Mostrando las entradas para la consulta erguelh ordenadas por fecha. Ordenar por relevancia Mostrar todas las entradas
Mostrando las entradas para la consulta erguelh ordenadas por fecha. Ordenar por relevancia Mostrar todas las entradas

jueves, 29 de octubre de 2026

Marti de Mons. Us ricx verdiers de mot grant exselensa,

Marti de Mons.

Am haquest sirventes figurat Marti de Mons, marchant de Malcosinat de Tholosa, gasanyhec l'englentina, M. CCCC. XXXVI. (1436)

picaesquenes, englentina, aiglentina, rosa canina, gabarrera, gavarrera


Us ricx verdiers de mot grant exselensa,
ple de frutiers, am fruts de gran savor,
ausit ay dir qu'es faytz per un pastor,
am una font, on vertatz pren naysensa
e quantitat que met gran diligensa
per avansar aquels motz nobles frutz
fort odorans et plens de grans vertutz,
que deguns homs may no y pot donar tala.
Per verdier prenc lo sant cosselh de Bala,
he pels frutiers cardenals he prelatz;
per lo pastor, que ls ha totz ajustatz,
lo payre sant qu'es montat per l'escala
de la vertat, que ja mays no ce tala,
quez an volgut declarar l'eretier 
Charles sete, coma filh vertadier (Charles VII)
del rey frances, am sentensa donada.
Duy cardenal santamen l'an portada 
al noble duc Arras, hon s'es tengutz
le bos cosselhs, hon foc reconogutz
per dreyt senhor ez am patz cofermada.
La paubra gent, qu'era trop desolada,
al jorn d'ey ha le cors mot fort joyos:
ensemps veyretz Frances he Vergonyhos; (Borgonhon)
don prec a Dieus que no ls do ja mays guerra.
Aras es temptz que le rey d'Anglaterra
layse lo crit qu'a portat falsament,
que nostres reys Charles mot exselent
Dieus ha monstrat com senyhors de la terra;
si no s'en van, tugh perdran la desferra,
cum fe le reys am sos frayres e ducs,
d'autres gran re, que vezem dezastrux
per guireiar contra l reyne de Fransa.
L'erguelhs d'Angles es tornatz en maysansa 
per nostras gens, que tost l'an abaysat.
Miracle gran Dieus nos ha demonstrat,
am franc voler nos vol desamparansa.
Dorenavant no cal plus dart ny lansa,
depus que Dieus s'es mes de nostra part;
qu'a tout l'erguelh al verenos leupart
que ta lonc temptz nos ha donat dampnatge.
Confort d'amors, fons he cap de paratge,
vostre car filh faytz que prim ho de tart
nos velha dar totz ensemps bona part 
de paradis, le sobrier heretatge.

Malcosinat, Malcousinat, Toulouse, Tolosa, Toloza

miércoles, 28 de octubre de 2026

Huc del Valat, 1372, violetta, Per l'amistat, on fort mon cor se fiza,

Huc del Valat.

Huc del Valat, 1372, violetta, Per l'amistat, on fort mon cor se fiza,


Las joyas del gay saber, p. 16-19; cf. p. 247. - Grdr. 50, p. 79.

Am aquesta canso e dansa mesclada Huc del Valat, mestre en medecina de Monpeslier, gasanhec la violetta, l'an M. CCC. LXXII. (1372)

