Mostrando entradas con la etiqueta yesaire. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta yesaire. Mostrar todas las entradas

domingo, 31 de marzo de 2024

Geomancia - Geissier

Geomancia, s. f., lat. geomantia, géomancie, sorte de divination.

De geomancia totz los esperimens.

Pierre de Corbiac: El nom de. 

De géomancie toutes les expériences.

ESP. PORT. Geomancia. IT. Geomanzia. (chap. Geomansia, una forma de adiviná; la nigromansia la podéu trobá al Decamerón en chapurriau.)

 

Teucrium chamaedrys; Germandrea, s. f., du lat. chamoedris, germandrée, sorte de plante; Geomancia


Geometria, s. f., lat. geometria, géométrie.

Quar nul temps astronomia 

Non auzi ni geometria.

Brev. d'amor, fol. 2. 

Car en aucun temps je n'appris astronomie ni géométrie.

En dyaletica, geometria, musica. Cat. dels apost. de Roma, fol. 25.

(chap. En dialéctica, geometría, música.)

En dialectique, géométrie, musique. 

CAT. ESP. (geometría) PORT. IT. Geometria. (chap. Geometría,  geometríes; geométric, geometrics, geométrica, geométriques.)

 

Gequir, Giquir, v., du lat. vacuare, laisser, quitter, abandonner. 

Farai un guai sonet novelh 

Que trametrai part Mongibel 

Al marques qu' el sobrenom gic,

De Monferrat, e pren selh de sa maire.

E. Cairel: Pus chai la. 

Je ferai un gai sonnet nouveau que je transmettrai par delà Montgibel au marquis qui quitte le surnom de Montferrat, et prend celui de sa mère. Car si l'autruy dreg cobeitas 

E 'n giques las vias dreitas

Sabes qual loguier empleitas?

P. Cardinal: Jhesum Crist. 

Car si tu convoites le droit d'autrui et en quittes les voies droites, sais-tu quel salaire tu acquiers? 

Loc. Ab ben far et ab mal giquir.

Gavaudan le Vieux: Patz passien. Var. 

Avec bien faire et avec mal quitter. 

Part. pas. Quar los a per paor gequitz. 

Bertrand de Born: Pus lo gens. 

Car les a par peur abandonnés.

Per que cels vos an gequida

Que us an longamen servida.

Elias de Barjols: Amor be m platz. 

C'est pourquoi vous ont quittée ceux qui vous ont longuement servie. ANC. CAT. Gequir.

2. Giquia, s. f., cessation, abandon, délaissement.

Ni s pot mudar ses giquia

De be far.

Brev. d'amor, fol. 13. 

Ni se peut changer sans cessation de bien faire.

3. Desgiquir, v., quitter, se départir, se détacher.

Subst. Mot es grieus e fortz et amar

Als trespassans del desgiquir 

D' aysso de que s degran ayzir.

Pierre d'Auvergne: De Dieu non. 

Il est très pénible et fort et amer aux trépassants de se départir de ce de quoi ils devraient s' accommoder.

 

Gergoncis, s. m., grenat, sorte d'étoffe. 

Si cum es us gergoncis o us draps de seda.

Trad. du Code de Justinien, fol. 95.

Ainsi comme est un grenat ou un drap de soie.

 

German, Girman, adj., lat. germanus, germain.

Si alcus dels fraires germans o de las serors garmanas era mortz enans.

Trad. du Code de Justinien, fol. 72.

Si aucun des frères germains ou des soeurs germaines était mort avant.

Mos cozis germas iest.

Roman de Gerard de Rossillon, fol. 98.

Tu es mon cousin germain.

Aissi em frayres girmas, natz d' un payre e d'una mayre.

V. et Vert., fol. 57.

Ainsi nous sommes frères germains, nés de même père et de même mère.

CAT. Germá. ANC. ESP. Germano. ESP. MOD. Hermano. PORT. IT. Germano. (chap. Germá, germans, germana, germanes.)

 

Germandrea, s. f., du lat. chamoedris, germandrée, sorte de plante. 

Faitz li metzina natural

De germandrea, ben secada

E ben en polvera tornada.

Deudes de Prades, Auz. cass.

Faites-lui médecine naturelle de germandrée, bien séchée et bien réduite en poudre.

ESP. Camedris. IT. Calamandrea. (N. E. La zamarrilla de los muros (Teucrium chamaedrys L. 1753) es una especie de planta del género Teucrium en la familia Lamiaceae, con uso medicinal y ornamental. Beltronica, beltrónica, betónica menor, camédreo, camedreos, camedrio, camedrios, camedro, carasquilla, carmesio, carrasquilla, carrasquilla macho verdadero, encinilla, encinillas, encinilla solitaria, germandria, germandrina, hierba del carmesio, pata de gallo, poliol ancho, roblecillo, sanguinaria, siete sangrías, trixago, yerba del carmesio.)

Germe, Germ, s. m. y lat. germen, germe.

Germe... es petit ramel al qual natura tramet calor natural, humor nutrimental. Eluc. de las propr., fol. 210. 

Germe... est petit rameau auquel nature transmet chaleur naturelle, humeur nutritive. 

Romputz a totz germs 

La mortz.

Leys d'amors, fol. 28.

A brisé tous germes la mort.

Fig. Germes de volontat. Trad. de Bède, fol. 63. 

Germe de volonté.

ESP. Germen, IT. Germe. (chap. Germen, germens.)

2. Germinacio, s. f., lat. germinatio, germination.

Es temps de... germinacio. Eluc. de las propr., fol. 129.

(chap. Es tems de... germinassió.)

Est temps de... germination.

ESP. Germinación. IT. Germinazione. (chap. Germinassió, germinassions; v. germiná.)

3. Germinos, adj., fécond, productif. 

Es en gens germinoza. Eluc. de las propr., fol. 164. 

Est féconde en gens.

4. Germinatiu, adj., germinatif, propre à se propager.

Herba mot pululativa, so es a dire germinativa.

Eluc. de las propr., fol. 219.

Herbe très pullulative, c'est-à-dire germinative.

(chap. Germinatiu, germinatius, germinativa, germinatives.)

