| U – ell sabíe aón estabe lo tessoro, ell u sabíe. - HO no se pronúnsie U, sinó diríem Ume en ves de HOme, Urt per Hort, Umedes per Homedes | él LO sabía (donde estaba el tesoro) |
| ubert, uberts, uberta, ubertes, obert, oberts, oberta, obertes | abierto, abiertos, abierta, abiertas |
| ubertamen | abiertamente |
| ubiart, ubert | abierto |
| ubiarta, oberta | abierta |
| ubiartes, obertes | abiertas |
| ubiarts, oberts, uberts | abiertos |
| ubicassió, ubicassións, allí aon está algú o algo | ubicación, ubicaciones |
| ubrí, obrí, aubrí | abrir |
| ubrire, obriguere, obrire | abriera, abriese |
| ubrís (ell), óbri | abre |
| ubríssen, óbrin | abren |
| ull, ulls – güello, güellos aragonés – uèlh, uèlhs en ocsitá – eye, eyes inglés – Auge, Augen alemán | ojo, ojos |
| ullada, ullades – ovelles que tenen lo cap blang y negre, ulleres, ulls | ojeada – oveja ojinegra |
| ullal, ullals (de la Fenellasa o Fenellassa, Parrizal, Parrissal, Beceite, Beseit) | fuente intermitente |
| ullera, ulleres (per a vore milló) - ulleres per a vore milló – ulleres daball dels ulls – ullera singular no se sol di | gafas (para ver mejor) |
| ulleres, golléres | anteojeras |
| ullerosa, ullerós, que té ulleres daball dels ulls | ojeroso, ojerosa, que tiene ojeras debajo de los ojos |
| ullet, ullets – ojito en lo que fas ! | ojito, ojitos – ojito ! |
| úlseres, úlsera al estómec | úlcera, úlceras |
| últimamen, raderamen | últimamente |
| ultracorrecsió, massa correcsió | ultracorrección |
| ultrajá, humillá | ultrajar, humillar |
| ultrajála | ultrajarla, humillarla |
| ultraje, ultrajes, agravio, afrenta, injúria, insulto, ofensa, escarnio, despréssio, infámia, deshonor, deshonra, humillassió | ultraje, ultrajes, agravio, afrenta, injuria, insulto, ofensa, vilipendio, vejación, escarnio, desprecio, infamia, deshonor, deshonra, humillación |
| ultránsa (a), resoltamen, dessididamen, radicalmen | a ultranza, resueltamente, decididamente, radicalmente |
| ultrapirenaic, mes allá dels Pirineos o Pirineus | ultrapirenaico, más allá de los Pirineos |
| ululá (un llop), udolá, aullá | aullar (un lobo), dar aullidos |
| umbría , latín umbra (sombra), mas de la umbría a Beseit, umbrieta (Antolí Tello) – solana es lo contrari | umbría, donde no da el sol o poco – solana es el antónimo o contrario |
| umbriosa, ombriosa, ombriós, umbriós, umbriosa, umbrioses | ombriosa, a la sombra |
| umplí, omplí | llenar |
| umplíe | llenaba |
| umplím (natros) | llenamos |
| umplín (g) | llenando |
| umplís, ómpli (ell, ella) | llena |
| umplíslo, omplíxlo, ómplil (omplí, umplí) | llénalo |
| umplisque, ómpligue (que ell) | llene (que él) |
| umplit (omplí, umplí) | lleno |
| umplíu (omplí, umplí) | llenáis |
| umplix (ell ómpli, omplix) | llena |
| umplíxen, umplíssen (omplíxen, umplíxen) | llenan |
| un, uns, una, unes | un, uno, una, unas |
| unánimamen, en unanimidat, tots están de acuerdo | unánimamente |
| unanimidat | unanimidad |
| unflá - unflo, unfles, unfle, unflém o unflám, unfléu o unfláu, únflen – unflára – unflaría – unflaré – Del castellá antic finchar, y este del latín inflare. | hinchar |
| unflat, unflada, unflats, unflades | hinchado, hinchada, hinchados, hinchadas |
| únfle (ell) | hincha (él) |
| únflo (yo únflo una roda en una mancha) | hincho |
| unfló, unflós (unflá) | hinchazón, abultamiento, hinchamiento, tumefacción, inflamación, chichón, bulto, turgencia, vanidad, presunción, engreimiento, soberbia, grandilocuencia, ampulosidad, afectación, envanecimiento, pretensiones, ínfulas |
| ungla , ungles, ungleta, ungletes | uña, uñas |
