Mostrando las entradas para la consulta verbo ordenadas por relevancia. Ordenar por fecha Mostrar todas las entradas
Mostrando las entradas para la consulta verbo ordenadas por relevancia. Ordenar por fecha Mostrar todas las entradas

miércoles, 15 de noviembre de 2023

Verbo habé, auxiliar

Lo verbo habé: auxiliá + partissipi O equivalén a tindre.

Yo hay - o hai - begut.
Tú has trascolat.                
Ell, ella, vosté ha dinat.
Natros, natres ham (habem) minjat.
Vatros, vatres hau (habéu) sopat.
Ells, elles, vostés han amorsat.

Yo hauría
Tú hauríes
Ell hauríe
Natros hauríem
Vatros hauríeu
Ells hauríen

Yo hauré
Tú haurás
Ell haurá
Natros haurem
Vatros hauréu
Ells haurán

Si yo haguera
Si tú hagueres
Si ell haguere
Si natros haguerem
Si vatros haguereu
Si ells hagueren

Que yo haiga fet
Que tú haigues minjat
Que ell haigue sopat
Que natros haigam o haiguem conquistat
Que vatros haigáu o haiguéu cagat
Que ells haiguen baixat

Etc.

Curiosidats que trobo al dicsionari de F. Mistral, Lou Tresor dóu Felibrige

Ague, Àgui (m.), Àigui (niç.), Age (l.), Atge (auv.), Àgi (bord.), Àugi, Àugei (g.), Aie (a. Lim.), Àyi (b.), Ave, Avo (viv. d.), (rom. ag, aig, cat. haja, it. abbia, lat. habeam), que j' aie, v. avé. (chap. que yo haiga + partissipi, ejemple, que yo haiga minjat. Se apareix mes al de Niza, sigue en h o sense.)

Ague, Aigue (niç.), Age (l.), Àgi, Ayi (bord), Ajo (rouerg.), Atjo (auv.), Auge, Aujo (g.), Aie, Aio (a. Lim.), Aye (b.), Ave (d.), (rom. ag, ac, aga, aia, aya, aye, cat. haja, it. abbia, lat. habeat), qu' il ou qu' elle ait. v. avé. (chap. que ell o que ella haigue + partissipi, ejemple, haigue fet. Coinsidix en lo de Niza, sigue en h o sense.)

Agué, Aguer (a.), Aguedre, Agudre, Agure (l.), Agé, Augé, Augué (g.), (rom. aguer, auer, cat. aver, haber, goth. aigan, lat. habere), v. aux. Avoir, v. avé plus usité. (chap. verbo auxiliá habé. Presén del infinitiu: yo hay, tú has, ell o ella ha, natros o natres ham o habem, vatros o vatres hau o habéu, ells o elles han.)

Aguè, Aguèt (l.), Aiguèt (niç.), Aguèc, Aguit (a. D.), Agèt, Augèt (toul.), Atgèt (querc.), Auguèt (b. lim.), Auguèc, Auèc, Augouc, Auouc, Augout, Agout, Aouc, Aout, Augut (g.), Auut, Auu (bord.), Abou (b.), At (Velay), (rom. aguet, ago, ag, ac, cat. haguè, lat. habuit), il ou elle eut, v. avé.

Aguènt, Agent (g.), Aient (a. L.), Ajant (périg.), Aiant (lim. d.), (rom. avent, ayan), ayant, v. avent. R. aguè. (chap. habén + partissipi, ejemple: Habén suspés este examen, - tú - no passarás de curs.)

Aguère, Aguèri (m.), Aiguèri (niç.), Aguèro (d.), Aguèi, Agui, (lim.), Agère, Agèri, Agèi (toul.), Auguère, Auguèi (b. Lim.), Agóuri, Augoui,  Augùri, Augu (g.), Auùri (bord.), Aboui (b.), (rom. agui, agra, cat. hagui, lat. habui, habueram), j' eus, v. avé. (chap. yo haguera + partissipi; haguera, hagueres, haguere, haguerem, haguereu, hagueren.)

Aguères, Aiguères (niç.), Aguèreis (d.), Aguèrei (d. Lim.), Aguèra, Auguèras (lim.), Agères, Agèros (l. toul.), Auures (bord.), Augous (g.), Abous (b.), (rom, aguist, agras, cat. haguères, lat. habuisti, habueras), tu eus, v. avé. (chap. Si tú hagueres + partissipi. Coinsidix sense la h en lo de Niza y Tolosa: Toulouse, y en lo catalá segons Mistral. Lo catalá normatiu ha modificat lo hagueres per haguesses, haguessis.)

Aguerian, Agueian (rh.), Aiguerian (niç.), Aguèren, Aguren (alb.) Aguèrem, Aguèbam (lim.), Auguèram, Auguèm (b. Lim.), Aguèrim, Aguèron (d.), Aguen, Agerian, Agèren, Agèen (l.), Augùren, Augoum (g), Auùrem (bord.), Aboum (b.), (rom. agram, cat. haguèrem, it. avemmo, lat. habueramus, habuimus), nous eûmes, v. avé.

(chap. natros o natres haguerem + partissipi. Coinsidix en lo lemosín, treta la h. Lo catalá normatiu ha modificat haguèrem per nosaltres haguessem o haguessim.)

Aguerias, Agueia (rh.), Aiguerias, (niç.), Agerias (toul.), Aguerèts, Aguèrit (d.), Agères, Aguères, Aguèrets (l.), Aguèrei, Aguèra (lim.), Auguerats, Auguets (b. lim.) Auurèts (bord.), Augouts (g.), Abouts (b.), (rom. agratz, cat. haguèreu, lat. habueratis, habuitis), vous eûtes, v. avé. (chap. Vatros o vatres haguereu + partissipi.

El català subnormalitzat ha modificat lo haguèreu per haguesseu o haguessiu.)

Aguèro, Aguèros, Aguèro, Agueram, Aguerats, Aguèrou (rom. agra, agras, agra, agram, agratz, agron, lat. habueram, habueras, habuerat, habueramus, habueratis, habuerant), 2e imp. du subj. usité en Albigeois et Limousin: j' eusse, tu eusses, il eût, nous eussions, vous eussiez, ils eussent, v. aguèsse, auriéu.

(chap. haguera, hagueres, haguere, haguerem, haguereu, hagueren.)

Aguèron, Aiguèron et Auguèron (niç.), Aguèrou, Agèrou (l.), Aguèren, Augueron (lim.), Auguèren, Augèbon (toul.), Augoun, Auoun, Aoun (g.), Auùren (bord.), Aboun (b.), Aguiron, Aguèrant (d.),

(rom. agron, agro, agren, agran, cat. haguèren, lat. habuerunt, habuerant), ils ou elles eurent, v. avé. (chap. ells o elles hagueren + partissipi. En lo cas de habé : tindre : tingueren.)

Agues, Aigues (niç.), Ages, Atges, Ajo (l.), Àtgei (auv.), Àgis, Àyis (bord.), Auges, Ajos (g.), Ayes (b.), Aies (a.), Àieis (d.), Àiei, Àia, Aio (lim.), (rom. aias, cat. hàjas, it. abbi, lat. habeas), impér. et subj. s. du v. avé, aie, que tu aies. (chap. que tú haigues + partissipi; en lo cas del verbo tindre, que tú tingues.)

Agués, Aigués et Augués (niç.), Agés, Agets, Atgets, Agas (l.), Atjas (auv.), Agits, Àyits (bord.), Augets, Ajats, Ajas (g.), Ayats (b.), Aies (a.), Aiei, Aia (lim.), Avit (d.), (rom. aiatz, aias, cat. hajau, it. abbiate, lat. habeatis), impér. et subj. plur. du v. avé, ayez, que vous ayez.

(chap. que vatros o vatres haigáu o haiguéu + partissipi.)

Aguessac, v. agassa.

hajatz

Aguèsse, Aguèssi (m.), Aiguèssi, Auguèssi (niç.), Agèsse, Agèssi (l.), Aguèsso, Aguèi, Aguè (lim.), Auèsse (toul.), Auguèsse (b. Lim.), Auguès (alb.), Agóussi, Óussi, Augóussei, Augusse (g.), Auùssi (bord.), Abóussi (b.), Aguèsso, Ausso, Ousso (d.), (rom. aguès, aguessa, cat. haguès, it. avessi, lat. habuissem), que j' eusse, v. avé. (chap. que yo haguera; en lo cas del verbo tindre: tinguera.)

Aguèsse, Aguesso (m.), Aiguèsse, Auguèsse (niç.), Agèsso, Agèsse, Agès (l.), Aguèsso, Aguè (lim.), Auèsso (toul.), Agousso, Agous, Augousse, Augusse, Augousso, Aousso, Ausso, Ousse (g.), Auùssi (bord.), Abousse, Aboussie (b.), Aièisse, Ausse, Eusse, Usse (d.), (rom. aguès, cat. haguès, it. avesse, lat. habuisset), qu' il ou qu' elle eût, v. avé. (chap. Que ell o ella haguere; en lo cas del verbo tindre: tinguere.)

Aguèsses, Aguèsseis et Aguèssei (d.), Aiguèsses, Auguèsses (niç.), Agèsses (l.), Aguèssa, Auguèssas (lim.), Auèsses (toul.), Augousses, Agousses, Aoussos, Ousses (g.), Auùssis (bord.), Abousses, Abóussis (b.), (rom. aguesses, cat. haguesses, it. avesti, lat. habuisses), que tu eusses, v. avé.

Aguessian, Aiguessian (niç.), Aguessam (lim.), Agaschan (auv.), Agèssen (l.), Augóussem, Óussem (g.), Aguèssim (d.), Auùssim (bord.), Abóussem, Abóussim (b.), (rom. aguessem, agossam, cat. haguèssem, it. avessimo, lat. habuissemus), que nous eussions, v. avé.

(chap. Que natros o natres haguerem.)