5. Germenar, v., lat. germinare, produire, germer, féconder.

Grassa terra germena so que es en lei escondut. Trad. de Bède, fol. 45.

Terre grasse féconde ce qui est en elle caché.

L'una... fruc non germenava.

L'Avangeli de li quatre Semencz

L'une... ne produisait fruit. 

Fig. Un dos rozal del cel que li fay germenar e creysser el cor una dossa e suau raziss d'amor. V. et Vert., fol. 56. 

Une douce rosée du ciel qui lui fait germer et croître au coeur une douce et suave racine d'amour. 

ESP. Germinar. IT. Germinare. (chap. Germiná, produí, brostá, llansá.)

 

Gerundiu, s. m., lat. gerundium, gérondif, terme de grammaire.

Dels gerundius e dels supis. Leys d'amors, fol. 44.

Des gérondifs et des supins. 

CAT. Gerundiu. ESP. PORT. IT. (chap.) Gerundio.

 

Gerzi, s. m., jardin. 

Pratz, gerzis, mons.

(chap. Prats, jardins (o vergés), montañes o montes.)

Sezent en gerzi.

Eluc. de las propr., fol. 169 et 206.

Prés, jardins, montagnes. 

Assis en jardin.

 

Gesta, s. f., du lat. gesta, chronique, histoire.

La gesta dis qu'el temps antic. V. de S. Honorat. 

(chap. La gesta diu que al tems antic.)

L'histoire dit qu'au temps ancien.

En P. Rogiers los capdela, si la gesta no ment. Guillaume de Tudela.

Le seigneur Pierre Rogiers les conduit, si la chronique ne ment.

Cum recito las gestas. Palaytz de Savieza.

Comme rapportent les histoires.

Canson de gesta, anc. fr. chanson de geste, se disait de tout poëme qui rappelait des exploits chevaleresques. (chap. Cansó de gesta.)

E 'l joglar que son el palais

Violon descortz e sons e lais

E dansas e cansons de gesta.

Roman de Jaufre, fol. 98.

Et les jongleurs qui sont au palais accompagnent de la viole descorts et sonnets et lais et danses et chansons de geste. 

ANC. FR. Lunge est la geste des Normanz. Roman de Rou, v. 10438. 

Je sai bien canter de geste; 

Me volés-vos oïr canter?

Li gieu de Robin et de Marion. 

Et fables et chançons de gestes. 

Roman du Renart, t. I, p. 1.

- Manière.

Car qui en far drech s'atura, 

No 'l plai vil faitz d' avol gesta.

G. Olivier d'Arles, Coblas triadas. 

Car qui s'applique à agir droitement, ne lui plaît vile action de basse manière. 

ANC. CAT. Gesta. ESP. Gestas (gesta). IT. Gesta. (chap. Gesta, gestes.)

2. Gestio, s. f., lat. gestio, gestion, administration. (chap. Gestió.)

Lo faitz, so es la gestios d' aquel negoci. 

Trad. du Code de Justinien, fol. 6. 

Le fait, c'est la gestion de cette affaire.

3. Gerir, v., lat. gerere, porter, comporter.

Part. prés. Se gerens per cossols de la dicha ciutat.

Tit. du XIIIe siècle. DOAT, t. CXVIII, fol. 86. 

Se portant pour consuls de ladite cité.

4. Registre, s. m., lat. registrum, registre. 

Fetz lo registre pastoral. Cat. dels apost. de Roma, fol. 76. 

Fit le registre pastoral. 

CAT. Registre. ESP. Registro. PORT. Registo. IT. Registro. (chap. Registre, registres.)

5. Registrar, v., lat. registrare, enregistrer, inscrire.

E 'l fetz registrar el catalogue dels S. confessors. 

Cat. dels apost. de Roma, fol. 205.

Et le fit inscrire au catalogue des saints confesseurs. 

Part. pas. Fo registratz el cathalogue. Cat. dels apost. de Roma, fol. 204. Fut enregistré au catalogue. 

CAT. ESP. Registrar. PORT. Registar. IT. Registrare. (chap. Registrá: registro, registres, registre, registrem o registram, registréu o registráu, registren; registrat, registrats, registrada, registrades.)

6. Enregistrar, v., enregistrer. 

Son testament... per lo enregistrar. Tit. de 1502. DOAT, t. XLVI, fol. 233.

(chap. Son testamén... per a registral, enregistral; registrá 'l, enregistrá 'l.) 

Son testament... pour l' enregistrer.

7. Suggestio, s. f., lat. suggestio, suggestion.

Per falsas suggestios et acuzatios fon acuzats. V. et Vert., fol. 104.

(chap. Per falses sugestions y acusassions va sé acusat.)

Par fausses suggestions et accusations fut accusé. 

CAT. Suggestió. ESP. Sugestión. PORT. Suggestão. IT. Suggestione. (chap. Sugestió, sugestions; v. sugestioná: sugestiono, sugestiones, sugestione, sugestionem o sugestionam, sugestionéu o sugestionáu, sugestionen; sugestionat, sugestionats, sugestionada, sugestionades.)

 

Gesti, s. m., pince, tenaille.

Instrument apelat gesti. 

Tu extratz aquo am gesti.

Trad. d'Albucasis, fol. 14 et 41. 

Instrument appelé pince. 

Tu extrais cela avec pince.

(chap. Pinsa, pinses; mordassa, mordasses; alicates.)

 

Get, s. m., jet, courroie, lien.

De bos getz apreisonatz.

Giraud de Borneil: No puesc. 

Retenu prisonnier par bons jets. 

ANC. FR. Je suis liée

Des giés d'amour et alliée.

Jehan de Saintré, t. 1, p. 64.

Gérard laissa les giez, si laissa l'espervier aller.

Hist. de Gérard de Nevers, 2e part., p. 26.

ANC. CAT. Get. IT. Geto. (chap. Correcha, llas, lligadura.)

 

Geys, Geish, s. m., lat. gypsum, gypse, plâtre.

Sai metre geys quant es locx.

Raimond d'Avignon: Sirvens suy.

Je sais mettre plâtre quand il est lieu.

Geysh qui, exust et destrempat ab l'ayga, es util a far paretz.

Eluc. de las propr., fol. 169.