| uní, ajuntá – unixco o unixgo, uníxes, unix, uním, uníu, uníxen – uniría – uniguera - uniré | unir |
| uní, ajuntá, juñí a Valjunquera (una parella de machos o yegües) – uníxco, uníxes, uníx, uním, uníu, uníxen, - unit, unida – ajunto, ajuntes, ajunte, ajuntém o ajuntám, ajuntéu o ajuntáu, ajúnten – ajuntat, ajuntada | unir, juntar |
| únic, únics | único, únicos |
| única, úniques | única, únicas |
| unidat, unidats | unidad, unidades |
| unifamiliá, de una sola família, chalets unifamiliás | unifamiliar |
| uniformat, uniformats, uniformada, uniformades | uniformado, uniformada |
| uniforme, uniformes | uniforme, uniformes |
| unínsels (an ells), unínseles (an elles) | uniéndoseles |
| unit, unida, units, unides (vore chuní) | unido, unida, unidos, unidas |
| univers, universo | universo |
| universalmen | universalmente |
| universidat, universidats | Universidad, Universidades |
| universitari, universitaris | universitario, universitarios |
| universitária, universitáries | universitaria, universitarias |
| unsió (extrema) a un mol dolén antes de morís – verbo unsí | unción |
| untá | untar |
| untát, untat, untats, untada, untades (untá), com los alcaldes de la declarassió de Mequinensa | untado, untados, untada, untadas |
| únten (untá) | untan |
| urbana | urbana |
| urbanes | urbanas |
| urbano | urbano |
| urbáns, urbanos | urbanos |
| urgén, urgenta | urgente |
| urgénsia | urgencia |
| urgénsies | urgencias |
| úric, ássit úric, úrica | úrico, ácido |
| urólogo, uróloga, urología | urólogo, uróloga, urología |
| urticán, urticáns, que pique o done picassó. urtica : ortiga | urticante, que da picor, que pica |
| ús (usá) | uso |
| usabe | usaba |
| usaben | usaban |
| usades | usadas |
| usáen, usaben | usaban |
| usán (g) | usando |
| usat | usado |
| usats | usados |
| use (ell, ella) – usá | usa |
| úspen ! Cola ! Vésten ! Fora ! Hale ! Hala ! Fuch ! Arréa ! | Vete, largo, fuera, hala, huye, arrea ! |
| ussura, lucro, interés, codíssia, abús, especulassió | usura, lucro, interés, codicia, abuso, especulación |
| ussurero, ussureros | usurero, usureros |
| ussurpassió, expoliassió, expolio, apropiassió indebuda, incautassió, abús, privassió, robo | usurpación, expoliación, despojo, apropiación, incautación, abuso, privación, robo |
| ussurpassió, ussurpassións | usurpación, usurpaciones |
| utensili, utensilis | utensilio, utensilios |
| útil, útils, inútil, inútils | Útil, útiles, inútil, inútiles |
| utilidat, utilidats | utilidad, utilidades |
| utilisá, fé aná, yo fach aná, yo utiliso, utilises, utilise, utilisém o utilisám, utiliséu o utilisáu, utilísen – utilisat (fet aná, empleát), utilisada | utilizar |
| utilisáen, utilisaben | utilizaban |
| utilisat, utilisada | utilizado, utilizada |
| útilmen | útilmente |
champouirau, chapurriau, chapurriat, chapurreau, la franja del meu cul, parlem chapurriau, escriure en chapurriau, ortografía chapurriau, gramática chapurriau, lo chapurriau de Aguaviva o Aiguaiva, origen del chapurriau, dicsionari chapurriau, yo parlo chapurriau; chapurriau de Beseit, Matarranya, Matarraña, Litera, Llitera, Mezquín, Mesquí, Caspe, Casp, Aragó, aragonés, Frederic Mistral, Loís Alibèrt, Ribagorça, Ribagorsa, Ribagorza, astí parlem chapurriau, occitan, ocsitá, òc, och, hoc
sábado, 8 de diciembre de 2018
Dicsionari chapurriau castellá, U
lunes, 3 de mayo de 2021
Capitol XXIIII. embaxador concebiment Elisabeth induhi sa merçe resposta.
Capitol XXIIII. Com lo embaxador dix a la senyora lo concebiment de Elisabeth: e induhi sa merçe a tornar resposta.