Aguessias, Aguessia (rh.), Aiguessias (niç.), Agaschas (auv.), Aguessas, Aguessa (lim.), Aguèsses, Aguèssets (l.), Agussets, Auguessets (alb.), Augoussets, Oussets, Augoussots (g.), Auùssits (bord.), Abóussets, Abóussits (b.), Aguèssit, Eussia, Ussia, Aussia, Oussia (d.), (rom. aguessatz, aguessas, aguessetz, cat. haguèsseu, it. aveste, lat. habuissetis), que vous eussiez, v. avé.

(chap. Que vatros o vatres haguereu.)

Aguèsson, Aguesson (m.), Aiguèsson (niç.), Agèsson, Agèssou (l.), Aguèssou, Aguèssan (lim.), Aguèssen, Agousson, Augóussen, Óussen (g.), Auùssin (bord.), Abóussen, Abóussin (b.), Aguèssant, Eussion, Ussion, Oussian (d.), (rom. aguesson, aguessen, aguessan, cat. haguèssen, it. avessero, lat. habuissent), qu' ils ou qu' elles eussent, v. avé. (chap. Que ells, elles, vostés hagueren.)

jueves, 25 de mayo de 2017

valencià vs català


(N. E. Texto no editado, ni corregido por mí. Tiene infinidad de errores ortográficos, tanto en castellano como en valenciano. Hay que ser bastante torpe para escribir así.)


ALGUNES DE LES MOLTES DIFERENCIES ENTRE VALENCIÀ I CATALÀ


A.- Subsistema lèxic.



No és precís que siguen moltes les diferencies lèxiques. No és la cantitat, sino la calitat de significació que tenen en el procés de formació de la llengua i en la freqüència d’us. Tenen gran valor com a traços pertinents de diferenciació les paraules que no tenen significat propi, com les preposicions, conjuncions, adverbis, determinatius, possesius, personals, numerals, etc. Els noms, calificatius i verps no són tan valorables perque es presten a abundar en sinònims. Ademés s’ha de tindre ben present que els arcaismes no son paraules valencianes: ho foren en son temps, pero ara son fosils. Poden documentar-se, pero s’han d’archivar. Quant ara s’usen eixos termes fosils valencians, notem que no ho fan perque estiguen en els clàssics valencians, sino perque son català vulgar actual. No servixen per a diferenciar o no els sistemes llingüístics. 


Com a eixemples indicatius podem citar l’artícul masculí i neutre lo (cat. el), determinatiu este (c. aquest) , possesiu seua (c. seva), personal vosatres - vosatros (c. vosaltres), numeral deneu (c. dinou), preposició en (c. a), conjunció puix (c. doncs), adverbi aci (c. aquí), casi o quasi (c. gairebé)… 


Les diferencies lexiques que es troben entre el castellà i qualsevol dels seus dialectes, o d’atra llengua, son menors sense dubte que les que hi ha entre la llengua valenciana i el català. 


B.- Subsistema fonologic .


El fonema és l’unitat mínima determinant de significacions diversificades, l’unitat distintiva mínima que nos permet diferenciar dos significats. Quant substituïm en una paraula un fonema per un atre obtindrem un significat diferent: Canviant el fonema /n/ de la paraula "nas" pel fonema /p/ convertint-se en "pas", ha variat la significació. 


El sistema fonològic és característic d’una llengua, i en ell son importantíssimes les "oposicions fonològiques" perque definixen la seua individualitat en major pes que les lèxiques o morfosintactiques. 


El sistema fonològic valencià es diferent del català. El mateix Badia Margarit no vol definir be el català per les raons que després eixiran i afirma, tractant dels canvis de significació, que: 

"Néamoins, les choses en sont pas toujours aussi claires qu’on pourrait le croire". ("Sons i fonemes de la llengua catalana", Barcelona, 1988, p.19) 

És evidentíssim per a tots, encara que no siguen versats en la matèria, que el sistema vocàlic valencià, de 7 vocals perfectament definides, totes elles en valor de fonema, es contraponen al caotic sistema vocalic català, de set vocals toniques i tres atones. En català, segons M. Palau Martí, les tres atones (la i, la u, i la vocal neutra que no existix en valencià) són els tres fonemes vocàlics del català. 


Badia Margarit no accepta l’afirmació científica de Palau Martí perque acceptar-ho deixaria fora del "domaine linguistique catalan… grandes régions de la langue" (pensem en Valencia) i estaria en contra de "l’unité de la langue catalane" (p. 43). O siga que el dogma de l’unitat de la llengua catalana, en la que inclouen el valencià, es primordial sobre el criteri científic de distinció de fonemes entre el català i el valencià. 

Entidades políticas en la conquista de Valencia, Antonio Ubieto Arteta

En el sistema vocàlic, pero sobre tot en el sistema consonàntic, hem de tindre present que les diferencies poden desdibuixar-se si l’estudi comparatiu es fa sobre el paper escrit, perque les diferencies reals no apareixen moltes voltes quant s’usen ortografies etimologistes o arcaiques, com les dels catalans i els catalanisadors valencians, pero que són evidents per a qui estudia el parlar viu del poble. 


Dites diferencies afecten al modo d’articulació, a l’introducció de nous sons en paraules de la mateixa etimologia, a la germinació, a grups consonàntics arcaics, a la pèrdua o conservació de diferents sons. Vore "Fonètica de la Llengua Valenciana" de GUINOT I GALAN, p. 293-303. 


C.- Subsistema ortogràfic . 


L’interés que tenen els catalanisadors del poble valencià en que l’ortografia que usen els que escriuen en valencià siga idèntica a la de l’Institut d’Estudis Catalans no es una qüestió trivial. Molt al contrari, es un assunt fonamental per a les seues intencions. 


Perque tot sistema ortogràfic es un compromís entre la tradició gràfica i la realitat fonològica; i un canvi ortogràfic te una importància enorme quan afecta a l’articulació de les paraules entranyant un canvi fonològic. 


Qualsevol canvi fonològic afecta a la mateixa identitat i individualitat de la llengua. I si s’obliga a tal canvi ortogràfic, es ferix el sistema fonològic, pero se’l ferix greument, perque en açò no hi ha ferides lleus. 


Per això, qui vol absorbir una llengua, primer ha de matar-la llevant-li la seua identitat i individualitat. I es conseguix pel camí de l’ortografia. ¡Pareix tan inocent i de tan poca importància …! Pero el veri que du dins tal realisació es decisiu . 


Alguns eixemples de forçaments de canvi ortogràfic que implica canvi de fonema: 




Elig (v.) canviat a Elx (c.) L’últim fonema /prepalatal africat sort/ es convertix en /prepalatal fricatiu sort/. Yo (v.) canviat a Jo (c.) El primer fonema /mig-palatal fricatiu sonor/ es convertix en /prepalatal africat sonor/. normalisar (v.) a normalitzat (c.) Canvi de /alveolar fricatiu sonor/ a /alveolar africat sonor/. Valencia (v.) canviat a València (c.) Canvi de /e tancada/ a /e oberta/, diferents fonemes que distinguixen, p.e. Valencia (ciutat) de valència (valor de combinació d’un element químic). chufa (v.) canviat a xufa (c.) orchata (v.) canviat a orxata (c.) Canvi de /prepalatal africat sort/ a /prepalatal fricatiu sort/.




Les persones que ignoren els mecanismes llingüístics i les relacions entre els fonemes i les lletres representatives poden creure que eixos canvis ortogràfics son producte d’una elaboració "científica", com diuen els interessats en difondre la falsetat baix el nom de la ciència. Els valencians no previnguts poden caure en la confusió d’acceptar una forma arcaica o exòtica que li presenten baix una aureola "científica", sense saber explicar per que. 

La realitat es que no es científic; que estan proposts i exigits, el canvi i l’adopció de les normes de l’Institut d’Estudis Catalans, per a llevar-li a la llengua valenciana la seua individualitat. 


D.- Subsistema morfosintàctic. 


Les diferencies morfosintàctiques son les que hui, en sentit estricte, constituïxen les diferencies "gramaticals". Aplicant criteris de llingüística sincrònica, els traços pertinents de diferenciació son notables i evidents, de modo que no pot dir-se sense enganyar que valencià i català tenen la mateixa gramàtica. 


Remetem a la bibliografia, perque son moltes les diferencies morfosintàctiques. Posarem tan sols uns quants eixemples. 


En la flexió verbal. 



Són formidables traços pertinents les formes respectives de la flexió verbal, en la seua morfologia i en la sintaxis. En català hi ha un entrecreuament entre els verps "ser" i "estar" que no existix en valencià: 


Els catalans usen "ser" per a expressar ubicació després de canvi: "ja hi som aquí" (v. ya estem ací); i "estar" per a una acció passiva "ha estat una relliscada" (v. ha segut un esvaro). 


Un atre creuament entre els verps "ser" i "haver" que tampoc es valencià: Català "no hi es" (v. no hi ha). Valencià verp + a + complement directe (v. he vist a mon pare), no aixina en català: "he vist mon pare". 


Valencià: verps que indiquen companyia, relació d’instrument o mig del qual u se val, duen la preposició "en" (o "ab" arcaica), mentres el català porta "amb". 


Català: verps + de (decidir de, desijar de, oferir de, pregar de…) com "m’agradaria de veure el fill", no aixina en valencià (v. m’agradaria vore al fill). 


Català: reflexiu "hom", introduint una oració impersonal, no existix en valencià: "hom ha de fer-se correr la veu" (v. s’ha de fer correr la veu). 


Català: Tot i + participi de present o gerundi, no existix en valencià: "Tot content" (v. content) 



Conjugació verbal. 


