Mostrando entradas con la etiqueta Raimons Vidals; dision. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Raimons Vidals; dision. Mostrar todas las entradas

jueves, 1 de octubre de 2026

2. Raimondo Vidal. Las razos de trobar. Raimons Vidals

2. Raimondo Vidal.
Las razos de trobar.

Secondo il ms. Landau (v. Biadene in Studj (studii) di filologia romanza, I, 355-69, II, 93) con alcune delle correzioni più necessarie, tratte dai mss. editi dal Meyer (Romania, VI, 344-53) e dallo Stengel (op. cit.). Estratti.

2. Raimondo Vidal. Las razos de trobar. Raimons Vidals



Per so qar eu en Raimons Vidals hai vist et conegut qe pauc d'ome saubon ni an saubuda la maneira del trobar, vueil far aqest libre e far conoisser e saber qal trobador an mielz trobat. e si eu m'i alonc, en causas qe poiria dir plus breu, non vos en devetz meravillar; qar eu vei et conosc qe maint saber en son tornat en error et en tenzon, qar son tant breumen dit. per q'eu m'i alongerai per tals locs q'ieu poiria ben leu plus breumen dire. aitan ben, si ren i lais ni faz errada, pot si ben avenir per oblit, o qar ieu non ai auzidas totas las causas del mon, o per faillimentz de pensar. per qe totz hom prims ni entendenz no men deu rasonar, pois conoissera o conois la causa...
D'aqest saber de trobar son enganat dels trobadors, et dels auzidors eissamenz, maintas vetz. e dirai vos qom ni perque. li auzidor qi non entendon, qant auziran un bon chantar, faran semblan qe fort ben o entendan, e ja no l'entendran; e qar cutjarion qu' hom los tengues per pecs, s' il dision qu' il no l' entendesson, estan s' en, et en aissi enganon lor metheis...
Totz hom qi vol trobar ni entendre, deu primeramen saber qe neguna parladura non es tant naturals ne tant drecha dels nostres lengages qom aqella de Fransa o de Lemozi o de Saintonge o de Caorci o d'Alvergna. per q'eu vos dic qe qant eu parlarai de Lemozi, totas aqellas terras i entendatz et totas lor vezinas qe son environ d'ellas. et tuit li home qi en aqella terra sunt nat ni norit, han la parladura natural e drecha. mas qant us de lors es issitz de la parladura natural per alcuna rima o per alqun mot qi li sera mestier, cujon las genz qi non entendon, qe la lur lenga sia aitals..., e pero non cujon mal far qan geton la parladura de sa natura...; perq'ieu vuoil far aqest libre, per far reconoisser las parladuras d'aqelz qui la parlon drecha, e per enseignar aicels qui non la sabon.
La parladura francesca val mais et es plus avinenz a far romanz, retronças e pastorellas. cella de Limozi val mais, per far vers et cansos et sirventes, de totas las autras dels nostres lengages; et per aizo sun en major autoritat li cantar de la parladura de Lemozi que de negun'autra lenga...
Hueimais vos dirai del verb. en la prima persona del singular diz hom sui et en la terza persona del plural son, aissi qom qi volia dir eu sui belz et cill son bel; et per zo vos ai parlat d'aqestas doas personas, qe maint trobador han ja mesa la una en luec de l'autra.
Autra n'i a del verb, en qe an fallit li plus dels trobadors aissi qom retrai, estrai, cre, recre, mescre, descre, sufri, trahi, vi; per aizo qar en aqestas paraulas han fallit li plus dels trobadors, vos en parlarai per castiar los trobadors els entendentz. saber devetz qe trai, retrai et estrai sun del presen de l' endicatiu (indicatiu) de la terza persona, et vai en aissi: eu trac, tu tras, aqel trai... 
mas en Bernart de Ventadorn mes la terza persona per la prima en dos seus chantars, qant el dis: Quan vei la foilla jos dels arbres chazer, et en aqel qe dis: Era non vei luzir soleill. del primier chantar fon en aqella cobla qe dis: Encontr' al damnage e la pena q' eu trai, e degra dir trac. en l'autra faillic qe dis: Ja ma domna nos meraveil sil prec qem don s' amor nim bai contral foudat   qu' ieu retrai, e degra dir retrac...
Aitan ben son del present de l'endicatiu de la terza persona del singular cre, mescre, recre, descre, qar en la prima persona deu hom dir eu crei...; aitan mal diria qi dizia eu cre, qon qi dizia aqel crei; et aissi diz om eu vei, tu ves,   aqel ve, et en aissi de totz los autres semblantz d'aqest. mas en Guirautz de Borneil i faillic en la soa bona chanzon qe dis: Gen m' aten ses fallimen un chan valen, en aqela cobla qe dis: S' eu no ai men vau menten per sobrardimen en bruda manteguda qem trai vas cel assai qu' a la mia fe ben cre; aqest cre es de la terza persona mes en la prima, e devia dir ben crei...   Parti, sufri, feri, trahi, noiri en totas las paraulas qe son d'aqesta natura, sun de prima persona del preterit perfet de l'endicatiu, et en la terza persona deu hom dir partic, sufric, feric, vic, traihic, noiric, muric. mas en Folqetz i fallic en una seua chanson qe dis: Ai qan gen ventz et ab qan pauc d'afan, en aqela cobla qi dis: Qi aura mais tan de bona fe q' anc mais nultz hom si mezeus non trahi. aqest trahi es de la prima, et el degra dir la terza persona, qe ditz trahic... 
Per aver major entendimen vos vueil dir qe paraulas i ha de q' om pot far doas rimas, aissi com lial, vilan, talan, chascun, fin, chanson, et pot hom ben dir liau, talen, vila, chanso, fi. aissi trobam qe an menat li trobador; mas li primier, zo es talen, lial, chanzon, fin, villan son li plus dreit...
Totz hom prims, qi ben voilha trobar ni entendre, deu ben aver esgardada et reconoguda la parladura de Lemozi et de las autras terras q' eu vos ai dichas, et qe la sapchon alongar et abreviar et variar e dreit dir per totz los locs qu'ieu vos hai dit. e deu ben esgardar qe per neguna rima qe li aja mestier, non la meta fors de sa proprietat ni de son cas ni de son genre ni de son nonbre ni de sa part ni de son mot ni de son temp (temps, tems) ni de sa persona ni de son alongamen ni de son abreviamen. per aqi metheus deu gardar, si vol far un cantar o un romanz, qe diga razos e paraulas biassadas, ni de doas parladuras ni de razon mal continuada ni mal seguda, aissi com Bernartz del Ventadorn, qi en las qatre coblas d'aqel sieu chantar qi diz: Ben m' an perdut lai en ves Ventadorn, diz qe tant' amava si donz, qe per re no s'en podia partir nis partiria, e la qinta cobla el dis: A las autras son hueimais escaegutz, e chascunam (chascuna 'm) pot, sis (si 's) vol, a son ops traire. pois vos dic qe tuit cil qi dizon amis per amics e mi per me e mantenir per mantener e retenir per retener, an fallit, qar an pausat lo nom frances per lo proenzal; qe amis es   frances et amics proenzal. per qe hom non las deu mesclar ab las lemozinas, aqestas ne negunas autras. e d'aqestas paraulas biassadas dis en Peire d'Alvergne amiu per amic e chastiu per chastic, qu' eu non cug qe sia terra el mond on hom diga aitals paraulas mas el contat de Fores.