Senyora per que vostra merçe veja es alegre de les marauelloses obres diuines: recomptare a vostra merce vna noua marauella: La qual es aquesta. ¶ Ecce elisabeth cognata tua: et ipsa concepit filium in senectute sua: et hic mensis est sextus illi: que vocatur sterilis: quia non erit impossibile apud deum omne verbum. Car sia certa vostra senyoria: que aquella tan amada cosina germana vostra Elisabeth muller de zacaries: ha concebut vn fill en la antiga edat sua (senectute : senectud, senectut; vellea): e es ja de sis mesos prenyada: aquella que del tot era steril per natura e per edat: Car nenguna cosa no es impossible a nostre senyor deu de quantes dir ni rahonar se poden. ¶ Ara senyora vostra merce ha hoit largament tot lo fet de aquest misteri: e lo modo e la manera. ¶ Jocundare (Iocundare) filia syon: et exulta satis filia iherusalem. &c (7c, c en rayeta damún) quoniam auditui tuo datum est gaudium et leticia. Alegrau vos senyora filla de syon: feu gran festa filla de jerusalem: car a la hoyda vostra es donat gran goig e alegria. E per ço senyora suplicam ara a vostra merçe tota natura angelica e humana dient. ¶ Audiamus et nos a te responsum leticie: quod desideramus: vt iam exultent ossa humiliata. Volent dir: que sia de vostra merce hojam aximateix nosaltres resposta de alegria segons desijam: per ques puguen adelitar e hauer goig los ossos humiliats e aterrats de Adam e dels fills seus: los quals senyor speren ab grandissim desig lo consentiment vostre: e dien. ¶ Expectamus et nos o domina verbum miserationis: quos miserabliter premit sententia dampnationis. Volent dir. O senyora: e nosaltres ab gran fam speram la paraula de clemencia e miseracio: los quals ab tanta miseria som opremuts per sentencia de dampnacio. ¶ Et ecce offertur tibi precium nostre salutis: statim liberabimur si consentis. E veus excellent senyora: que a vos es offert lo preu de nostra salut: acceptau lo senyora per merce: car tantost serem deliures si consentiu. ¶ In sempiterno deu verbo facti sumus omnes: et ecce morimur: in tuo breui responso sumus reficiendi: vt ad vitam reuocemur: Car per la paraula de deu eternal som fets homens: e veu senyora que ara morim: e per la vostra breu resposta serem reforçats: e a vida retornats. ¶ Hec suplicat a te o pia virgo flebilis Adam cum misera sobole sua exul de paradiso. O piadosa verge que de aço suplica a vostra merce lo ploros e dolorat Adam ab tota la miserable generacio sua trobant se exellats de parahis. ¶ Hec abraam hec dauid hec ceteri flagitant sancti patres tui: qui et ipsi habitant in regione vmbre mortis. Car aço senyora demana e desija Abraam e Dauid: e tots los sancts pares vostres: los quals stan e habiten en aquella dolorosa regio apartada de tot delit acompanyada de hombra (ombra; vmbre, umbre; umbría; sombra) de mort. ¶ Hoc totus mundus tuis genibus prouolotus expectat. O senyora excellent que aço spera e demana tot lo mon ab los genolls ficats dauant vostra alta senyoria. E no sens (seus) molta raho. ¶ Quia ex ore tuo pendent consolatio miserorum et salus deniquem vniuersorum filiorum adam totius generis tui. Car en vostra altesa e en la vostra boca graciosa sta e penja la consolacio dels miserables: la salut aximateix vniuersal dels fills de Adam: e de tota la generacio vostra. ¶ Da virgo responsum testinanter: o domina responde verbum: quod terra: quod inferi: quod expectant et superi. O verge senyora donau prest resposta: o excellent senyora placiaus dar paraula: car tota la terra la spera: los que son en los lims de infern infatigablement la demanen e la desijen: e los ciutadans de la sobirana ciutat no ab menys desig la speren. ¶ Ipse quoq3 omnium rex et dominus quantum concupiuit de corem tuum: tantum desiderat et responsionis assensum: in qua nimirum proposuit saluare mundum. Car aquell Rey e senyor de tots: tant com mes ama la bellea de vostra senyoria ab major desig spera la resposta del consentiment vostre. per mija de la qual delibera saluar lo mon ¶ Et cui placuisti in silentio: iam magis placebis ey verbo: cum ipse tibi clamet*e celo. o pulcra inter mulieres fac me audire vocem tuam. Car aquell senyor a qui tant haueu plagut per virtuos silenci: ara senyora li plaureu molt mes ab la dolçor del vostre parlament: car ell mateix a vos senyora crida del cel dient. O bella entre totes les dones feu me hoir la vostra desijada veu. O senyora que sperau. ¶ Responde verbum: et suscipe verbum: profer tuum: et concipe diuinum. Sia de vostra merçe senyora respondre paraula: e rebreu paraula: donau senyora ço que vostre es: e concebreu lo que es diuinal: Emitte transitorium: et amplectere sempiternum. Trameteu senyora e donau ço que es transitori: e abraçareu e pendreu lo que es sens fi. ¶ Aperi virgo beata cor fidei: labia confessioni: viscera creatori. Obriu verge benauenturada lo cor vostre a la fe e crehença de aquest diuinal misteri: la boca vostra confesse e manifeste lo que fermament creheu: les entramenes vostres sien vbertes al creador. ¶ Ecce desideratus cunctis gentibus foris pulsat ad hostium. Veu senyora que lo desijat de totes les gents sta defora e toca a la porta. ¶ O site morante pertransierit: et rursus incipies dolens querere: quem diligit anima tua. ¶ O senyora guardau que si molt lo feu sperar: partirsa de aqui: e lauors començareu a dolorar e congoxar cerquant ab molta ansia: aquell qui ama la vostra anima. ¶ Surge: curre: aperi: surge per fidem: curre per deuotionem: aperi per confessionem: Leuau vos senyora e correu e obriu: lo vostre leuar excellent senyora sera per fe: e lo correr per deuocio: e lauors obrireu per confessio.