Per l'amistat, on fort mon cor se fiza,
de vos, gentils, cuy pretz e laus enansa,
dompna, si us play, vuelh chanso far e dansa,
no per us rims, mas per novela siza
gent deviza:
quar la dousors que l novel temps amena,
s'es tan prehon dins lo mieu cor enclausa,
que d'estar gays no pot jorn aver pausa,
e per causa,
pus que l'ausel en may am la serena.
De tal gaug es m'arma plena
que no m cessi d'alegrar, 
etz on pus me vuelh fondar
en chantar,
mays ay d'amors joy sens pena.
Doncs pel desduyt que m'es datz per estrena,
ceray jhoyos, hondran vos, dona cara,
ses cossentir res per que m torn amara
l'amors de vos, qu'e mon cor jhoy semena
e remena;
quar, pauxs enfant, no sabentz l'aventura
ni l'astre be qu'el mon aver devia,
done mon cor a vostra senhoria,
lo tercz dia
que parlantz fuy segon cors de natura.
Per so doncs, am bona cura,
chan so del vostre cors gay,
quar ayshi, dona, viuray,
si a vos play,
rixs, que jhoy m'en assegura;
e si l'amors se reffrena
de vos, pel mieu cors nafrar … (lacune de deux vers.)
d'amar vos hon pretz germena.
Hanc, pueys que us vy, non agui jorn endura
de gaug entier ni de tot ben sofracha,
ni d'amar vos no mi fec res empacha,
quar fis espers m'en donec am figura
regla pura,
que vos etz mars de jauzimen hornada,
e creys valors e fontz don pretz s'asagua,
per que m'adutz volers dreytz qu'ieu retragua,
que m'apagua
l'onor e l laus de que vos etz dotada.
Sus totas etz coronada,
gentils flors d'umilitat,
amb excellent castetat,
que us ha dat
lo pretz que us a 'nluminada; 
car vos etz de gaug la vena;
don cascus deu vos lausar,
creyser e multiplicar
e pensar
quom dreg d'amor determena.
De motz bos haips e de ricx etz ornada
e de bos faitz complidament garnida,
honrad' etz d'ans e de vielh sen complida,
senes erguelh e de vertat parada
e fonsada,
etz etz ses frau, avinens e jhoyoza,
neta de cors e d'arma fort devota,
humils d'esguart e d'estat sens riota,
no punt lota,
pros en be far etz en totz ditz aondosa.
La vostr' amor grasciosa
m'empenh lo cor a servir
etz a lausar e bendir
e grasir
vos, flor ses par, amorosa;
e quar etz de bos fruytz mena,
pel vostre pretz eyshausar
e jhoy dar,
com nadan fay la balena.

Pons de Prinhac. Las joyas del gay saber. Dins un bel prat, compassat per mesura,

Pons de Prinhac.

Pons de Prinhac. Las joyas del gay saber. Dins un bel prat, compassat per mesura,

Las joyas del gay saber, p. 10-12; cf. p. 247. - Grdr. § 50, p. 78.

Per aquest vers M. Pons de Prinhac, ex-capitol de Tholosa, guassanhec la violetta de l'aur, l'an M. CCC. XLV. (1345)

Dins un bel prat, compassat per mesura,
una flors nays, qu'ieu say, en pauc de femps;
e can ve lay que regna lo gay temps,
en son jhoven, pren guayha noyridura;
etz enapres, quar es frevols e tenra,
lo vent tot jorn en ventan la decay,
e pueyhs le freytz, que la fa tornar lay
al femps poyrir, del cal davan s'engendra.
Per le bel prat, on la flors pren naysensa,
es entendutz lo mons fals, que ns enpenh
a far baratz; quar malvestatz nos fenh
so que non es, e ns tolh la conoysensa,
tant que no vei que milhorem de vida
ni sol pensar no volem don nasquem:
e per so crey tot le mal que sufrem
nos dona Dieus; quar malvestat nos guida. 
Comparar vuelh a la flor per semblansa
nos, qu'en est mon prendem lo naysemen,
que de prumier avem gay noyrimen,
tro l'enemixs en peccatz nos avansa;
per que Dieus fay de paradis la vista,
com la flors pot, segon que m par atz uelh:
per que n'es pexs qui leva gran erguelh,
el qual, si mor, layshara l'arma trista.
Pel femps don nayhs la flors qu'e nos fay brusca,
es entendutz le lims del qual nasquec
Adamxs, que pueys los payres engendrec,
dels quals prendem nostra captiva rusca;
e pueys sercam mant pueg e manta comba
per nostres hops, don sufrem gran trebalh;
e, can morem, tot l'aver nos defalh,
tant que nos met totz nutz dedins la tomba.
Le cruzel vent qu'entorn de la flor venta,
dic yeu de sert quez es cobeytatz grans,
que ns fay bayshar lo cap en far engans,
don cug per so c'avol gen nos turmenta.
E le grans freytz que pueyhs la flor ne porta,
dic qu'es la mortz, veus la qual fals companh,
que ns fay tornar, al sieu melhor guazanh,
en terra vil, quan nostra carn es morta.
Mos ferms governs, bos espers me conorta
de venir lay on lunh bes no defranh:
per que us sopley, no m tengats per estranh,
can me veyretz pres la divinal porta.

Elucidari de las proprietatz de totas res naturals; palaytz de savieza, Guasto, compte de Foysh

Elucidari de las proprietatz de totas res naturals.