Es tan diferent la conjugació valenciana de la catalana que hauríem de recórrer les conjugacions regulars i irregulars des del principi a la fi, i sería inacabable. Vejam alguns eixemples, sense explicació: 



c. tenir, venir, veure v. tindre, vindre, vore 

c. prengui, prenguem v. prenga, prengam 
c. donés, sofrix v. donara, sofrira 
c. neixer, treure v. naixer, traure 
c. seure, ensopegar v. assentarse, entropeçar 
c. temo, perdo(1ª pers.) v. tem, perc 
c. visc, cresc v. vixc, creixc 
c. creiem, caieu v. creem, caeu 
c. perdi, creixis v. perga, creixques 
c. veuré, veuries v. voré, vories 
c. plangui, planguí v. planyga, plangyuí 
c. vinguem, vingueu v. vingam, vingau 
c. serveix, converteix v. servix, convertix 
c. obre, omple v. obri, ompli 
c. sofert, omplert v. sofrit, omplit 
c. amansir, espessir v. amansar, espesar 
c. sapiga, sapigues v. sapia, sapies 
c. culli, cullis v. cullga, cullgues 
c. tusso, tussi v. tusc, tusca 
c. cuso, cusi, cusis v. cusc, cusca, cusques 


Preposicions. 


El català usa preposicions pospostes en una construcció que no tenim en valencià ni en cap atre idioma: "arros cunill sense" (v. arròs sense conill). Uns quants eixemples, sense explicació, donaran idea de la diferenciació: 



c. s’entesta que li donen v. s’encabota en que li donen 

c. es queixaven que v. es queixaven de que 
c. anarem en aquell lloc v. anàrem a aquell lloc 
c. estic a Valencia v. estic en Valéncia 
c. prometre de veure v. prometre vore 
c. Jaume veu Pere v. Jaume veu a Pere 
c. pensar a dir-ho v. pensar en dir-ho 
c. no m’era permes d’anar v. no m’estava permés anar 
c. pis per llogar (causal) v. pis per llogar 
c. pis per llogar (final) v. pis per a llogar 
c. a la tarda v. per la vesprada 
c. al dessota de v. baix de 
c. al davant de v. davant de 
c. al defora de v. fora de 
c. malgrat v. a pesar de 

Substantius. 


Diferencies de gènero, encara que en totes les llengües romàniques es conserva el que tenim en llatí, com molts dels abstractes que acaben en -OR, i uns atres: 




c. (el) fel v. (la) fel 

c. (el) aventatge v. (la) ventaja 
c. (el) escafandre v. (la) escafandra 
c. (la) aladre v. (el) aladre 


També diferencies en el mateix gènero 


c. jueva v. jueua 

c. princessa v. princesa 
c. alcaldessa v. alcaldesa 
c. comtessa v. comtesa 
c. el periodista (masc.) v. el periodiste (masc.) 
c. el maquinista (masc.) v. el maquiniste (masc.) 


Diferencies en número, els que passen al plural de diferent forma en català i en valencià: 



c. [papés] v. papers 

c. [carrés] v. carrers 
c. homes v. hòmens 
c. joves v. jóvens 
c. presupostos v. presuposts 
c. boscos v. boscs 
c. generes v. gèneros 
c. quadres v. quadros 
c. litres v. litros 
c. goigs v. gojos/goigs 
c. desigs v. desijos/desigs 
c. assumpte v. assunt 
c. culte v. cult 

Adjectius. 


En quant al plural, lo mateix que els substantius. Possesius (adjectius i pronoms): 



c. meva v. meua 

c. teva v. teua 
c. el meu (neutre) v. lo meu (neutre) 
c. el nostre (neutre) v. lo nostre (neutre) 
mes, tes, ses 

Demostratius: 


c. aquest v. est/este 

c. aqueix v. eix/eixe 

numerals cardinals: 


c. vuit v. huit 

c. dinou v. dèneu 
c. seixanta v. xixanta 
c. dues-centes v. doscentes 
c. milio v. milló 

Numerals ordinals: 


c. cinqué v. quint 

c. sisé v. sext 
c. vinté v. vigèsim 


Partitius i colectius: 


c. meitat v. mitat 

c. miler v. miler/miller/millar (Fullana) 

Quantitatius: 


c. força v. molt 

c. quant pa v. quant de pa 
c. fa molt fret v. fa molt de fret 
c. quanta de neu v. quanta neu 

Indefinits: 


c. altre v. atres 

c. abdues v. les dos 
c. nombrós v. numerós 



Articul definit. 



En català està proscrit l’artícul masculí en les formes LO i LOS, que el valencià manté vius al costat de EL i ELS: lo bo del cas; lo meu; lo pronte que has vingut; va fer lo que li van manar. 

En valencià sol ser incorrecte posar l’artícul davant de noms propis: No direm "la Maria o el Jordi", com en catala. 


Pronom personal. 


En valencià el pronom reflexiu HOM i la segona persona del plural US no existixen, aixina com JO en lloc de YO, usant-se molt poc el pronom adverbial HI: 


c. hom diu per tot arreu v. se diu per onsevol 

c. jo us mane v. yo vos mane / yo tos mano en chapurriau
c. Que no hi es? v. ¿ que no està ? 

En valencià es pot dir A ELL o AD ELL, i D’ELL, referint-se a persones o coses; en català s’ha de fer un rodeig quan es referix a coses: 



c. en turnem a parlar v. tornem a parlar 



Frases i tractaments: 



c. davant meu v. davant de mi 

c. darrere teu v. darrere de tu / detrás de tu en chapurriau
c. aquest és pintat per mi v. este està pintat per mi 
c. vos v. vosté


Adverbis: 

Hi ha un grapat d’adverbis de lloc, de temps, de modo, d’afirmació, negació i dubte. Uns eixemples significatius: 


c. lluny v. llunt / llun

c. sota, dessota v. baix, baix de / baix, davall, devall (de)
c. endavant v. davant, cap davant / cap aván, aván, avan y crits
c. al damunt v. damunt / damún, a damún de
c. aleshores v. llavors / entonses, allabonses, allacuanta
c. avui v. hui / avui
c. aviat v. pronte / pronte
c. a entrada de fosc v. a boqueta nit / cuan se fa de nit
c. demà passat v. despusdemà / despuesdemá
c. abans d’ahir v. despusahir / antesahí
c. dos quarts de nou v. les huit i mija / les vuit y mija
c. de cop sopte v. de repent / de repén ( de qué s'ha mort? De repén )
c. s’un plegat v. d’una volta / de una vegada, de una volta, de una tongada
c. no facis pas el meu v. no faces lo meu / no faigues lo meu
c. mai no vindras v. no vindràs mai / no vindrás may

Bueno me ha sabido a poco, así es que aquí os pongo algo que podemos contestar cuando nos dicen eso de....."Todas las Universidades del mundo dicen que son la misma lengua":


En Abril de 1980, se celebró en Palma de Mallorca, el XVI Congreso Internacional de Lengua y Filología Románica, patrocinado por la "Société de Linguistique Romane" y organizado por la "Cátedra Ramon Llull" de la Universitat de Barcelona y el "Estudi General Lul.lià" de Palma. El cual se desarrolló durante los días 7 al 12 y al que acudieron 723 congresistas de 31 países.


En el transcurso de una Sesión Plenaria, el Comité Organizador, de mano de su Secretaria presentó a la firma de los 723 congresistas el siguiente documento: "Los romanistas abajo firmantes, participantes del XVI Congreso Internacional de Lengua y Filología Románica, manifiestan su satisfacción por los progresos recientemente obtenidos por la lengua catalana mediante su normalización con la creación de nuevos centros de investigación, la incorporación de la lengua en sus diversos grados de enseñanza, la multiplicación de publicaciones y otras manifestaciones culturales, si bien no ha alcanzado aún en los medios de comunicación social la intensidad deseable. Lamentamos, sin embargo, las tentativas de secesión idiomática efectuadas en el País Valenciano por ciertos grupos de presión por razones desprovistas de todo fundamento científico. El catalán, como quiera que es un idioma, tiene su propia estructura; bien definida, y los romanistas de este XVI Congreso consideran inaceptables las tentativas de fragmentación lingüística."


De los 723 congresistas solo 36 estamparon su firma aceptando el contenido del documento; con el agravante de que de los componentes del Comité Científico (22) solo lo firmaron 7. O sea, para los catalanistas "todo el mundo científico" y "toda la romanística internacional" y todas las Universidades del mundo, se reduce tan solo a 36 cientificos de 723. 


Ni decir cabe que, realmente, el criterio científico de la "romanística internacional" se corresponde con el de la mayoría de científicos (687) que no comulgaron con las infundadas teorías catalanistas. Valenciano y Balear son dos lenguas secularmente diferentes e independientes del Catalán y en consecuencia no puede existir "fragmentación lingüística" del Catalán puesto que no forman parte de esta lengua.]


Y para cuando os dicen que son la misma lengua porque son iguales, les podeis poner esto:


1) Valenciano: Este, esta, estos, estes.

Catalán: Aquest, aquesta, aquests, aquestes. 

2) Valenciano: En, antiguamente ab, ambas equivalen en castellano a la preposición “con”.

Catalán: Amb, jamás utilizada en el idioma valenciano 

3) Valenciano: Este - Eixe - Aquell. (La misma raiz para la variante femenina y los plurales)

Catalán: Aquest - Aqueix - Aquell. (La misma raiz para la variante femenina y los plurales) 

4) Valenciano: Açi - Ahí - Allí.

Catalán: Aquí - (no tiene) - Allí. 

5) Valenciano: Meua, teua, seua.

Catalán: Meva, teva, seva. 

6) Valenciano: Mosatros, vosatros, mos, vos.

Catalán: Nosaltres, vosaltres, ens, us. 

7) Valenciano: Atre, atra, atres.

Catalán: Altre, altra, altres. 

 Valenciano: Huit, deneu, xixantahuit, doscentes, millo, quint, sext, vigesim.

Catalán: Vuit, dinou, seixanta-vuit, dues-centes, milio, cinqué, sisé, vinté. 

9) Valenciano: Pos mentres que prenga molt de pa en chocolate (uso de "-a", uso de "en").

Catalán: Doncs mentre que prengui gaire pa amb xocolata (uso "-i", uso de "amb"). 

10) Valenciano: Hui, els bous estan en Muchamel (uso del verbo "estar", uso de "en"). 

Catalán: Avui, els toros son a Mutxamel (uso del verbo "ser", uso de "a"). 

11) Valenciano: Ha segut un chic (uso del verbo "ser" para formas pasivas).

