Mostrando las entradas para la consulta aumosta ordenadas por relevancia. Ordenar por fecha Mostrar todas las entradas
Mostrando las entradas para la consulta aumosta ordenadas por relevancia. Ordenar por fecha Mostrar todas las entradas

lunes, 11 de junio de 2018

PAC, A (Pedro Arnal Cavero)

a, as, o, os. La, las, el, los, artículos determinantes. As llaves d’os güertos, las llaves de los huertos.

a manta. Mucho, mucha.

[abocador]. V. jubo.

abocinar. Poner a uno boca abajo (lo abocinó), ponerle la cara pegada al suelo sujetándole la cabeza.

abuquecer. Entregar al macho cabrío (buco) las hembras; tomarlas el macho (abuquecerlas). / alemán Bock : cabrón, lo choto; tamé Steinbock : mascle del salvache, cabra montés, íbex, capra hispanica /

Las cabras montesas de Beceite ya caminan a dos patas

acabacasas. Gastador, dilapidador, manirroto.

acapizar. Echarse uno sobre otro con ánimo de derribarlo en riña o lucha. Aquí tiene más amplia significación que la que indica Borao.

aceto. Áspero, astringente, avinagrado, ácido; manchas en los cuchillos por cortar frutas verdes y acetas, rubinoso. / aceto balsámico de Módena /

achapecer. Dar alcance el perro galgo a la liebre que persigue.

acocharse. Agacharse, ponerse en cuclillas. / acachá, acachás /

acoflar, acoflarse. Sentarse en holgazanería. Se acoflan o culo y a charrar güenas horas. / acoflá, acoflás /

aconortarse. Consolarse. No se puede aconortar, no se puede consolar.
/ conort; desconort /

acoplador 6. Cinturón de cuero para sujetar los pantalones.

acotraciáu. Mal o bien acotraciáu, mal o bien arreglado, generalmente mal; mal arreglado, mal vestido, mal dispuesta una cosa.

aflamar. Agostarse, secarse, perderse una cosecha por el calor y la sequía. / aflamá, aflamás : agostejá, agostejás. /

aguaderas. Desvíos en los caminos para que, cuando llueve, entre el agua en los campos, sobre todo en los olivares. Güelve as aguaderas si quieres llenar aceiteras. / aigüera, aigüeres /

aguatillo. Entrada de agua.

agullada. Aguijón; trozo de la punta de un clavo puesto en el extremo de un palo largo, como de unos dos metros, para aguijonear, estimular, conducir y dirigir la pareja de bueyes.

ahitado, ahitada. Desvanecido. Cuando una persona padece una lipotimia, un pequeño ataque nervioso, etc., sobre todo si hay dolor de cabeza; no tiene nada que ver con la comida, poca o mucha.

ajaceite. Ajolio, mezcla de huevo, aceite, ajos y patata bien cocida y deshecha hasta formar una pasta compacta y consistente, agitando y removiendo largo rato. / paregut al all y oli, allioli /

6. En Refranes figura así; en el Vocabulario ponía acojilador, palabra que ha pasado, por ejemplo, al diccionario de Andolz.

ajarriero. Condimento, plato de cena hecho con bacalao y patata, ajoarriero.

alaced, alacetes. Cimiento; cimientos de una pared, de una casa.

alaiga. Hormiga con alas. Se emplea para cazar a pingued.

albardín. Anea, cuca, planta acuática de hojas y tallo espadiformes, de nerviación paralela. Secas las hojas se emplean para hacer asientos en las sillas de madera y de albardín.

alborzas. Fruto de los madroños. / sirera de alborsé /

alfonsar. Hacer en terrenos de regadío, especialmente, una labor de azada más profunda que con arado de desfonde y que con una vertedera cualquiera. Tal vez se alfonse hasta 40, 50 o más centímetros; también se alfonsa el terreno que se va a destinar a viña. / afoná, desfondá /

algurín. Algorín, depósito para poner las aceitunas en los tornos o molinos para que se amaseguen antes de molerlas.

aliróns. Escaramujo. / picaesquenes, gabarrera /

aloda. Alondra. / laudeta en ocsitá o chapurriau antic /

alaudeta, laudeta : alouette; alondra; chap. cogullada, cogullades, perque porten cogulla al cap

alticamarse. Inmutarse. No s’alticamó guaire, o miaja, no se molestó, no se inmutó nada, o por nada.

amallatar. Descansar el ganado, durante las horas de calor, en la sombra de árboles, cuevas, etc. Por extensión, siesta de los trabajadores en lugar de sombra y fresco.

amanar. Acercar, ir al lado de otro. Amánateme, ven a mi lado, junto a mí, al alcance de la mano.

amasegar. Enmohecerse, descomponerse, fermentar las aceitunas en los algurines para que echen el agua que llevan si se cogieron en días húmedos o lluviosos; formar pasta de olivas antes de molerlas.

ambosta. Cantidad, lo que cabe en el hueco de las dos manos juntas. Zarpadeta es casi sinónimo. / aumosta, almosta /

no sabríen ajuntá una aumosta de calderilla

amesurar. Cosechar, tener, medir frutos del campo. Amesuran mucho trigo en icha casa. El que agua atura, aceite amesura, es decir, que tiene olivas el que riega los olivos, el que tiene las aguaderas vueltas siempre para aprovechar el agua de la lluvia de los caminos.

amorosiar. Tratar bien, con mimo, con caricias y cuidados a los animales domésticos. / adj. amorós, amorosos, amorosa, amoroses /

apedecar. Enterrar, enronar; acodillar sarmientos de vid; enterrar un cadáver, causar la muerte a uno y, por lo tanto, su enterramiento. Este invierno, ¡cuántos en apedecará!, ¡a cuántos matará!

apretador. Cotilla, corsé con ballenas.

¡áraba! No lo creo; no; lo dificulto o lo creo casi imposible. Áraba que l’en diga, no esperes que se lo diga.

[arañóns]. V. jazco.

argados. Armazón, tejido de mimbre que se coloca sobre los lomos de una caballería para llevar cuatro cántaros de agua, generalmente, o para conducir frutos del campo en sus cuatro depósitos, dos a cada costado de la bestia de carga; anganillas, angarillas. / argadells /

argadells, banasta, banastes, portadora; anganillas, angarillas; argados

argüello. Enfermizo, delgaducho. Aquí no se dice arguello, sino que se pronuncia el diptongo ue; no tiene, tampoco, los otros significados que señala Borao. / arguellatarguellats, arguellada, arguellades /

arguellat, arguellado, arguellao, caball, caballo, potro, jónec no

arizón. Una variedad muy notable de aulaga, o aliaga, en forma de gigantesco erizo. Se parece a un cono de poca altura, de ancha base circular y de una frondosidad espinosa muy grande. / arissó o erissó, en este cas es una argilaga o archilaga en esta forma /

arnal. Colmenar, abejar. / Arnes, Tarragona; apellit del autó de este vocabulari aragonés, Pedro Arnal Cavero /

articas. Pequeños espacios de terreno cultivado entre rocas y precipicios, de acceso peligroso y difícil.

arto. Arbusto, espino blanco.

asina. Así, de esta manera. / aixina , aissina

[astí]. V. ta par d’astí, ta par d’allí.

astiván. Ahí, ahí mismo, cerca, ahí delante... / astí abán o dabán, aquí dabán /

aturar. Embalsar, detener el curso del agua en pequeños regatiellos. 
Además tiene los significados que indica Jerónimo Borao en su Diccionario de voces aragonesas. El que agua atura, aceite amesura.