Elucidari de las proprietatz de totas res naturals. palaytz de savieza;



I. Début du poème dédicatoire, Denkmäler der provenzalischen Litteratur p. 57-59. 
II. fol. 72 d, 75 d et 164. Cf. Appel, Zeitschrift fur rom. Philologie XIII (1889), p. 225 ss. - Grdr. § 57, p. 91. St. p. 69.

I. 

Comensa le palaytz de savieza fayt a istancia del noble princep Guasto, compte de Foysh. (Gaston, Foix)

X. Que ve le comte dins le palaytz.

Dins un palaytz mi sezen l'autre dia
bel donzel vi garnit de gran cundia,
libre legent, entendre no l podia:
per fort dezir de saber tot ardia.
Gen m'avize de sa phizonomia:
semlec ordit per la philozophia;
mantel portec gent foldrat d'azautia,
d'armas senhal, sembel de valentia.
De cor humil l'englozec son vizagge,
e m dissh: "L'estil del libre m'es salvagge,
escur, subtil; yeu requier declaragge.
Sera m util, expres en mon lenguagge."
Quan yeu auzi sa corteza requesta,
estranh mi fo, novel mot e de festa.
A mon avis jorn semlec de tempesta,
tot eviro m'anet rodan la testa.
Ma dona vic le donzel a la porta,
hurtan, cridan, et non ges ab votz morta,
ses trig, me dissh que baysses la conporta:
"Intre dedins, quar nostras armas porta."

Savieza depinh las proprietatz del comte.

"Ceptre d'honor, corona de nobleza,
castel segur, columpna de fermeza,
font de dossor et fluvi de franqueza,
cintel d'amor et anel de proeza.
De drech capdel, flor de cavalaria,
amic fizel, miralh de cortezia,
saphir de pretz, cedre de galhardia,
liri glars netz, tenor de melodia.
Thesaur s'acuelh de valor et s'atura
en son capduelh, aysso l ve per natura.
El vens erguelh, ab humils ha junctura,
per que l recuelh dedins nostra clausura."

Que ve le comte dins le palaytz.

El dins que fo remirec le caragge
de la dona, que parec de paragge.
Emperial semlec son senhoragge,
libre portec et ceptre d'avantagge.
Linx no fo par a lies en gardadura,
ni le solelh, mas semlec nuech escura.
Talh cert no hac ni dex en sa statura;
al sieu voler mermec, crec sa mezura.
A vetz son cap les cels passec d'auteza,
mi no sobrec ad horas de grandeza.
Sa rauba fo partida, be larc teza,
balagtz robis no si fan de beleza.
Mot fo subtil et prima la textura,
uzar no s pot ni rumpre sa costura.
D'estox, retalhs, de scindens' es segura,
per colp de dart, de flecha no peiura.
El sieu miralh vi totas creaturas,
dels elemens lors virtutz et mixturas,
herbas, peyras, metalhs, ni quals naturas
han cels, mars, mons et totas lors mezuras.
Ela mi dissh, auzi de mas aurelhas:
“Guasto de Foyssh, mostrar t'e, per que vuelhas:
no 's tan plazent ambra ni l frug d'abelhas;
lunh temps no vist tan grandas maravelhas."


II.
De las cauzas pertenens ad humanal conservacio.

Resta apres le tractat de las cauzas intrans en humanal compozicio, que digam de las cauzas pertenens adz humanal conservacio. Entre aquestas 
prumier direm de la vianda, quar de l'ayre tractarem en son loc. 
De vianda o aliment. Costanti. Vianda o aliment es substantia convertibla, al corrs donant noyriment, creysshement et sostenement,
ses conversio del qual aliment le corrs per accio de calor soptament si degastaria et a corrupcio vendria, quar aquo que tot jorn si degasta, restauracio no pendria. Mas prumier que aytal converssio si fassa, cove que la vianda sia preparada, apres que sia maschada, apres que el loc de digestio sia alogada; apres cove que sia digerida, et la partida pura de la no pura separada, apres que sia distribuida et ves (enves) quascu membre trameza et destinada, apres que per accio de natura en semlansa dels membres sia transmudada, quar autrament en lor substancia no poyria estre encorporada. Et apres tot aysso si fa sa conversio et sa incorporacio talment que aquo que en la vianda es caut et humit si convertissh en natura de sanc et de carn, aquo que es freg et sec, en natura de nervis et d'osses, et semlantement de (de) las autras 
partidas. Et encorporada la vianda en corrs joves li dona creyssho et noyriment; encorporada en corrs vielh li dona en calor natural, temprament, noyriment, duracio et restaurament, que mantas codicios (condicios) so de vianda. Et sapjas que viandas que en se han natural calor et humiditat, si convertissho de leu en sanc, quar ab el han semlansa et conformitat; mas viandas que no han ab el semlansa si convertissho ab dificultat, et algunas engendro trop sanc, autras pauc, las quals may dono greuch que noyriment. Et sapjas que aquela vianda que es de sanc subtil generativa, es may a natura convenient que autra, 
exceptat que may es convenient ad aquels qui vivo en exercici et tribalh 
vianda de gros sanc generativa. Et aten que vianda engendrant trop sanc ret pauca superfluitat, et engendrant pauc sanc tropa. 
Costanti. Et generalment segon las diversitatz de las viandas so varias las complexios dels membres, lors qualitatz et dispozicios.
Galias. Per que deves saber que megge que vol be reglar vita et sanetat corporal deu atendre la substancia de la vianda, sa qualitat, sa quantitat et si es al qui la pren proporcionada, e l temps el qual es ministrada.