Plâtre qui, calciné et détrempé avec l'eau, est utile pour faire murailles.

ANC. CAT. Geps. CAT. MOD. Guix. ESP. Yeso. PORT. IT. Gesso.

(chap. Ges, alchés, alchez; paregut a la escayola.)

2. Geissier, s. m., plâtrier. (chap. gesaire, yesaire.)

Los maestres fustiers, geissiers.

(chap. Los maestres fustés, gesaires o yesaires.)

Tit. de 1355. DOAT, t. LIII, fol. 219. 

Les maîtres charpentiers, plâtriers.

martes, 28 de marzo de 2023

EL DIALECTO MURCIANO Y SUS VARIEDADES, Francisco Gómez Ortín

EL DIALECTO MURCIANO Y SUS VARIEDADES, Francisco Gómez Ortín



https://www.um.es/tonosdigital/znum5/monotonos/Curricul.htm

  • Ababol: Amapola
  • Abonico: Hablar en voz baja
  • Abora: Ahora
  • Abruzaera: Mecedora
  • Abruzar: Mecer o columpiar
  • Abuja: Aguja
  • Acacharse*: agacharse
  • Acamarse: Estropearse los frutos en la planta
  • Achantarse: Callarse, esconderse
  • Acho: Interjección, saludo (Apócope de muchacho)
  • Acieca: Acequia, canal de riego
  • Afoto: Fotografía
  • Agora: Ahora
  • Aguaeras: Sobre albarda de pleita con cuatro compartimentos para colocar cántaros
  • Aguatocho: Cenagal o balsa pequeña
  • Agüeras: Aguaderas
  • Aguilando*: Aguinaldo
  • Ajuera: Afuera
  • Ajuntaera: Unión, asociación
  • Alacrán: Escorpión
  • Aladroque: En Murcia, cartagenero
  • Alante: Adelante o delante
  • Alarbe: Hombre inculto o brutal
  • Alarís: Alhelí
  • Alazor: Azor, ave rapaz diurna
  • Albarca: Abarca
  • Albellón*: Albañal (conducto de aguas residuales)
  • Albercoque*: Albaricoque
  • Albercoquero*: Albaricoquero
  • Alboroque / Arboroque: Invitación, convite para celebrar algo
  • Alcabo: Al fin. A la postre
  • Alcacil* / Alcancil: Alcachofa
  • Alcancia: Hucha
  • Alcuza: Pequeño recipiente de cocina para el aceite
  • Aletría*: Fideos
  • Alenjos: Lejos
  • Alfarda: Contribución por el aprovechamiento de las aguas
  • Alfarrazar:Ajustar alzadamente el valor de los frutos en el árbol, antes de la recogida
  • Alhábega*: Albahaca
  • Aligenciar: Adquirir, obtener, agenciar
  • Aljibe: Cisterna casera para recoger agua
  • ÁlimaAlma
  • Almostrá: Capacidad de una mano, puñado / Almosta, aumosta es la capassidat de les dos mans ? /
  • Alpargate* / Apargate: Alpargata
  • Alpicoz: Alficoz, variedad de pepino más alargado y fino que el normal
  • Aluego: Luego
  • Amanoso: Manejable o fácilmente transportable
  • Amoquinar: Pagar lo que se debe
  • Amoto: Motocicleta
  • Amorgonar*: Amugronar
  • Anca: Cadera.
  • Ancá: En casa, a casa.
  • Ande: Donde, adonde
  • Angarillas: Sobre albarda de hierro curvo para colocar sacos o haces
  • Angor*: Angustia, ansiedad
  • Anguno: Alguno
  • Anochecer: Escurecer
  • Anque: Aunque
  • Ansa: Asa, asidero
  • Antiyer: Anteayer
  • Antonces: Entonces
  • Añidir: Añadir
  • Apalancar: Apoyar, afirmar
  • Apañao: Mañoso. Guapo
  • Aparejo: Albarda de burro o mula
  • Apechusques*: utensilios, herramientas. Por extensión cualquier conjunto de objetos manuales o transportables
  • Aperreao: Fatigado por el trabajo
  • Apiojarse: Dicho de una planta; Llenarse de pulgón.
  • Aponar: agachar, inclinar o bajar alguna parte del cuerpo
  • Aporrear: Golpear
  • Aposarse: Posarse
  • Aposo: Poso
  • Aprietar: Apretar
  • Aquese: Ese, pronombre demostrativo
  • Aqueste: Este, pronombre demostrativo
  • Aquesto: Esto, pronombre demostrativo
  • Arbullo: Orgullo
  • Ardil: Ánimo, presteza, astucia. Ardid
  • Arracás: Arracadas, pendientes, aretes
  • Arradio: Receptor de radio
  • Arramblar: Recoger todo, arrastrar
  • Arrejuntar: Acopiar
  • Arribota: Muy arriba, en la cumbre
  • Arricuperar: Recuperar
  • Arrodear: Rodear
  • Arrope: Líquido dulce hecho con mosto de uva
  • Arrufaldarse: Hacer demostración de disgusto, rezongando
  • Artígulo: Artículo
  • Asaúra: Asadura, pulmones de un animal
  • Ascrebíos: Escritos, textos
  • Ascribiores: Escritores
  • Asentar: Sentar
  • Asín: Así
  • Atascao*: Pertinaz, obstinado, terco
  • Atiforrar: Atiborrar
  • Atoba: Adobe , ladrillo de barro
  • Atocha: Mata de esparto
  • Aturullar: Atolondrar
  • Aturullamiento: Atolondramiento
  • Ávaro: Avaro
  • Avellanas: Cacahuetes
  • Avellanas finas: Avellanas
  • Averío: Ganado de labor de una finca
  • Azadar: Azahar
  • Azogue: Particularidad de algunos niños que les impide permanecer quietos y tranquilos. "Este zagal tié azogue y no para de moverse"