lunes, 22 de mayo de 2017
fabla
Abentar: Tirar. Abentá
Achuntar: Juntar. Ajuntá, achuntá a La Fresneda, Valjunquera, etc
Acotolar: Agotar algo. Acotolá
Aduyar: Ayudar. Ajudá
Alcorzar: Acortar. Acursá, fe mes curt
Badina: Poza en el río. Badina negra a Beseit
Bagar: Tener tiempo, disponer de tiempo.
Baruca: Alboroto sin urden ni concierto, griterío.
https://www.iea.es/catalogo-de-publicaciones/-/asset_publisher/ua0a9hdPwFkF/content/niedo-de-barucas-nido-de-delirios978-84-8127-264-2-1
Barza: Zarza. Romiguera, garrabera, gabarrera
Beire: (es la traducción de cristal) Cubata, "Imos a fer-nos unos beires" por "Vamos a tomar algo". Vidre
Berza: Acelga. Bleda
Bislai: Mirar de reojo. Estar de medio lado. Bislay, mirá de bislay
Bizietes: Mimos. Carissies, carantoñes
Boleta: Alimoche. Aufrañ
Borde: Hijo ilegítimo. Bort, borda, abre bort, de un rechito, fill bort.
Bozar: Atascar. Bossá, s'ha bossat
Buro: Arcilla. Argila
Cado: Refugio, madriguera, sitio donde se guarda algo o alguien. CAU, cachapera si es de conills
Camamila: Manzanilla. (Camomila)
Chapurquiar: Revolver en el agua salpicando alrededor.
Chugardito: Aficionado al juego. Jugadó, jugá.
Concarar-se: Encararse, enfrentarse. Concarás, enfrentás.
Corbetera: Tapadera de ollas y pucheros. Cobertora, tapa.
Dorondón: Escarcha helada en los árboles. Dorondón, paora (de paó, temó), boira, niebla
Esboldregar: Derrumbar, derruir, vomitar. Derrumbá, derruí, vomitá, potá, traure los feches.
Esbolutrar-se: Tumbarse, revolcarse. Tombás, revolcás
Esleir: Deshacer, disolver. Disoldre, desleí.
https://historia-aragon.blogspot.com/2020/06/xciii-reg-1897-fol-231-10-mayo-1390-comunidad-aldeas-daroca.html esleir como elegir.
https://historia-aragon.blogspot.com/2019/06/tomo-i-texto-vi-bayle-general-daragon-berenguer-bardaxi.html
Estalentau o desustanziau: ababol, picha i lelo, fato, falelo, pijaito. Borinot, abatut,
Estozar: Despeñar, lanzar con fuerza a un animal contra el suelo o una pared para matarlo. Estossolá, de un tossoló
Fito fito: poco a poco.
Fumarro: Cigarro. Sigarro, fumarro tamé u diem de minuts.
Furo: Animal no domado, fiera. Persona huraña, esquiva. Furo, fréstec (feréstec)
Lifara: Merienda, banquete extraordinario. Alifara (com la de Torredarques cap)
Lorza: Pliegue que se hace en una prenda de vestir o en la carne. Michelins a la carn, plec, plecs, quines molles!
Mallo: Conglomerado arenisco. Tronco que se planta en la plaza del pueblo con intenciones festivas. Trong o tronc, plantá lo pi a la plassa del poble,
Mandil: Manta cuadrada o rectangular de lana o cáñamo, para extenderla en el suelo en la recogida de la almendra. Borrassa
Marguín: Margen de las fincas. Marge, la fita es la pedra que separe dos finques. Ribás (ribazo).