De covit o del dinnar.

Vianda et beuragge a covit o a dinnar so ordenatz talment que prumier  
las viandas so preparadas, apres las personas covidadas, apeladas, les setis els redresso, taulas, toalhas meto, prumier els so lavatz, apres assetjatz.
Les hostes e l senhor so el loc principal, las donas enapres han loc especial.
Los filhs totz et las filhas han loc en lor partida, 
les sieus messagges ponch le senhor no oblida.
Cotels et saliners pauzo prumierament,
pa, tassas o enaps porto segundament. 
Apres meysshes diverses, grans et be copiozes,
porto les servidors aptes et graciozes.
Laun covida l'autre et parlo bel essems; (la un convide al atre)
per donar alegrier sono les instrumens.
Et vis et autres meysshes soven so variatz, 
especias et fruches a la fi ministratz.
Apres, quan es del tot le dinnat afinat, (lo diná)
l'ayga es tantost presta et quascu es lavat.
Gracias fan a l'hoste, mas a Dieu tot prumier, (a Deu primé)
et pueyss els porto beure al prumier et darrier. (radé)
Et quant han totz begut assatz et per talent,
retorna s'en al propri quascu alegrament.

De la cena o sopar. Yzidori. (Isidoro)

Jaime II de Aragón, el Justo, reg. 55, fol 63, 10 diciembre 1305, cena

Cena es talment dita, quar cenon, don ve aquest nom, vol dire comu. 
Et antiquament fo costuma de cenar o sopar en loc patent et comunal per exquivar deshonestat. 
Papias. Mas quant als temps prezent podem dire que cena pren son nom de cenos, que vol dire umbra, cum quascu per granda avareza fassa en loc rescost et umbros sa cena, [** o es dita cena de cenos, que vol dire ca, car trops homes fan lor cena a guiza de ca] cum tota lor vianda vuelho devorar ses far adz autre partida. 
(** les mots entre crochets se trouvent à la marge, écrits d'une autre main.)
Las condicios conveniens al dinnar so conveniens a cena. Empero aquela cena es mot noblament ordenada, quan si fa en temps convenient, no trop tost ni trop tart, en loc suficient, segur, delicios et be espacios,
quan le senhor joyos dona liberalment,
quar a totz bela cara de l'hoste es plazent;
quan so ls meysshes diverses et apte ministratz,
per que de laun manje hom si l'autre no l platz;
quan les vis so plazens, aptes les servidos,
et quascu covidat a l'autre gracios,
quan so auzitz diverses muzicals instrumens,
torchas so alumnadas claras et resplandens,
viandas ministradas, leugieras, delicadas,
d'espazi prezentadas, et non ges trop cochadas; (no gens rápida)
quar vianda cochoza de ser es mot dampnoza (minjá rápit; fast food)
et non es be gauioza, quan d'escot es penoza; 
quan colchas delicadas apres so adaptadas:
aytals so aproadas cenas per totz lauzadas,
cum crida la scriptura declarant en figura
del rey Gran-Assueri qui optenc tot l'emperi.

D'Alamanha. Yzidori.