Catalán: Ha estat un noi (uso del verbo "estar" para formas pasivas). 

12) Valenciano: Davant de mi esta el sapo ("de + mi/tu/ell/mosatros/vosatros/ells).

Catalán: Davant meu es el gripau ("meu/teu/seu/nostre/vostre/llur). 

13) Valenciano: Te que ser vert, no roig.

Catalán: Te que esser vert, no pas vermell (uso del "pas" en negaciones). 

14) Valenciano: Ademes, lo pijor es que yo pense aixina (uso de "lo", uso de "-e").

Catalán: A mes a mes, el pitjor es que jo penso aixi (uso de "el", uso de "-o"). 

15) Valenciano: Dos homens menuts y dos chiques boniques (uso de "menut/chiquico").

Catalán: Dos homes petits i dues noias macas (uso de "petit" diminutivo, "dues" femenino). 

16) Valenciano: Se diu molt pronte aixo (uso de "se" impersonal).

Catalán: Hom diu força aviat aixo (uso de "hom" impersonal). 

17) Valenciano: Articul, vehicul, vincul (uso de "-cul". Salvo "muscle", "mascle").

Catalán: Article, vehicle, vincle (uso de "-cle"). 

1 Valenciano: Formalisar, realisat, analisà (uso de "-isar", "-isat", "-isà").

Catalán: Formalitzar, realitzat, analitzada (uso de "-itzar", "-itzat", "-itzada"). 

19) Valenciano: Chufa, chutar, che (uso de "ch-").

Catalán: Xufa, xutar, xe (uso de "x-"). 

20) Valenciano: Mege, plaja, coche (uso de "g", "j", "ch").

Catalán: Metge, platja, cotxe (uso de "tg", "tj", "tx"). 

21) Valenciano: Novela, ilicità, colege (uso de "l").

Catalán: Novel.la, il.licità, col.legi (uso de "l.l"). 

22) Valenciano: Pronte, conte, assunt (uso de "n").

Catalán: Prompte, compte, assumpte (uso de "mp"). 

23) Valenciano: Pobrea, rarea, durea (uso de "ea").

Catalán: Pobresa, raresa, duresa (uso de "esa"). 

24) Valenciano: Regateig, braceig (uso de "-eig").

Catalán: Regatejo, bracejo (uso de "-jo"). 

25) Valenciano: Les chiques. Les idees. Les dos voltes (uso de "les", "-es").

Catalán: Las noias. Las ideas. Las duas vegadas (uso de "las", "-as"). 

26) Valenciano: Noroest, surest, surafrica.

Catalán: Nord-oest, sud-est, sud-africa. 

27) Valenciano: Carlos y Ampar estan ahí menjant polp. 

Catalán: El Carles i la Empar son allí menjant pop (uso de artículo ante nombre propio). 

2 Valenciano: Eixir, agarrar, parar, vore, tindre, vindre, assentarse, naixer, traure...

Catalán: Sortir, agafar, aturar, veure, tenir, venir, seure, neixer, treure... 

29) Valenciano: Insistixc, seguixc, sapien, creguen, haja, feres, donares, referix...

Catalán: Insisteixo, segueixo, sapiguen, creguin, hagi, fessis, donessis, refereix... 

30) Valenciano: Elig (uso de "-ig" sonido "ch" castellana).

Catalán: Elx (uso de "-x" sonido "ch" francesa).

Me gustaría hacer algunas puntualizaciones con el fin de mejorar este buen trabajo ...



Cita Iniciado por JOSE2 Ver mensaje
Y para cuando os dicen que son la misma lengua porque son iguales, les podeis poner esto:

1) Valenciano: Este, esta, estos, estes.
Catalán: Aquest, aquesta, aquests, aquestes.

2) Valenciano: En, antiguamente ab, ambas equivalen en castellano a la preposición “con”.
Catalán: Amb, jamás utilizada en el idioma valenciano

3) Valenciano: Este - Eixe - Aquell. (La misma raiz para la variante femenina y los plurales)
Catalán: Aquest - Aqueix - Aquell. (La misma raiz para la variante femenina y los plurales) – La forma “Aqueix”, normalmente, ni se usa: en este caso, también se dice “Aquell”.

4) Valenciano: Açi - Ahí - Allí.
Catalán: Aquí - (no tiene) - Allí.

5) Valenciano: Meua, teua, seua.
Catalán: Meva, teva, seva.

6) Valenciano: Mosatros, vosatros, mos, vos.
Catalán: Nosaltres, vosaltres, ens, us.

7) Valenciano: Atre, atra, atres.
Catalán: Altre, altra, altres.

 Valenciano: Huit, deneu, xixantahuit, doscentes, millo, quint, sext, vigesim.
Catalán: Vuit, dinou, seixanta-vuit, dues-centes, milio, cinqué, sisé, vinté.

9) Valenciano: Pos mentres que prenga molt de pa en chocolate (uso de "-a", uso de "en").
Catalán: Doncs mentre que prengui gaire pa amb xocolata (uso "-i", uso de "amb").

10) Valenciano: Hui, els bous estan en Muchamel (uso del verbo "estar", uso de "en").
Catalán: Avui, els bous son a Mutxamel (uso del verbo "ser", uso de "a"). – En mi pueblo, siempre decimos “Bous”: “Toro” es castellano.

11) Valenciano: Ha segut un chic (uso del verbo "ser" para formas pasivas).
Catalán: Ha estat un noi (uso del verbo "estar" para formas pasivas).

12) Valenciano: Davant de mi esta el sapo ("de + mi/tu/ell/mosatros/vosatros/ells).
Catalán: Davant meu es el gripau ("meu/teu/seu/nostre/vostre/llur).

13) Valenciano: Te que ser vert, no roig.
Catalán: Te que esser verd, no pas vermell (uso del "pas" en negaciones). – “Esser” coexiste con “Ser” e incluso se usa más ésta última; supongo que el último “vert” era un lapsus.

14) Valenciano: Ademes, lo pijor es que yo pense aixina (uso de "lo", uso de "-e").
Catalán: A mes a mes, el pitjor es que jo penso aixi (uso de "el", uso de "-o").

15) Valenciano: Dos homens menuts y dos chiques boniques (uso de "menut/chiquico").
Catalán: Dos homes petits i dues noies maques (uso de "petit" diminutivo, "dues" femenino). – Aunque nunca he sido amiga de las normas fabrianas, no queda más remedio que aceptarlas a la hora de hacer las comparaciones; la fonética será otra cuestión a tratar más adelante.

16) Valenciano: Se diu molt pronte aixo (uso de "se" impersonal).
Catalán: Hom diu força aviat aixo (uso de "hom" impersonal).

17) Valenciano: Articul, vehicul, vincul (uso de "-cul". Salvo "muscle", "mascle").
Catalán: Article, vehicle, vincle (uso de "-cle").

1 Valenciano: Formalisar, realisat, analisà (uso de "-isar", "-isat", "-isà").
Catalán: Formalitzar, realitzat, analitzada (uso de "-itzar", "-itzat", "-itzada").

19) Valenciano: Chufa, chutar, che (uso de "ch-").
Catalán: Xufla, xutar, oi (uso de "x-"). – En catalán es “xufla”, no “xufa”; respecto a “che”, aunque tenemos un equivalente genuíno como “oi”, para este caso consistente en demostrar que en valenciano distinguen entre sonidos africados sonoros y sordos, es irrelevante.

20) Valenciano: Mege, plaja, coche (uso de "g", "j", "ch").
Catalán: Metge, platja, cotxe (uso de "tg", "tj", "tx").

21) Valenciano: Novela, ilicità, colege (uso de "l").
Catalán: Novel.la, il.licità, col.legi (uso de "l.l").

22) Valenciano: Pronte, conte, assunt (uso de "n").
Catalán: Prompte, compte, assumpte (uso de "mp"). – Aunque aquí la intención sea otra, aquí, la forma “prompte” no existe a no ser de forma local en pueblos fronterizos con Valencia o Aragón; nosotros siempre decimos “Aviát”.

23) Valenciano: Pobrea, rarea, durea (uso de "ea").
Catalán: Pobresa, raresa, duresa (uso de "esa").

24) Valenciano: Regateig, braceig (uso de "-eig").
Catalán: Regatejo, bracejo (uso de "-jo").

Alguna vez lo he comentado y Rudy también: Aquí se ha mezclado el tocino con la velocidad; parece ser que en el caso valenciano, estamos ante sustantivos, mientras que en el caso catalán, en vez de sustantivos, se han puesto la forma de la primera persona singular del Presente de Indicativo de los verbos de los cuales parten las acciones verbales de los ejemplos valencianos; por tanto:

Si la intención es la del ejemplo valenciano, es decir, comparar sustantivos, entonces el punto 24 es irrelevante ya que en ambas lenguas es “Regateig”, “Braceig”, ...

Pero si por contra, la intención es comparar las primeras personas del Presente de Indicativo de los verbos de la primera conjugación, entonces se pueden aprovechar, pero quedarán de la siguiente manera:

Valenciano: Regatege, bracege / bracille, ...
Catalán: Regatejo, bracejo, ...


25) Valenciano: Les chiques. Les idees. Les dos voltes (uso de "les", "-es").
Catalán: Les noies. Les idees. Les dues vegades (uso de "las", "-as"). – Aquí digo lo mismo que en el punto 15.

26) Valenciano: Noroest, surest, surafrica.
Catalán: Nord-oest, sud-est, sud-africa.

27) Valenciano: Carlos y Ampar estan ahí menjant polp.
Catalán: El Carles i la Empar son allí menjant pop (uso de artículo ante nombre propio).

2 Valenciano: Eixir, agarrar, parar, vore, tindre, vindre, assentarse, naixer, traure...
Catalán: Sortir, agafar, aturar, veure, tenir, venir, asseure / seure, neixer, treure...

29) Valenciano: Insistixc, seguixc, sapien, creguen, haja, feres, donares, referix...
Catalán: Insisteixo, segueixo, sapiguen, creguin, hagi, fessis, donessis, refereix...