Marmita: Pozal de cinc. Marmita, caldera, alambique si es per a destilá, com u fa lo amic Julián Segarra de Xert, Chert.
Mayo: Madero liso, enjabonado, colocado a modo de poste, al que se colgaba un premio o trofeo en la parte más alta.
Talega: Saco de lana para llevar o guardar cosas.
Tardada: Fin de la tarde.
Tartir: Chistar, respirar.
Tellau: Tejado. //Tellat,teulada
Tizoniar: Remover los tizones del fuego.
Tongada: Conjunto de plantas que se plantan al mismo tiempo. //Tongada, fe algo a un tems
Torzón: Cólico a personas y animales. Torsó, cólic
Toza: Parte del tronco de un árbol cortado.
Trapicallo: Harapo, trapo viejo.
Trepuzar: Tropezar. Entropessá
Triar: Separar las reses de cada dueño en un rebaño común, cortarse la leche, hacer una senda nueva pasando o dejar huellas de haber pasado. // Triá
Zaforas: Persona desmañada, sucia o torpe.
Zagal: Chaval. Sagal, (zagal a La Codoñera, com zaguera,zurda)
Zambra: Bulla, confunsión, desconcierto, barullo.
Zapo: Sapo, persona torpe, desmañada.
Zarpada: Lo que se puede coger con una mano. Sarpada
Ziazo: Cedazo de red metálica con agujeros grandes para limpiar. Sedás
Zoqueta: Guante de madera para proteger los dedos al segar con la hoz. /Soqueta
Dcvb: Calçat de sola de fusta i empena de cuiro, que porten les dones (Pallars, Ribagorça, Conca de Tremp); cast. zueco.
|| 2. Esclopet de segador (Gerri, Tortosa, Morella, Maestrat, Alcoi, Biar, Crevillent, El Pinós, Guardamar), cast. zoqueta.
Zirgüello: Ciruela. Pruna
| ABABOLS SIN DE MUGAS |
Todas as soziedaz antiguas, gosan tener una casta sozial, u mesmo bels indibiduos que, bien por estar os más esferens, bien por amostrar birtuz que otris no entienden, han estau trestallaus d'o resto de o coleutibo ta que no se esbafen os suyos conoximientos. D'ista traza, ista casta se conserba cuasi intauta dende fa muito tiempo.
Güe, chusmesos en una soziedá moderna y con nuebas trazas de bida, os ababols se beyen forachitaus de o puesto que i merexen en iste mundo. ABABOLS SIN DE MUGAS localiza, cudia y si cale, amuestra a istos sers a combibir en una soziedá cada bez más sofisticada y con menos espazio ta ers.
Por exemplo, un ababol no siente a nesezidá de reduzir o gasto de calefazión, u luz en ibierno ni de ropas en berano; asina, prefiere clabar a estufa bien fuerte y estar-se en chichetas en chinero ta poder espleitar o suyo chándal de rebaxas en chulio con l'aire acondizionau a tope. Si os ababols no esbiellan o papel ni o beire, ni escusan gasolina ni ta crompar o periodico, no ye porque ixo no siga bueno ta la soziedá, ye que ellos no pueden malfurriar o suyo tiempo en ixas cosas tan simplas.
Un ababol que s'aprezie tiene que beyer a telebisión. As franchas orarias preferidas ta iste menester son a meyodiada y ixe rato largo de dimpués de zenar. Cullebrons, concursos, deportes de sofá, reyaliti chous y programas de luzetas y glarimas desembolican o suyo inteleuto y li sirben ta recullir os sapers d'o mundo que li arrocla. Tamién os ababols emplegan istos meyos ta ufrir to mundo os suyos conoximinentos sobre a bida, os sabers y os alparzeos que intresan.
Politica. Ista casta lo tiene prou claro: A politica bale t'alparziar, conseguir poder y mesmo ta estar politicos y ganar perras. Fueras d'ixo, no tiene muito sentito inaugurar entibos, ni carreteras u poliesportibos que se i cayen solos, ni meter-se a charrar en una cambrota cuasi redonda. Cal dizir que a nuestra O.N.G. cuenta con una nutrida colla de politicos como sozios y un camatón más ye afillau a esferens partitos de totas as colors. Mesmo muitos de os botans tamién son ababols, anque beluns no son afiliatos.