Alamanha es nobla a (e) glorioza regio en Europa, que pren aytal nom del fluvi dit Alaman, pres del qual aquel poble fe prumier rezidentia. Autrament es dita Germania, quar es en gens germinoza et mot populoza. Deves orient ha le fluvi dit Danubi; deves miech jorn le fluvi Reni; deves occident et septentrio la mar maior. Et es una Germania nauta que dura entro ls mons Ripheis et entro la mar mediterranea;
l'autra es de ssa le fluvi Reni. Cascuna es mota rica a glorioza et en gens d'armas fortz numeroza. Grandas so de statura, ardidas per natura, so grans cassadors et trebalhadors; de cara graciozes, alegres et gauiozes,
han saurs pels en color, so liberal de cor. Mas les Saxos entre els en totas aquestas cauzas han maior excellencia, qui so ditz Saxos, quar ayshi 
cum saxum, qui es peyra, contra lors enemics so durs et fortz batalhan, per mar et per terra. Mas sobre totz autres pobles valo en mar. Autras proensas ha en cascuna Germania mot excellens, cum es Austria et Bavaria, pres del Danubi, Suevia et Alzacia pres del Rene, et tropas autras. Dels Saxos Germas les Angles descendero, le linagge dels quals en Bretanha la maior persevera, et ressemlo de longura et costumas segon que ditz Beda.

martes, 27 de octubre de 2026

Amanieu de Sescas, essenhamen de la donzela.

Amanieu de Sescas, essenhamen de la donzela.

Amanieu de Sescas, essenhamen de la donzela.



Ms. de Paris, fr. 22543. - Milà y Fontanals, De los trovadores en España, Barcelona 1889, p. 443-446 (Font). - Grdr. 33, p. 51 s. St. p. 52.

De vostr' esgardamen
vos man, cant al mostier (monasteri)
seretz per lo mestier (siréu, estaréu per lo menesté)
e per la mess' auzir, (y pera escoltá la missa)
que ls huelhs sapchatz tenir (que'ls ulls sapigáu retindre)
de folamen gardar,
mas jos o vas l'autar,
si gandir y podetz.
E lay no bastiretz
parlamen ni cosselh,
qu'ieu pel vostre sen velh
en bona chaptenensa,
e c'am faitz de plazensa
siatz per tot grazida.
Enpero s'az ichida
vol deguna solatz,
lau c'ab sela n'aiatz
et ab sels que l voldran
e no sobreguaban,
que torne ad enuey,
ab nueiza ni ab bruey. (ni en nosa ni en brugit, soroll)
Car donzela cridiva
non es fort agradiva
ni l'esta d'avinen;
e li pus conoissen
dizon que no n es bel.
Sobrecot ni gonel,
que us sia conogut,
no portetz descozut (no portéu descusit)
ni lunh autre vestir.
E si voletz bastir
solatz de jocx partitz,
no ls fassatz descauzitz,
mas plazens e cortes.
Can vendras, bela res, (cuan vindrás, bella cosa)
sobre taul' al manjar,
lau que us fassatz portar
aigua fresca denan.
Lo vi atrempatz tan
que jes no us fassa mal;
car dona res no val
ni donzel' atressi,
ans es mestiers ontos, 
e l focs luxurios
nais d'aquel, et assatz
d'autres mestiers malvatz
qu'ieu non dic ni diria.
Sobre manjar, amia,
jes vostre companho
ni ls autres deviro
non anetz covidan, (no ne anigáu convidán)
car non par benestan
c'om covit home sa;
mar sel que denan n'a,
be vuelh manjuc, si l platz;
pero, s'il n'a pertratz
denan, faitz azauteza,
e l covitz er pegueza.
E tenc per vostr' onor,
sie us falho servidor,
que vos talhetz premieira (que vos talléu primera, primé, antes, abans)
que vostra companhieira:
pero si companhs es,
fort sera mal apres,
si no ser vos e si; (si no servix a vos y an ell : si mateix)
jes a dreg no l noiri
sos maestre veramen.
Mal noyrir mal apren, (mal nutrí, nutrit, enseñat, mal adeprén)
et es leu conogut. (y es fássilmen conegut)
E can veiretz vengut
temps de taulas levar
e de las mas lavar (y de les mans llavá, rentá)
ni veiretz rezensada (voréu)
vostra don' e lavada,
refrescatz vostras mas,
que l lavar es fort sas
apres manjar e netz. (después de minjá y llimpio)
Et aiatz totas vetz
al lavar companhia,
si podetz, que no sia
mal jutjat per negu,
ni per vayr ni per bru.
E cant iretz sezer,
vuelh vos aperceber (vull vos apersibí)
que us en anetz pus bas,
si podetz a nulh cas,
de vostra don' aitan
que ab lieys d'un garan
no siatz, vostre vol.
E s'aizina us o tol,
aia'n doas o dos
entre de lieys e vos,
si podetz ab bel genh.
Bela, may vos ensenh,
si en aquela sazo
negus homs vos somo
e us enquier de domney,
jes per la vostra ley
no vos siatz estranha
ni de brava companha.
Defendetz vos estiers
ab bels ditz plazentiers.
E si fort vos enueia
son solatz e us fa nueia, (tos fa nosa)
demandatz li novelas:
"Cals donas son pus belas,
o Gascas o Englezas,
ni cals son pus cortezas,
pus liais ni pus bonas?"
E s'il vos ditz: "Guasconas,"
respondetz ses temor:
"Senher, sal vostr' onor,
las donas d'Englaterra
son gensor d'autra terra."
E s'il vos ditz: “Engleza”,
respondetz: "Si no us peza,
senher, genser es Guasca."
E metre l'etz en basca:
si apelatz ab vos
dels autres companhos
que us jutgen dreg o tort
de vostre desacort.
E negus que us enquieira
no us truep mala parlieira,
neys s'era enemicx
de totz vostres amicx.
Car si com es grazitz
hom, cant es afortitz
contra sos mals guerriers,
er grazitz a sobriers
vostre pretz ab bo laus,
s'es cortes' e suaus
et humil e plazens
a totas bonas gens,
c'om no us conosc' erguelh,
donzela, qu'ieu no vuelh
siatz de brau respos.
D'autras defensios
podetz far avinens,
sie us play, may de cinc cens,
ses dir dechauzimen
e ses far falhimen.