30) Valenciano: Elig (uso de "-ig" sonido "ch" castellana).
Catalán: Elx (uso de "-x" sonido "ch" francesa).
Asímismo, hay otras diferencias a añadir que incorporaré en cuanto las recuerde en este mismo punto. Aquí va una más:

31) Valenciano: Bandit, agranador, cantor, cascarrabies, charrador, ...

Catalán: Trabucaire, escombrariare, cantaire, rondinaire, xerraire, ... (sufijos en -aire, inexistentes en valenciano como se puede ver).

32) Valenciano: Albornús, alcamfor, alcatrós, alcassaba, algassara, almagasén, almagassenar, almidó, alquitrà, atalaya, ...

Catalán: Barnús, camfora, mascarell, ciutadella, gatzara, magatzem, emmagatzemar, midò, quitrà, talaia, ...

(El árabe dejó mayor huella en el valenciano evidentemente).


33) Muchas palabras que en castellano acaban en "-neo", en valenciano lo hacen en "-neu" mientras que en catalán acaban en "-ni".


Valenciano: Calcàneu, coetaneu, contemporaneu, craneu, erròneu, espontaneu, homogéneu, idoneu, mediterràneu, ...

Catalán: Calcani, coetani, contemporani, crani, erroni, espontani, homogeni, idoni, mediterrani, ...

34) Lo dicho en el 33, también ocurre con otras palabras acabadas en "-eo":


Valenciano: Calcàreu, cesàreu, cetàceu, ciclòpeu, cinéreu, nucleu, petròleu, ...

Catalán: Calcari, cesari, cetaci, ciclopi, cineri, nucli, petroli, ...

35) Terminaciones en -us que no existen en valenciano, salvo excepciones técnicas.


Valenciano: Ano, cirro, feto, foco, globo, poro, rito, tipo, ...

Catalán: Anus, cirrus, fetus, focus, globus, porus, ritus, tipus, ...

36) Otras terminaciones en "-o" que, por diversas razones, existen en valenciano aparte del caso concreto del punto anterior.


Valenciano: Abadejo, acomodo, aforro / alforro, alardo, anodo, barco, baso, berberecho, bordo, borrego, boto, bovo, cacho, càgalo, caixco, caldo, caparrucho, caramelo, carbono, carinyo, carranco, cascavellico, càtodo, cefalòpodo, centeno, cervo, chaparro, chato, cigarro, clero, cobro, colomello, cómodo, contrabando, corbo, covarcho, cuenco, cuiro, curro, enterro, entreforro, erro, esperanto, esquerro, fallo, fardacho, fardo, filaracho, flasco, flato, floronco, fondo, gamberro, ganado, ganso, garramancho, gayo, gènero, guilopo, lavabo, litro, llauro, luto, macho, mamparo, manco, mètodo, metro, misto, modorro, moixo, mònstruo, moreno, mosseguello, mumo, nano, nudo, número, nyispro, pago, palmito, panfigo, pepino, período, pilotero, pipo, pito, potro, quadro, regomello, retrato, ritmo, roïdo, rombo, rumbo, sapo, sarro, senyorongo, sério, sexo, somordo, sorgo, sorro, soto, taco, talpo, teatro, tento, tío, topo, tormo, torondo, triumfo, vero, viudo, yayo.


Catalán: Bacallà, acomodació, estalvi, ostentació, anode, vaixell, arna, escopinya, bord, xai, bot o odre, ximple, cot, paràsit (au), casc, brou, caperutxa, caramel, carboni, afecte, carrau, pruna petita, càtode, cefalòpode, sègal o sègol, cérvol, rabasut, camús, cigarret o cigar, clergat, cobrament, ullal, comode, contraban, cove, catabauma, bol, cuir, manc o manxol, enterrament, entretela, errada o error, esperant, esquerre, fallada, llangardaix, fardell, filagarsa, flascó, floronc / forùncol, fons - profund, disbauxat, bestiar, oca, esborrall, flat, gaig, genere, entremaliat, rentamans, litre, terrelló, dol, mul, andròmina, menys, metode, metre, ensopit, pioc, monstre, bru o morè, ratapinyada, llumí, papu, nan, nus, nombre, nespra, pagament, pàmfil, ventall, cogombre, període, arpella, xumet, ufanós, poltre, quadre, curtesa, retrat, ritme, soroll, rombe, rumb, gripau, carrall, ricàs, seriós, sexe, somort, melca, guineu, soterrani, tac, talp, teatre, tacte, oncle, serrell, torm, nyanyo, triomf, veritable, vidu, avi.


Ya sé que esta lista ha sido un poco larga, pero como colofón, como no faltará algún listillo que nos sabemos, adelantaré que también hay palabras catalanas que no pierden la "o" final al margen de si en valenciano la pierden o no, o emplean otra palabra totalmente distinta:


Valenciano: Badoc, bonico o lindo, camerí, casino, chavo, chino-chano o chano-chano, choriç, churro, clochina, coralet o nyora, fadrinot, gancho, gaspacho, loro, mamarracho, monge, mono, orujol o brinsa, panoli o betzo, pens, perdonavides, porche o porchada, rádio, rancho, recreació, reencontre o retrobament, rellomello, rollo, safarrancho, troncho, tubo, visc o garcho.


Catalán: Totxo, maco, camerino, cassino, xavo, xino-xano, xoriço, xurro, musclo, bitxo, conco, ganxo, gaspatxo, lloro, mamarratxo, mico, monjo, oruxo, tonto, pinso, pinxo, porxo, ràdio, ranxo, esbarjo, retrobo, llomillo, rotllo, xafarranxo, tronxo, tub, guenyo o guerxo.


Mientras que otras son coincidentes en ambas lenguas: Amo, cagaferro, carro, cícero, estraperlo, euro, ferro, foto, gerro, gitano, golfo (de una porta), llobarro, moniato, monyo, moro, morro, mosso, moto, pallasso, periquito, piano, porro, sonso, suro, trío, verro, zero.


Otro más:


37) Terminaciones tecnicas de origen griego acabadas en castellano en -is, en valenciano se conserva y en catalán, en cambio, pierden la "s".


Valenciano: Anàlisis, archidiòcesis, catequesis, cianosis, cirrosis, crisis, litiasis, paràlisis, praxis, simbiosis, sintaxis, tesis, ...

Catalán: Anàlisi, arxidiòcesi, catequesi, cianosi, cirrosi, crisi, litiasi, paràlisi, praxi, simbiosi, sintaxi, tesi, ...

CASTELLANO……..…VALENCIANO……….…..CATALAN


ABONO......................FEM.................... ..........ADOB

ABUELO....................YAYO.................... .......AVI
BARATIJA................QUINCALLLA...........GALIN DAINA
BESO..........................BES................. ..............PETO
CERILLA..................MISTO.................... .....LLUMI
COMADRONA….....COMARE....................LLEVADORA
COMEDERO.............GAMELLA................OBI
CURIOSIDAD...........DOTORERIA............TAFANERI A
DESAZON.................DESFICI................... ..NEGUIT
EMBOSCADA..........CELADA....................PARAN Y
FAENA……………..QUEFER…………....FEINA
GENTUZA................GENTOLA................PURR IA
HABICHUELA….....FESOL......................MONGETA
INFORTUNIO…......MALASTRE….........DISSORT
JUICIO......................JUÏ................... .........JUDICI
LATIDO...................GLATIT................... .BATEC

CASTELLANO……..…VALENCIANO……….…..CATALAN

MALO........................ROÏN.................. .............DOLENT
NIÑO..........................CHIQUET............. .........NOI
OTOÑO.....................AUTOMME................. ..TARDOR
PARO……………….FOLGA………………..ATUR
RECREO..................RECREU.................... ....ESPLAI
SABAÑÓN................PRUNYO..................... ..PENELLÓ
TUERTO..................TORT...................... .......BORNI
UMBRIA..................OMBRAGE................... BAC
VOLTERETA….....VOLANTÍ.....................TOMBARE LLA
YESERO.................ALGEPSER..................G UIXAIRE
ZOPENCO..............SOQUELLOT..............GAMARÚ S

No, no creo que el titulo sea inapropiado, es una forma de llamar la atención para que se entre en el post y una vez dentro el contenido es incuestionable y puede animar ala gente a colaborar o al menos a leerlo y siguiendo con más cosas:


Esto se puede utilizar cuando nos digan que son el mismo indioma porque un catalan y un valenciano cuando hablan entre ellos se entienden y es porque es la misma lengua. Esto demuestra que esa afirmación, además de ser mentira notiene base:


ESTE ES EL DISCURSO DE BIENVENIDA DE D. MANUEL FRAGA COMO PRESIDENTE DE LA JUNTA GALLEGA Y ESTA ESCRITO EN GALLEGO, LOGICAMENTE: 


Coa emoción propia de quen se interna por primeira vez nun mundo apaixonante, escribo estas liñas, como quen escribe no aire, a xeito de benvida a quen decidira asomarse á realidade de Galicia a través desta fiestra electrónica. 


É a nosa unha pequena comunidade española, periférica e marítima, dique da Europa atlántica, meta do Camiño de Santiago, que forxou a súa identidade ó longo dos séculos sobre a base dunha lingua e unha cultura propias. Somos os galegos un pobo que desbordou os seus límites nunha inxente crecida humana que levou a galeguidade ata os máis arredados confíns do planeta. 


Somos un país orgulloso do propio, pero á vez aberto e cosmopolita, que a través da historia fixo da tolerancia e o entendemento pedras angulares da súa armazón social. 


A Galicia de hoxe aposta, como sempre, por conserva-lo mellor da súas tradicións, pero proxectándose decididamente cara á modernidade. Para iso veu realizando nos últimos anos un considerable esforzo político, económico e social, centrado na mellora e ampliación das súas infraestructuras básicas, de maneira moi especial no eido das tecnoloxías da comunicación, desde o convencemento de que constitúen o medio máis eficaz para acadar un verdadeiro avance social. 


