Seneca ou lo savi.
(N. E. Raynouard, éd. Ramón Guimerá Lorente)
(N. E. Raynouard, éd. Ramón Guimerá Lorente)
Le jugge que servisi pren
greu fara lial juggamen.
Jugge qu'en dreit absol lo tort,
per dreit se lia a la mort.
Hom bo laissa per Dieu mal far
e l mal per la pena sessar.
Soven per las autrus foldatz
ve hom les bos mal trebalatz.
Qui vol entiers autrus malan
ni los esseta, no s'engan;
car maldizen ditz falssetatz
e l savi cobre las vertatz.
Savi s'aluenha d'autru huis,
e l fol agacha pel pertuis.
Greu esta savi ses fasenda,
car ades troba on se prenda.
Qui pert son temps de son pro far,
ges, can se vol, no l pot cobrar.
De tals fasendas for ti tracha,
que de trop parlar ve sofracha.
Tres causas malditz Salamos:
hom viel, neci, luxurios,
et home manent messongier,
e paubre ergulos, mal parlier.
Le savi am son gent parlar
se fa a tota gent amar,
e l fol conquista enemixs,
can parla, e pert sos amicxs.
Am lo fol no t'acompanhar,
si no t vols am lu degolar.
Fols es qui vol esser privatz
d'ome que vol seguir foldatz.
Si fil de Dieu devenir vols,
aias merce dels orfanols.
que per aisso soptatz no sias.
A covit en autru maiso
sapjas grasir e l pauc e l pro.
Tot paubre que s te per pagatz
a may que l ric trop assedatz.
Lials homs salva son vesi,
e l fals tot en risen l'ausi.
Ton coragge e tas maisos
garda d'ome qu'es bausios.
E gara be la tua causa,
que l savi te la sua clausa.
Bon cossel, si fol le te dona,
no l mespreses per la pressona.
So que a tostems vols establir
de lonc temps deus veser consir.
A far amic fay lonc demor,
mas pueiss l'ama de tot ton cor.
L'amic, cant as lonc temps amat,
ama l, cant poyras, a ton grat.
Re no pres pueiss aquel parel,
c'an renhat lonc temps d'un cossel,
can les veg pueissas sopartir,
que l'us degra l'autre sufrir.
Fizels amic lun temps no fal
per paubrieyra ni per trebal.
Aquel amic tenc per estranh
que a la gran cocha sofranh;
a la cocha conoicheras
si val tos amix ni si l'as.
que las paraulas van mentens.
Paraula dossa fai amix
et asuauia enemix.
Aias amix, mais no d'un for,
un aias, cui digas ton cor.
Doas forsas ha e ssa ma
qui pot aver amic certa.
Fizel amic la vida val,
e qui ama Dieu a l'aital.
L'amic castia e sselan
e l'enemic en desfizan.
L'amic castia aspramen,
e l'enemic en cossenten.
A tos amix sias lials
a la cocha, ho seras fals.
El mon non a tan dossa causa
d'amic am cui hom parlar ausa.
L'amic castia en apert
e pueiss lausa lo en cobert.
Aquel es vertadiers amix
que t'esenha com te castix.
L'amic que te castia t'ama:
aquel creiss ton be e ta fama.
Aquel amic, a cui non cal
si tu fas be o si fas mal,
te lausara tot quant faras,
e ja de lui no t gausiras.
En ton amic te fizaras
que pus lial l'en trobaras;
e qui e son amic no s fia,
de far engan lo met en via.
De tot t'acossela am un,
non ges am tot ho am degun.
Non laisses ges l'amic privat
pel novel que no as vezat.