domingo, 25 de octubre de 2026

Arnaut de Carcasses, novas del papagai. Dins un verdier de mur serat

Arnaut de Carcasses, nouvelle. novas del papagai.

 
Arnaut de Carcasses, 11330 Laroque-de-Fa, France

 

 
 
Dins un verdier de mur serat
a l'ombra d'un laurier folhat
auzi contendr' un papagay
de tal razo com ye us dirai.
Denant una don' es vengutz
et aporta l de lonh salutz
e a l dig: “Dona, Dieus vos sal,
messatje soy, no us sapcha mal
si vos dic per que soy aissi
vengutz a vos en est jardi.
Lo mielher cavayer c'anc fos,
e l pus azautz e l pus joyos,
Antiphanor, lo filhs del rey,
que basti per vos lo torney,
vos tramet salutz cen mil vetz
e prega us per mi que l'ametz,
car senes vos no pot guerir
del mal d'amors que l fay languir,
e nuilhs metges no ilh pot valer
mas vos que l'avetz en poder.
Vos lo podetz guerir, si us platz;
sol que per mi li trametatz
joya que l port per vostr' amor,
l'auretz estort de sa dolor.
Encara us dic mays per ma fe
per que l devetz aver merce:
car, si us play, morir vol per vos
mays que d'autra viure joyos."
Ab tan la dona li respon
et a li dig: "Amic, e don
sai es vengutz e que sercatz?
Trop me paretz enrazonatz;
car anc auzetz dir que dones
joya ni que la prezentes
a degun home crestia,
trop vos es debatutz en va.
Mas car vos vey tan prezentier,
podetz a mi, en sest verdier,
parlar o dir so que volres,
que no y seretz forsatz ni pres.
E peza m per amor de vos,
car es tan azautz ni tan pros,
car m'auzetz dar aital cosselh."
"Dona, et ieu m'en meravelh
car vos de bon cor non l'amatz."
“Papagay, be vuelh que sapjatz
qu'eu am del mon lo pus aibit.”
"E vos cal, dona?" "Mo marit."
“Jes del marit non es razos
que sia del tot poderos:
amar lo podetz a prezen;
apres devetz seladamen
amar aquel que mor aman
per vostr' amor, ses tot enjan."
"Papagay, trop es bels parliers;
par me, si fossetz cavayers,
que jen saupratz dona preiar.
Mas jes per tan non vuelh laissar
qu'eu no us deman per cal razo
dey far contr' aissel trassio
a cuy ay plevida ma fe."
"Dona, so vos dirai yeu be:
amors non gara sagramen,
la voluntatz sec lo talen."
"Vos be dizetz, si Dieus m'aiut;
ab tan vos ai yeu doncx vencut,
qu'eu am mo marit may que re
que si' el mon, de bona fe,
e lunh autr' amador no vuelh.
Com auzatz dir aital erguelh
qu'eu am la on mos cors non es?"
"Dona, erguelh non dic yeu ges;
par me que us vulhatz corrossar.
Pero, si m voletz escotar,
ja per razo no us defendretz
d'Antiphanor que non l'ametz.
Be us dic que dreitz es veramen
que devetz amar a prezen
vostre marit mays c'autra re;
apres devetz aver merce
d'aissel que mor per vostr' amor.
No vos membra de Blancaflor
c'amet Floris ses tot enjan,
ni de Tisbe cant al pertus
anet parlar ab Piramus,
c'anc nulhs hom non l'en poc tornar?
En lieys vos podetz remirar.
Cal pro y auretz, s'Antiphanor
languis per vostr' amor ni mor?
Lo dieus d'amor e sas vertutz
say que vo n rendran mals salutz,
et yeu meteys, que dezir n'ay
de vos, tot lo mal que poiray,
s'en breu d'ora no m'autreyatz
que, s'el vos ama, vos l'amatz."
"Papagay, si Dieus m'acosselh, 
encara us dic que m meravelh,
car vos tan gent sabetz parlar.