Queremos estar na avanzada da sociedade da información e cada día damos un novo paso cara ese horizonte de futuro. A través das páxinas que seguen, quen o desexe poderá ir tendo cumprida noticia diso, e ademais poderá coñece-las iniciativas coas que entre todos, tanto desde o ámbito público coma desde o privado, estamos a construír a Galicia do terceiro milenio. 



Pues bien, hoy he tenido el gusto de descubrir el nombre del sistema lingüístico al que pertenece el idioma Valenciano y, por asombroso que parezca, no es otro que el "sistema lingüístico gallego-valenciano".

Si alguien me hubiera dicho hace unas pocas horas que el "gallego-valenciano" es el nombre del "sistema lingüístico" del que forma parte el idioma Valenciano no le habría dado crédito, pero resulta que es algo que he podido comprobar por mí mismo y ahora ya no tengo la menor duda de que ésto es así.

Yo, valenciano de nacimiento, escasamente ilustrado y poco dispuesto a salir de mi terruño, nunca conocí a persona gallega, ni estudié su lengua, ni visité su tierra, y sin embargo hace escasamente unas horas visité la página web de la Xunta gallega y tuve el gusto de leer el discurso de bienvenida de su presidente, el ilustre e ilustrado gallego D. Manuel Fraga, expresado en genuina lengua Gallega (perdón, a partir de ahora lengua "gallega-valenciana").( http://www.xunta.es/presiden/gsaludo.htm ).

Como digo, cientos de kilometros separan mi terruño valenciano del equivalente gallego, pocos estudios idiomáticos enaltecen mi parco (o inexistente) curriculum lingüístico (menos aún los referidos a la lengua "gallega-valenciana"), y sin embargo he sido capaz de entender con precisión meridiana todo el discurso de D. Manuel, gallego sin fisuras, en una lengua a la que hasta ayer consideraba distinta pero que hoy he de considerarla en unidad con el Valenciano y por tanto una misma lengua.

Sin haber estudiado jamás el idioma gallego lo entiendo, por tanto he de admitir la "unidad de la lengua" Gallega y Valenciana y llegar a la conclusión de que son el mismo idioma: el "gallego-valenciano".

Cierto es que algunas palabras no son exactamente iguales, pero si muy parecidas o parecidísimas, e igualmente algunos usos sintácticos o verbales también varían un poco, pero muy poco o poquísimo (al menos yo lo advierto así y eso que no he estudiado nunca "gallego-valenciano").

Yo creo que lo anterior tiene fácil enmienda. Lo único que se tendría que hacer es, por una parte juntar todo el léxico de las dos lenguas en un mismo diccionario ("Gall-Val") ya que forman parte del mismo sistema lingüístico "gallego-valenciano" y después, crear un estandar de lengua "gallega-valenciana" donde se unifiquen las variedades dialectales existentes a lo largo de los "Paises gallego-valencianos".

Alguien me ha comentado que lo que se conoce como la "Academia Valenciana de la Lengua" (A.V.L.) anda en la faena de hacer algo parecido entre la lengua "gallega-valenciana" y la catalana. Lo cual no es una mala noticia si partimos de la base de que así "más fuerte será la lengua" o esa otra de que "cuantos más seamos más nos reiremos".

Por mí perfecto, pues como entiendo todas las lenguas (sin estudiarlas), no seré yo quien le ponga pegas a un posible "sistema lingüístico gallego-valenciano-castellano-catalán".

Y ahora si quereis podeis seguir diciendo que como catalan y valenciano se parecen algo, son la misma lengua. Pero habrá que decir lo mismo del gallego y el castellano, del catalan y castellano, gallego y catalan, catalan y portugues, italiano y portugues, gallego e italiano, italiano y valenciano, valenciano y portugues..........etc.......etc.........etc......


el text que molt inteligentment ha afegit JOSE2 es un articul de "Jaume de la Serra" que apareix en la plana IDIOMA VALENCIÀ.


EL SISTEMA LINGÜISTICO "GALLEGO-VALENCIANO"


Dins la seccio:


CONSIDERACIONS LLINGÜISTIQUES


Dins d'eixa seccio i d'unes atres mes n'hi han molts articuls de diferents autors valencianistes que pense son prou interessants i s'haurien de coneixer.


La seccio TITULS conté llibres debaes en format .pdf . El primer de tots IDIOMA VALENCIÀ PARLAT Nòtes sobre la realitat llingüística valenciana , es interessant pa coneixer les diferencies de la llengua valenciana en el subnormalisat catala que mos volen impondre.


Y aqui podemos utilizar algun argumento sobre el origen del valenciano y los testimonios de los literatos que afirmaban que escribian en lengua valenciana:

CONSIDERACIONES SOBRE EL ORIGEN DEL VALENCIANO


Según la ciencia de la sociolingüística y desde cualquier ámbito internacional de esta disciplina científica, está plenamente demostrado y comprobado que la Lengua Valenciana es un idioma con una evolución, características e identidad diferente e independiente al de la lengua Catalana.

Está científicamente demostrado que por evolución y origen los dos idiomas presentan tal serie de diferencias que resulta imposible, artificioso e irracional tratar de unificarlos como una única lengua o pretender que uno derive del otro.

No es cierto que la lengua valenciana sea un dialecto del catalán, Sí que es cierto la existencia, al menos en su origen, de una gigantesca cultura unificada que disponía de su propia lengua, la de OC, perteneciente a un conjunto europeo formado por Occitania y Aragón.

A día de hoy, según la sociolingüística, son dos idiomas separados y autónomos, con rasgos y características diferentes que los configuran como dos lenguas distintas que no pueden aglutinarse bajo una misma normativa lingüística.

catalán = castellano, Castelongne, Cathelongne

En el XVI Congreso Internacional de Lengua y Filología Románica se propuso por parte de los catalanes la firma de un documento que reconociese la unidad del catalán y del valenciano. De 723 congresistas sólo 36 firmaron el documento que afirmaba la unidad de la lengua catalana y valenciana. De los 687 que no firmaron destaco algunos nombres: Karlo Budor, Zagreb; Silvia Faitelson, Québec; Ulrike Vom Bruck, Munich; Flora Klein, Georgetown, USA; Norioski Miyake, Japón; Jorge Stepanov, Moscú; Bernard Pottier, Sorbona; Ettore Finazzi, Roma.

Hace tiempo ya se demostró (aunque hoy día el catalanismo lo niegue y esconda), que el Catalán es un dialecto de la lengua Occitana, que llegó desde el sur de Francia, durante la Alta Edad Media, a las tierras de los condados Francos de la "Marca Hispanica" (condados desunidos que mucho más tarde se aglutinarían formando Cataluña). Fué en esa época y durante la "Reconquista" cuando esos condados se llenaron de occitanos que hablaban en lengua Occitana ("Languedocien" más concretamente), del que nació el dialecto "Occitano del sur", conocido popular y tradicionalmente como "Catalán".

El punto diferencial entre la Lengua Valenciana y la Catalana estriba en que el "Catalán" recibió en la Edad Media un aporte muy importante de hablantes occitanos sobre un substrato de carácter también occitano (más antíguo), mientras que el idioma Valenciano se desarrolló a partir de un substrato mozárabe que hablaba un "romance Valenciano" derivado del latín vulgar, que recibió un aporte mucho más heterogéneo de hablantes.
Este hecho diferencial entre el Valenciano y el Catalán es el que determina que sean dos idiomas diferentes, ya que al observar los inicios de las dos lenguas queda claro que el Valenciano no nace como un dialecto del Catalán, sino como transformación de un romance Valenciano autóctono bajo la influencia de otras hablas romances superpuestas a éste.


"Agua pasada no mueve molino", lo que quiere decir que, aunque en la Edad Media (hace 800 años), el Valenciano y el Catalán pudieran haber sido más parecidos, hoy en día están claramente diferenciados y son dos lenguas con una evolución distinta y separada, que pertenecen cada una a un colectivo social y político distinto e independiente el uno del otro.

El intento de todos los que hoy día, por intereses políticos y económicos, quieren que el Valenciano se parezca artificiosamente al Catalán, es una maniobra involucionista anti-natura que no se ajusta a la realidad evolutiva de la lengua.

Por todos los motivos expuestos, la Lengua Valenciana tiene todo el derecho, desde el dictamen científico de la sociolingüística, a mantener su nombre histórico de "Valenciano" o "Lengua Valenciana", a tener una normativa lingüística propia valenciana y a defenderse de todos los ataques que padece por parte de los grupos pan/catalanistas que quieren cambiarle su nombre por el de "Catalán" y transformarla en dialecto Catalán aplicándole artificiosamente la normativa lingüística catalana (todo eso con el ánimo de incluir a las tierras valencianas dentro de unos ficticios "Països catalans" ("Eurorregió"), para darle mayor peso político a las ambiciones separatistas de Cataluña respecto al Estado Español).


TESTIMONIOS HISTORICOS SOBRE EL NOMBRE E IDENTIDAT DE LA LENGUA VALENCIANA


Fra Antoni de Canals (1352-1419), frare dominic com Sant Vicent Ferrer, en el pròlec de la seua traduccio del "Valeri Maxim" aclarix que realisa una traducció de la òbra a la llengua Valenciana, sabent que atres ya la han fet en llengua catalana. Testimòni indiscutible de que ya en aquell temps el Valencià i el catala eren consideraes dos llengües diferents:

Bonifaci Ferrer (147 germa de Sant Vicent Ferrer, escrivia en l'ultima fulla de la Biblia traduida al Valencià i impressa en Valéncia

Luis de Fenollet (1481) en "Historia de Alexandre de Quinto Curcio", en la present LENGUA VALENCIANA transferida...".

Miquel Perez (1482. 1494) en les seues òbres "La imitacio de Jesuchrist" i "Vida de la Sacratissima Verge Maria"

Joan Esteve (148 en la seua òbra "Liber Elegantiarum", diccionari Llati-Valencià, diu:

Johanot Martorell (1490) en la seua òbra "Tirant lo Blanch", impressa en Valéncia.

Joan Roïç de Corella (1496) en la seua òbra "Primer part del Cartoixa

Francesch Eximenis (1507) teòlec catala, en la seua òbra "Scala Dei", diu que traduix del Llemosí a Llengua Valenciana

Fra Tomas de Vesach (1511) en la seua òbra "La vida de la Seraphica sancta Catherina de Sena" diu:

Joan Bonlabi (1521), catala de Tarragona, en la seua traduccio de "Blanquerna" (de Ramon Llull) a la llengua Valenciana demana disculpes per no ser expert en ella, ya que li resulta forastera

Rafael Martí de Viciana (1574) en la seua òbra "Libro de alabansas de las LENGUAS Hebrea, Griega, Latina, Castellana y VALENCIANA", entre multitut de referències a la llengua Valenciana.

Desde su fundación como "Reino de Valencia" en 1238 por el rey aragonés Jaume I, nunca ha estado políticamente subyugada a Cataluña, sino al contrario, siempre ha sido un reino soberano, independiente y en ocasiones enfrentado a los catalanes. El único punto en común con Cataluña era que ambos, junto al Reino de Aragón (y otros territorios), pertenecían a la Corona de Aragón. Pero cada territorio con sus propias leyes, fueros, costumbres, instituciones y lengua. Y por supuesto sin que los catalanes tuvieran ningún grado de privilegio o potestad sobre el resto de miembros de la corona aragonesa, menos aún cuando Valencia poseía rango de reino y Catalunya era una simple referencia a una serie de condados independientes los unos de otros, entre los que el de Barcelona tenía cierta preponderancia sobre el resto (de condados).

ocho segundos república, Qué república ni qué cojones ! La república no existe, idiota !

Lengua propia tenía y tiene el pueblo valenciano. Y "Valenciano" es su nombre. En el fondo y en la superficie los catalanes saben que se trata de dos idiomas diferentes y diferenciados, tanto en orígenes como en evolución. Pero como se parecen tanto...no han podido sustraerse a la tentación de utilizar la manipulación y el engaño lingüístico para tratar de obtener beneficios políticos y económicos.

Qué república ni qué cojones ! La república no existe, idiota !

Su razonamiento es simple (simplón más bien): "Como el idioma Valenciano tiene similitudes con el Catalán diremos que el Valenciano es dialecto del Catalán; por lo tanto (y aquí aparece la pirueta político-lingüística que les da derecho a trinque) como en la Comunidad Autónoma Valenciana se habla Catalán (variante), los que lo hablan son catalanes y sus tierras son Cataluña".




lunes, 31 de enero de 2022

Vocabulario valenciano - castellano, parte 2, F-Z

BIBLIOTECA VALENCIANA.


F.

fa, aquel hace.

faba, roncha con bulto pequeño. (haba)

faç (faig, fach), yo hago, y aquel hace (ell, ella fa).

faça, haga o hace aquel (aquell, ell, ella fa).

fadrí, mozo pequeño, o muchacho. (fadrina, moza pequeña, muchacha)

faena, hacienda (facienda; trabajo; feina, feyna). Faent (fent, feent), haciendo.

faent laus palesa, haciendo loor manifiesto.

faiçones, facciones. (faiçó, facción; faiçons)

falagar, halagar. (afalagar, afalagá; falaguer, falaguera)

falç, hoz para segar o cosa así. (falce, falz, fals, falseta; falsilla : vencejo)

falcò (falcó), halcòn (halcón). (falco)

fall, aquel falta y hallo yo. (fallar o faltar)

falléga, falte.

falleix, aquel falta (fallece). Fallença, falta (también se encuentra “no hi hage falla, siau aci sens tota falla”). 

fallesch, falto (yo) o desfallezco.

fallí, falté yo y faltó aquel.

fallides, faltas y fenecidas.

falliment, falta.

fallir, fallecer o faltar.

fallirém (fallirem), faltaremos.

fallits, faltos. (una almendra puede estar “fallida” : le falta el grano, fruto)

faloria, embuste engaño. (falordia en el DVA de Borao, aragonés)

fals, falso.

falt, falta y falto.

faltí, falté yo y faltó aquel.

falts, faltos y faltas.

fam, hambre. (fame)

famejants, hambrientos.

famolént (famolench, famolenc, famoleng), hambriento.

fanch, lodo o barro. (fanc, fang; fango; fangus)

far, el faro de Mecina.

faraut, intérprete. (faraute, haraut, herault, heraldo, traductor y enviado representante)

fardo, haz (feix) o manojo (manoll), lío apretado. (garva, garba)

farfallòs, tartajoso. (tartamudo, tartaja)

fart, harto. (farta, harta)

fartar, hartar.

fas, yo hago (faç, faig, fach) y tú haces.

fasas, hagas tú. (que tú faigues)

fástigs, hastíos o enojos. (también fástic o fástig : asco)

fastiját, enhastiado o lleno de hastío.

fastidi, fastidio.

fastich, hastío, inapetencia.

fat, hado. Fats, hados. (inglés fate; fatídico; tu destino está escrito; fatum latín?)

fát, hado tonto, bobo, fatuo.

faula, fábula. Faules, fábulas.

feble, cosa mujeril o para poco. (débil)

febra, la calentura. (fiebreFieberfever)

fectió, por afecto o afición. 

fege (fetge, feche), hígado.

feges, fechas. (Igual que data : dada : fecha; factum : fecho : hecho)

feya, hacía. Feyen, hacían.

feixos, hazes. (singular feix; fasces; haz; fascismo, etc.)

fiexa, afixa (afija, fija), o afierra (aferra) o se pega. (fixo : fijo)

fel, fiel, hiel. (Derivados de fidel, fideles - fieles - se encuentran fael, feel, faels, feels)

felix, dichoso. (feliz; Félix)

fellóna (fellona), enojada.

feltre, maraña difícil de deshacer. (fieltro, tipo de tejido; usado en caballerías)

fem, estiércol. (fiemo; femater : texto de Vicente Blasco Ibáñez : estercolero, el que recogía el estiércol y sobras de las casas pudientes para revender o usar en los campos propios)

fem, hacemos. (Verbo fer: hacer : en chapurriau: yo fach, tú fas, ell o ella fa, natros o natres fem, vatros o vatres feu o féu, ells o elles fan; facere; faire francés; rumano “ché fach” : qué haces?, cómo va?)

fembres, hembras. (fembra, hembra; faemina, fémina, feminismo, etc)

fembrerhombre dado a mujeres. (mujeriego)

fembril, femenil o mujeril.

fémen, femenil o mujeril.

fen, lo mismo que el anterior, viene del verbo fendre.

fendre, demoler, astillar, romper, arruinar.

feneix, fenece o se acaba. (finaliza; fine; fin)

feny, yo me burlé o me burlo o finjo.

fenyer, fenecer o acabar o burlar (fingir).

fenix (fénix, phoenix), el ave fénix sola en el mundo. (que renace de sus cenizas)

fente, el estiércol o barro o cieno.

fer, fierro (ferro; ferrum, férreo, Ferrerfarrier, ferradó, ferradós, ferradora, ferradores; ferré, ferrés, ferrera, ferreres; Ferrera, Ferreras; herrador, herradores, herradora, herradoras) y hacer.



feréa, miedo y cosa fiera y vergüenza. (E perço sols desije molt exir de aquesta vida per no veure la crueldat e ferea de aquest miserable poble)

feríls, hiriolos (les hirió).

ferm, firmemente o firme.

férma (ferma), firmeza o firme. (y también firma, fermar : firmar, afirmar, refirmar)

fermamént (fermament), firmemente.

fermáll (fermall) joyel. Fermanza, firmeza.

férmals, fírmalos o confírmalos.

fermava, afirmaba o se sostenía (era firme).

ferme, afirme y firmemente.

fermetat, firmeza.

ferne, hacer. (castellano antiguo hacer ne)

fernu, ferni. Fermín, nombre de Santo.



ferre, el fierro o áncora de la nave. (también espada, o ferramenta : navaja)

fet, hecho. Feta, hecha.

fetje (fege anterior, fetge), el hígado. (foie francés, como el suculento foie gras)

fets, hechos o hazañas. (feitos, feytos, fechos, s'ha feito de nuey)

féu, hizo.

fexuch, pesado o enojoso.

fexuga, cosa pesada o enojosa.

fexúga, la tierra porque es pesada.

fi, fino y fino acabamiento.

fiant, fiándose (fiando).

fiblo (fibló), aguijón de la avispa o abeja.

fica, hinca (la rodilla: genoll, ginoll) y queda. 

ficte, fingido o fingida. (ficticio)

fil, el hilo. Filát, la red. (filat : hilado)

filastre, el alnado o hijo de su marido. (fill : fillastre)

fill, hijo. Fills, hijos. (fijo, fijos en castellano antiguo; aragonés “desafillo ad todo omne et afillo a vos don Sancho rey de Navarra” (Jaime I y Sancho el fuerte de Navarra); filio, filium, filia, filii)

fillol, ahijado.

fillola, hijuela (ahijada).

filoses, ruecas.

fin, fino y fin y hizo. (él, ella fin : va fer : hizo)

fina, cosa fina o acaba o fenece.

finan, fenecen o acaban.

finát, finado, y acabado y finido (finalizado).

fináu, morís o fenecéis y finado.

fine, acabe o fenezca o fine. 

finéu, fenezcáis o acabéis.

finí, acabó aquel. (verbo finir : finire : acabar, finalizar)

finitát (finitat), fineza.

fins, hasta.

finsa, funs, hasta. (fins a)

fique, quedé o hinqué. (ficar : poner, hincar p. ej la rodilla)

fiquen, hinquen o se peguen o queden.

fir, hiere. Firen, hieren. (ferir : herir)

fisgar, burlar.

fiu, yo fío y hizo o hice.

flac, flaco y flaca. (y débil, flácido)

flames, llamas de fuego. (flama : llama)

florí, florín, moneda de oro.

fluix, flojo o afloja o flojamente.

flúix, corrimiento o flujo.

flum, río. (flumen, además es el nombre de un río aragonés)

flúxen, aflojen y hacen flujo o corrimiento.

fluxen, el aceso y receso del mar. (acceso; flujo, fluctuar, marea, etc...)