A la fin, cal espardir a cultura d'os ababols por tot o mundo, que implen o planeta con a suya zenzia. Ya bi'n ha muitos, sólo que encara no saben que son espezials. Cal dizir-les que son o nuebo poder fautico d'a Tierra, que si en quieren pueden dominar o Planeta con as suyas güeñas y os suyos programas de telebisión, con os suyos autos y os recursos naturals de toz. Ista asoziazión sólo ye que t'ababols, asina que si no lo yes, u creyes no estar-ie, millor no te metas en contauto con nusatros.
REMATAU
Por CHAN.
|
| CORRIU DE "CUCARACHA" | |
O zaguero de febrero
ye o mas triste cabo d'año, porque estió lo zaguero diya de o bandolero Mariano.
En o lugar d'Alcubierre
que ye en metá de os Monegros naxió Mariano Gavín, Cucaracha o bandolero.
A suya cuna no yera
cuna que yera un barzol, con glarima d'escamallo a suya mai lo crió.
con a dureza de a bida
mui chobén se concaró: ta o mainate d'Alcubierre treballa de sol a sol.
Ixa eba estau a istoria
en muitas chenerazions. Ta cambear l'esdebenidero un maitín se debantó y con un trabuco biello enta la sierra marchó.
Belatros se l'achuntón
fartos de tanta miseria; o Zerrudo y Farinezas con Mariano tamién yeran ta luitar por a utopía en tierras aragonesas. |
belatros se l'achuntón
fartos de tanta miseria; o Zerrudo y Farinezas con Mariano tamién yeran
A Cucaracha o quereban
muito por toz os lugars, tot o que furtaba a os ricos a os pobres mandaba dar y no sólo espardiba biens que tamién umanidá.
Ta "os d'alto" yera un periglo
charrar de chustizia sozial; como nunca lo pillaban le metión bereno en o bin y cuan yera ya esturdiu lo rodió a Guardia Zibil
en o corral de l'Anica
cuasi eslangiu peleyó porque encara tenió rasmia ta pillar o trabuco en a man y cuan Mariano cayo en tierra cayó muerto un ideyal.
LA ORQUESTINA DEL FABIROL
|
domingo, 14 de enero de 2018
Escarransit, escarransida
Escarransit, escarransida, escarransits, escarransides
Minut, menut, poca cosa, raquític, raquitics, raquítica, raquítiques,
Sí, pero tamé una pesa de roba. Quin vestid mes escarransit... o podrie se, de tos los gatets ixo pobret lo mes escarransit. Creec que a Tamarit val pa mes coses.
Relasionat : Cagarniu, arguellat

https://osmonegros.com/palabra/
Aquí ix escarransido com a delgado
- Ababol: Ara. Amapola.
- Abadejo: Ara. Bacalao.
- Abón: Esp, Avon, picadura.
- Achopau: Ara. Empapado de agua.
- Agüarte: (x2) Ara. Espera.
- Ajolio: Ara. Alioli, ajoaceite.
- Aladro: Ara. Arado.
- Alaica: Ara. Hormiga alada.
- Alberje: Ara. Albaricoque.
- Alcaguetear: Ara. Chismear.
- Alparcear: Ara. Chismear.
- Alparcera: Ara. Persona que está en todo.
- Apamplado: Ara. Atontado.
- Apatusco: Ara. Apamplados, sin sustancia.
- Apegalloso: Ara. Pegajoso.
- Auca: Ara. Avutarda.
- Badil: Ara. Recogedor.
- Barizaculos: Ara. Tobogán.
- Blanquero: Zona de tierra blanca mala para el cultivo.
- Boira: Ara. Niebla.
- Bonico: Ara. Majo.
- Borreta: Ara. Pelusilla bajo la cama.
- Capolar: Ara. Pasar el embutido para hacer trozos más pequeños.
- Cendrero: Ir sucio. “Más puerco que un cendrero, ir como un Cendrero”.
- Ceprenar: Ara. Empujar.
- Chaminera: (x2) Ara. Chimenea.
- Chilar: Ara. Gritar, chillar.
- Chincharro: Ara. Trozo de carne.
- Chipi-chape: Lugar embarrado.
- Chipiada: Ara. Mojada.
- Chipiau: Ara. Mojado.
- Cochera: Esp. Garaje, almacén.
- Colla: Ara. Grupo de gente.
- Correlaza: Callejón.
- Cuyaron: Renacuajo, cría de rana.
- Desustanciau: (x2) Ara. Sin sustancia.
- Empentón: Ara. Empujón.
- Enchegar: (x2) Ara. Poner en marcha, encender un motor.
- Endrezar: Ara. Enderezar.
- Esbalizar: Ara. Resbalar.
- Esbarrar: Ara. Adelantar.
- Escabullir: Esp. Desaparecer.
- Escorcotar: Ara. Separar y limpiar, escudriñar.
