Ar m'entendes et aurires l'effant Jesus pueyssas que fes. (L'évangile de l'enfance)

L'évangile de l'enfance.

Ar m'entendes et aurires

l'effant Jesus pueyssas que fes.

Un bon mati se vai levar

e vol s'en anar deportar

foras la vila en la ribieira.

E passet per una teulieira

ont avia ganre d'ubriers

que farian teules e pechiers. (pichella, cantrella, etc.)

L'effant aqui s'arestanquet,

l'obra que farian regardet;

pueis l'effant volc lur aiudar.

E l teulier vai li demandar:

"Digas, effant, de qui es vos

que tant es bel e gracios?

Vos non es pas d'aquels mestiers

que fassas teules ni pechiers.

Ieu cre que sias gentil effant;

la cara n'aves e l semblant.

Vos me semblas de gran linhatge (del de David)

e de mot noble parentatge.

Prec vos, mon effant, vo n tornes."

L'effant respont: "No farai ges." (no u faré gens)

L'effant am los obriers estet;

tro fon gran nueg lur aiudet. (hasta que va sé gran nit : tancada)

A lo teulier era samblant

c'amb els obres Jesus l'effant.

A l'effant nulla re non dero

ni de manjar no l convidero. (“ni de minjá no lo van convidá”)

Vespre font; volgro s'en anar;

car era ora d'elbergar. (albergar : hora de retirás a casa)

L'obra, c'an facha, regarderon; (que han feta, van mirá)

trestotz fort se meravilheron,

cant viron tanta d'obre facha, (“cuan van vore tanta d'obra feta”)

e font mot gentilmens obrada.

Mai n'agro fag en aquel dia (mes ne habíen fet en aquell día)

que de cinq jorns fag no n avia.

Pueis lo prozom teulier va dir (Después lo prohome teulé va di)

a sos obriers: "Be m meravilh,

aquel effant, ont es anat,

quey tot jorn nos a aiudat?”

Dis lo maistre: "Gran falhensa

avem fag e desconoissensa,

qu'a l'effant non avem re dat:

de que ferem gran malvestat.

Negu de totz re non li dem

ni de manjar ne l convidem."

Respondo totz: "Sol que l trobem,

entre tos ben lo pagarem." (entre tots be li pagarem)

D'aqui se van tantost partir,

vas lur hostal s'en van venir,

am gran gaug et ab alegratge,

car avian fag tan bel obrage.

L'effant Jesus fonc remazutz

a la teuliera rescondutz.

E cant s'en foront totz anas, (y cuan s'en habíen anat tots)

l'effant Jesus, qu'era remas,

tota l'obra que facha avian, -

ben quatre jorns o .v. avia, -

ola ni teule ni pechier,

ren non a remarut entier. (remazut : res no ha quedat sansé)

L'effant Jesus tot atrenquet, (tot u va trencá)

de mantenent el s'en anet

ves son hostal tant co podia.

E Jozep son effant queria;

e car era vespre tan gran,

gran paor avia de l'effan,

car non lo podia trobar,

Jozep no faria mai plorar

e dis: "Catiu, e que faray, (faré)

aquest effan on trobaray?" (trobaré)

Cant el at pro l'effant sercat

e fon ben las e trabelhat, (treballat : cansat, baldat)

el vic l'effant que s'en venia

ves son hostal tant co podia.

E Jozep tantost l'effan pren

per la ma et pueis menet l'en.

Nostra dona, cant vit Jozep

e l'effant que am se menet,

ela ac plazer e gaug mot grant,

cant font vengutz son car effant.

Pueis nostra dona humilment

li demandet mot dossament: (li va preguntá mol dolsamen)

"Mon effant, vont a ves estat

de tan gran nueg? Si as albergat,

ieu vos priec que no m'o seles."

L'effant respon: "No faray ges.

Uey mati ieu me vau levar

e volg i anar deportar

tras la vila en la ribieira,

e passey per una teulieira

ont avie granre d'obriers

que farian teules e pichiers.

Aqui ay huey tot jorn estat

e ay als obriers aiudat."

E nostra dona pres a rire,

e pueys apres ella va dire:

"Mon enfant, es d'aytal mestier

que fassas teule ni pechier?"

Nostra dona va l demandar:

"Mon effan, volrias vos pauzar?"

L'effant respont: "Menjar volria,

huey no mangey de tot lo dia."

E nostra dona a respondut:

"Mon effan, be son malastruc

sels cui aves huey aiudat,

que lunha ren no us aion dat." (lunha : nulha)

Jesus respon: "Res no me deron

ni de mangar no m covideron."

L'effant Jesus beg e manget: (va beure y va minjá)

cant a manjat, pauzar s'anet.