[aveza]. V. tuerta.

azogue. El que no puede parar; inquieto, nervioso, inconstante.

viernes, 8 de enero de 2021

JORNADA NOVENA. NOVELA QUINTA.

JORNADA NOVENA. NOVELA QUINTA.

Calandrino se enamore de una jove, Bruno li fa un breve a un pergamino, y al tocála en ell, sen va en ell; y sén trobat per la seua dona, tenen una gravíssima riña.

 

Calandrino se enamore de una jove, Bruno li fa un breve a un pergamino, y al tocála en ell, sen va en ell; y sén trobat per la seua dona, tenen una gravíssima riña.

Acabada la historia de Neifile, sense que massa sen enrigueren della o parlare la compañía, la reina, volta cap a Fiameta, li va maná que continuare, y ella va escomensá:

Nobilíssimes siñores, com crec que sabéu, no ña res de lo que se parlo que no agrado mes si lo momén y lo puesto se tríe be pera parlá de alló. Y per naixó, mirán aón estem y perqué ham vingut aquí, tot lo que pugue proporsionámos diversió y entretenimén té aquí lo seu momén y lloch oportú. Per naixó, encara que moltes vegades se haigue parlat entre natros de les aventures de Calandrino, que totes són divertides, ton contaré una mes. Si de la verdat de los fets haguera vullgut o vullguera apartám, be hauría sabut en atres noms compóndrela y contála; pero com lo apartás de la verdat de les coses passades al novelá es disminuí mol la chalera dels oyens, en la forma verdadera, ajudada per lo ya contat, to la contaré.

Niccolo Cornacchini va sé un consiudadá nostre y un home ric; y entre les seues atres possessions ne va tindre una mol maja a Camerata, a la que va fé construí una honorable y rica torre, y en Bruno y en Buffalmacco va consertá que lay pintaren tota. Estos, com ere molta faena, se van emportá en ells a Nello y a Calandrino y van escomensá a traballá. Allí ñabíe sol alguna alcoba amoblada en un llit y datres coses oportunes y una criada vella vivíe tamé com a guardiana de la possessió. Acostumbrabe un fill del dit Niccolo, que teníe per nom Filippo, com ere jove y solté, a portá alguna vegada an alguna dona que li agradabe, la teníe allí un día o dos y después la despedíe.

Ara be, entre atres vegades va passá que ne va portá a una de nom Niccolosa, a la que un rufián, lo Tragón, la teníe a la seua disposissió a una casa de Camaldoli, y la donáe de llogué. Ere esta de mol maja figura y estabe ben vestida y, en relassió a les del gremio, ere de bones maneres y parlabe be; y habén un día a michdía eixit de la alcoba en unes enagües de fustán blang y en lo pel esturrufat, y están rentánse les mans y la cara a un pou que ñabíe al pati de la torre, va passá que Calandrino va acudí allí a buscá aigua y la va saludá. Ella, contestánli, va escomensá a mirássel, mes perque Calandrino li pareixíe un home raro que per coquetejá. Calandrino va escomensá a mirássela, y pareixénli maja, va escomensá a trobá excuses y no tornabe aon los seus compañs en l´aigua.
Pero sense conéixela no se atrevíe a díli res. Ella, que sen habíe acatat de que la mirabe en bons ulls, pera fótreli lo pel alguna vegada lo mirabe, soltán algún suspiret; per lo que Calandrino se va encaprichá della, y no sen habíe anat del pati cuan ella va sé cridada a la alcoba de Filippo.

Calandrino, tornán a la faena, no fée mes que bufá, per lo que Bruno, donánsen cuenta, perque mol li mirabe les mans, com se divertíe mol en los seus actes, li va di:
- ¿Qué dimonis te passe, compare Calandrino? No fas mes que bufá.
A lo que Calandrino va di: - Compare, si tinguera qui me ajudare, estaría be.

- ¿Cóm? - va di Bruno.

A lo que Calandrino va di:

- No lay digues a dingú: ña una jove aquí que es mes hermosa que una hechissera, y se ha enamorat tan de mí que te pareixeríe cosa extraordinaria: men hay donat cuenta ara mateix, cuan hay anat a buscá aigua al povet.

- ¡Ay! - va di Bruno -, ojito que no sigue la dona de Filippo.
Va di Calandrino: - Crec que sí, perque ell la va cridá y ella sen va aná a la seua alcoba; ¿pero qué vol di aixó? A Cristo los hi ficaría yo, no ya a Filippo. Te diré la verdat, compare: me agrade tan que no podría díu.

Va di entonses Bruno:

- Compare, te explicaré quí es; y si es la dona de Filippo, arreglaré lo assunto en dos paraules perque la conec mol. ¿Pero cóm u farem pera que no u sápigue Buffalmacco? No puc parláli may que no estigue ell en mí.

Va di Calandrino:

- Buffalmacco no me preocupa, pero ojito en Nello, que es parén de Tessa y u espentolaríe tot.

Va di Bruno:

- Dius be.

Pos Bruno sabíe quí ere ella perque la habíe vist arribá, y tamé Filippo lay habíe dit. Una vegada que se va apartá Calandrino una mica de aon treballaben, Bruno va aná a vórela y los u va contá tot a Nello y a Buffalmacco, y juns de amagatóns van quedá en lo que faríen en este enamoramén seu. Y al torná Calandrino, li va di Bruno en veu baixa:

- ¿La has vist?

Va contestá Calandrino:

- ¡Ay, sí, me ha matat!

Va di Bruno:

- Vull aná a vore si es la que yo crec; y si u es, díxam fé a mí.
Baixán al pati Bruno y trobánse a Filippo en ella, los va contá per orden quí ere Calandrino y lo que li habíe dit, y en ells va arreglá lo que cadaú teníe que di y fé pera divertís y entretindres en lo enamoramén de Calandrino; y tornán aon Calandrino estabe, li va di:

- Sí que es ella: y per naixó aixó se ha de fé en mol coneiximén, perque si Filippo sen acatare, tota l´aigua del Arno no te rentaríe. Pero, ¿qué vols que li diga de la teua part si li puc parlá?
Va contestá Calandrino: - ¡Redéu! Li dirás que la vull mil fanegues de eixe bon be de impregná, y después que soc lo seu criat y que si vol algo, ¿me has entés be?
Va di Bruno:

- Sí, díxam a mí.

Arribada la hora de sopá y dixán estos la faena y baixán al pati, están allí Filippo y Niccolosa, se van quedá allí un rato en servissi de Calandrino, y este va escomensá a mirá a Niccolosa y a fé los mes extrañs gestos del món, tals y tans que sen hauríe donat cuenta hasta Quico lo cèlio de Tortosa. Ella fée tot lo que podíe pera calentál be y segóns los consells de Bruno, divertínse mol en los modos de Calandrino.
Filippo, en Buffalmacco y en los atres fée vore que charrabe y que no sen acatabe de este assunto. Pero al cap de un rato, en grandíssim fastidio de Calandrino, sen van aná; y venín cap a Florencia li va di Bruno a Calandrino:

- Be te dic que la fas fondre com lo gel al sol: per lo cos de Cristo, si portes lo rabel y li cantes alguna de eixes cansonetes teues de amors, la farás aviás per la finestra pera está en tú.
Va di Calandrino: - ¿Aixina u creus, compare?, ¿te pareix be que lo porta?

- Sí. - va contestá Bruno.