B

  • Babi: Guardapolvos que se les pone a los niños en la escuela. Por extensión todos los guardapolvos
  • Bajoca*: Judía verde
  • Baladre: Adelfa
  • Baleo: Estera grande de pleita
  • Baldao: Extremadamente cansado. “Llevo todo el día trabajando, estoy baldao”.
  • Baldosa: Acera
  • Balsón: Charco grande lleno de agua
  • Bambolla: Ampolla
  • Bambos: Zapatillas de deporte
  • Bancal*: Huerto
  • Banco*: Caballete de escalera doble
  • Bardiza*: Valla, vallado
  • Bardomera: Broza de arrastre del agua
  • Barraca: Casa típica de la huerta
  • Barraco: Verraco
  • Barza: Especie de bolsa de pleita con tapa para llevar el recao
  • Barrigaverde: En Cartagena, murciano
  • Becicleta: Bicicleta
  • Berrinche*: Enfado grande
  • Bilocha: Cometa, juguete infantil
  • Binza*: Simiente del tomate o pimiento
  • Biñuelos: Buñuelos
  • Biznaga: Ramillete de jazmines en forma de bola
  • Blanca*: Urraca
  • Blanco: Embutido de cerdo, huevo y especias semejante a la butifarra
  • Blincar: Brincar, Saltar
  • Boja: Boj, arbusto
  • Bolchaca: Bolsillo
  • Bollero: Que tiene suerte
  • Bollicos: Dulce navideño a base de almendra, miel y chocolate
  • Boria: Boira, niebla
  • Borneo: Paseo. Ej: "Vamos a darnos un borneo por la plaza"
  • Borrar: Removerse las plantas para brotar
  • Borrón: Brote de los árboles
  • Botijón: Botijo redondo, de dorso plano para colgar al carro
  • Botijoso: Tartamudo
  • Boyero: Conductor de carro de bueyes
  • Bozo: Bozal
  • Brazal: Canal de riego
  • Brazao: Haz que se puede abrazar
  • Brear: Pegar muchísimo. “Me metí en una pelea y me han breao”
  • Brevón: Fruto temprano de la higuera pajarera
  • Buba: Daño
  • Bubo: Búho
  • Buchara: Cuchara
  • Buchillo: Cuchillo
  • Bufao: Hinchado
  • Bufar*: Soplar. Hinchar soplando
  • Bufeta: Ampolla
  • Buche: Tripa, barriga
  • Bujero: Agujero
  • Busano: Gusano

C

  • Ca: Donde, en casa de. Ej: "Está ca su suegra"
  • Caballón: Promontorio de tierra para dividir bancales
  • Cabañuelas: Pronóstico del año por el estado del tiempo en el mes de agosto
  • Cabernera / Cavernera: Jilguero
  • Cachusca: Bota para lluvia
  • Cagalera: Diarrea
  • Cagao: Asustado
  • Cagueta: Diarrea. Pusilánime, cobarde
  • Calentor: Calor
  • Calichazo: Trago
  • Caliche*: Juego típico de la huerta
  • Calistro: Eucalipto
  • Camisón: Camisa de hombre
  • Canalera*: Chorro de agua de lluvia que cae por los canales de los tejados
  • Cancán*: Molestia, fastidio
  • Cancanoso: Latoso, pesado
  • Cangrena: Gangrena
  • Canguelo: Miedo, temor
  • Cachumbo: Trasto, cacharro
  • Canear*: Calentar al sol algo.
  • Canijo: Débil o enfermizo
  • Cansera*: Cansancio, fatiga
  • Cantearse: Moverse
  • Cantusear*: Canturrear
  • Caparra*: Garrapata
  • Caparrón: Alcaparrón
  • Capaza*: Esportilla, capacho, ordinariamente tejido con palma
  • Capazo: Recipiente de pleita de uso agrícola
  • Capillo: Capullo del gusano de seda
  • Capuzar: Chapuzar, meter a alguien de cabeza en el agua
  • Capuzón*: Chapuzón
  • Carrasca: Encina
  • Carricoche: Carrito para llevar niños
  • Carrizo: Cañas pequeñas de un cañar
  • Cascaruja*: Cascajo (conjunto de frutas de cáscaras secas)
  • Catalana: Bocadillo o tostada con aceite, tomate y jamón
  • Cebollazo: Golpe contundente propinado con violencia
  • Cenaoria: Zanahoria
  • Cencia: Ciencia
  • Cerriche: Mala hierba
  • Chache: Tío, hermano de los padres
  • Chacho: Aféresis de muchacho. Tío, hermano de padre o madre
  • Chambi: helado, especialmente los que vienen como sándwiches con dos galletas
  • Chapina: Concha de cualquier molusco
  • Charate: Saltamontes
  • Chepa*: Corcova, joroba
  • Cherro: Becerro, ternero
  • Chicharra: Cigarra
  • Chiche: Carne comestible que se le ofrece a los niños
  • Chichipán: Herrerillo, pequeño pájaro insectívoro. “Se ha quedado muy delgado, parece un chichipán”
  • Chinchar: Molestar, causar desasosiego
  • Chino: Cerdo
  • Chispa: Porción pequeña, poca cosa
  • Chispao: Borracho
  • Chispera: Borrachera
  • Chisquero: Mechero de chispa y mecha
  • Chulla*: Loncha de carne
  • Chuminá: Tontería. Sin valor. Escaso
  • Chumino: Órgano sexual femenino
  • Chuscarrar: Chamuscar. Tostar con exceso un asado o frito
  • Chusco: Trozo de pan
  • Cieca*: Acequia
  • Clisao: Eclipsado, adormilado
  • Clisos: Ojos
  • Cloca: Clueca, llueca
  • Closar: Encajar
  • Cobollo: Cogollo, brote que arrojan los árboles y otras plantas
  • Cocón: Hueco que produce la caída del agua
  • Cofín: Rodete de pleita para moler aceituna
  • Cojitranco: Cojo, tullido
  • Colaña*: Madero para sostén de la techumbre
  • Comencipiar: Empezar, comenzar, principiar
  • Comencipio: Principio, inicio
  • Companaje*: Fiambre
  • Conservancia: Conservación
  • Conticoneso: No obstante
  • Coqueta: Cómoda, mueble
  • Corba: Parte de detras de la rodilla
  • Corca*: Carcoma
  • Corcar*: Carcomer
  • Cornazo: Cornada
  • Corrental: Chato de vino
  • Correntía*: : Riego de inundación
  • Cordeta*: Cuerda fina de esparto verde
  • Cordonera: Cordón
  • Cornijal: Rincón
  • Cortao: Precipicio
  • Corvilla: Instrumento menor que la hoz, para segar alfalfa
  • Coscaletas: Caminar sobre la espalda de otro, y asido del cuello para no caerse
  • Costillejas: Costillas de cerdo
  • Costón*: Malecón a orillas de un río
  • Coyeron: Arco de cuero relleno de paja, aparejo de animales
  • Cranco: Cangrejo
  • Crespillo: Torta fina crujiente de masa con aceite y sal
  • Crilla: Patata
  • Crío*: Niño
  • Crujío: golpe para corregir una conducta. “¡Te voy a dar un crujío que te vas a enterar!”
  • Cualo: Cuál.
  • Cuasi: Casi
  • Cuarsiquier: Cualquier
  • Cucarse: Agusanarse las legumbres u otros alimentos
  • Cuñao: Tratamiento habitual entre colegas