E lo prozom de la teulieira

lo bo mati tent sa carreira,

a la teulieira s'en anet,

ganre d'obriers am se menet.

L'obra pesset aver trobada

entieira, com l'avia laissada,

et vit que res no y ac entier,

ola ni teule ni pechier.

E l teulier cridet: "Que faray (va cridá: qué faré)

ni qualh cosselh penre poiray? (ni quín consell pendre podré)

E qui m'a donat tal dampnatge

que m'aia trencat mon obratge?

Qu'ieu non li pessi aver tort:

mai me valgra que m'agues mort."

Lo teulier estet corrossat (enfadat, cabrejat, mosquejat, etc.)

e fonc mot dolent et irat, (irat sol significá triste, no enfadat)

cant vic tota l'obra affolada,       (cuan va vore tota la obra afollada)

aissi delida e malmenada.

Pueis lo prozom teulier va dir

a sos obriers: "Voles aurir: (voléu escoltá, sentí)

l'effant que hier nos aiudet,

per so car ren hom ne l donet,

sapjas que ieu vau fort doptan

que l'aga fag aquel effan."

tot respondon: "Far se poria;

nos ferem mot gran vilania

qu'a l'effant non aiam re dat;

de que ferem gran malvestat.

Per que per sert es be razo

l'effan nos redda gazardo,

car l'effan es de gran sabenssa,

ne re a ffar non a temenssa:

effan fassa o mal o be,

el non pessa falhir en re.

Digam l'effant fag o agues,

lun tems amenda non aures."

E parlet un savi Juzieu:

"Senher," dis el, "no vos sia grieu,

per sert ieu acosselharia,

si conoisses que be fag sia,

davant Jozep nos no n anem

e pueis apres li contarem

la perdoa e l dampnatge gran

que nos a fag lo sieu effan."

Tug respondo: "Mot ben dizes,

maistre, anem hy addes."

D'aqui s'en van tantost partir,

davant Jozep s'en van venir

et anero lo saludar

e Jozep elos atrestal. (elos : an ells atretal : tamé, igualmen)

Dis Jozep: "Senher, que dizes?"

"Senher, nos te direm addes."

Jozep tantost s'anet pessan

c'alqu' esquern lur a fag l'effan.

Pueis lo prozom teulier va dir:

"Senher Jozep, voles aurir:

ton filh Jesus venc entre nos,

a la teulieira adiudet nos (a la teulería mos va ajudá)

l'effan de bona volontat,

volontiers nos a aiudat.

Mais pueis nos ho a car vendut,

de l'obra non a remazut,

olas ni teulas ni pechier, (olles ni teules ni pichelles)

res no y a remazut entier."

Pueis Jozep al teulier va dir:

"Maistre, fort me meravilh,

si nostre effan vos a trencada

vostra obra ni affolada."

E lo teulier a respondut:

"Senher Jozep, si Dieus m'aiut,

sapjas que ieu non ho diria

per lunha re que el mon sia." (nulha)

Dis Jozep al teulier: "Anem

a la teulieira e veirem

s'aquela obra ha trencada

l'effan Jesus ni affolada."

Totz respondo: "Mot volontiers."

Dis Jozep: “Metes vos premiers”

D'aqui sen van tantost partir;

a la teulieira van venir:

la obra volgro a Jozep mostrar.

E l teulier anet regardar

et estet trestos vergonhos, (v. trastotz)

e fonc per sert meravilhos,

cant el vic l'obra ben formada,

ben cuecha e ben apparelhada;

olas e teules e pechier:

trastot o troberon entier.

Dis Jozep: "Senher, que voles,

pus vostra obr' entieira aves?

Vos autres semblas truffados,

barataires, escarnidos,

que m'agas fag venir vessar

ni tant luenh venir trabelhar.

Mot aves fag gran vilania,

qu'ieu non puesc anar a ma guia."

Respondet lo prozom teulier:

"Senher Jozep, merce vos quier,

prec vos que vos me pardones

per la bontat que en vos es."

Respon Jozep: “Perdon vos Dieu,

car el o pot melhs far que ieu.” 

Lo teulier vai d'aqui partir,

ves son hostal s'en va venir,

e tug sos obriers issamen

d'aqui partiron e van s'en

am gran gaug et ab alegrage,

car accabatz fonc lur obratge.

L'évangile de Nicodème, Sens e razos e divina escriptura (Bartsch)

L'évangile de Nicodème. (v. Raynouard, éd. Ramón Guimerá Lorente)

Sens e razos e divina escriptura,

quez ay trobada bona, sancta e pura,

m'a mes e motz gran pessamen,

cossi la puesca solamen

de lati en romans tornar.