E pus tant me voletz preiar
d'Antiphanor, vostre senhor,
ieu vos reclam pel Dieu d'amor,
anatz vos en, que trop estatz,
e pregui vos que li digatz
qu'eu m'acordaray en breumen
e ilh mostraray tot mon talen.
E si tant es que m vuelh' amar,
d'aitan lo podetz conortar
que pels vostres precx l'amarai
e ja de luy no m partiray.
E portatz li m aquest anel,
qu'el mon non cug n'aya pus bel,
ab sest cordo ab aur obrat,
que l prengua per ma amistat.
E gardatz vos que non estetz:
en sest verdier m'atrobaretz."
Ab tan lo papagays respon:
"Dona," fay s el, "si Dieus be m don,
mot a aisi azaut prezen,
et yeu portar l'ay veramen;
e car avetz tan bel esgart,
saludar l'ay de vostra part.
Dona, sel Dieus que no mentic
vos do d'Antiphanor amic,
e m lays vezer c'abans d'un an
l'ames de cor ses tot enjan."
Ab tan parton lor parlamen.
De layns, car ac gran talen
de la don' e d'Antiphanor,
del vergier joyos ses demor
dreg a son senhor es vengutz
e comta l com s'es captengutz:
premeiramen l'a comensat
lo gran pretz e la gran beutat
de la domna, si m'aiut fes;
e d'aisso a fait que cortes.
Pueys li a dig: "Senher, ja mays
non er noiritz tals papagays,
que tan digua per son senhor
com yeu ay dig per vostr' amor.
Dins el verdier m'aney suau:
no volia qu'en mon esclau
se pogues metre nulha res;
may volri' esser soutz que pres.
La dona trobey veramen,
de vostr' amor li fi prezen,
e tramet vos aquest anel,
qu'el mon non cug n'aya pus bel,
ab sest cordo ab aur obrat,
que l prendatz per sa amistat.
E prendetz lo per su' amor,
que Dieus vo n do be et honor.
Mas jes no say per cal razo
non prenguam sonh ni ochaizo
que puscam el verdier intrar:
jes no vos en say cosselhar.
Mas yeu metray foc a la tor
et al solier, per vostr' amor;
e can lo focs er abrassatz,
poiretz intrar per esperatz
ab vostra dona domneyar,
e lieys tener et abrassar."
Antiphanor respon breumen
"Tornatz premier al parlamen
a lieys parlar, si a vos platz:
doncx sestas razos li mostratz."
Ab tan parto s'en ambeduy.
Mot es lo papagays vas luy
fizels amicx e ses enjan.
Vas lo verdier s'en vay volan.
La dona trobet sotz un pi,
saludet la en son lati:
"Dona, aisel Dieus que vos fetz
vos done so que mays voletz
e us gar de mal e d'encombrier,
sol que lo vostre cavayer
vulhatz amar tan lialmen
com el fay vos ses falhimen."
"Papagay, si m'acosselh Dieus,
si trastotz lo mons era mieus,
tot lo daria de bon cor
per l'amistat d'Antiphanor.
Mas aquest verdier es trop claus
e las gardas non an repaus,
devo velhar tro al mati,
car lunha nueg non prendo fi."
"Dona, e no y sabetz cosselh?"
“Ieu no, e no m'en meravelh,
si vos cosselh non y sabetz.”
"Si fas, dona: ar m'entendetz.
Ieu tornaray vas mo senhor,
c'ay laissat cossiros d'amor.
Encar' anueg l'en menaray ...
al pe del mur l'en aduray:
fuoc grezesc portaray, si us play,
ab que metray fuoc al cloquier
et a la tor et al solier.
E cant lo focs sera enpres,
ilh y corran tug demanes,
que l voldran per fort escantir.
E vos no metatz lonc albir:
pessatz de luy e faitz l'intrar;
adoncx poiretz ab luy parlar.
E s'aquest cosselhs vos par bos,
ab mal grat qu'en aya l gilos
poiretz ab luy aver delieg