D

  • Danone: Yogur (por extensión)
  • Dende: Desde
  • Der: Del, De él. Ej: "vengo der pueblo"
  • Desansiao: Decaído, falto de ánimo, entristecido
  • Desapartar: Apartar
  • Desbrebao: Sin gas. Ej: “Esta Fanta está desbrebá”
  • Descambiar: Cambiar un artículo en una tienda
  • Desenliar: Desliar
  • Desipela: Erisipela, Inflamación de la dermis, caracterizada por el color rojo
  • Deslechar: Quitar a los gusanos de seda los desperdicios
  • Desmayao: Muerto de hambre. Un don nadie
  • Desperfollar*: Deshojar la mazorca del maíz y otras plantas u objetos
  • Desroñar*: Quitar a los árboles las ramitas ruines, para que tomen más vigor las otras
  • Difensa: Defensa
  • Dimpués: Después
  • Dispierto: Despierto
  • Dista: Hasta
  • Doncel: Ajenjo. Planta medicinal que se emplea como tónico estomacal
  • Dondorondón: Personaje ridículo (insulto)

E

  • E: De, preposición
  • Educancia: Educación
  • Ejraciao / ejaciao: Desgraciado
  • Embarajar: Barajar
  • Embolicar*: Enredar, complicar una cosa
  • Embozar*: Obstruir un conducto
  • Emperifollá: Muy adornada, maquillado, arreglada
  • Emperrarse: Ser tozudo
  • Emputecío: Propenso a las prostitutas
  • Encanarse: Desgañitarse
  • Encandilar: Deslumbrar
  • Encangrenao: Encorajinado
  • Encarruchar: Dirigir, conducir, llevar por el camino deseado
  • Encasquetar: Cargarle a otro la carga, trabajo o cosa no apetecible
  • Encharcarse: Inundarse
  • Encomedio: en medio de
  • Endimás: Además
  • Endiñar: Golpear
  • Enflechado: Participio de enflechar, ir como una flecha
  • Enfollonáo: Borracho
  • Enfurruñao: Enfadado
  • Enjamás: Jamás
  • Enga: Venga
  • Enjugascarse: Enfrascarse los niños en el juego, sin poner atención en lo que se les enseña
  • Ennoviao: Enamorado
  • Enrabietarse: Montar en cólera
  • Enritao: Irritado
  • Enrobinao: Cubierto de herrumbre, oxidado
  • Enruna: Cieno, tierras o malezas que se depositan en el fondo de las acequias
  • Ensalá: Ensalada, lio, follón
  • Ensoñiscao: Adormecido, medio durmiendo
  • Entandar*: En una comunidad de regantes, distribuir las horas de riego
  • Entavía: Todavía
  • Entrapizarse: Cubrirse de polvo la ropa, de tal forma que no pueda limpiarse aunque se intente
  • Envacunar: Aplicar la vacuna
  • Enviciao: Viciado
  • Enza*: Inclinación, afición. Señuelo
  • Equilicuá: Así es, exacto
  • Esaborio: Sin gracia, soso
  • Escacharrarse: Romperse
  • Escalabrar: Descalabrar
  • Escaldufar*: Sacar caldo de la olla que tiene demasiado
  • Escarcuñar* / Escarcullar: Examinar, inquirir, averiguar
  • Escardar: Podar
  • Esclafar*: Quebrantar, estrellar
  • Esclafarse: Sentarse
  • Escorreor: Compuerta para detener o soltar las aguas de un canal o acequia. Canal de avenamiento
  • Escrebiór: Escritor
  • Escupinajo: Escupitajo
  • Escurecer: Oscurecer, hacerse de noche
  • Escurrir: Exprimir. Ej: "Escurir un limón"
  • Esfarón: Resbalón
  • Esfararse: Resbalarse
  • Esfaratar: Deshacer, descomponer
  • Esfarar: Resbalar
  • Esfisar: Ver, mirar
  • Esjarrón: Desgarrón
  • Eslomar: Agredir o pegar. Estoy eslomao: Estoy cansado
  • Esmallao: Hambriento, pobre
  • Esmuñir: Ordeñar las ramas de los árboles
  • Esnucar: Desnucar
  • Esnúo: Desnudo
  • Espantajo: Algo muy feo
  • Esperencia: Esperiencia
  • Espolsar: Limpiar el polvo
  • Espolsaor: Pequeño útil de limpieza para eliminar el polvo
  • Espantaburras: En Murcia, antes, Guardia Municipal
  • Esparteña: Calzado de esparto
  • Espatarragao: Muy abierto de piernas
  • Esplicaera: Explicación
  • Espolsar: Quitar el polvo
  • Estera: Alfombra de esparto
  • Estijeras: Tijeras
  • Estilla: Astilla
  • Estriar: Clasificar
  • Estrozar: Destrozar
  • Estufío: Demostración de disgusto, por medio de la cual se pretende alejar al importuno que molesta
  • Esturriar / Esturriear: Esturrear, esparcir, dispersar
  • Esturrie: Dispersión, esparcimiento

