Mostrando entradas con la etiqueta comandamen. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta comandamen. Mostrar todas las entradas

sábado, 17 de octubre de 2026

Maria de Ventadorn. Gui d'Uisel, be m peza de vos

Maria de Ventadorn.

Maria de Ventadorn. Gui d'Uisel, be m peza de vos


Sainte Palaye. Manuscrit du Vatican 3207.

Ben avetz auzit de madompna Maria de Ventadorn com ella fo la plus preziada dompna qe anc fos en Lemozin, e aqella qe plus fetz de be e plus se gardet de mal. E totas vetz l'ajudet sos senz e follors no ill fetz far follia; et onret la deus de bel plazen cors avinen ses maestria.
En Guis d'Uisels si avia perduda sa dompna, si com vos aves ausit en la soa canson que dis:
Si be m partetz, mala dompna, de vos, etc.
don el vivia en gran dolor e en tristessa. Et avia lonc tems q'el non avia chantat ni trobat, don totas las bonas dompnas d'aqella encontrada n'eron fort dolentas; e madompna Maria plus qe totas, per so qu'en Guis d'Uisels la lauzava en totas sas cansos. El coms de la Marcha, lo cals era apellatz n Ucs lo Brus, si era sos cavalliers, et ella ll'avia fait tan d'onor e d'amor com dompna pot far à cavallier. Et un dia el dompnejava com ella, e si agon una tenson entre lor; qe'l coms de la Marcha dizia qe totz fis amaire, pos qe sa dompna li dona s'amor ni l pren per cavalier ni per amic, tan com el es lials ni fis vas ella, deu aver autan de seignoria e de comandamen en ella com ella de lui. E madompna Maria defendia qe l'amics no devia aver en ella seignoria ni comandamen. En Guis d'Uisels si era en la cort de madompna Maria; et ella, per far lo tornar en cansos et en solatz, si fes una cobla en la cal li mandet si se covenia qe'ls amics ages aitan de seignoria en la soa dompna, com la dompna en lui. 
E d'aqesta razon madompna Maria si l'escomes de tenson; e dis en aissi:
2701, 7698, C.

Quar vos es laissatz de cantar,
E volgraus i enquer tornar.
Equar sabetz d'aitals razos
Ieu vos deman si deu far engalmen
Domna per drut, quan lo quier francamen,
Com el per lei tot quan tanh ad amor,
Segon lo dreg que tenon l'amador.

Domna na Maria, tensos
E tot cant cujava laissar;
Mas aoras no posc mudar
Qu'ieu no cant à vostre somos.
E respon vos de la domna breumen,
Qe per son drut deu far comunalmen
Com el per lei ses garda de ricor:
Qu'en dos amics non deu aver major.

Gui, tot so don es cobeitos
Deu drutz ab merce demandar;
E domna deu lo autrejar,
Mas deu ben esguardar sazos.
El drut deu far precs e comandamen
Com per amigu' e per domn'eissamen;
E domna deu à son drut far honor
Com ad amic e no com à senhor.

Domna, sai dizen entre nos
Que lai on domna vol amar
Engalmen deu son drut honrar,
Pois engalmen son amoros.
E s'esdeve qu'ell' am plus finamen,
Li dig e'l fag o devo far parven;
E s'a ves leis cor fals ni trichador,
Ab semblan bel deu cobrir sa dolor.

Gui d'Uisels, ges d'aitals razos
No son li drut al comensar;
Ans dis quascus, quan vol pregar,
Mas junchas e de genolhos:
Domna volhatz queus serva humilmen
Com lo vostr'om. E s'ell' enaissi l pren,
Ieu lo jutge per dreg à traïdor
Si s ret pariers e s det per servidor.

Domna, ben es plaigz vergonhos
Ad ops de domna razonar,
Que celui no tenha per par
A cui a fait un cor de dos.
O vos diretz, o no s'estara gen,
Que'l drutz la deu amar plus leialmen;
O vos diretz que son par entre lor,
Que re no l deu lo drutz mas per amor.

martes, 13 de octubre de 2026

Peirols. Manta gens me mal razona

Peirols.
2701, 7225, 7614, 7698.

Peirols fo us paubres cavalier d'Alvernhe, d'un castel que a nom Peirols, qu'es en la encontrada del Dalfi d'Alvernhe al pe de Rocafort.



Peirols fo us paubres cavalier d'Alvernhe, d'un castel que a nom Peirols, qu'es en la encontrada del Dalfi d'Alvernhe al pe de Rocafort. E fo cortes hom et avinen de la persona, tan que'l Dalfi lo tenia ab se, e'l vestia, e'l dava caval et armas, et so que mestiers l'avia.
Lo Dalfi si avia una seror que avia nom Sail de Claustra, bela e bona e molt prezada, avinens et ensenhada; e si era molher d'en Beraut de Mercuer, un gran bar d'Alvernhe. En Peirols amava aquela domna, e'l Dalfins la pregava per lui, e s'alegrava molt de las cansos que Peirols fazia de la seror, e molt las fazia plazer à la seror; e tant que la domna li volia ben e il fazia plazer d'amor à saubuda del Dalfi. E l'amor de la domna e de Peirols montet tan que'l Dalfi s'engelozi d'ella, car crezet qu'ella li fezes plus que covengues ad ella; e parti lo de si e l lonhet, e no l vesti ni l'armet. E quan Peirols vi que non se poc mantener per cavalier, el se fe joglar et anet per cortz; e recep dels barons e draps e deniers e cavals. E pres moiller à Monpeslier e i definet.

3794, 7225-6, 7698, C, M.

Manta gens me mal razona
Quar ieu no cant plus soven;
Mas aicel que m'ocaizona
No sab cossi longamen
M'a tengut en greu pessamen
Cilh que mon cors enpreizona:
Tot n'ai perdut jauzimen,
Tal desconort me dona.

Pero si m fos franqu'e bona
Ma domn' al comensamen,
Ara no m'acoill ni m sona
Mas aissi com l'autra gen:
Quar conois que l'am finamen
Aita mal m'o gazardona.
Amors fara falhimen
S'aquest tort li perdona.

De tota joia m'eslonja
Ma domn' e no l'es honors,
Qu'ab pauc de plazen messonja
Me pogra far gent secors.
Quar sai que non es mas folors
So à qu'estendensa lonja,
Don ai fait tantas clamors
Qu'anta n'ai e vergonja.

Partir m'en ai doncs? Eu, non ja; 
Quar son pretz e sa valors 
M'o defen e m'o calonja, 
Qu'ieu no m'aus virar alhors. 
Per tot lo cor m'intra l'amors 
Si co fai l'aigu' en l'esponja 
Tostemps me plaira'l dolors
Com que m destrenh' e m ponja.

Ades volh qu'amors m'assalha
E m guerrei matin e ser;
Contra la sua batalha
No volh ja repaus aver.
E si tot non ai mon voler,
Tals es cilh que me trebalha,
Qu' él mon non es nul plazer
Qu'aquest meu trebalh valha. (1)

Lauzenja ni devinalha
D'enoios no m cal temer.
Sol pessars de lieis no m falha,
Res no me pot dan tener;
Que'l cossir don ieu m'alezer
M'apais meils d'autra vitalha.
Per re qu'eu n'ai' en poder
Mos cors no s'anualha.

Cansos, à totz potz dire ver
Qu' é mon cant non agra falha,
Si m volgues d'amor valer
La bella cui dieus valha.


2701, 3794, 7225-6, C.

Quant amor trobet partit
Mon cor del seu pensamen,
D'una tenso m'assalhit
E podetz auzir comen:
Amics Peirols, malamen
E pois en mi ni en can
Non es vostr'entensios,
Digatz pois que valretz vos?

(1) Note. Ben non è al mondo che al mio mal pareggi. Petrarca.

Amors, tan vos ai servit
E cauzimen nous en pren;
E vos sabetz quan petit
N'ai avut de jauzimen.
Nous ocaizon de nien;
Sol que m fassatz d'er enan
Bona patz, als nous deman:
Quar nul autre gazardos
No m'en pot esser tan bos.

Peirols, metretz en oblit
La bella domna valen,
Que tan gen vos acoillit
E tan amorozamen,
Tot per mon comandamen?
Trop avetz leugier talan;
E non era ges semblan,
Tan gais e tant amoros
Eratz en vostros cansos.

Amors, midons, pois la vit,
Ai amada longamen;
Enquer l'am, tan m'abelit
E m plac al comensamen:
Mas folia noi enten.
Pero mant amic partran
De lor amigas ploran,
Que, si Saladis no fos,
Sai remanzeran joios.

Peirols, Turc, ni Arabit
Ges per vostr' envazimen
No laissaran Tor Davit.
Bon cosselh vos don e gen,
Amatz e cantatz soven.
Iretz vos? e'ls reis noi van;
Vejatz las guerras que s fan,
Et esguaratz dels baros
Co si trobon ocaizos.

Amors, anc mais no faillit,
Er o faz forsadamen:
E prec dieus que m sia guit,
E que trameta breumen
Entre'ls reis acordamen;
Que'l secors vai trop tarzan,
Et auria mestier gran
Que'l marques valens et bos 
N'agues mais de companhos.

Amors, quan li reis iran 
Del Dalfi vos dic aitan: 
Ja per guerra ni per vos
No remanra, tant es pros.

2701, 3794, 7225-6, 7614, 7698, M.

Quora que m fezes doler
Amors ni m dones esmai,
Ara m ten alegr' e gai,
Per qu'ieu cant de mon plazer;
Quar plus ric joi ai conquis
Qu'à mi non tagnia:
E ricors quan s'umelia
Humilitatz l'enrequis.

Be m'agrad' e m'abelis
De dos amics, quan s'escai
Que s'amon de cor verai
E l'un l'autre no traïs;
E sabon loc e lezer
Triar ses falhia,
Qu'en lor bona companhia
No posqu'enoios caber.

D'er enan m'er à tener
Al repropchier qu'om retrai:
“No s mova qui ben estai.”
No farai eu ges per ver,
Que'l flama qu'amor noiris
M'art la noich e'l dia;
Per qu'ieu devenc tota via
Si com l'aur él foc plus fis.

Midons mercei e grazis
La benanansa qu'ieu ai;
E ja non oblidarai
Los plazers que m fai ni m dis.
Qu' é mi non a mai poder
Cilh qu'amar solia;
Qu'en plus franca senhoria
Volh ses engan remaner.

Soven l'anera vezer
La plus avinen qu'ieu sai,
Si'l devinamen qu'om fai
No m'avengues à temer.
Pero mos cors es aclis
Ves leis on que sia;
Quar senes leis no m poiria
Nul joi pro tener qu'ieu vis.

S'ieu fos part la Cros del Ris
Nous pessetz que m pogues lai
Retener nuls paradis.

Tant ai assis mon voler
En ma douss'amia,
Qu'ieu ges de leis no m partria
Per nul autre bon esper.

Cansos, hoimais pos tener
Vas midons ta via,
Qu'ieu sai ben qu'ella volria
Tu auzir e mi vezer.

Dalfi, s'auzes mon voler
Dir à res que sia,
Ab vos ai tan de paria
Que ben saubratz tot lo ver.

jueves, 12 de octubre de 2023

XIV, Gui d' Uiselh, be m peza de vos,

XIV.


Gui d' Uiselh, be m peza de vos,

Quar vos etz laissatz de chantar,

E quar vos i volgra tornar:

Per que sabetz d' aitals razos,

Voill que m digatz si deu far engualmen 

Domna per drut, quan lo quier francamen, 

Com el per lieys tot quan tanh ad amor, 

Segon lo dreg que tenon l' amador.


Domna, Na Maria, tensos

E tot chant cuiava laissar;

Mas aoras non aus mudar

Qu' ieu no chant al vostre somos:

E respon vos de la domna breumen,

Que per son drut deu far comunalmen,

Com el per lieys, ses garda de ricor;

Qu' en dos amics non deu aver maior.


Gui, tot so don es cobeitos

Deu drutz ab merce demandar;

E domna deu l' o autreiar,

Mas ben deu esguardar sazos;

E 'l drutz deu far precx e comandamen,

Com per amigua e per domn' eissamen;

E domna deu a son drut far honor,

Com ad amic e no com a senhor.


Domna, sai dizen entre nos

Que, lai on domna vol amar,

Engualmen deu son drut honrar,

Quant engualmen son amoros:

E s' esdeve qu' ill l' am plus finamen,

Li dig e ill fag o devon far parven;

E s' a ves lieys fals cor ni trichador,

Ab bel semblan deu cobrir sa dolor.


Gui d' Uiselh, ges d' aitals razos

No son li drut al comensar;

Ans ditz cascus, quan vol preiar,

Mas junthas e de genolhos:

Domna, vulhatz que us serva humilmen

Com lo vostr' om; e s' ella enaissi 'l pren,

Ieu lo jutge per dreg a traydor,

Si s fai pariers e s det per servidor.


Domna, ben es plaitz vergonhos

Ad ops de domna razonar,

Que no tenha celui per par

Cui aura fag un cor de dos.

O vos diretz, e no us estara gen,

Qu' el drutz la deu amar plus leialmen;

O vos diretz qu' ill son par entre lor,

Que re no ill deu lo drutz mas per amor.


Gui d' Uisel et Marie de Ventadour.

Gui d' Uisel, Ussèl, Ussel