- Escoscao: Ara. Grande (Buj). Limpio, aseado.
- Escuplo: Dar asco. (Puede venir de dar escrúpulo).
- Espinaes: Ara. Espinacas.
- Estrena: Ara. Regalo de boda.
- Faina: Ara. Faena.
- Falsa: Ara. Desván.
- Fardacho: Ara. Lagarto.
- Farinetas: Ara. Comida típica hecha con harina y azúcar.
- Farnaca: Ara. Cría de liebre.
- Forigar: (x2) Ara. Escudriñar, revolver.
- Güega: (x2) Ara. Linde, frontera.
- Jada: Ara. Azada.
- Magra: Ara. Jamón.
- Maltraciau: Ara. Mal arreglado, mal vestido o mal hecho.
- Matucaño: Ara. Tontainas.
- Mazacote: Esp. Trozo grande de algo.
- Mego: Ara. Traidor, que se sale con la suya.
- Melico: Ara. Ombligo
- Milorcho: Ara. Tontainas.
- Mingola: Ara. Pene.
- Moña: Ara. Muñeca.
- Moñaco: Ara. Muñeco; despectivo, poca cosa, débil.
- Mueso: (x3) Ara. Mordisco.
- Muga: Ara. Limite entre montes.
- Orache: (x2) Ara. Tiempo climatológico.
- Paice: Ara. Parece.
- Pequeñer: Ara. Pequeño, diminutivo en –er.
- Pintacoda: Ara. Voltereta.
- Pozal: (x3) Cubo.
- Presquilla: Ara. Melocotón.
- Raboso: Ara. Zorro.
- Rancio: Ara. Cateto.
- Reblar: Ara. Rendirse.
- Rebiscolar: Ara. Mejorar, de una enfermedad.
- Rechinar: Esp. Frotar los dientes entre si haciendo ruido.
- Recuece: “Paice que recuece” parece que hace frío, fresco.
- Remenar: Ara. Remover.
- Ringlera: Ara. Línea.
- Ristra: Esp. Piezas en fila.
- Rolde: Ara. Zona concreta.
- Samugo: (x2) Ara. Traidor, sanselo.
- Sanselo: Ara. Soso, pasmado.
- Somardas: Ara. Que hace oídos sordos.
- Talegazo: Ara. Golpe.
- Tiforiar: Escudriñar, toquetear, intentar arreglar algo.
- Tronada: Ara. Tormenta.
- Umbría: Esp. Sombra, cara norte.
- Zaborrero: Ara. Poco diestro en un oficio.
- Zaforas: Ara. Persona sucia o torpe.
- Zagal: Ara. Chico.
- Zamadungo: Ara. Desustanciau.
- Zamarreta: Ara. Camisa interior.
- Zambullo: Esp. Persona gorda y torpe.
- Zarramaco: (x2) Ara. Garabato en un papel.
- Zarrio: Ara. Cosa que no se usa.
- Zueca: (x2) Ara. Raíz de un árbol cortado.
- Acantaliar: Ara. Tira piedras.
- Acotolar: Ara. Imposibilidad de controlar.
- Almojabana: Esp. Postre típico.
- Anca: Ara. Cadera. L´anca.
- Ancón: Ara. Cadera, nalga. L´ancon.
- Armatoste: Esp. Artilugio grande.
- Azaite: Ara. Aceite.
- Badil: Ara. Recogedor.
- Barajear: Esp. Barajar las cartas.
- Bese: Beso.
- Ca: Chica.
- Caldero: Esp. Cubo.
- Charreta: Tinaja pequeña para guardar conserva.
- Chezo: (x3) Ara. Piedra para hacer yeso. Actualmente se utiliza para las piedras de yeso que aparecen en las tierras de cultivo.
- Chilo: Ara. Chillido.
- Corrusco: Ara. Trozo de pan duro o persona con poca gracia.
- Cucharón: Renacuajo.
- Cuerzo: Ara. Recipiente de barro para aclarar el agua.
- Desastrau: Ara. Destartalado.
- Desustanciau: Ara. Con poca gracia.
- Dorondon: Ara. Rosada.
- Duelo, hacer: Algo o alguien te da pena.
- Empanadonico: Ara. Empanada rellena de crema dulce.
- Empanadón: Ara. Empanada grande rellena de salado.
- Enfrescar: Enfriar.
- Enzafranar: Meterse en donde no te llaman.
- Esbafada: Ara. Sin gas.
- Esbarizaculos: Ara. Tobogán.
- Esmirriau: Ara. Niño pequeño, delgado, que no crece.
- Esparbel: Ara. Cría del cernícalo.