F

  • Falca*: Cuña
  • Falcar*: Asegurar con cuñas
  • Faltriquera: Pequeño monedero de tela con cintas para atar debajo del refajo
  • Falluto: Fallido
  • Farfulla: Trampa, artería.
  • Farfullero: Que hace trampas en el juego
  • Farruco: Chulo, matón.
  • Festear: Festejar
  • Fijo: De seguro, cierto
  • Fiso: Celo, cinta adhesiva de celulosa o plástico
  • Flamará: Llamarada
  • Flin: Insecticida
  • Flor: Órgano sexual femenino
  • Follá: Gracia, simpatía
  • Follao: Rápido
  • Follón: Lio. Pedo
  • Follonero: Persona que molesta, pesada
  • Fosca: Bochorno, calor sofocante
  • Fosco: Oscuro
  • Fregaza: Conjunto de platos, copas, pucheros, que han de fregarse
  • Fregao: Enredo
  • Friegar: Fregar
  • Fulero: Chapucero. Embustero
  • Fulibán: Fútbol
  • Fuste: Gracia, sentido
  • Furular / furrular: Funcionar, especialmente una máquina

G

  • Gachas: Comida. Harina cocida con agua y sal; o con agua, leche y miel
  • Gachasmigas*: Especie de migas hechas con harina en vez de pan desmenuzado
  • Galapatero: Un tipo de caracol
  • Galera: Tartana cubierta, coche con caballo
  • Galipote*: Alquitrán
  • Galillo: Garganta
  • Gallá / Gallao: Cayado, bastón
  • Gallete: Beber a chorro de un botijo, bota o porrón, sin tocar el pico los labios
  • Gallineta: Juego de la gallina ciega
  • Galúa: Variedad de mújol.
  • Gamburrino: Gambusino, animal imaginario
  • Garba*: Gavilla de mieses
  • Garbera*: Montón de garbas.
  • Garbillo*: Esparto largo y escogido
  • Garraspera: Carraspera, aspereza en la garganta
  • Garrofa: Algarroba
  • Garrofero*: Algarrobo
  • Gaviola: Gaviota
  • Gavina: Gaviota
  • Gelepa: Una pizca de algo
  • Giñar: Defecar
  • Girar: Dirigirse a
  • Glea: Tierra
  • Gorlita*: Nudo, torcedura que se hacen en las cuerdas e impiden que estas se estiren correctamente
  • Grabiel: Gabriel, nombre propio
  • Gramacia: Gramática
  • Grillao: Loco
  • Gritaera: Trifulca, jaleo
  • Guajerro: Tráquea
  • Guantá: Guantazo, golpe que se da con la mano abierta
  • Guiscar: picar para hacer enfadar, molestar
  • Guita: Cuerda de esparto
  • Guizque*: Aguijón de ciertos animales
  • Gusarapo Renacuajo

H

  • Habemos: Somos. Ej: "Habemos diez personas"
  • Habichuela: Alubia
  • Hartá: Hartazón
  • Helor: Frío
  • Hincha: Ojeriza
  • Hincia: Hacia
  • Hocete*: Hocino, herramienta para cortar leña
  • Hule: Mantel de plástico
  • Humar: Ahumar

I

  • Icir: Decir
  • Indición: Inyección
  • Inritar: Irritar
  • Intérvalo: Intervalo

J

  • Jalar: Comer
  • Jalufa: Hambre
  • Jaquetona: Persona grande, gorda
  • Jamanza: Paliza
  • Jarapa*: Tejido grueso hecho con tiras de tela de distintos colores y procedencias, para fines diversos
  • Jelepa: Dosis pequeña, poco
  • Jeta: Cara
  • Jetazo*: Tortazo
  • Jiñera: Miedo
  • Jipar: Ver algo que nos interesa, observar
  • Jracia: Gracia
  • Jubete: Juguete
  • Judío: Cruel. Ej: “No te metas con él. Qué judío eres”
  • Juegar: Jugar
  • Julay: Gay
  • Juma: Hoja del pino
  • Jumera: Borrachera
  • Juntamento: Ayuntamiento

L

  • Lambrija*: Persona muy delgada
  • Lamparón: Mancha
  • Largaria: Longitud, lo que mide de largo una cosa
  • Largavistas: Prismáticos
  • Lenjos: Lejos
  • Legón: Especie de Azadón
  • Lebrilla: Lebrillo pequeño
  • Leja: Balda, estante
  • Licera: Caña larga y gruesa, empleada en techos, cañizos y escobas
  • Ligero: Rápido. Ej: "Lleva cuidao y no vayas mu ligero"
  • Llampear: Relampaguear
  • Llampo: Relámpago
  • Llanda: Bandeja de hojalata para hacer comidas al horno
  • Llantera: Llanto inconsolable
  • Llengua: Lengua
  • Lletra: Letra
  • Llibro: Libro
  • Lloriscar: Llorisquear
  • Lomera: Fila de tejas que separa las dos vertientes del tejado
  • Lomismico: Igual
  • Lúbrica: Rúbrica

M

  • Madroñero*: Madroño
  • Maere: Madre
  • Malencia: Enfermedad
  • Mamellas: Tetas
  • Mandao: Envío, encargo, recado
  • Manifacero*: Revoltoso, entremetido
  • Manís: azulejo
  • Marimacho: Mujer que tiene un carácter o una forma de ser más propia del sexo masculino
  • Marinera: Ensaladilla rusa servida sobre una rosquilla coronada con una anchoa
  • Marrano*: Cerdo. Persona sucia y desaseada
  • Marranear*: Ensuciar
  • Marranera: Pocilga
  • Marujo: Hombre al que le gustan los líos, chismes, etc.
  • Matachín: Matarife
  • Matujo: Planta baja y rastrera sin utilidad
  • Melón de agua: Sandía
  • Melón de año: Melón
  • Melopea: Borrachera
  • Menchero: Encendedor, mechero
  • Mengajo*: Jirón o pedazo de la ropa que va arrastrando o colgando. Niño
  • Melecina / Medecina: Medicina
  • Melguizo*: Mellizo, gemelo
  • Melogotón: Melocotón
  • Meque: Puñetazo
  • Merancho: Cuace mayor de avenamiento
  • Merla: Mirlo común
  • Mesmicamente: Mismamente
  • Mesmo: Mismo
  • Mester: Menester
  • Miaja: Poco, escaso. Migaja
  • Michirones: Guiso a base de habas secas
  • Minchar: Comer
  • Mindango*: Despreocupado, camandulero, socarrón, gandul
  • Mindanguear*: Gandulear
  • Minina: Pene de los niños. De pequeño tamaño
  • Minso: Apacible, suave, manso
  • Misino: Gato
  • Misto: Cerilla
  • Mistol: Lavavajillas (por extensión)
  • Mojar: Sopar
  • Mojete*: Salsa de cualquier guisado
  • Moleja*: Molleja
  • Molla: Miga, parte interior del pan
  • Molondra*: Cabeza grande
  • Moquero: Pañuelo de bolsillo para sonarse
  • Mona: Bollo dulce para desayunar
  • Moniato: Boniato
  • Moñiga: Boñiga
  • Moro: Sin bautizar
  • Morciguillo: Murciélago
  • Mote: Apodo, nombre
  • Mu: Muy
  • Mujereta: Hombre afeminado
  • Muncho: Mucho
  • Murrio: Triste, mustio
  • Múrsica: Música

N

  • Nispolero*: Níspero
  • Nano: Enano
  • Nene / Nenico: Niño
  • Nengún: Ningún
  • Nenguno: Ninguno
  • Noviaje: Noviazgo
  • Nublos: Nubes
  • Nuevecico: Nuevo, para estrenar
  • Nulo: Nublado
  • Núo: Nudo
  • Nus: Nos
  • Nusotros: Nosotros

Ñ

  • Ñora: Pimiento de bola. Noria, máquina para elevar agua

O

  • Obispa: Avispa
  • Ojosol: Insolación
  • Oliva*: Aceituna
  • Olivera*: Olivo
  • Oliscón: Fisgón
  • Olisquear: Fisgonear
  • Oraje: Tiempo, clima, temperatura
  • Ostión: Golpe, trompazo, piñazo...

P

  • Pacencia: Paciencia
  • Paece / Paice: Parece
  • Paecer: Parecer
  • Paere: Padre
  • Paine: Peine
  • Pajuato: Pazguato
  • Pajuz: Paja medio podrir y desechada de los pesebres, paja muy menuda destinada para el estiércol
  • Palante*: Hacia delante
  • Palera*: Nopal, chumbera
  • Palluelas: Varicela
  • Palometa: Mariposa
  • Pamplina: Manifestación poco sincera que pretende halagar a alguien o congraciarse con él
  • Panizo*: Maíz
  • Panocha*: Mazorca de maíz
  • Panocho*: Perteneciente o relativo a la huerta de Murcia
  • Pansío: Pasado, mustio
  • Panzá: Panzada, hartazón de comer o de trabajar
  • Paparajote: Postre de masa frita sobre hoja de limonero. Patatús, infarto
  • Parabla: Palabra
  • Parablero: Diccionario
  • Paralís: Parálisis
  • Parar*: Poner algo o a alguien de pie o en posición vertical
  • Parella: Rodilla / Paño para limpiar
  • Pareta: Muro que resguarda
  • Parmera: Palmera
  • Partior: Partidor de una acequia, lugar donde el acequiero reparte el agua
  • Parvá: Gran cantidad o muchedumbre
  • Pava: Coliflor
  • Pavor: Calor húmedo que despide cualquier cosa
  • Payo: Pícaro, taimado, astuto
  • Pegamín: Pegamento
  • Pelotas: Albóndigas
  • Pelufa: Pelusa de la ropa
  • Pepino: Chichón
  • Pera: Bombilla
  • Perdices: Cogollos de lechuga aliñados
  • Perero: Peral
  • Pereta*: Clase de pera pequeña y temprana.
  • Peretero*: Árbol que produce peretas.
  • Perfa: Pedo
  • Perfolla*: Hoja que cubre el fruto del maíz, especialmente cuando está seca.
  • Perifollo: Adorno
  • Perigallo: Escalera de pie
  • Peripuesto: bien arreglado, vestido
  • Périto: Perito
  • Pero: Manzana
  • Perol: Cabeza
  • Perola: Olla para cocinar
  • Perputa: Abubilla
  • Perranía: Pedanía
  • Perras: Dinero
  • Pesambre: Pesadumbre, disgusto
  • Pescatero: Pescadero
  • Pésol*: Guisante
  • Piazo: Trozo, parte
  • Picaza*: Azada o legón pequeño que sirve para cavar la tierra
  • Picoleta*: Piqueta de albañil.
  • Picoso: Picante, que pica
  • Pijá: Mucho, extenso, largo
  • Pijo*: Muletilla sin sentido obsceno
  • Pimentonar: Pimental
  • Piojera: Escasez, plaga
  • Pitera*: Pita, planta amarilidácea
  • Pitorro: Pene
  • Platera: Escurreplatos
  • Platicar*: Conversar, hablar
  • Poblema: Problema
  • Pofesional: Profesional
  • Pograma: Programa
  • Poique: Porque
  • Polsaguera: Polvareda
  • Pollizo: Vástago o tallo nuevo de las plantas
  • Porcel*: Chichón, porcino
  • Porchá: Porche, porchada
  • Porculero: Follonero
  • Pos: Pues
  • Postizas*: Catañuelas
  • Potra: Suerte, buena suerte
  • Pozal: Cubo
  • Predonar: Perdonar
  • Prejudicar: Perjudicar
  • Presidiór: Presidente
  • Probe: Pobre
  • Puncha: Pincha, espina
  • Punchoso: Espinoso, punzante

Q

  • Quebrao: Herniado. Ej: "El pobretico esta quebrao"
  • Quemao: Quemadura
  • Quitao: Excepto. Ej: "Quitao eso lo demás os lo podeis llevar"

R

  • Raiguero: Ladera del monte
  • Raijo*: Brote
  • Rabiculao: Hacer algo con prontitud y ligereza
  • Rebunche: Rechazo
  • Recalcar: Machacar una cosa una y otra vez. También cuando se golpea una articulación y se queda dolorida
  • Recincho*: Ceñidor de esparto
  • Recochineo: Regodeo
  • Recogerse: Volver a casa después de haber salido de paseo
  • Recio: Grande
  • Refajo: Falda larga de paño, bordada o no
  • Refunfuñao: Enfadado
  • Regalicia: Regaliz
  • Regle: Listón que usan los albañiles para levantar paredes a plomo
  • Regoldar: Eruptar
  • Regüeldo: Eructo
  • Reguera*: Canal de tierra en un bancal para riego a manta
  • Reluzángano: Luciérnaga
  • Rempujar / Arrempujar: Empujar
  • Repelar: Rebañar
  • Repitajo: Trozo insignificante de una cosa
  • Repizcar: Pellizcar
  • Repizco: Pellizco
  • Replaceta: Plazuela
  • Retratar: Fotografiar
  • Retratista: Fotógrafo
  • Retrato: Fotografía
  • Retruque: Rebote
  • Revenío: Rancio, alimento estropeado
  • Rigión: Región
  • Rilera: Fila
  • Rinrán*: Especie de pisto compuesto de pimientos, tomates, patatas y bacalao o atún
  • Roal: Rincón, porción de terreno. Trozo. mancha redonda
  • Robín*: Orín, óxido
  • Rodá: Rodera, huella de una rueda
  • Rujiar*: Rociar, regar
  • Rular: Rodar
  • Rumbar*: Gruñir, dicho especialmente de un perro
  • Rumbo: Gruñido de perro
  • Rustir*: Roznar, comer con ruido

S

  • Sais: Seis
  • Saque: Capacidad de una persona para ingerir grandes cantidades de alimento
  • Salsear*: Entrometerse en los asuntos de otros
  • Salsero*: Entrometido
  • Sanagustín/Salagustín: Saltamontes
  • Sape: Voz para espantar a los gatos
  • Sarpichío: Erupción leve y pasajera en la piel
  • Sarria*: Espuerta Grande
  • Sentir: Oír. Ej: "No le sentí tocar el timbre"
  • Sera: Recipiente grande de pleita
  • Serón: Sobre albarda de pleita para cargar tierra o piedra
  • Ses*: Extremo final del intestino
  • Seta: Además de hongo, órgano sexual femenino.
  • Setón: Tranquilo, calmoso
  • Sigún: Según
  • Sirre: Estiércol de cabra y oveja
  • Sisca*: Carrizo, planta gramínea
  • Solaje: Poso de un líquido
  • Solanera: Sol radiante, día de sol fuerte
  • Somanta: Gran cantidad. ejemplo: “somanta de palos”
  • Sopar: Curiosear
  • Sopero: Curioso, chismoso
  • Sumidor: Sumidero
  • Sus: Os. Ej: "¿sus quereis callar?"

T

  • Tabla: División de los bancales
  • Tablacho: Tabla de madera con agarradera para dividir aguas en las acequias
  • Tahúlla*: Medida agraria usada para las tierras de regadío, equivalente a 1118 m2
  • Tajá: Corte
  • Tápena*: Alcaparra
  • Tapenera: Mata de la alcaparra
  • Tartaja: Tartamudo
  • Tati: Estate. Ej: "Tati quieto nenico"
  • Tempranear: Dicho de un fruto; Madurar pronto
  • Tericia: Sensación desagradable que da cuando por ejemplo una tiza hace ruido en la pizarra. Dentera
  • Terraje: Tierra
  • Terratremo: Terremoto
  • Tinajero*: Sitio donde se tienen las tinajas, cántaros, jarras y demás vasijas para el servicio del agua potable
  • Tío: Tratamiento de respeto a los mayores, en ámbito rural
  • Tirar: Ir hacia, Dirigirse. Ej: "Tira p'anca tu tía"


  • Tirria*: Manía, odio u ojeriza hacia algo o alguien
  • Toico: Todito, diminutivo de todo
  • Toballa: Toalla
  • Torrar: Tostar, asar
  • Tosera: Tos violenta
  • Tostón: Cancán, pesadez, aburrimiento
  • Tostones: Palomitas de maíz
  • Trebajar: Trabajar
  • Trajilla: Apero para arrastrar tierra
  • Trajín: Jaleo, lío, follón
  • Trajinar: Obrar, trabajar, atarearse
  • Tramuso: Altramuz
  • Traviscorneao: Se dice de cuando dos o más piezas no están bien encajadas. Ej: "Se me ha traviscorneao el hombro"
  • Trebajo: Trabajo
  • Trempano: Temprano
  • Tresmalle: arte de pesca
  • Trola: Mentira
  • Trolero: Mentiroso
  • Tronaera: Muchos truenos, tormenta
  • Truje: Traje, porté
  • Tusturrío: Muy pasado de frito
  • Tutuvía: Totovía, cogujada

U

  • Ubio*: Yugo para arar
  • Uro: Euro
  • Uséase: O sea

V

  • Vale: Breve descanso. Ej. "vamos a echar un vale y después seguimos"
  • Varraco: Verraco, cerdo semental
  • Ventano: Contraventana
  • Vidriola: Hucha
  • Vira*: Franja con que las mujeres adornan los vestidos
  • Visco*: Liga, pegamento para cazar pájaros
  • Viso: Combinación, prenda interior femenina
  • Vusotros: Vosotros

Y

  • Yesaire: Yesero, persona que hace guarnecidos de yeso

Z

  • Zafa*: Jofaina, palangana
  • Zagal*: Muchacho, joven
  • Zamarrazo: Golpe fuerte
  • Zamarro: Golfo
  • Zarangollo*: Fritada de calabacín, cebolla y huevo, a los que puede añadirse otros ingredientes
  • Zarzo: Estante o balda de buen tamaño, hecho de cañas atadas
  • Zenia: Aceña, molino harinero de agua situado en el cauce de un río
  • Zikitrake: Juguete relleno de pólvora que al caer suelo producía una pequeña explosión
  • Zumbir: Azuzar, incitar a algún animal para que ataque
  • Zuro*: Corcho de árbol
  • Zurraera: Paliza. "Cómo te pille robando otra vez, te voy a dar una buena zurraera"
  • Zurrío: Sonido, ruido
  • Zurrir: Sonar
  • Zurrusco*: Viento frío muy penetrante
Las palabras marcadas con un asterisco (*) indican que están incluidas en el Diccionario de la Real Academia Española.