e jazer ab el en un lieg."
Ab tan la dona ditz: "Platz me,
et anatz lo querre desse."
Ab tan lo papagays vay s'en
vas Antiphanor, que l'aten.
Sobre son caval l'a trobat,
de son garnimen adobat;
elm et ausberg viest sobre si
e caussas de fer atressi;
sos esperos d'aur tenc caussatz,
s'espaza sencha a son latz.
E l papagays li venc denan.
"Senher," fay s el, "al mieu semblan
anueg veiretz aisela re
que may amatz per bona fe.
Vostra dona us manda per mi
c'anetz vas lieys tot dreg cami
viatz, e cavalguatz suau:
lunhs hom no sapcha vostr' esclau,
ni lunha res, ses devinar,
no puesca saber vostr' afar.
Mas foc grezesc nos fay mestier
en ola de fer o d'assier;
ieu l'enpenray entre mos pes,
faitz me l liurar tost et ades."
Antiphanor isnelamen
li'n fay liurar a son talen.
Tan cavalguero per viguor
que la nueg foro prop la tor.
Las gaitas sono pel cloquier,
l'una va e l'autra l'enquier.
Devo velhar tro al mati,
car lunha nueg no prendran fi.
Ab tan Antiphanor dissen,
et a pauzat son garnimen
de pres son caval, tot entier,
mas solamen son bran d'assier
que volc portar senh a son latz;
e no l'es ops, d'aisso m crezatz,
car ses temens' ab cor segur
es vengutz tro al pe del mur.
E l papagays de l'autra part
intr' el verdier, car trop l'es tart
de metre foc, car so senhor
laisset tot sol senes paor.
Denan la dona venc premiers;
aisi com si fos esparviers
s'anet pauzar denan sos pes,
e pueys l'a dig tot en apres:
"Dona, mo senhor ay laissat
al portal maior dezarmat.
Pessatz de luy e faitz l'intrar,
qu'ieu vauc lo castel abrandar."
"Papagay, per mon essien,
fag n'ay ieu tot l'assermamen.
Las claus del castel ai pres mi:
vec las vos sus aquest coissi!
Anatz metre foc al castel."
Anc may no cug per lunh auzel
fos aitan ricx faitz assaiatz,
com aquest er, ni comensatz.
E l papagays seladamen ...
de las la tor prop del terrier
lor vay metre foc al solier.
Devas quatre locx s'es empres,
e l critz se leva demanes:
"A foc!" crido per cominal.
E la dona venc al portal 
e a ubert senes comjat
de las gachas e mal lor grat.
Antiphanor intr' el vergier:
en un lieg dejos un laurier
ab sa dona s'anet colcar.
E lunhs homs non o sap contar,
lo gaug que fo entre los dos,
cals pus fo de l'autre joyos.
Veiaire lor es, so m'es vis,
c'aquo sia lor paradis;
grans gaugz es entre lor mesclatz.
E l focs fo tost azamortatz,
ab vinagre l fan escantir.
E l papagays cuget morir,
tal paor ac de son senhor.
A l'enans que poc venc vas lor
e es se prop del lieg pauzatz
e a lor dig: "Car no us levatz?
Anatz sus e departetz vos,
que l focs es mortz tot ad estros."
Antiphanor ab cor marrit
s'es levatz e pueys li a dit:
“Dona, que m voldretz vos mandar?”
"Senher, que us vulhatz esforsar
de far que pros tan can poiretz
en est segle tan cant viuretz,"
fay se vas el, baiza l tres vetz.
Antiphanor s'en torna leu
com filhs de rey ab son corrieu.
So dis nArnautz de Carcasses 
que precx a faitz per mantas res
e per los maritz castiar
que volo lors molhers garar,
que ls laisso a lor pes anar,
… que may valra,
e ja degus no y falhira.
 
Arnaut de Carcasses, novas del papagai. Dins un verdier de mur serat