- Estrepalucio: Ara. Mucho ruido.
- Estruedes: Ara. Trébedes.
- Faldriquera: Ara. Bolsillo ventral de algunas prendas.
- Flongarse: Sentarse medio tumbado.
- Fuina: Ara. Persona de carácter agrio.
- Gorrete: Magdalena.
- Gozo, hacer: Algo que anhelas o te gusta.
- Hortera: Recipiente de barro para guisar caracoles.
- Jada: Ara. Azada.
- Jauto: (x2) Ara. Persona con poca gracia, insípida, sin sal.
- Lumbre: Esp. Fuego en un hogar.
- Mangante: Esp. Ladrón.
- Mangar: Esp. Robar.
- Marguín: (x2) Ara. Margen, límite entre campos.
- Maripís: Esp. Zapatillas deportivas.
- Mateo: Tonto, sin trazas, payaso.
- Melico: (x2) Ara. Ombligo.
- Milorcho: Ara. Tonto en plan cariñoso.
- Mitones: Esp. Guantes con medios dedos.
- Monchón: (x2) Cepillo cubierto con un trapo similar a la mopa.
- Monchonear: Pasar el monchón.
- Paine: Ara. Peine.
- Pelele: Ara. Calzón sin entrepierna.
- Pequeñe: Pequeño.
- Pich: Persona desustanciada.
- Pichorro: (x3) Ara. Soso, persona desustanciada, cosa que no tiene valor.
- Pichote: (x2) Ara. Soso.
- Pocha: Ara. Riñonera interior (Faldriquera).
- Quemesió: Ara. Que me se yo.
- Rebola: Piedra redonda.
- Rodilla: Bayeta par fregar el suelo.
- Rugiar: Ara. Salpicar, echar agua.
- Sindottio: Sin gracia.
- Sorna: Ara. Calor.
- Sursirse: Ara. Consumirse un líquido, agotarse la paciencia.
- Talento: Diadema para sujetar la melena.
- Terrizo: Ara. Recipiente de barro para masar el embutido en las matacías.
- Tocho: Ladrillo
- Trajite: (x3) Persona mentirosa, embaucadora.
- Traza: Ara. Manera, modo, forma.
- Utropiado: Persona que va sin arreglar.
- Vendemar: Ara. Vendimiar.
- Vispra: Ara. Día anterior a la fiesta. Víspera
- Zafarrancho: Esp. Agitación, desorden.
- Zarracatalla: Ara. Muchas, personas o cosas.
- Zoquete: Ara. Que no sabe nada.
ESCARRANSIT, ESCARRANSIDA adj.
|| 1. Migrat; mancat de la grossària o desenrotllament normal (or., occ., val., bal.); cast. desmedrado, encanijado, raquítico. S'hi revolca y badalla en sa peresa | l'escarransit lleó, Guimerà II Poes. 134. Feyan de marge al escarransit jardí, Pons Auca 243. Pobre llit d'escarransits llençols y esfilagarçada vànua, M. Genís (Catalana, vi, 31).
|| 2. Avar, escàs en el donar (Ribes, Olot, Penedès); cast. tacaño, mezquino.
Fon.: əskərənsít (pir-or., or., bal.); askaransít (occ., val.).
Sinòn.:—
|| 1, migrat, escafit, escanyolit;—
|| 2, estret, cric, escàs, avarut.
Etim.: desconeguda. La primera part del mot sembla relacionable amb escàs, i la segona amb ranci; però no es veu clar el procediment de composició que hagi pogut produir la forma escarransit a base d'aquells dos elements.
lunes, 12 de noviembre de 2018
grébol, grévol

(LTDF)
Agréu, Gréu, Aréu, (g.) Agreveu, Agrafèl, Grafèl, Agrafe, Agrafuelh,
Grafuelh (lim.), Agrevo, Aigrevo, Grevo, Greve, Agrevou, Grevou (d.),
Agrifoul, Grifoul, Grífoul, Grefoul (l.) * Grivor, Grifè (Velay),
Agriéule (for.), Agremo, Agremourié, Gréulie, Gréu-baguié, Griai (Var),
(rom. agrefuelh, grefuelh, agrefol, esp. agrifolio, it. agrifoglio,
lat. acrifolium), s. m. Houx, grand houx, arbre dont le fruit se nomme en
provençal grèule, v. garrus, grifueio, * fouito-pastre, machié;
Griffoul, Lagriffoul, Lagrafel, Dagrève, noms de fam. mérid.
Lou grefoul espignut.
J. Laurès.
(N. E. Ilex aquifolium : acrifolium)Lo DCVB diu:

