester.
La fe que vos me sermonatz.
Izarn: Diguas me tu.
La foi que vous me prêchez.
Tals gen prezich e sermona
Qu' a cors fals.
Giraud de Borneil: Tals gen.
Tel gentiment prêche et sermonne qui a coeur faux.
Part. pas. Sancta fes es sermonada
Mot, e pauc l' obra seguida.
G. Riquier: Vertatz es.
Sainte foi est prêchée moult, et peu l'oeuvre suivie.
ANC. FR. Le roy le fist sermonner; le commencement du sermon fu sur les gens de religion. Joinville, p. 137.
Faites ce qu'il sermonneront,
Ne faites pas ce qu'il feront.
Roman de la Rose, v. 11815.
ANC. CAT. ESP. Sermonar. (ESP. MOD. Sermonear) IT. Sermonare.
(chap. Sermonejá.)

5. Sermocinatio, s. f., lat. sermocinatio, sermocination, figure de rhétorique. 
Sermocinatios, es cant 1 hom alcunas paraulas atribuis et apropria ad alcuna persona, et aquelas expon e declara a comendatio et a lauzor de sa dignitat.
Leys d'amors, fol. 148.
Sermocination, c'est quand un homme attribue et approprie aucunes paroles à aucune personne, et que celles-là il expose et explique à honneur et à louange de sa dignité.

Serpent, Serpen, s. m. et f., lat. serpentem, serpent, reptile.
Plus...
... Cruels c' un serpens.
(chap. Mes cruel que una serp.)
Marcabrus: Soudadier.
Plus... cruel qu'un serpent.
Cel qui ve per una roc' anar
Una serpen.
Serveri de Girone: A greu pot.
Celui qui voit par une roche aller un serpent.
Fig. Aysso es lo serpens de ifern que tot lo mun enverina.
V. et Vert., fol. 10.
Ceci est le serpent d'enfer qui tout le monde empoisonne.
Detz als filhs d' Israel
Lach e brescha, manna e mel,
E dampnes ab serp serpens.
Pierre d'Auvergne: Dieus vera.
Vous donnâtes aux fils d'Israël lait et gaufre, manne et miel, et vous damnâtes avec le serpent les serpents.
ANC. FR. Don vilain e de la sarpent
Nus mustre ci cunfetement...
La sarpenz au vilain proia.
Marie de France, t. II, p. 267.
CAT. Serpent. ESP. Serpiente. PORT. IT. Serpente. (chap. Serp, serps; serpota, serpotes, com lo que va escriure l'ou de la serp.)

Está de bon añ (majetón) este home : Juaquinico Monclús Esteve

2. Serp, Ser, Cer, s. f., serpent.
Prendetz gran re de serps menudas.
Deudes de Prades, Auz. cass.
Prenez beaucoup de serpents menus.
A ley de cer rabiosa.
G. Figueiras: Sirventes vuelh.
A guise de serpent enragé.
ANC. FR. Aussi seras-tu, beste immonde,
Damné comme une mâle serpe.
Rabelais, liv. V, ch. 46.
CAT. Serp. ESP. Sierpe. PORT. IT. Serpe.

3. Serpenti, Serpentin, adj., lat. serpentinus, serpentin, tortueux, de serpent.
De la carn serpentina
Fai hom tiriaca fina.
Brev. d'amor, fol. 53.
De la chair de serpent on fait thériaque fine.
Sotil col, long e serpenti.
Deudes de Prades, Auz. cass.
Cou délié, long et serpentin.
Fig. Aysso no son del tot paraulas ociozas, mays paraulas serpentinas e verinosas. V. et Vert., fol. 23.
Ce ne sont pas du tout paroles oiseuses, mais paroles serpentines et venimeuses.
Cant es fayta acordansa de sillaba en sillaba, si que cascuna sillaba del premier bordo haia acordansa ab cascuna sillaba del bordo seguen, adonx aytal rim son dig serpenti. Leys d'amors, fol. 22.
Quand est fait accord de syllabe en syllabe, de sorte que chaque syllabe du premier vers ait accord avec chaque syllabe du vers suivant, alors pareilles rimes sont dites serpentines.
ANC. FR. 
Plus tost endort les langues serpentines. Cl. Marot, t. I, p. 353.
ESP. PORT. IT. Serpentino. (chap. Serpentí, serpentins, serpentina, serpentines. Un serpentí pera repartí lo pienso a la granja.)

4. Serpentina, s. f., serpentine, sorte de plante.
Adj. Del suc de l' erba serpentina.
(chap. Del suc de la herba serpentina.)
Deudes de Prades, Auz. cass. 
Du suc de l'herbe serpentine.
ESP. PORT. IT. Serpentina. (chap. Serpentina, serpentines.)

5. Serpiginos, adj., du lat. serpere, serpentineux, qui est de la nature du serpent.
Inpetige... es dita serpige, quar es a guiza de serpent serpiginoza, cingent tot eviro. Eluc. de las propr., fol. 98.
Gratelle... est dite serpige, parce qu'elle est à guise de serpent serpentineuse, ceignant tout environ.

6. Serpige, s. f., bas. lat. serpiginem, serpige, gale.
Inpetige... es dita serpige, quar es a guiza de serpent serpiginoza.
Urina es util contra serpige.
Eluc. de las propr., fol. 98 et 57.
Gratelle... est dite serpige, parce qu'elle est à guise de serpent serpentineuse.
Urine est utile contre gale.

Serpol,, s. m., lat. serpyllum, serpolet, sorte de plante.
Serpol... val contra mors venenos. Eluc. de las propr., fol. 223.
Serpolet... vaut contre morsures venimeuses.
ANC. CAT. Serpoll. ESP. PORT. Serpol. IT. Serpello, serpillo. (chap. Serpol, serpols.)

Sersela, s. f., lat. querquedula, sarcelle.
O anet veill o sersela.
La sersela penre.
Deudes de Prades, Auz. cass.
Ou vieux canard ou sarcelle.
Prendre la sarcelle.
CAT. Cercella. (chap. Classe de pato.)

Sersela, s. f., lat. querquedula, sarcelle; cercella; classe de pato