A lo que va contestá Calandrino:

- No tu creíes avui cuan te u día: per sert, compare, men dono cuenta de que sé fé lo que vull milló que atres. ¿Quí haguere pogut, mes que yo, enamorá tan pronte a una dona com esta? A bona hora u sabríen fé estos jovens de trompa marina que tot lo día se passen amún y aball y en mil añs no sabríen ajuntá una aumosta de calderilla.

no sabríen ajuntá una aumosta de calderilla

 


Ara voldría que me veigueres en lo rabel: ¡vorás qué be que u fach! Y entén be que no soc tan agüelo com te pareixco: ella sí que sen ha donat cuenta, ella; pero de un atra manera lay faré notá si li fico les garres damún, per lo verdadé cos de Cristo, que li fotré tal repassada que me vindrá detrás com la tonta detrás del fill.
- ¡Oh! - va di Bruno -, te la ensumarás, ya me pareix vóret mossegála en eixes dens teues com a claus y eixa boca seua roijeta y eixes galtes que pareixen dos roses, y después minjátela sansera. Calandrino, al sentí estes paraules, li pareixíe está ficánles en obra, y anabe cantán y saltán tan alegre que no cabíe a la pell. Pero al día siguién, portán lo rabel, en gran chalera de tota la compañía va cantá acompañán en ell moltes cansons; y en ressumen en tanta dropina va entrá de tan mirá an aquella, que no fotíe brot, sino que mil vegades al día, ara a la finestra, ara a la porta y ara al pati corríe pera vórela, y ella, segóns los consells de Bruno, li donabe ocasións. Bruno se ocupabe de les seues embaixades y de part della a vegades les hi donabe: cuan ella no estabe allí, que ere la majó part del tems, li fée arribá cartes della a les que li donabe grans esperanses (com Dickens faríe uns siglos después) als seus dessichos, mostrán que estabe a casa dels seus paréns, aon ell entonses no podíe vórela. Y de esta guisa, Bruno y Buffalmacco traíen de Calandrino la chalera mes gran del món, fen que los donare alguna vegada, com si u demanare la Siñora, una pinta de marfil, una bossa, una navalleta y atres chucheríes, donánli a cambi algunes sortijetes falses sense valor en les que Calandrino fée festes maravilloses; y ademés de aixó li traíen bones berenes y atres convits, per está ocupats dels seus assuntos.

Habénlo entretingut uns dos mesos de esta forma sense habé fet mes, veén Calandrino que la faena a la torre se anabe acabán y pensán que, si no portabe a efecte lo seu amor abáns de que estiguere acabada la faena, may mes podríe conseguíu, va escomensá a importuná mol y a solissitá a Bruno; per naixó, habén vingut la jove, com ya Bruno habíe arreglat en Filippo y en ella lo que se habíe de fé, li va di a Calandrino:

- Mira, compare, esta dona me ha prometut mes de mil vegades fé lo que tú vullgues y después no fa res, y me pareix que te está prenén lo pel; y per naixó, com no fa lo que prometix, lay farem fé, vullgue o no, aixó si tú vols.

Va contestá Calandrino:

- ¡Sí!, sí, per l'amor de Deu, fému pronte.

Va di Bruno:

- ¿Tindrás lo valor de tocála en un breve que te donaré yo?

Va di Calandrino:

- Claro que sí.

- Pos - va di Bruno - búscam un tros de pergamino notato y una rata penada viva y tres granets de incienso y una vela beneída, y díxam fé.

Calandrino se va passá tota la nit siguién intentán enchampá un rat penat en trampes y al final lo va cassá, y en les atres coses les hi va portá a Bruno. Este, retiránse a una alcoba, va escriure al pergamino sertes coses estrafalaries, lay va portá y li va di:
- Calandrino, entératen de que si la toques en este escrit, vindrá en seguida detrás de tú y fará lo que vullgues. Si Filippo sen va avui an algún puesto, arrímat de consevol manera, tócala y vésten a la pallissa que está aquí a la vora, que es lo milló puesto que trobaréu, perque no hi entre may dingú, vorás que ella acudix allí, y cuan estigue allí be saps lo que tens que fé.

Calandrino se va sentí lo home mes felís del món y prenén lo escrit va di:
- Compare, díxam fé a mí.

Nello, del que Calandrino casi se amagabe, se divertíe en este assunto tan com los atres y en ells interveníe a la burla; y per naixó, tal com Bruno li habíe manat, sen va aná a Florencia a vore a doña Tessa, la dona de Calandrino, y li va di:

- Tessa, saps cuáns cops te va fotre Calandrino sense raó lo día que va torná carregat com un ase catalá en les pedres del Muñone, y per naixó vull que te vengos: y si no u fas, no me tingues mes per parén ni per amic. Se ha enamorat de una dona de allá dal, y es tan marrana que va tancánse en ell moltes vegades, y avui mateix han quedat pera está juns; y per naixó vull que te vengos, que lo vigilos y lo castigos be.

Al sentí la dona aixó, no li va pareixe de broma, sino que eixecánse va escomensá a di:
- Ay, lladre públic, ¿assó me fas? Per la creu de Cristo, me les pagarás totes juntes.
Y prenén la seua toquilla y una sagaleta de compañera, enseguida, casi corrén en ves de caminán, en Nello sen van aná cap a la torre. Veénla vindre Bruno de lluñ, li va di a Filippo: - Ya ve lo nostre amic.

Filippo, anán aon Calandrino y los atres pintaben, va di:
- Maestres, men ting que aná a Florencia ara mateix: traballéu en ganes, que ya casi u teníu. Y fen vore que sen anabe, se va amagá a una part aon podíe, sense sé vist, vore lo que fée Calandrino. Calandrino, cuan va pensá que Filippo ya estabe prou lluñ, va baixá al pati aon va trobá sola a Niccolosa; y entrán en ella en conversa, y ella, que sabíe be lo que teníe que fé, arrimánseli, en mes familiaridat que la que li habíe mostrat li va mostrá, en lo que Calandrino la va tocá en lo pergamino. Y cuan la habíe tocat, sense di res, va adressá les passes cap a la pallissa, cap aon Niccolosa lo va seguí; y, entrán los dos a dins, ajuntada la porta va abrassá a Calandrino y damún de la palla que estabe an terra lo va aviá, y saltánli damún, espatarrada y ficánli les mans als muscles, sense dixá que li arrimare la cara, com en gran dessich lo mirabe dién:

- Oh, dols Calandrino meu, alma meua, be meu, descans meu, ¡cuán tems hay dessichat tíndret! En la teua amabilidat me has robat lo cordó de la camisa, me has encadenat lo cor en lo rabel: ¿pot sé verdat que te tinga aquí?

Calandrino, casi sense pugué sorollás, díe:

- ¡Ah!, dolsa alma meua, díxam besát.

Niccolosa díe:

- ¡Quína pressa tens! díxam primé vóret al meu gust: ¡díxam omplím los ulls en esta dolsa cara teua!

Bruno y Buffalmacco sen habíen anat aon Filippo y los tres veíen y sentíen aixó; y anán ya Calandrino a besá a Niccolosa, en aixó que arriben Nello en doña Tessa. Este, al arribá, va di: - Votovadell, que están juns - y arrimánse a la porta de la pallissa, la dona, que petabe de rabia, lo va espentá y lo va fé anássen, y entrán a dins com una furia va vore a Niccolosa montán a Calandrino. Esta, al vore a la dona, se va eixecá de un bot, va fugí y sen va aná aon estabe Filippo. Doña Tessa va corre en les ungles cap a la cara de Calandrino que encara estabe tombat, y lay va esgarrapá tota; y agarránlo del pel y tiránlo de aquí cap allá li va escomensá a di:
- Gos brut deshonrat, ¿aixina que aixó me fas? agüelo tonto, maldit sigue lo día en que te vach voldre: ¿aixina que no tens prou faena a casa teua que vas treballán a les atres? ¡Vaya un bon enamorat! ¿No te coneixes, desgrassiat?, ¿no te coneixes, malnaixcut?, que exprimínte tot sansé no ixiríe suc ni pera una salsa. Per Deu que no ere la Tessa qui te va preñá, ¡que Deu la confongue an eixa sigue qui sigue, que ya es prou trist tindre gust per una joyeta tan bona com tú eres!
Calandrino, al vore vindre a la seua dona, se va quedá entre mort y viu, y no se va atreví a deféndres de cap manera. Esgarrapat, pelat y despelussat, arreplegán la capa y eixecánse, va escomensá humilmen a demanáli a la seua dona que no cridare si no volíe que lo tallaren a trossets perque aquella que estabe en ell ere la dona del amo de la casa. La dona va di:

- ¡Pos que Deu li dono mala ventura!

Bruno y Buffalmacco, que en Filippo y Niccolosa sen habíen enrit de este assunto al seu gust, fen vore que acudíen al abalot, después de moltes histories, van tranquilisá a la dona, y li van doná a Calandrino lo consell de que sen anare a Florencia y no tornare per allí, pera que Filippo, si algo sentiguere de aixó, no li faiguere cap mal. Aixina pos, Calandrino, triste y apocadet, pelat y esgarrañat sen va torná cap a Florencia, y no se va atreví a torná a la torre. Molestat día y nit per les reprimendes y amonestassions de la seua dona, lo seu ardén amor va acabá, habén fet riure mol als seus amics, a Niccolosa y a Filippo.

 

Calandrino se enamore de una jove, Bruno li fa un breve a un pergamino, y al tocála en ell, sen va en ell; y sén trobat per la seua dona, tenen una gravíssima riña.

 

martes, 28 de marzo de 2023

EL DIALECTO MURCIANO Y SUS VARIEDADES, Francisco Gómez Ortín

EL DIALECTO MURCIANO Y SUS VARIEDADES, Francisco Gómez Ortín



https://www.um.es/tonosdigital/znum5/monotonos/Curricul.htm

  • Ababol: Amapola
  • Abonico: Hablar en voz baja
  • Abora: Ahora
  • Abruzaera: Mecedora
  • Abruzar: Mecer o columpiar
  • Abuja: Aguja
  • Acacharse*: agacharse
  • Acamarse: Estropearse los frutos en la planta
  • Achantarse: Callarse, esconderse
  • Acho: Interjección, saludo (Apócope de muchacho)
  • Acieca: Acequia, canal de riego
  • Afoto: Fotografía
  • Agora: Ahora
  • Aguaeras: Sobre albarda de pleita con cuatro compartimentos para colocar cántaros
  • Aguatocho: Cenagal o balsa pequeña
  • Agüeras: Aguaderas
  • Aguilando*: Aguinaldo
  • Ajuera: Afuera
  • Ajuntaera: Unión, asociación
  • Alacrán: Escorpión
  • Aladroque: En Murcia, cartagenero
  • Alante: Adelante o delante
  • Alarbe: Hombre inculto o brutal
  • Alarís: Alhelí
  • Alazor: Azor, ave rapaz diurna
  • Albarca: Abarca
  • Albellón*: Albañal (conducto de aguas residuales)
  • Albercoque*: Albaricoque
  • Albercoquero*: Albaricoquero
  • Alboroque / Arboroque: Invitación, convite para celebrar algo
  • Alcabo: Al fin. A la postre
  • Alcacil* / Alcancil: Alcachofa
  • Alcancia: Hucha
  • Alcuza: Pequeño recipiente de cocina para el aceite
  • Aletría*: Fideos
  • Alenjos: Lejos
  • Alfarda: Contribución por el aprovechamiento de las aguas
  • Alfarrazar:Ajustar alzadamente el valor de los frutos en el árbol, antes de la recogida
  • Alhábega*: Albahaca
  • Aligenciar: Adquirir, obtener, agenciar
  • Aljibe: Cisterna casera para recoger agua
  • ÁlimaAlma
  • Almostrá: Capacidad de una mano, puñado / Almosta, aumosta es la capassidat de les dos mans ? /
  • Alpargate* / Apargate: Alpargata
  • Alpicoz: Alficoz, variedad de pepino más alargado y fino que el normal
  • Aluego: Luego
  • Amanoso: Manejable o fácilmente transportable
  • Amoquinar: Pagar lo que se debe
  • Amoto: Motocicleta
  • Amorgonar*: Amugronar
  • Anca: Cadera.
  • Ancá: En casa, a casa.
  • Ande: Donde, adonde
  • Angarillas: Sobre albarda de hierro curvo para colocar sacos o haces
  • Angor*: Angustia, ansiedad
  • Anguno: Alguno
  • Anochecer: Escurecer
  • Anque: Aunque
  • Ansa: Asa, asidero
  • Antiyer: Anteayer
  • Antonces: Entonces
  • Añidir: Añadir
  • Apalancar: Apoyar, afirmar
  • Apañao: Mañoso. Guapo
  • Aparejo: Albarda de burro o mula
  • Apechusques*: utensilios, herramientas. Por extensión cualquier conjunto de objetos manuales o transportables
  • Aperreao: Fatigado por el trabajo
  • Apiojarse: Dicho de una planta; Llenarse de pulgón.
  • Aponar: agachar, inclinar o bajar alguna parte del cuerpo
  • Aporrear: Golpear
  • Aposarse: Posarse
  • Aposo: Poso
  • Aprietar: Apretar
  • Aquese: Ese, pronombre demostrativo
  • Aqueste: Este, pronombre demostrativo
  • Aquesto: Esto, pronombre demostrativo
  • Arbullo: Orgullo
  • Ardil: Ánimo, presteza, astucia. Ardid
  • Arracás: Arracadas, pendientes, aretes
  • Arradio: Receptor de radio
  • Arramblar: Recoger todo, arrastrar
  • Arrejuntar: Acopiar
  • Arribota: Muy arriba, en la cumbre
  • Arricuperar: Recuperar
  • Arrodear: Rodear
  • Arrope: Líquido dulce hecho con mosto de uva
  • Arrufaldarse: Hacer demostración de disgusto, rezongando
  • Artígulo: Artículo
  • Asaúra: Asadura, pulmones de un animal
  • Ascrebíos: Escritos, textos
  • Ascribiores: Escritores
  • Asentar: Sentar
  • Asín: Así
  • Atascao*: Pertinaz, obstinado, terco
  • Atiforrar: Atiborrar
  • Atoba: Adobe , ladrillo de barro
  • Atocha: Mata de esparto
  • Aturullar: Atolondrar
  • Aturullamiento: Atolondramiento
  • Ávaro: Avaro
  • Avellanas: Cacahuetes
  • Avellanas finas: Avellanas
  • Averío: Ganado de labor de una finca
  • Azadar: Azahar
  • Azogue: Particularidad de algunos niños que les impide permanecer quietos y tranquilos. "Este zagal tié azogue y no para de moverse"

B

  • Babi: Guardapolvos que se les pone a los niños en la escuela. Por extensión todos los guardapolvos
  • Bajoca*: Judía verde
  • Baladre: Adelfa
  • Baleo: Estera grande de pleita
  • Baldao: Extremadamente cansado. “Llevo todo el día trabajando, estoy baldao”.
  • Baldosa: Acera
  • Balsón: Charco grande lleno de agua
  • Bambolla: Ampolla
  • Bambos: Zapatillas de deporte
  • Bancal*: Huerto
  • Banco*: Caballete de escalera doble
  • Bardiza*: Valla, vallado
  • Bardomera: Broza de arrastre del agua
  • Barraca: Casa típica de la huerta
  • Barraco: Verraco
  • Barza: Especie de bolsa de pleita con tapa para llevar el recao
  • Barrigaverde: En Cartagena, murciano
  • Becicleta: Bicicleta
  • Berrinche*: Enfado grande
  • Bilocha: Cometa, juguete infantil
  • Binza*: Simiente del tomate o pimiento
  • Biñuelos: Buñuelos
  • Biznaga: Ramillete de jazmines en forma de bola
  • Blanca*: Urraca
  • Blanco: Embutido de cerdo, huevo y especias semejante a la butifarra
  • Blincar: Brincar, Saltar
  • Boja: Boj, arbusto
  • Bolchaca: Bolsillo
  • Bollero: Que tiene suerte
  • Bollicos: Dulce navideño a base de almendra, miel y chocolate
  • Boria: Boira, niebla
  • Borneo: Paseo. Ej: "Vamos a darnos un borneo por la plaza"
  • Borrar: Removerse las plantas para brotar
  • Borrón: Brote de los árboles
  • Botijón: Botijo redondo, de dorso plano para colgar al carro
  • Botijoso: Tartamudo
  • Boyero: Conductor de carro de bueyes
  • Bozo: Bozal
  • Brazal: Canal de riego
  • Brazao: Haz que se puede abrazar
  • Brear: Pegar muchísimo. “Me metí en una pelea y me han breao”
  • Brevón: Fruto temprano de la higuera pajarera
  • Buba: Daño
  • Bubo: Búho
  • Buchara: Cuchara
  • Buchillo: Cuchillo
  • Bufao: Hinchado
  • Bufar*: Soplar. Hinchar soplando
  • Bufeta: Ampolla
  • Buche: Tripa, barriga
  • Bujero: Agujero
  • Busano: Gusano

C

  • Ca: Donde, en casa de. Ej: "Está ca su suegra"
  • Caballón: Promontorio de tierra para dividir bancales
  • Cabañuelas: Pronóstico del año por el estado del tiempo en el mes de agosto
  • Cabernera / Cavernera: Jilguero
  • Cachusca: Bota para lluvia
  • Cagalera: Diarrea
  • Cagao: Asustado
  • Cagueta: Diarrea. Pusilánime, cobarde
  • Calentor: Calor
  • Calichazo: Trago
  • Caliche*: Juego típico de la huerta
  • Calistro: Eucalipto
  • Camisón: Camisa de hombre
  • Canalera*: Chorro de agua de lluvia que cae por los canales de los tejados
  • Cancán*: Molestia, fastidio
  • Cancanoso: Latoso, pesado
  • Cangrena: Gangrena
  • Canguelo: Miedo, temor
  • Cachumbo: Trasto, cacharro
  • Canear*: Calentar al sol algo.
  • Canijo: Débil o enfermizo
  • Cansera*: Cansancio, fatiga
  • Cantearse: Moverse
  • Cantusear*: Canturrear
  • Caparra*: Garrapata
  • Caparrón: Alcaparrón
  • Capaza*: Esportilla, capacho, ordinariamente tejido con palma
  • Capazo: Recipiente de pleita de uso agrícola
  • Capillo: Capullo del gusano de seda
  • Capuzar: Chapuzar, meter a alguien de cabeza en el agua
  • Capuzón*: Chapuzón
  • Carrasca: Encina
  • Carricoche: Carrito para llevar niños
  • Carrizo: Cañas pequeñas de un cañar
  • Cascaruja*: Cascajo (conjunto de frutas de cáscaras secas)
  • Catalana: Bocadillo o tostada con aceite, tomate y jamón
  • Cebollazo: Golpe contundente propinado con violencia
  • Cenaoria: Zanahoria
  • Cencia: Ciencia
  • Cerriche: Mala hierba
  • Chache: Tío, hermano de los padres
  • Chacho: Aféresis de muchacho. Tío, hermano de padre o madre
  • Chambi: helado, especialmente los que vienen como sándwiches con dos galletas
  • Chapina: Concha de cualquier molusco
  • Charate: Saltamontes
  • Chepa*: Corcova, joroba
  • Cherro: Becerro, ternero
  • Chicharra: Cigarra
  • Chiche: Carne comestible que se le ofrece a los niños
  • Chichipán: Herrerillo, pequeño pájaro insectívoro. “Se ha quedado muy delgado, parece un chichipán”
  • Chinchar: Molestar, causar desasosiego
  • Chino: Cerdo
  • Chispa: Porción pequeña, poca cosa
  • Chispao: Borracho
  • Chispera: Borrachera
  • Chisquero: Mechero de chispa y mecha
  • Chulla*: Loncha de carne
  • Chuminá: Tontería. Sin valor. Escaso
  • Chumino: Órgano sexual femenino
  • Chuscarrar: Chamuscar. Tostar con exceso un asado o frito
  • Chusco: Trozo de pan
  • Cieca*: Acequia
  • Clisao: Eclipsado, adormilado
  • Clisos: Ojos
  • Cloca: Clueca, llueca
  • Closar: Encajar
  • Cobollo: Cogollo, brote que arrojan los árboles y otras plantas
  • Cocón: Hueco que produce la caída del agua
  • Cofín: Rodete de pleita para moler aceituna
  • Cojitranco: Cojo, tullido
  • Colaña*: Madero para sostén de la techumbre
  • Comencipiar: Empezar, comenzar, principiar
  • Comencipio: Principio, inicio
  • Companaje*: Fiambre
  • Conservancia: Conservación
  • Conticoneso: No obstante
  • Coqueta: Cómoda, mueble
  • Corba: Parte de detras de la rodilla
  • Corca*: Carcoma
  • Corcar*: Carcomer
  • Cornazo: Cornada
  • Corrental: Chato de vino
  • Correntía*: : Riego de inundación
  • Cordeta*: Cuerda fina de esparto verde
  • Cordonera: Cordón
  • Cornijal: Rincón
  • Cortao: Precipicio
  • Corvilla: Instrumento menor que la hoz, para segar alfalfa
  • Coscaletas: Caminar sobre la espalda de otro, y asido del cuello para no caerse
  • Costillejas: Costillas de cerdo
  • Costón*: Malecón a orillas de un río
  • Coyeron: Arco de cuero relleno de paja, aparejo de animales
  • Cranco: Cangrejo
  • Crespillo: Torta fina crujiente de masa con aceite y sal
  • Crilla: Patata
  • Crío*: Niño
  • Crujío: golpe para corregir una conducta. “¡Te voy a dar un crujío que te vas a enterar!”
  • Cualo: Cuál.
  • Cuasi: Casi
  • Cuarsiquier: Cualquier
  • Cucarse: Agusanarse las legumbres u otros alimentos
  • Cuñao: Tratamiento habitual entre colegas

D

  • Danone: Yogur (por extensión)
  • Dende: Desde
  • Der: Del, De él. Ej: "vengo der pueblo"
  • Desansiao: Decaído, falto de ánimo, entristecido
  • Desapartar: Apartar
  • Desbrebao: Sin gas. Ej: “Esta Fanta está desbrebá”
  • Descambiar: Cambiar un artículo en una tienda
  • Desenliar: Desliar
  • Desipela: Erisipela, Inflamación de la dermis, caracterizada por el color rojo
  • Deslechar: Quitar a los gusanos de seda los desperdicios
  • Desmayao: Muerto de hambre. Un don nadie
  • Desperfollar*: Deshojar la mazorca del maíz y otras plantas u objetos
  • Desroñar*: Quitar a los árboles las ramitas ruines, para que tomen más vigor las otras
  • Difensa: Defensa
  • Dimpués: Después
  • Dispierto: Despierto
  • Dista: Hasta
  • Doncel: Ajenjo. Planta medicinal que se emplea como tónico estomacal
  • Dondorondón: Personaje ridículo (insulto)

E

  • E: De, preposición
  • Educancia: Educación
  • Ejraciao / ejaciao: Desgraciado
  • Embarajar: Barajar
  • Embolicar*: Enredar, complicar una cosa
  • Embozar*: Obstruir un conducto
  • Emperifollá: Muy adornada, maquillado, arreglada
  • Emperrarse: Ser tozudo
  • Emputecío: Propenso a las prostitutas
  • Encanarse: Desgañitarse
  • Encandilar: Deslumbrar
  • Encangrenao: Encorajinado
  • Encarruchar: Dirigir, conducir, llevar por el camino deseado
  • Encasquetar: Cargarle a otro la carga, trabajo o cosa no apetecible
  • Encharcarse: Inundarse
  • Encomedio: en medio de
  • Endimás: Además
  • Endiñar: Golpear
  • Enflechado: Participio de enflechar, ir como una flecha
  • Enfollonáo: Borracho
  • Enfurruñao: Enfadado
  • Enjamás: Jamás
  • Enga: Venga
  • Enjugascarse: Enfrascarse los niños en el juego, sin poner atención en lo que se les enseña
  • Ennoviao: Enamorado
  • Enrabietarse: Montar en cólera
  • Enritao: Irritado
  • Enrobinao: Cubierto de herrumbre, oxidado
  • Enruna: Cieno, tierras o malezas que se depositan en el fondo de las acequias
  • Ensalá: Ensalada, lio, follón
  • Ensoñiscao: Adormecido, medio durmiendo
  • Entandar*: En una comunidad de regantes, distribuir las horas de riego
  • Entavía: Todavía
  • Entrapizarse: Cubrirse de polvo la ropa, de tal forma que no pueda limpiarse aunque se intente
  • Envacunar: Aplicar la vacuna
  • Enviciao: Viciado
  • Enza*: Inclinación, afición. Señuelo
  • Equilicuá: Así es, exacto
  • Esaborio: Sin gracia, soso
  • Escacharrarse: Romperse
  • Escalabrar: Descalabrar
  • Escaldufar*: Sacar caldo de la olla que tiene demasiado
  • Escarcuñar* / Escarcullar: Examinar, inquirir, averiguar
  • Escardar: Podar
  • Esclafar*: Quebrantar, estrellar
  • Esclafarse: Sentarse
  • Escorreor: Compuerta para detener o soltar las aguas de un canal o acequia. Canal de avenamiento
  • Escrebiór: Escritor
  • Escupinajo: Escupitajo
  • Escurecer: Oscurecer, hacerse de noche
  • Escurrir: Exprimir. Ej: "Escurir un limón"
  • Esfarón: Resbalón
  • Esfararse: Resbalarse
  • Esfaratar: Deshacer, descomponer
  • Esfarar: Resbalar
  • Esfisar: Ver, mirar
  • Esjarrón: Desgarrón
  • Eslomar: Agredir o pegar. Estoy eslomao: Estoy cansado
  • Esmallao: Hambriento, pobre
  • Esmuñir: Ordeñar las ramas de los árboles
  • Esnucar: Desnucar
  • Esnúo: Desnudo
  • Espantajo: Algo muy feo
  • Esperencia: Esperiencia
  • Espolsar: Limpiar el polvo
  • Espolsaor: Pequeño útil de limpieza para eliminar el polvo
  • Espantaburras: En Murcia, antes, Guardia Municipal
  • Esparteña: Calzado de esparto
  • Espatarragao: Muy abierto de piernas
  • Esplicaera: Explicación
  • Espolsar: Quitar el polvo
  • Estera: Alfombra de esparto
  • Estijeras: Tijeras
  • Estilla: Astilla
  • Estriar: Clasificar
  • Estrozar: Destrozar
  • Estufío: Demostración de disgusto, por medio de la cual se pretende alejar al importuno que molesta
  • Esturriar / Esturriear: Esturrear, esparcir, dispersar
  • Esturrie: Dispersión, esparcimiento

F

  • Falca*: Cuña
  • Falcar*: Asegurar con cuñas
  • Faltriquera: Pequeño monedero de tela con cintas para atar debajo del refajo
  • Falluto: Fallido
  • Farfulla: Trampa, artería.
  • Farfullero: Que hace trampas en el juego
  • Farruco: Chulo, matón.
  • Festear: Festejar
  • Fijo: De seguro, cierto
  • Fiso: Celo, cinta adhesiva de celulosa o plástico
  • Flamará: Llamarada
  • Flin: Insecticida
  • Flor: Órgano sexual femenino
  • Follá: Gracia, simpatía
  • Follao: Rápido
  • Follón: Lio. Pedo
  • Follonero: Persona que molesta, pesada
  • Fosca: Bochorno, calor sofocante
  • Fosco: Oscuro
  • Fregaza: Conjunto de platos, copas, pucheros, que han de fregarse
  • Fregao: Enredo
  • Friegar: Fregar
  • Fulero: Chapucero. Embustero
  • Fulibán: Fútbol
  • Fuste: Gracia, sentido
  • Furular / furrular: Funcionar, especialmente una máquina

G

  • Gachas: Comida. Harina cocida con agua y sal; o con agua, leche y miel
  • Gachasmigas*: Especie de migas hechas con harina en vez de pan desmenuzado
  • Galapatero: Un tipo de caracol
  • Galera: Tartana cubierta, coche con caballo
  • Galipote*: Alquitrán
  • Galillo: Garganta
  • Gallá / Gallao: Cayado, bastón
  • Gallete: Beber a chorro de un botijo, bota o porrón, sin tocar el pico los labios
  • Gallineta: Juego de la gallina ciega
  • Galúa: Variedad de mújol.
  • Gamburrino: Gambusino, animal imaginario
  • Garba*: Gavilla de mieses
  • Garbera*: Montón de garbas.
  • Garbillo*: Esparto largo y escogido
  • Garraspera: Carraspera, aspereza en la garganta
  • Garrofa: Algarroba
  • Garrofero*: Algarrobo
  • Gaviola: Gaviota
  • Gavina: Gaviota
  • Gelepa: Una pizca de algo
  • Giñar: Defecar
  • Girar: Dirigirse a
  • Glea: Tierra
  • Gorlita*: Nudo, torcedura que se hacen en las cuerdas e impiden que estas se estiren correctamente
  • Grabiel: Gabriel, nombre propio
  • Gramacia: Gramática
  • Grillao: Loco
  • Gritaera: Trifulca, jaleo
  • Guajerro: Tráquea
  • Guantá: Guantazo, golpe que se da con la mano abierta
  • Guiscar: picar para hacer enfadar, molestar
  • Guita: Cuerda de esparto
  • Guizque*: Aguijón de ciertos animales
  • Gusarapo Renacuajo

H

  • Habemos: Somos. Ej: "Habemos diez personas"
  • Habichuela: Alubia
  • Hartá: Hartazón
  • Helor: Frío
  • Hincha: Ojeriza
  • Hincia: Hacia
  • Hocete*: Hocino, herramienta para cortar leña
  • Hule: Mantel de plástico
  • Humar: Ahumar

I

  • Icir: Decir
  • Indición: Inyección
  • Inritar: Irritar
  • Intérvalo: Intervalo