Car qui vol bona obra far,

quove que sia si bastida

que, cant sera tota complida,

re no y aia de malestan,

que torne ad anta ni a dan.

Tot yssamen vuelh yeu bastir

segon mo sen ni mon albir

una obra bona e covinen

e nom de Dieu omnipoten,

e metray y catre colonas,

autas e fortz, belas e bonas:

la premieyra de las prophetas,

que porto guerentias certas;

la segunda d'avangelistas,

que nom podo fondre legistas;

la tersa d'espozisios

que mostro motz belas razos;

la quarta faray de mo sen,

car tornaray be veramen

lo lati em plana paraula,

hon non aura bafa ni faula.

Aquesta escriptura dis

veramen, cossi fon aucis

sus en la cros Jesu Crist Dieus,

hon rezemet trastotz los sieus,

ni fon el sepulcre pauzatz,

e pueys fo vieus resussitatz,

con tornet el cel veramen,

ni co venra al jutzgamen.

Totz aquo dis que sans Johans

ni sans Mathieus ni ls autres sans

e ganre may, que ieu s diray

tot per horde si com deuray.

El tems que Dieus mori per nos,

si con dizem, sus en la cros,

fon adoncs ganre fagz e digz,

que nos non trobam en escrigz,

ni ns ho retrazo li avangeli

ni cell que nos fes lo sauteri.

E per so car ieu ay trobada

una escriptura que es celada

e rescosta a motas gens,

et ieu dirai vos totz los sens

per bona rima e romans

e nom de Dieu e dels sieus sans.

Ieu Eneas mayestre dic:

dels Ebrieus ay trobat escrig

los fagz que fero li Juzieu

a Jesu Cristz, lo fil de Dieu,

e Nicodemus que ho vi

ho escrius tot em pargami

en ebrayc segon sa razo,

pueys ieu en grec, car mi fom bo,

ho translatyey e ho escrys,

si com la letra departys.

Tugz auzez ho per veritatz

que Domerdieus de maiestatz

trames en terra lo sieu filh,

per Adam gitar de perilh,

e nos autres totz issamen,

quez em sieu filh verayamen;

e'n receup nostra carn mortal, -

per que nos autres serem sal -

el ventre de sancta Maria,

segon que la letra ns detria,

venc en estz mon per nos salvar

e per lo dyable deraubar;

el nasquet esems homs e Dieus

per rezemer trastotz los sieus.

Al Sathanas tenc esconduda

si que non l'a aperseubuda,

a l'enemic, nostra semblansa,

si totz Jesu e ssa efansa

ja fezes meravilhas tals

que no fes hanc luns homs carnals.

El fazia los sortz auzir

e los clobs sautar e salhir,

als secs rendia lur vezer

et als forsenatz lur saber,

ganre de morts resussitet,

domentre que am nos estet.

Cant li Juzieu fello trachor

viro de Cristz, Nostre Senhor,

las meravilhas que fazia,

e l pobol que en ell crezia,

azirero lo tug de mortz

et encuzero lo mot fortz

a'n Pos Pilat, quez era bayles

de la terra e dels realmes,

e si que pres lo li rendero.

D'u sieu descipol lo comprero

trenta deniers, pueyssa liatz

l'aduysero a 'n Pos Pilatz.

El tems que Anna e Cayphas

ero avesque de Judas,

Gamaliel e Neptalim,

et Adroson e Benjamin,

e motz d'autres que ieu no us puesc dir,

car lassarie vos de l'auzir,

aduysero a 'n Pos Pilatz

Jesu Crist Dieus pres e liatz.

Motz fortz l'encolpo e l'encuzo,

motz crims encontra luy aduzo.

"Senhor, aquest," so dizo, "es,

que tu ayssi davan te ves,

filhs d'u fabre, Joseph per nom,

e de Maria, so dis hom.

So dis, que reys es de totz nos,

e per aysso liuram lo vos.

Nostre sabdes corrump e frany

e fay obras que no si tany,

e nostra ley bona e santa

nos rump, cuy nos tenem, ad anta.''

Pilatz respondet als Juzieus:

"Cest es trayst per eyss los sieus,

que so que fa es contra nos.

De que vos autr' es autoros?"

Doncs respondero li Juzieu

encontra Crist, lo filh de Dieu:

"En nostra ley escrig avem,

que a sabde obrar non devem,

et aquest frang lo motz soven,

so es sauput per mota gen.

Encantayres es veramens

e d'aco avem pro guirens

E nom del diable fay auzir

los sortz, e ls clops corre e salhir,

demoniatz, cecx e gibos

motz soven sana vezen nos

al sapte, per que lo te avem

liurat, car nos trastug volem

que sia saupuda sa razos,

si el es mals o si es bos."