Mostrando entradas con la etiqueta malmesclar. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta malmesclar. Mostrar todas las entradas

jueves, 19 de noviembre de 2026

Al bon rey, senhor d'Arago, N'At de Mons; (Wilhelm Bernhardt)

IV. (1 : Eine Vergleichung dieses Gedichts mit der Handschrift verdanke ich meinem Freunde Oskar Nobiling in Paris.)

N'At de Mons (Wilhelm Bernhardt, Wendelin Foerster)

Noble de pretz e de razo,
Vertuos et illuminat,
Valen de cors, savi de sen,
Larc de dar, plen d'ensenhamen,
Cabalos de totas valors,
E digne de totas honors
E de totas lauzors aver,
N'Atz de Mons, humils ab cor ver
E ferm, e ples de gran dezir,
Co vos pogues en grat servir,
Baizamen de pes e de mas.
Nulhs homz non pot esser sertas,
Com deu fenir al comensar;
Per c'omz deu, tan can vieu, estar
Ab esperans' et ab temor.
Merce clam a nostre senhor,
Dieu, Jesu Christ, per sa vertut,
Senher, que tostemps vos ajut,
Ad acabar tot can vulhatz.
Vostra sancta benignitatz,
Nobles senher, dignes d'onor,
A la vostra vera valor
Enantir, sia sovinens,
Que res per si tan solamens
Es us homz sols e no val pus,
Ni pot, si donc no l val cascus,
Mot conquerre ni far que pros;
Mays reys es grans e poderos
E temsutz per la bona jen.
Bona gens fa senhor valen,
E bos senher gen de valor.
Totas gens aman lor senhor,
Si l senher lur es bos ni pros;
E senher es pus poderos,
On pus es per sas gens amatz.
Alissandres fo pus onratz
Que nulhs reys, car ac melhor gen;
El fetz sa gen et eyssamen
Sa gens luy senhor sobre totz,
Si que ar es cobes e glotz
Cascus de thezaur amassar.
Le bos reys fazia sercar
Vas totas partz homes valens
E savis, car ab aitals gens
Conquier homz las autras rictatz;
E cant us homz l'era lainatz,
Volia l aver, on que fos.
E senher, que vol homes bos,
Pot n'aver, tan grans mercatz n'es.
Et homz conois senhor manes,
Que bos es, can vol bona gen.
Homz savis, per so car a sen,
Ama tostemps homes senatz,
Et homz, cuy far falhimens platz,
Falhidors, a complir son cor.
Cascus vol sas gens d'aital for,
Que puescan son plazer complir.
Aital sen et aital albir
Deu senher, si pretz vol, aver:
Homes bos amar e voler
E ls mals desvoler e lonhar.
Mas per los bos non pot montar
En pretz, si ls mals ama ni cre:
C'aissi com ab los bos fai be,
Fa mal, can ab avols gens es.
Cascus pren si, o mals o bes,
Manieira d'aital gen, com te.
Per o ges li bo no fan be,
Ni l mal no fan mal totas vetz,
C'omz se tol e s muda sos vetz,
O mals o bos, leu e soven.
Tals es savis et ab gran sen,
Que torna leugeiramen fals,
E tals es vils e vernassals,
Que torna leu cortes e pros,
E tals es en cort cabalos,
Que non ten pro, cant es alhors.
Car cortz vol homes ses valors
E valens de totz menestiers:
Homes descauzitz a portiers,
Homes cauzitz a servidors,
Uficials, bos gardadors,
Ricx homes e larcx de donar,
Car aquilh fan la cort lauzar,
E la cortz es faita per lor.
En cort an obs bon lauzador
Per los bes, que se fan lauzar,
E mal dizedor, per blasmar,
Per tal c'omz se gart de falhir;
Jogador, per solatz tenir,
Car homz no s vuelh apart en ans;
Home, cuy desplatz jocx e dans,
Car aquilh esquivan foldatz;
Home janglos e de solatz,
Per donar gaug et alegrier;
Home suau e plazentier,
A mostrar manieiras e sens;
Ribaut, rapatz, que fan vilmens
Totz faitz, cant an loc e sazos;
Home de vils faitz endenhos,
Car aquilh an cor de be far;
Home fals a forfatz proar,
Car homz fals conois falsetat;
Home lial e de bontat,
Car aquilh dono bos cosselhs:
Aisels trobaretz aparelhs,
Que tug an loc, e mals e bos.
E can senher vol far que pros,
Als pros deu cocelh demandar,
Et als gardans, can vol gardar,
Et a cascu de so mestier.
Qui vol donar, si cocelh quier
Ad home fag d'estalbiar,
So don li fara menuzar
E non aura tan de lauzor.
Qui quier a bon despendedor,
Can deu estalbiar, cosselh,
Greu er, si non ton lo cabelh
Sobr' obs a so que deu gardar.
Nosens es, cosselh demandar
Ad home de so que no sap;
Et es paucx planhs de son mescap,
Qui ses cosselh vol gran fag far.
Per que senher deu fort gardar,
A cuy quier cosselh ni cuy cre,
Ni qui l fa mal ni qui l fa be,
Ni cuy tener ni alonhar.
Can homz vol mays be que mal far,
Bos es, si tot ad oras falh,
E mals, si mal fa ni trassalh
Per colpa de cor, que no l val.
Home son, que fan tan de mal,
Que nulhs senher no ls deu sofrir.
E can de malfachors m'albir,
Cal home fan pieitz a senhor:
Pieytz fan que layron ni trachor
Ni nulh malfachor, lauzengier,
Car mays obran de lor mestier
E mays fan lur senhor falhir.
Senher bos, que s'en pren albir,
Non pert son pretz ni sa bontat,
Qui l pana ni l fa falsetat,
Si tot li sap greu, car l'es dans.
No pert son pretz senher prezans,
Si donc de be far no s n'estra,
Ni sa bontat, si donc no fa
Calque falhimen volontiers.
Mas per cosselh de lauzengiers
Vezem mant bo senhor falhir,
Car lauzengier ab lor mentir
Li fan so que non es cujar.
Lauzengier fan dezamparar
A senhor mant home valen,
E l camjan son cor e son sen
E l vedan, can cuja be far.
Lauzengiers vey en cort anar,
Que, car non sabon servir d'als,
Malmesclaran uficials
E totz homes ab lur senhor,
Cais qu'ilh son bon cocelhador
E de cor lial e fizel,
E meton mal cor e mal fel
A lur senhor et a sa gen.
Al senhor fa far falhimen,
Qui contra sa companha l ponh,
Ni qui li met cor, que s don sonh,
C'omz conosca sels, que forfan,
Car non y a petit ni gran,
Que massa per se no s'albir.
E qui l'en fa enfelonir,
Fa l peccar e l fa far son dan.
Can senher cuja, c'omz l'engan,
Tan don so pensa, es yros;
E nulhs homz non es bos ni pros,
Car mal vol, tan can es iratz.
Ira de senhor me desplatz,
Car senher iratz fa leu mal,
E car de lunh be far no l cal,
Ni l sove, tan can l'ira l te;
Et es grans fraitura de be,
Lay on senher no l vuelha far.
D'ira de senher dieus me gar;
Gran peccat fa, qui l'a en sen.
Ben deu homz dire lialmen
A son senhor, qui l fai gran mal;
May si no l ten dan ni l desval,
Gaire non l'en deu homz parlar.
E l senher l'en deu escotar
Et entendre so c'om li ditz;
Mai si be vol esser grazitz,
Greu deu cujar e mot sofrir.
Si senher cre ni s pren albir
Al mal, que au dir a cascu,
La pueys non amara degu,
Tan dizo l'un dels autres mal;
E si vol punir atretal
Totz los falhimens, c'omz li fa,
Ja lunhs homz non li remanra,
Tant falhon tug cominalmens.
Nulhs senher no vieu bevolens,
Que lauzengiers ama ni col
Ni malfachors, mais punir vol
Per dreg totz aquels, que forfan.
Ben deu senher, per son gran dan
Esquivar, punir a sazos,
Cant homz falh et es nelechos,
Leu, si donc non loy tol temors.
Tals fa gran falhimen de cors,
Car cre, que leu l'es perdonat;
Que s gardaria de foldat,
Si s temia, c'omz l'en punis.
Per que deu esser fort pervis
Senher contra sos falhidors.
Mas si non l'es ni deshonors
Ni grans dans, leu o deu passar.
Senher non deu mal cossirar
Ni fel cor aver voluntiers;
Car mals volers es lo mestiers,
Don naisso l mal, que son blasmat,
Si com de bona volontat
Li be, que fan lauzor aver.
Per que totz senher deu voler
Lauzenjadors de se partir.
E senher, si s'en pren albir,
Pot leu conoisser lauzengier.
Lauzenjador e messongier
Conoisseretz, can vol parlar,
Et al semblan, que l veiretz far,
Et a la razo, que dira.
Qui messonja ditz, semblan fa,
Que ten son cors per nelechos
O vergonhos o temeros,
E muda s sempre sa colors.
Color tol ad home paors,
E si l creys, colors fa parven,
- Aiso creatz sertanamen -
Que s penet o que tem falhir.
Ses temor pot homz leu mentir,
Que ja no'n fara nulh semblan;
Per o si tem ni tan ni can,
Sempre li par a son parven.
Et homz pot, si garda s'en pren,
Assatz entendre per albir;
A la razo, c'auzira dir,
Si mou d'amor o de cor fals.
Lauzengiers y a deslials,
Que, can volon lauzenguejar,
Se gardan, que non parlan clar,
Mas per semblan e doblamen,
Per tal que so que fan crezen,
Puescan escondir, s'obs lor es.
Lauzenjadors d'enveja ples
I a, que, can volon parlar
D'omes, que volon malmesclar,
Dizon calque contra semblan
O calque gab, o gronhiran,
O crossan cap, per far cujar,
Per tal c'omz no ls puesca proar,
Si s'en volian escondir.
Qui doblamen ditz, so m'albir,
Pieger es que autre parliers,
Per so car autres messongiers,
Pus parlan plan, pot homz proar;
Mai qui doblamen vol parlar,
Nulhs homz no l pot acoseguir.
E par assatz al fals albir,
Qui parla doble ni semblans,
C'omz nulhs, si be non es parlans, 
No sap d'aital guiza parlar.
Si l ve de grat, be parla clar,
Qui ben sap parlar doblamens;
E parla mielhs e pus plazens,
Qui pus clar mostra so que ditz.
Doncx qui so que ditz, esconditz,
Sela so que vol far cujar,
C'al albir li deu homz notar.
Non gardatz so que ditz de for,
Mais gardatz, que vol en son cor;
Que ieu, que tant ai cossirat,
Noi enten si non falsetat.
Parlar doblamen ni semblan
Non es als mas escutz d'enjan,
C'omz fai, per cobrir son mentir.
Per que senher non deu sofrir
Homes, que parlan doblamen,
Car mays fan de mal per un sen
Que trachor ni nulh malfachor.
Pro dic a bon entendedor.
Nobles senher, dignes de pretz,
Faitz que pros, si co far soletz,
E mielhs ades, can mielhs puscatz,
Per tal que may de pretz ajatz;
E dieus per sa sancta vertut,
Senher, don' vos gaug e salut.