J

  • Jalar: Comer
  • Jalufa: Hambre
  • Jaquetona: Persona grande, gorda
  • Jamanza: Paliza
  • Jarapa*: Tejido grueso hecho con tiras de tela de distintos colores y procedencias, para fines diversos
  • Jelepa: Dosis pequeña, poco
  • Jeta: Cara
  • Jetazo*: Tortazo
  • Jiñera: Miedo
  • Jipar: Ver algo que nos interesa, observar
  • Jracia: Gracia
  • Jubete: Juguete
  • Judío: Cruel. Ej: “No te metas con él. Qué judío eres”
  • Juegar: Jugar
  • Julay: Gay
  • Juma: Hoja del pino
  • Jumera: Borrachera
  • Juntamento: Ayuntamiento

L

  • Lambrija*: Persona muy delgada
  • Lamparón: Mancha
  • Largaria: Longitud, lo que mide de largo una cosa
  • Largavistas: Prismáticos
  • Lenjos: Lejos
  • Legón: Especie de Azadón
  • Lebrilla: Lebrillo pequeño
  • Leja: Balda, estante
  • Licera: Caña larga y gruesa, empleada en techos, cañizos y escobas
  • Ligero: Rápido. Ej: "Lleva cuidao y no vayas mu ligero"
  • Llampear: Relampaguear
  • Llampo: Relámpago
  • Llanda: Bandeja de hojalata para hacer comidas al horno
  • Llantera: Llanto inconsolable
  • Llengua: Lengua
  • Lletra: Letra
  • Llibro: Libro
  • Lloriscar: Llorisquear
  • Lomera: Fila de tejas que separa las dos vertientes del tejado
  • Lomismico: Igual
  • Lúbrica: Rúbrica

M

  • Madroñero*: Madroño
  • Maere: Madre
  • Malencia: Enfermedad
  • Mamellas: Tetas
  • Mandao: Envío, encargo, recado
  • Manifacero*: Revoltoso, entremetido
  • Manís: azulejo
  • Marimacho: Mujer que tiene un carácter o una forma de ser más propia del sexo masculino
  • Marinera: Ensaladilla rusa servida sobre una rosquilla coronada con una anchoa
  • Marrano*: Cerdo. Persona sucia y desaseada
  • Marranear*: Ensuciar
  • Marranera: Pocilga
  • Marujo: Hombre al que le gustan los líos, chismes, etc.
  • Matachín: Matarife
  • Matujo: Planta baja y rastrera sin utilidad
  • Melón de agua: Sandía
  • Melón de año: Melón
  • Melopea: Borrachera
  • Menchero: Encendedor, mechero
  • Mengajo*: Jirón o pedazo de la ropa que va arrastrando o colgando. Niño
  • Melecina / Medecina: Medicina
  • Melguizo*: Mellizo, gemelo
  • Melogotón: Melocotón
  • Meque: Puñetazo
  • Merancho: Cuace mayor de avenamiento
  • Merla: Mirlo común
  • Mesmicamente: Mismamente
  • Mesmo: Mismo
  • Mester: Menester
  • Miaja: Poco, escaso. Migaja
  • Michirones: Guiso a base de habas secas
  • Minchar: Comer
  • Mindango*: Despreocupado, camandulero, socarrón, gandul
  • Mindanguear*: Gandulear
  • Minina: Pene de los niños. De pequeño tamaño
  • Minso: Apacible, suave, manso
  • Misino: Gato
  • Misto: Cerilla
  • Mistol: Lavavajillas (por extensión)
  • Mojar: Sopar
  • Mojete*: Salsa de cualquier guisado
  • Moleja*: Molleja
  • Molla: Miga, parte interior del pan
  • Molondra*: Cabeza grande
  • Moquero: Pañuelo de bolsillo para sonarse
  • Mona: Bollo dulce para desayunar
  • Moniato: Boniato
  • Moñiga: Boñiga
  • Moro: Sin bautizar
  • Morciguillo: Murciélago
  • Mote: Apodo, nombre
  • Mu: Muy
  • Mujereta: Hombre afeminado
  • Muncho: Mucho
  • Murrio: Triste, mustio
  • Múrsica: Música

N

  • Nispolero*: Níspero
  • Nano: Enano
  • Nene / Nenico: Niño
  • Nengún: Ningún
  • Nenguno: Ninguno
  • Noviaje: Noviazgo
  • Nublos: Nubes
  • Nuevecico: Nuevo, para estrenar
  • Nulo: Nublado
  • Núo: Nudo
  • Nus: Nos
  • Nusotros: Nosotros

Ñ

  • Ñora: Pimiento de bola. Noria, máquina para elevar agua

O

  • Obispa: Avispa
  • Ojosol: Insolación
  • Oliva*: Aceituna
  • Olivera*: Olivo
  • Oliscón: Fisgón
  • Olisquear: Fisgonear
  • Oraje: Tiempo, clima, temperatura
  • Ostión: Golpe, trompazo, piñazo...

P

  • Pacencia: Paciencia
  • Paece / Paice: Parece
  • Paecer: Parecer
  • Paere: Padre
  • Paine: Peine
  • Pajuato: Pazguato
  • Pajuz: Paja medio podrir y desechada de los pesebres, paja muy menuda destinada para el estiércol
  • Palante*: Hacia delante
  • Palera*: Nopal, chumbera
  • Palluelas: Varicela
  • Palometa: Mariposa
  • Pamplina: Manifestación poco sincera que pretende halagar a alguien o congraciarse con él
  • Panizo*: Maíz
  • Panocha*: Mazorca de maíz
  • Panocho*: Perteneciente o relativo a la huerta de Murcia
  • Pansío: Pasado, mustio
  • Panzá: Panzada, hartazón de comer o de trabajar
  • Paparajote: Postre de masa frita sobre hoja de limonero. Patatús, infarto
  • Parabla: Palabra
  • Parablero: Diccionario
  • Paralís: Parálisis
  • Parar*: Poner algo o a alguien de pie o en posición vertical
  • Parella: Rodilla / Paño para limpiar
  • Pareta: Muro que resguarda
  • Parmera: Palmera
  • Partior: Partidor de una acequia, lugar donde el acequiero reparte el agua
  • Parvá: Gran cantidad o muchedumbre
  • Pava: Coliflor
  • Pavor: Calor húmedo que despide cualquier cosa
  • Payo: Pícaro, taimado, astuto
  • Pegamín: Pegamento
  • Pelotas: Albóndigas
  • Pelufa: Pelusa de la ropa
  • Pepino: Chichón
  • Pera: Bombilla
  • Perdices: Cogollos de lechuga aliñados
  • Perero: Peral
  • Pereta*: Clase de pera pequeña y temprana.
  • Peretero*: Árbol que produce peretas.
  • Perfa: Pedo
  • Perfolla*: Hoja que cubre el fruto del maíz, especialmente cuando está seca.
  • Perifollo: Adorno
  • Perigallo: Escalera de pie
  • Peripuesto: bien arreglado, vestido
  • Périto: Perito
  • Pero: Manzana
  • Perol: Cabeza
  • Perola: Olla para cocinar
  • Perputa: Abubilla
  • Perranía: Pedanía
  • Perras: Dinero
  • Pesambre: Pesadumbre, disgusto
  • Pescatero: Pescadero
  • Pésol*: Guisante
  • Piazo: Trozo, parte
  • Picaza*: Azada o legón pequeño que sirve para cavar la tierra
  • Picoleta*: Piqueta de albañil.
  • Picoso: Picante, que pica
  • Pijá: Mucho, extenso, largo
  • Pijo*: Muletilla sin sentido obsceno
  • Pimentonar: Pimental
  • Piojera: Escasez, plaga
  • Pitera*: Pita, planta amarilidácea
  • Pitorro: Pene
  • Platera: Escurreplatos
  • Platicar*: Conversar, hablar
  • Poblema: Problema
  • Pofesional: Profesional
  • Pograma: Programa
  • Poique: Porque
  • Polsaguera: Polvareda
  • Pollizo: Vástago o tallo nuevo de las plantas
  • Porcel*: Chichón, porcino
  • Porchá: Porche, porchada
  • Porculero: Follonero
  • Pos: Pues
  • Postizas*: Catañuelas
  • Potra: Suerte, buena suerte
  • Pozal: Cubo
  • Predonar: Perdonar
  • Prejudicar: Perjudicar
  • Presidiór: Presidente
  • Probe: Pobre
  • Puncha: Pincha, espina
  • Punchoso: Espinoso, punzante

Q

  • Quebrao: Herniado. Ej: "El pobretico esta quebrao"
  • Quemao: Quemadura
  • Quitao: Excepto. Ej: "Quitao eso lo demás os lo podeis llevar"

R

  • Raiguero: Ladera del monte
  • Raijo*: Brote
  • Rabiculao: Hacer algo con prontitud y ligereza
  • Rebunche: Rechazo
  • Recalcar: Machacar una cosa una y otra vez. También cuando se golpea una articulación y se queda dolorida
  • Recincho*: Ceñidor de esparto
  • Recochineo: Regodeo
  • Recogerse: Volver a casa después de haber salido de paseo
  • Recio: Grande
  • Refajo: Falda larga de paño, bordada o no
  • Refunfuñao: Enfadado
  • Regalicia: Regaliz
  • Regle: Listón que usan los albañiles para levantar paredes a plomo
  • Regoldar: Eruptar
  • Regüeldo: Eructo
  • Reguera*: Canal de tierra en un bancal para riego a manta
  • Reluzángano: Luciérnaga
  • Rempujar / Arrempujar: Empujar
  • Repelar: Rebañar
  • Repitajo: Trozo insignificante de una cosa
  • Repizcar: Pellizcar
  • Repizco: Pellizco
  • Replaceta: Plazuela
  • Retratar: Fotografiar
  • Retratista: Fotógrafo
  • Retrato: Fotografía
  • Retruque: Rebote
  • Revenío: Rancio, alimento estropeado
  • Rigión: Región
  • Rilera: Fila
  • Rinrán*: Especie de pisto compuesto de pimientos, tomates, patatas y bacalao o atún
  • Roal: Rincón, porción de terreno. Trozo. mancha redonda
  • Robín*: Orín, óxido
  • Rodá: Rodera, huella de una rueda
  • Rujiar*: Rociar, regar
  • Rular: Rodar
  • Rumbar*: Gruñir, dicho especialmente de un perro
  • Rumbo: Gruñido de perro
  • Rustir*: Roznar, comer con ruido

S

  • Sais: Seis
  • Saque: Capacidad de una persona para ingerir grandes cantidades de alimento
  • Salsear*: Entrometerse en los asuntos de otros
  • Salsero*: Entrometido
  • Sanagustín/Salagustín: Saltamontes
  • Sape: Voz para espantar a los gatos
  • Sarpichío: Erupción leve y pasajera en la piel
  • Sarria*: Espuerta Grande
  • Sentir: Oír. Ej: "No le sentí tocar el timbre"
  • Sera: Recipiente grande de pleita
  • Serón: Sobre albarda de pleita para cargar tierra o piedra
  • Ses*: Extremo final del intestino
  • Seta: Además de hongo, órgano sexual femenino.
  • Setón: Tranquilo, calmoso
  • Sigún: Según
  • Sirre: Estiércol de cabra y oveja
  • Sisca*: Carrizo, planta gramínea
  • Solaje: Poso de un líquido
  • Solanera: Sol radiante, día de sol fuerte
  • Somanta: Gran cantidad. ejemplo: “somanta de palos”
  • Sopar: Curiosear
  • Sopero: Curioso, chismoso
  • Sumidor: Sumidero
  • Sus: Os. Ej: "¿sus quereis callar?"

T

  • Tabla: División de los bancales
  • Tablacho: Tabla de madera con agarradera para dividir aguas en las acequias
  • Tahúlla*: Medida agraria usada para las tierras de regadío, equivalente a 1118 m2
  • Tajá: Corte
  • Tápena*: Alcaparra
  • Tapenera: Mata de la alcaparra
  • Tartaja: Tartamudo
  • Tati: Estate. Ej: "Tati quieto nenico"
  • Tempranear: Dicho de un fruto; Madurar pronto
  • Tericia: Sensación desagradable que da cuando por ejemplo una tiza hace ruido en la pizarra. Dentera
  • Terraje: Tierra
  • Terratremo: Terremoto
  • Tinajero*: Sitio donde se tienen las tinajas, cántaros, jarras y demás vasijas para el servicio del agua potable
  • Tío: Tratamiento de respeto a los mayores, en ámbito rural
  • Tirar: Ir hacia, Dirigirse. Ej: "Tira p'anca tu tía"


  • Tirria*: Manía, odio u ojeriza hacia algo o alguien
  • Toico: Todito, diminutivo de todo
  • Toballa: Toalla
  • Torrar: Tostar, asar
  • Tosera: Tos violenta
  • Tostón: Cancán, pesadez, aburrimiento
  • Tostones: Palomitas de maíz
  • Trebajar: Trabajar
  • Trajilla: Apero para arrastrar tierra
  • Trajín: Jaleo, lío, follón
  • Trajinar: Obrar, trabajar, atarearse
  • Tramuso: Altramuz
  • Traviscorneao: Se dice de cuando dos o más piezas no están bien encajadas. Ej: "Se me ha traviscorneao el hombro"
  • Trebajo: Trabajo
  • Trempano: Temprano
  • Tresmalle: arte de pesca
  • Trola: Mentira
  • Trolero: Mentiroso
  • Tronaera: Muchos truenos, tormenta
  • Truje: Traje, porté
  • Tusturrío: Muy pasado de frito
  • Tutuvía: Totovía, cogujada

U

  • Ubio*: Yugo para arar
  • Uro: Euro
  • Uséase: O sea

V

  • Vale: Breve descanso. Ej. "vamos a echar un vale y después seguimos"
  • Varraco: Verraco, cerdo semental
  • Ventano: Contraventana
  • Vidriola: Hucha
  • Vira*: Franja con que las mujeres adornan los vestidos
  • Visco*: Liga, pegamento para cazar pájaros
  • Viso: Combinación, prenda interior femenina
  • Vusotros: Vosotros

Y

  • Yesaire: Yesero, persona que hace guarnecidos de yeso

Z

  • Zafa*: Jofaina, palangana
  • Zagal*: Muchacho, joven
  • Zamarrazo: Golpe fuerte
  • Zamarro: Golfo
  • Zarangollo*: Fritada de calabacín, cebolla y huevo, a los que puede añadirse otros ingredientes
  • Zarzo: Estante o balda de buen tamaño, hecho de cañas atadas
  • Zenia: Aceña, molino harinero de agua situado en el cauce de un río
  • Zikitrake: Juguete relleno de pólvora que al caer suelo producía una pequeña explosión
  • Zumbir: Azuzar, incitar a algún animal para que ataque
  • Zuro*: Corcho de árbol
  • Zurraera: Paliza. "Cómo te pille robando otra vez, te voy a dar una buena zurraera"
  • Zurrío: Sonido, ruido
  • Zurrir: Sonar
  • Zurrusco*: Viento frío muy penetrante
Las palabras marcadas con un asterisco (*) indican que están incluidas en el Diccionario de la Real Academia Española.