Las
rasos de trobar de R. Vidal.
Bibliothèque de l'école des
Chartes 1, S. 189.
Grammaires provençales, S. 69.
Opuscoli
religiosi leterarii e morali Serie IIIa, T. IV°, S. 53.
(Edmund Stengel)
|
Per
so qar ieu raimonz uidals ai uist et conegut qe pauc domes sabon
ni an saubuda la dreicha maniera de trobar, uoill eu far aqest
libre per far conoisser et saber qals dels trobadors an mielz
trobat et mielz ensenhat ad aqelz qel uolran aprenre con deuon
segre la dreicha maniera de trobar. Pero sieu i alongi en causas
qe porria plus leumens dir, nous en deues merauellar, car eu uei
et conosc qe mant saber en son tornat en error et en tenso, qar
erant tant breumens dig. Per qieu alongai (54) en tal luec qe
porria plus breumenz hom dir et si ren Totas genz cristianas iusieuas e sarazinas, emperador, princeps, rei, duc, conte, uesconte, contor, ualuasor, (70) clergue, borgues, uillans, paucs et granz meton totz iorns lor entendiment en trobar et en chantar o qen uolon trobar o qen uolon entendre o qen uolon dire o qen uolon auzir, (79d) qe greu seres en loc negun tan priuat ni tant sol, pos gens i a paucas o moutas, qe ades (190) non auias cantar un o autre o tot ensems, qe neg li pastor de la montagna lo maior sollatz qe ill aiant an de chantar, (55) et tuit li mal el ben del mont son mes en remembransa per trobadors, et ia non troras mot un mal dig, pos trobaires la mes en rima, qe tot iorns en remembranza, qar trobars et chantars son mouemenz de totas galliardias. En aqest saber de trobar son enganat li trobador et dirai uos com ni per qe. Li auzidor qe ren non intendon, qant auzon un bon chantar, faran senblant qe for ben lentendon et ges no lentendran, qe cuieriant se qelz en tengues hom per pecs, si dizon qe no lentendesson. Enaisi enganan lor mezeis, qe uns dels maior sens del mont es qi domanda ni uol apenre so qe non sap. Et sil qe entendon, qant auzion un maluais trobador, per ensegnament li lauzaran son chantar et, si no lo uolon lauzar, al menz nol uolran blasmar. Et enaisi son enganat li trobador et li auzidor nan lo blasme, car una de las maiors ualors del mont es qui sap lauzar so qe fa a lauzar et blasmar so qe fai a blasmar. Sill qe cuion entendre et non entendon per otracuiament non aprendon et enaisi remanon enganat. Ieu non dic ges qe toz los homes del mon puesca far prims ni entendenz ni qe fassa tornar de lor enueitz senz plana paraola, pero hanc Dieus non fes tan grant error per qe ben i sia escoutatz ni ben puesca parlar que non traga alcun home qe o entendra. Per qe, sitot ieu non entent qe totz los puesca far entendentz, si uueill far aqest libre per luna partida. Aqest
saber de trobar non fon anc (80a) mais ni aiostatz tan ben en un
sol luec mais qe cascun nac en son cor segon que fon prims ni
entendenz. Ni non crezas que neguns hom naia istat maistres ni
perfaig, car tant es cars et fins le sabers qe hanc nuls (71) homs
non se donet garda del tot. So conoissera totz homs prims et
entendenz qe ben esgard aqest libre. Nieu non dic ges qe sia
maistres ni parfaitz, mas tan dirai segon mon sen en aqest libre
qe totz homs qi lentendra ni aia bon cor de trobar poira far sos
chantars ses tota uergoigna. lingage mais acella de fra'za e de lemosi (191) e de proenza e daluergna e de caersun. Per qe ieu uos dic qe quant ren parlarai de lemosy qe totas estas terras entendas et totas lor uezinas et totas
cellas qe son entre ellas. son nat ni norit an la parladura natural et drecha, mas cant uns dels
eiciz de la parladura per una rima qe i aura mestier o per autra
causa mielt conois cels q' a la parladura reconeguda e non cuian tan mal far con fan, cant la iettan de sa natura, anz se cuian qe lors legages sia. Per qieu uuell far aquest libre per far conoiser la parladura a cels qe la sabon drecha et per ensennar a cels qe non la sabon. La parladura francesca ual mais et plus auinenz a far romanz et pasturellas, mas cella de lemosin ual mais per far uers et es cansons et seruentes, et per totas las terras de nostre lengage son de maior autoritat li cantar de la lenga lemosina que de neguna autra parladura, per qieu uos en parlarai primeramen. (57) Mant home son qe dizon qe 'porta' ni 'pan' ni 'uin' non son paraolas de lemosin (80b), per so car hom las ditz autresi en autras terras com en lemosin, et sol non sabon qe dizon, car totas paraolas qe ditz hom en lemosin dautras gisas qe en autras terras aqellas son propriamenz de lemosin. Per qieu uos dic qe totz hom qi uuella trobar trobar (sic) ni entendre deu auer fort priuada la parladura de lemosin et apres deu saber alqes de la natura de gramatica si (72) fort primamenz uol trobar ni entendre, car tota la parladura de lemosyn se parla naturalmenz et per cas et per genres et per temps et per personas et per motz, aisi com poretz auzir aissi, si ben o escoutas. (192) Totz hom qe sentenda en gramatica deu saber qe og partz son de qe totas las paraolas del mont si trason, so es a saber del nom e del pronom e del uerb e del auerbi e del particip e de la coniunctio e de la prepositio e de la interiectio. Par tot aiso qe ieu uos dich deues saber qe las paraolas i a de tres manieras, las unas son aiectiuas et las autras substantiuas et las autras ni lun ni lautre. Adiectiuas et substantiuas son tota acellas qe an pluralitat et singularitat et mostron genre et persona et temps o sostenon o son sostengudas, aisi con son sellas del nom et del pronom e del particip et del uerb, mas cellas del auerbi et de la coniunctio et de la prepositio et de la interiectio, per car singularitat ni pluralitat non an ni demostron genre ni persona ni temps ni sostenon ni son sostengudas, non son ni lun ni lautres et podes las appellar neutras. Las paraulas adiectiuas son com 'bons, bels, bona, bella, fortz, uils, sotils, plagens, soffrenz, am, uau, grasisc (58), engresisc', o cant a o qe fa o qe suffre, et son appelladas adiectiuas, car hom no (80c) la pot portar ad entendement, si sobre substantius nous las geta. Las paraulas substantiuas son aiso com 'bellezza, boneçza, caualiers, cauals, dopna, poma, ieu, tu, mieus, tieus, sai, estau' et toutas las autras del mont (193) qe demostron substantiam uisibil a non uisibil, e aiso an nom substantiuas car demonstran substantia et sostenon las aiectiuas, aisi com qi dizia 'rei sui daragon', o 'ieu sui rics homs'. Las paraulas adiectiuas son de tres manieras, las unas son masculinas et las autras femininas et las autras comunas. Las masculinas son aisi com 'bons, bels', e totas cellas qe hom ditz en lantendiment del masculin, et nos las pot hom dir mas ab substantiu masculin. Las femininas son aisi com 'bona, bella' e totas cellas qe hom ditz en entendiment del feminin, e nos las pot hom dir mas ab substantiu feminin. (73) Las comunas son aisi com 'fortz, uils, sotils, plasenz, suffrenz, am, nan, grasisc' et mantas dautras qe ni a daqesta maniera. Et son per so appeladas comunas car hom la pot dir aitan ben a substantiu masculin com ab femenin, uel a feminin com a masculin et com ab comun, car aitan ben ni a de tres manieras com de las substantiuas. Las paraolas substantiuas femininas son 'bellezza, bonezza, dompna, poma' e totas las autras qe demostran substantia feminina. Las masculinas son 'caualiers, cauals' et totas las autras (193) qe demostron substantia masculina. Comunas son totas aqestas 'ieu, sui, estau, tu' et totas las autras don si pot demostrar aitan ben homs com femna com 'homs' aisi com 'uerges', car hom pot ben dir 'uerges es (80d) aqest homs' o 'uerges es aqesta femna'. (59) Premieramentz uos parlara del nom et de las paraolas qe son de la sieua substantia, com las ditz hom en lemosyn. Saber deues qel nom a sinc declinations et qascuna dellas a dos nombres, so es a saber lo singular el plural. Lo singulars parla duna duna (sic) els nominatiu el genitiu el datiu e uocatiu e lablatiu. Apres tot aisi doues saber qe gramatica fan genres, so es a saber le masculins el feminins el neutris e es comuns. Mas e romans totas las paraolas del mont adiectiuas o substantiuas son masculinas o femininas o comunas o de luis entendemenz, aisi com ieu uos ai dig desus, en petitus en fora qe pot hom abreuiar per rason del neutri el nominatiu el uocatiu singular, aisi com qui uolia dir 'bon mos car maues onrat' o 'mal mes car maues tengut' 'bel es aiso', et autresi uan tuit cill daqest semblant. Et dar uos nai eisemple dels masculins et dels feminins. En gramatica es 'arbres' feminins e 'cuns' es neutris, et ditz los hom en romans masculins. En gramatica fa hom masculin 'amor' et 'mar' neutriu et ditz los feminins en romans. Autresi totas las paraulas del mont son (74) masculinas o femininas o comunas o de luis entendemenz en romans, daqest dos cas en fora qe ie uos ai dich qe son neutriu per abreuiar. Estiers non trobaretz neguna paraula substantiua que hom puesca dir en neutri mas solamenz las aiectiuas, aisi com ieu uos ai dig el nominatiu el uocatiu singular, car ia non trobares autre cas negun.
salongon autresi com li nominatiu el uocatiu plural sabreuion autresi con li nominatiu. Et en per so qe ancaras naias maior entendement, uos en (75) trobarai semblan dels trobadors aisi con o an meniat sobrel nominatiu cas singulars et sobrel nominatiu plural et sobrel uocatiu singular et sobrel plural per so, car aqest qatre cas son plus de leuir per entendre a cels qe an la parladura qe als autres qe non lan dreccha, car li catre cas singular, so es le genitius el datius et lacusatius (61) et lablatius sabreuien per totas las terras del mon et li catre cas plural, so es a saber le genitius el datius et lacusatius et lablatius, salongon per totas las terras del mon, mas per so qe li nominatiu el uocatiu singular non salongan mas per cels que an la drecha parladura, ni li nominatiu plural non sabreuion mas per cels que an la drecha parladura. (81b) En bernartz del uentedor dis 'Bien sestai donpna, ardimenz'. Et dis en autre luoc 'Bona dompna, uostre cor genz'. En G. de sain lesdier dis 'Dompna ieu uos sui messagiers'. Et en autre luoc dis 'Non sai cals, es lo caualiers'.
'E pos del mal nom fui le fams E conosc cal serial bes'. Tuit aquist nominatiu foron singular alongat. Araus donarai senblantz dels uocatius en un luec 'Et uos donpna pros, franche et de bon aire' (76)
En autre luoc dis. Ben a dos anz Bels cors prezauz'. Araus donrai senblanz dels nominatius plurals com sabreuiom. En B. del uentadorn dis 'Saber podon peitauin et norman' (62) Et en G. del Borneill dis 'Et sil fag son gentil'. Araus donrai semblant dels uocatius plurals. En B. del uentadorn dis 'Ar me consilhatz, senhor'. Estiers uos uuell far saber qe una paraula i a masculina ses plus qe salonga el nominatiu et el uocatiu singular et en toz les plurals, so es a saber 'maluag'. Ausit aues com hom deu menar la paraulas masculinas en abreuiamen et en alongamen. Araus parlarai de las femininas (77) et de totas cellas qe hom dis en entendement en feminin. Saber deues que las paraulas femininas i a de tres manieras, las unas que fenissen en a, enaisi com 'dompna, poma, bella', et mantas autras paraulas qe fenisson en or, enaisi com 'amor, color, lauzor'. Dautras ni a que feneisson en on, enaisi com 'chanson, saison, faison, ochaison'. Saber deues qe totas cellas qe feneisson en a adiectiuas et substantiuas (196) (81c), aisi com 'donpna, poma', sabreuian en .VI. cas singulars et alongan si en los .VI. cas plurals. Las outras que feneisson en or, enaisi com 'amor, color, lauzor', et aqellas qe feneisson en on, aisi com 'chanson, sazon, ucaison', salongon en .VIII. cas, so es a saber el nominatiu et el uocatiu singular et en toz los cas plural, et abreuion si el genitiu et el datiu et en lacusatiu et en lablatiu singular. Et per so car li nominatiu singlar son plus saluatge a cels que non an la dreccha parladura qe toz los autres, et darai uos en semblanz dels trobadors.
(63)
Et manz dautres qe ni a qe ieu porria dir. Mas en una paraula o en
duas qe ieu diga per senblan pot entendre toz homs prims totas las
autras. remanon et esgardament domes prims.
cas et dis (81d) hom ben 'ieu me fas gais' o 'ieu mi tenc per pagatz', et enaisi ditz los homs per us de parladura e toz daqels daqest semblant. Encara uuell qe sapchatz qe el nominatiu et el uocatiu singular ditz hom 'totz' et en totz los autres cas singular ditz hom 'tot', e en nominatiu et el uocatiu plural ditz hom 'tut' et en totz los autres cas plurals ditz hom 'totz'. Saber
deues qe paraula i a del uerb qe ditz hom aisi com del nom', so es
a saber lo s i' nominatius, aisi com qi uolia dir 'bon sap le uenirs', et autresi salongan et sabreuian com li masculin. Las paraulas substantiuas comunas, qant las ditz hom per masculins, salongan et abreuian aisi com li masculin et, cant si dizon per feminins, salongan et sabreuian aisi com li femenin qe non feneisson en a. En
uostre cor deuetz saber que tuit li adiectiu comun, so es a saber
'fortz, uils, sotils, plazenz, soffrenz', de calqe part qe sian o
nom o particip salongan el nominatiu et el uocatiu sian o masculin
o feminin, aisi con qui uolia dir 'fortz es le cauals' o 'fortz es
li donna' o 'fortz es li chansons', et en totz los autres cas
alongan si et sabreuian aisi com li substantiu.
Dels
masculins podes auzir oimais.
Et el genitiu et el datiu et en lacusatiu et en lablatiu plural ditz hom 'segnors, contes, enfanz, homes, botz'. Autresi si trobas dautres a senblans daqest, uos deues pensar et esgardar qe enaisi los deu hom dir. (82b) (80) Dels nomenz uerbals i a de tres manieras, aisi com 'emperaires, chantaires, uiolaires' et enaisi con 'grasieires, iauzieires' et enaisi com 'entendeires, ualeires, deueires' (66). Aqest et tuit lautre daqesta maniera qe ni a motz qe si dizon enaisi el nominatiu et el uocatiu singular, so es 'emperaires' et 'grazieires' et 'entendeires' et autresi daqest senblan, et el genitiu et el datiu et en lacusatiu et en lablatiu singular et el nominatiu et el uocatiu plural ditz hom 'emperador, iauzidor, entendedor' et el genitiu et el datiu et en lacusatiu et en lablatiu plural ditz hom 'emperadors, iauzidors, entendedors' aisi com lo masculins. Siso son li adiectiu comun qe uarion el nominatiu el uocatiu singular ab los autres. El nominatiu et el uocatiu singlar ditz hom ab qalqe substantiu sian masculin o feminin 'maires, menres, miellers, bellazers, gensers, sordiers, priers' et en totz los autres cas ditz hom 'maior, menor, melhor, bellazor, gensor, sordeior, prior' breus et loncs, aisi com els substantius masculins.
e en (82c) totz los cas plurals ditz hom 'ellas, cellas, autras'. Aquestas son cellas qe hom dis plus duna guiza en toz luocs. (67) Las paraulas del pronom son aqestas 'mieus, tieus, sieus, nostres' et alongon si et sabreuion aissi con li mascolin. Las femininas son 'mieua, tieua, sieua, nostra, uostra' et alongon si et sabreuion aisi con las femininas del nomen. En aiso qe uos ai dig entro aisi podetz auer entendut com si mena hom las paraulas del nomen et del particip et del pronomen (81) et alongan si en et abreuiam'. Ara uos parlarai del auerbi et del coniunctiu et del prepositiu et del interiectiu. Las paraulas del auerbi po hom dire longas o breus, segon qe an mestier, aisi com ditz hom 'mais o mais, ab als, largamen o largamenz, bonamen o bonamenz, eissamen o eissamenz, autramen o autramenz'. Autresi ditz hom daqesta maniera las paraulas del coniunctiu e del prepositiu e del interiectiu, e totz homs prims po leu entendre, car tota uia et en totz luecs las ditz hom duna guisa.
Autras paraulas i a del uerb en qe an fallit los plus dels trobadors, aisi con 'trai, atrai, estrai, retrai, cre, (68) mescre, recre, descre, paui, suffri, traï, ui'. Per so car en aqestas paraulas tres an fallit lo plus dels trobadors, uos en parlarai a castiar los trobadors els entendedors. Saber deues qeu 'trai, atrai, esgrai, retrai' son del present et de lindicatiu et de la terza persona del singular e deu los hom dir aisi con qi dizia 'aqel trai lo caual de lestable' o 'aqel retrai bonas nouas' o 'aqel sestrai daco
|
Peso
qe eu en raimons uidals hai uist et conogut qe pauc dome sabon ni
an saubuda La maneira del trobar vueil far a q'st libre, e far
conoisser e saber qal trobador an meis trabat,
Da qest saber de trobar son enganat del trobadors e dels auzidors eissamentz maintas uetz (16b) Mirai uos qom ni per qe li auzidor qar non entendon qan auziran un bon chantar. faran semblan qe fort ben o entendan eia nolentendran e qar cuiarion qe hom los tengues per pecs sil dizion qeil non lentendesson estasen. et entaissi enganno Lurs meteis qar us del maiors senz del mont es qi uol aprendre e demandar zo qel no sap et assatz deu auer maior uergoigna cel qi non sap qe aicel qi demanda e cil qi entendon qan auziran un mal azaut trobador per ensegnam' e per cortezia. lauzaran son auol chantar o almeinz non lo blasmaran et aissi tenian lo trobaire' enganatz eli auzidor en blasme qar una delas maiors ualors del mon es lauzar. zo qes fai a lauzar e blasmar zo qes fai a blasmar qant es luecz e temps il qe cuidon entendre Cere non entendon per outra cujame' non uolon apenre, et en aissi remanon enganat eu no' dic ges qi eu puescha far prims ni entendenz totz los homes del mon. tu
de lur enuers si torno per fes tan grant ordre qe pos homs esconta lerror qom non trobe (17a) qala com home qe lai inclina son cor. per qe si tot non sun tan entendentz qom ieu uolgra per far totz entendentz si uueil eu far aq'st libre per la una partida A quest sabers de trobat anc non fon ... ne aiostatz totz en un sol luec. Mas qe chascuns senac eson cor segon qe fon ni entendentz qe negurs hom non fon hanc maiestres ni perfettz de totas canzas. car tant es cars e fis lo sabers et hanc mils hom no sen dona garda. qom nol pot. tot aiostar ensemps Si qom poires auzir
en a q'st libre e non dic ieu ges qieu sta maestres ni perfettz.
Mas tant endirai segon zo q'u cug en aq'st libre q' totz hom qi
ben lentenda ni ara bon cor de trobar poira far fos chantars ses
tota uergoigna rima o per alcun mot qi li sera mestier cui on las genz qi non entendo' qe la lur lenga sia aitals, qar non sa bon lur lenga per qe miels lo conois cel qi ha la parladura reconoguda q' sel qi non la sap e per zo non cui o' mal far qan geton la parladura de sua natura. anz cui on qe sia aitals la lenga per qieu uue il far aq'st libre per far reconoisser las parladuras da q'ls qi la parlon drecha e per enseignar aicels qui non la sabon La parladura francescha ual mai et es plus auinentz a far romantz Retromas e pastorellas. Cella de limozi ual mais achanzos et siruentes, et uers de totz las autras dels nostres lengartes, e per aizon son e maior auctoritat li cantar de la parladura de limozi qe
de negun autra lenga. 'pans' ni 'uins' non son paraulas de lemozi. per zo qar si dizon en autras terras quom en lemozi. sol no sabon qe si dizon qar tot las paraulas (18a) que hom ditz en lemozi atressi quom en autras terras mas aq'llas qom ditz en lemozi dautra guiza qe en autras terras sun propriamen de limozi per qieu uos dic qe totz hom qi uol trobar ni entendre de saber la natura de la gramatica. si fort primame' uol trobar ni entendre qar tota la parladura de limozi si parla naturalmen a deg per cas et per nombres e per geners e per temps e per p'sonas e per moz aissi qom poires auzir si ben mescoutares Totz hom qi senten en gramatica deu saber qe viij partz son qe totas las paraulas del mon deuizon zo es Noms. verbs. partecips. pronoms. prepositons. aduerbis. coniunctios. et int'ietj's O utra. tot aisso qieu uos ai dig deuetz saber qe paraulas ison detres maneiras las unas son adiectiuas, las autras substatiuas las autras ni adiectiuas, ni substantiuas Substantiuas sun aqellas qi han singularitat e pluralitat, e demostron genus, et personas e sosteno' o son sostengudas, et han substantia ... (18b) qui manca uedi insu la
coperta masculinas las autras femeninas et las autras comunas. las masculinas sun aissi qom 'bos bels gais blancz' e totz aq'llas qe demostro' mascle las femininas sun aissi qom 'bona bella gaia. blancha' e totz a qellas qe demostron feminil chauza Las comunas son aissi qom 'fort
uils sobtils plazentz suffrentz' emaintes autras da qesta maneir e
son per aisso appelladas comunas qar la pot ... ben dire al mascle
qon a la femna O Imais deuetz saber totas las paraulas del mond. qi ataignon al nominatiu et cellas qe hom ditz (19b) en entendimen de masculin o de feminin substantiuas, et adiectiuas salongon en dos nombres en singular. et en plural et en VI. cas zo es lo nominatius, el uocatius singulars qe se resemblon, et el genitiu datiu accusatiu, et ablatiu qi se resemblan eissam' et aqist q'tre cas sun appellat obliq' e deuetz saber qen aissi fai lo nominatius plurals con fai loblios singular. et aissi uai loblios plurals qom lo nominatius singulars qom diz 'cauals' qi es lo nominatius singulars et 'caual' loblios plurals, et 'caual' nominatius plurals qom qi uol dire 'us caual es a qi et eu hai dos bels cauals et eu pueg emon caual et dus bel caual sun aqist' et autressi totas las paraulas del mond qanc hom diz 'lo caualliers es uengut. mal mi fes lo cauals. o bon mi fap le scuz' et sun nominatiu singular et em plural sun oblic aissi con qi dizia 'uengutz soi aqi' et es nominatius singulars et qi uolra abreuiar diria em plural 'il son uengutz' qom en peires uidals (20a) qi diz 'mont mes bon ebel qan uei de nouel la flor el ramel' 'mout mes o on ebel' es nominatius neutres e per aisso lo pauzet neutres per abreuiar 'Caualier mal mi feiron nostrt caual. bon mi fa bon li escut' et aiessi de totas las paraulas del mond masculinas si poon abreuiar per lo plural et per lo neutre Perzo naratz maior remembranza qi eu uos en pauzarai semblanzas aissi qom han menat elors chantars sobre lo nominatiu cas singulars et sobre lo nominatiu plural et sobrels uocatius per zo q'r aqist cas son plus estrainz per entendre acels qi non han drecha parladura qe tuit li autre e qar li patre
cas singular zo es lo genitius el datius e lacusat'. el
ablatius uocatius singular non salongnon mas per cels qan la drecha parladura nil nominatius nil uocatius plurals non subreuion mas per cels q' han la drecha parladura uos uoil donar ait al semblanza (20b) En bernat de uentardon ditz 'ben eschai ado'na ardimenz entrauol gent emals uezis' en autre Luec ditz 'domnal uostre cors ge'z' En guillem de saint deisler di's 'do'na ieu uos messaigiers' et en autre luec diz 'non sai qals ses lo caualers' En giraut de bornel diz 'e pos del mal nom fui la fanz e conosc qals serial bes' tuit aqist foron nominatiu singular alongat
nominatius plurals qom fabrenion. en Bernat daue'tadorn diz 'li sei bel oil trahidor' e B. de botz diz 'sabon pitaui en orman' e Giraud de borneil diz. 'esil fag son gentil' Pois uos donarai senblanz del uocatius plurals en B. dauentadorn diz 'aram cosseillatz segnor uos cauetz saber es en' aqest 'segnor' fon uocatius qa breuiet en lo plural (21a) Per estiers uos uoil far saber qe una paraula hia masculina qi salonga en lo nominatiu et en lo uocatiu singular et en totz los plurals zo es 'maluatz' Auzit auetz qom den amenar las paraulas masculinas en abreuiamen et en alongamen oi mais uos parlarai de las feminas, e de totas cellas qe hom ditz en entendimen de feminin Sauer deuetz qe paraulas femininas son de doas maneiras las unas fenisson en a aissi com 'domna. bella. blancha. poma'. emaintas autras daqest semblant. las autras fenisson en .s. qon 'amors. calors. chanzos faizos' emaintas autras da q'st semblan Cellas totz qi fenisson en a son aiectiuas aisi com 'domna bella. poma. blancha'. e sabreuion en los .VI. cas plurals Las autras qom 'amors. calors. sazos canzos' elas autras qi son da qesta semblanza salongon en lo nominatiu et en lo uocatiu singular (21b) et en totz lo plurals subreiuon. el genitiu el datiu et en laccusatiu, et en lablatiu singular e per zo qar lo nominatiu singular zon plus saluatge acels qi non han la drecha parladura salongon per totas las parladuras del mond e li quattre cas plural zo es lo genetius datius accusatius, et ablatius salongon per totas terras E donarai uos en semblanz del trobadors en folq'tz diz 'sal cor plangues be' for o'imais sazos' Arnault de merueil diz 'sun de stregnetz domna uos et amors' et en maintz dautres qi ni dels trobadors qom uos poiria dir mas en una paraula o en doas pot hom prins entendre totas las autras
paraulas iha qi fa longon en totz les caz singulars. eplurals aissi qon 'de lechos boluntos. ris. uis. lis. cors solati. Lais braz. glaz. uas. nas. cas. ras. gras. pres ronfes. engres. luz. fals reclus. claus. us repaus. enuers. conuers. trauers. uers romanz' et noms propris de luec. cu' 'paris peiteus angueus'. emaintz dautres qi remano' en (22a) esgardamen domes prins En qara jha paraulas qi salongon per totz los cas singulars, eplurals per uz de parladura eqar se dizon plus auinen. aissi com 'em emperairitz chantantz. ballantz'. etotas cellas q' son daq'esta semblanza Autras paraulas jha qe hom pot abreuiar per cas qant son accusatiu singular e qon aqel cas meteis la pot hom alongar per us de parladura. o qar se dizon plus auinen aissi qom qi uolia dir 'eu mi teing per pagatz. et eu mi teing per pagat et eu mi tieng. gai' e son bon per cas 'eu mi faz gai e mi faz gais' et aissi tuit li autre da qest semblan Estiers tot aisso uoil qe uos sapchatz qel nominatius el uocatius singulars ditz 'totz' o en tot los autres cas singulars 'tot' es nominatius, el uocatius plurals ditz 'tuit' els altres cas plurals dizom 'totz' Saber deuetz eissam' qe de uerb j ha qom ditz (22b) aissi qom nom e zo es a saber le feminins aissi com uolia dir 'mal mi fai la mars. bom mi sap le uenus'. et atressi falongon efa breuion qom los noms
Dinz el cor deuetz saber qe fuit li adiectiu comun sun zo es 'fortz. uils. sotils. plase'tz sufrentz' de qal part sian. nom o participi salongan el nominatiu et el uocatiu singular ab qal qe sustancia sian aiostat ab masculina o ab feminina aisi com qi uolia dir 'plazentz caualiers plazentz domna' E sapchatz qe hom diz 'vs' el nominatiu et 'un' en totz los autres cas eissamen diz hom 'dui' el nominatiu el uocatiu, et enls autres cas totz. diz som 'dos' et en aissi de totz los autres nombres tro a 'cent'. Verame't 'cent'. diz hom per totz cas duna guiza. mas 'dosce't trescent quattrescent d. dc. dcc. dccc. dcccc'. abreuia som. el nominatiu et (23a) el uocatiu plural, et en los autres cas los a longa hom aissi qom qi dizia 'eu hai ducentz trescentz quattrecent' & Parlat uos hai de las plurals masculinas e femininas qom salungon esabreuion en cascun cas. araus parlarai de cellas qe del sembla'zon el nominatiu, et el uocatiu singulars. primeirame' uos dirai femininas el nominatiu, et el uocatiu singular 'ma donna fa donna. sor nepza gasca garza' et en totz los autres cas singulars diz hom 'si donz seror. boda gascona. garzona et en totz los cas plurals diz 'madonnas do'nas sorors bodas gasconas. garzonas' Dels masculins podetz auzir oi mais el nominatiu et el uocatiu singular qe hom ditz 'compagnos. peires. bos. bailos. nebles borges. fels. laures braz gascz larcz glotz carles. ues. guis. boues. games folqetz ponz b'nartz tos olos tzaunes. steues. ratz paulz falcz' et en totz los autres cas singulars et (23b) nominatiu, et el uocatiu plural diz hom 'compagno peiron. bon. baron gloton. bailon. neblon. felon Garzon. carlon. Vgon Vuion Bouon. Gainelon odon tzaimon. steuano. Caton. Paulon' et en los genitius. datius. accusatius. plurals. los diz hom en ons. 'compagnos. peirons. bons. baronz' etotz los autres da qella maneira deuetz trobar los cas de las autras Estiers a qestas deuetz saber qe el nominatiu et uocatiu singular diz hom 'seigners co's Vescoms en fes. homs. nebotz. abbas prestres clergues pastres mazos'. et el genitiu datiu accusatiu ablatiu singular deuon dir 'segnor comte. Vesconte en fan home. bot abbat preueire clergue. pastor mazon'. et el genitiu, datiu accusatiu ablatiu plural deu hom dir 'segnors Comtes Vescontes enfantz. homes. abbatz preueiros clergues. pastors' e dels autres qi son da qesta maneira Del nomes uerbals sapchatz qei ha de tres maneiras. aissi qom chantaires emperaires Volaires (24a) et aissi qom 'jauzires, suffrires. mentires trahires'. et aissi qon 'entendeires uoleires deueneires tondeires' a qist tuit e li autre del semblan se dizon el nominatiu et el uocatiu singulars. 'Chantaires emperaires uolaires'. et el genitiu. datiu. accusatiu. ablatiu 'chantador emperador uolador' et el nominatiu et el uocatiu plural, et els autres cas plurals 'chantadors. emperadors. uoladors'. et totz Los autres da q'sta maneira Aissi son li aiectiu comun qis uarion el nominatiu et el uocatiu singular et atotz los autres cas el nominatiu, et el uocatiu cas singular diz. hom qal qe sustantius sia femenis, o masculis com 'maiers menres meillers bellaires gengers piegers sordegier' en los autres cas diz hom 'maior. menor. meillor. bellazor genzor peior sordeior' breus elones aissi com lolur sustantius Perso qe derrier uoil parlar del uerb uos dirai aissi las paraulas del pronome qom se dizon (24b) el nominatiu, et el uocatiu singular qom deu dir 'els cels. aqels a q'stres. autres. aicels. cetz. los mos. sos'. et en totz los autres cas. singular diz hom 'lui celui. cestui a q'st altrui', et el nominatiu plural diz hom. 'ill. cill. aqill. aqist autre cist li messentei' et en totz los autes cas. plurals dizon 'els lor aqels. aq'st los. mos. tos. sos Auzit auetz dels masculins Eraus dirai dels feminis el nominatiu, et el uocatiu singular diz hom. 'ella. cella autra a qesta cesta la. ma. sa et en los autres cas singulars 'lei celei autra, autrui. cestui. la ma. sa' et en totz los plurals diz hom. 'ellas. cellas. autras aq'stas cestas. las. mas. sas'. Et aq'stas diz hom en una guiza el singular.
En aissi uos ai dig. del nome e del participi e del pronome cossi si menon las paraulas en alongament et en abreuiament et en semblan araus parlarai del aduerbi et de la coniunction (25a) e de la p'position e del interiection Tal nia del aduerbi qe hom potz dire longas et brieus, segon qe naura mestier aissi com 'mais e mai. als. al. alliors. aillor. lonja me'tz e lonja men. autramentz. et autramen' et atressi dizon totas cellas da q'sta maneira Las autras paraulas del aduerbi. edela coniunctio. et de la proposition. edel interiection totz hom prim. las deu ben esgardar car tota uia, et en totz luecs las ditz hom duna guiza Hai mais uos dirai del uerbi en la prima persona del singular diz hom 'siu' et en laterza del plural 'son' aissi com qi. uolia dir 'eu sui bels. et cill. son bel' et per zo uos ai parlat da qestas doas personas qe maint trobador an ja messa launa, en luec de sautra
Saber deuetz qe 'trahi retrai, et estrai' sun del prezen delendicatiu de la terza persona e vai en aissi. 'eu trac. tu tras. aqel trai. eu retrac. tu retras aqel retrai'. qon qi uolia dir 'eu trac mon caual del ostal. tu tras la rauba de la maizon. aqel trai lo |