flúxen, ir y venir o flujo.

foc, fuego (también foch, plural fochs) y fuere.

fóc, estará o será o fue.

folga, huelga. (algunos catalanes y catalanistas la llaman vaga, serán vagos …)

follamént (follament), locamente. (foll : loco; fool inglés; también tonto)

fóllas, locas. Fólles, locos. (follas : folles)

follia, locura. Folls, locos.

folls de pensa, locos de pensamiento.

fon, fue o estuvo.

fonament, fundamento.

fonch, fuere o fue.

fondes, hondas.

fondre, fundir.

fonevol (fonévol), ingenio de guerra. (es como una catapulta; fona : honda - de David)

fons, fuente. (font, fonts; fons latín)

fòns, hondo y hondura (profundidad).

for, fuero o ley o costumbre. (fur, furs; foro, foris)

fora mida, fuera de medida.

fora viats, echados a fuera (fora aviats; via fora : grito de defensa) o engañados.

foragitér (foragitar : fora + gitar : expulsar, echar), expeler, apartar.

forana, cosa extrema o cosa de afuera (fora, afora).

forans, los extremos o cabos de alguna cosa.

foráns, foranos o de afuera.

foratjant, echando afuera. (foragitán, foragitant, foragitando)

forat, agujero. Forca, la horca.

forcadura, horjadura.

força'l, fuérzale.

forja, imagina o forja en el pensamiento.

forment, trigo. (frumentum; Formentera; Formenta, masías entre Beceite y Fredes)

forn, horno. (furnus)

fornal, fragua. (forja, forges)

fornall, horno o hornaza.

fornit, fornido o bien proveído (provisto).

forquex, cosa de horcas.

fosch (fosc), fosco o oscuro. Fòsca, fosca o oscura.

foscament, oscuramente.

foscar, hocicar, mover la tierra con el hocico.

foure, la vaina de la espada.

frança, el reino de Francia.

franch juhí, franco y libre albedrío.

frares, hermanos y frailes (frater; flares).

frau, engaño. (fraude)

fraula, fresa.

fre, freno. Frens, frenos.

frecistol, facistol.

fregar, estregar. (restregar, frotar)

fregir, freír.

freix, fresno. (En la Fresneda, Matarraña, Teruel, el mote es frechit : fregit)

fret (fred), frío.

fretura, falta o menester. (freturar : faltar o hace falta o ser menester)

freturans, los que tienen falta.

freturau, tenéis falta o habéis menester.

freturen, carecen de lo que han menester.

freturos (freturós), el que ha menester.

frevol, flaco.

fruyrem, gozaremos. (fruyr, fruir : gozar)

fruyt, fruto o fruta.

fugì, aquel huyó. (verbo fugir : huir)

fuig, aquel huye o yo huyo.

fuyt, huído. Fuyta, huída.

fullat, cosa que tiene hojas. (fulla, folium, folio, etc : hoja)

full, pliego de papel.

fum, humo. (fumar : humear)

fus, derramado o echado aparte. (fundido; fondre : fundir)

fus, huso y huido y ahuyentado.

fust, madero. Fusts, maderos. (también barcos, embarcaciones; fusta : madera; fuster : carpintero, etc)



G.


gafet, corchete, especie de broche.

gayre, nada o ninguna cosa. (no tinc gayre temps : no tengo - nada de - tiempo)

gala, agalla.

galafre, galduf, galdirot, glotón. (gula : gola : garganta)

gallejar, gallear.

galtes, las mejillas. (la galta : mejilla)

ganya, agalla en los peces.

gandulejar, andar ocioso (gandul) y mal entretenido.

ganta, galta, carrillo (mejilla).

ganta, la garça o ave que vuela mucho.

gargalleig, gargajear. (gargall : gargajo)

garrò, el garrón del zancajo.

gast, gasto o gastado.

gasta, gastada. (gastá)

gastants, gastadores o que gastan.

gel, yelo (hielo). (italiano gelatto : helado)

gelar, helar. 

gelòs, celoso. (celos : gels)

gemechs, gemidos.

gemicar, gemir.

gens, ninguna cosa o nada.

gest, gesto. Gests, gestos.

gesta, cosa hecha o hecho.

gestes, hechos o cosas hechas.

giflet, galtada (golpe en el carrillo, mejilla : galta).

gimniós (ingeniós), ingenioso o que tiene ingenio.

ginyen, hacen algo con ingenio. (ingenian, piensan, cavilan, se las ingenian …)

giny, industria. (ingenio)

ginys, ingenios o artificios.

gir, yo me vuelvo o me rodeo. (me giro)

gira, vuelve o torna.

girarà, volverá.

giràt (girat), vuelto o rodeado.

gita, arroja, alanza, echa fuera. (gitar; foragitar)

gita (se : es), se pone o se echa o se acuesta (recuesta).

gitám (gitam), ponemos y echamos afuera. (planta medicinal dictamnus albus)

gitant, echando afuera o acostándose (acostando; gitantse o gitant se).

giten, quiten o quitan o echan fuera.

giu giu, chio chio (pío pío), canto de gorriones.

giular, silvar. (chulá, chiular, xiular)

glaç, el yelo. (glaçons : cubitos de hielo; glaçada : helada)

glaça, la helada o la escarcha (glaçá, apócope de glaçada : helada).

glay (esglay, esglai), espanto.

glans, bellota. (glan singular; glans, bellotas)

glanola, glándula.

glob (glop), sorbo. (onomatopeya glup glup glup, sorber, tragar)

glorieja, se gloria.

glots, golosos. (golut, goluts; gola : garganta; gula)

goy (goig, goch), gozo. Goyg, gozo.

gojar, gozar, tener, poseer.

golf, golfo de mar o de otra cosa.

gonella, armadura a modo de coraza.

gonyjo, lo mismo que el anterior.

gorja, la garganta o el cuello.

gos, yo oso, y perro.

gosa, aquel osa. Gosàt (gosat), osado.

gosar, osar, atreverse.

gosàs, yo osase y aquel osase.

gose, ose yo y ose aquel.

got, vaso.

gotejar, escurrir poco a poco alguna cosa.

gra, grano. Grans, granos y grandes.

graçia, da gracia.

graeixch, agradezco.

graesch, agradezco.

grahòns, gradas o escalones. (como en el canticum gradum)

graìda (graída), agradecida.

grair, agradecer. Grayt, agradecido.

graiu, agradecedlo.

graixcau, agradezcaislo (lo agradezcáis).

gramalla, vestidura de autoridad (y de luto).

granda, grande.

graners, graneros del pan.

gran, grande. Grans, grandes y granos.

granisolar, granizar.

grao (graó o graò, como el puerto y población valenciana El Grao), grada.

graponar, manosear.

gras, graso o gordo.

grat, contentamiento o gracias o agradecedlo.

grau, grado o de grado.

grech, viento griego. (también sin viento, grec, Grecia)

greu, desabrido o malo y mala. (grave)

greuje (greuge), agravio. Greujaven, agraviaban.

greument, desabrida o malamente. (gravemente)

grifant, gerifalte, ave de rapiña.

groch (groc), amarillo. Groga, amarilla. (grochs, grocs : amarillos; grogues : amarillas)

gros, grueso o gordo.

guay, llanto.

guaiment, se lamente o llore.

gual, por egual, igual.

guany, yo gano y ganancia.

guanys, ganancias y lloros y plantos (plany, planys).

guanyada, ganada.

guará, garañón.

guardar, mirar y guardar.

guardeu, miréis vos.

guardo (guardó), galardón y yo guardo.

guardona, galardona.

guaret, barbecho.

guarì (guarí), guareció.

guart, yo miro y aquel mira o mire.

guart, aquella manera de mirar o de tener respeto.

guasta, gasta.

ques por agues, hubiese o tuviese.

guilla, cosecha, usufructo.

guillot, usufructuario.

guineu, raposo. (raposa, rabosa, zorra, zorro; rainard occitano)

guisa, manera, medida, orden.


H.


habents, teniendo (habientes).

hábit, hábito o costumbre.

habita, aquel habita o habitaba (habitá).

habuyra, sobresale o derrama o abunda.

habuyra, reposa y agüera.

hac, aquel ha o tiene.

hadulaments, aullidos (pone ahullidos; udols, udol : aullido)

hagùda (haguda), tenida.

hagueseu, tuviésedes vos. (tuvierais vosotros)

haja, aquel haya o tenga.

hair, me muevo a ira o me aíro.

hair, tener aquella manera de ira. (airar, airarse)

hayr (ahir, ir, air), ayer.

hayr amor, mueve a ira al amor.

hairè, yo me enojo me aíro.

ha llur sojorn, tiene su descanso.

ham, anzuelo y á me (me ha).

ham fet amar, á me hecho amar (me ha hecho amar).

harrar, desposar, casar.

harriejar, arrear aguijar las bestias.

ha sats, tiene asaz o mucho.

havè, aviene o acaece.

ha vent, tiene viento.

havent, teniendo (habiendo).

havents, teniendo ellos o aquellos.

ha vents, avientos o a los vientos.

havie, aquel había o tenía.

havirança, aventuranza.

havirát (havirat), aventurado.

haunit, unido o ajuntado. (unit, aunit)

havorresch, aborrezco.

havorrit, aborrecido.

hauréu, aureis vos. (habréis, tendréis)

hauts, autos o actos.

herves, yervas. (hierbas, yerbas; herbes)

heretaments, heredamientos.

heremita vida, vida de ermitaño. (eremita; se encuentra ermita y hermita)

he vent, tengo viento.

hevént, evento o suceso o acaecimiento.

heréu, heredeo.

hi, ay o allí.

hira, la ira.

hirá, aque irá o andará.

hirát (irat), airado o enojado.

hix (ix; exir, eixir), sale.

ho, lo. Hoc, si, (sí afirmativo en OCcitano : hoc, òc, och) y esto y también.

hoénts, oyentes.

hoges, oír. (escuches, oigas)

hóy, desamor, odio o ira. (oy, odi)

hója, aquel oiga. Hójes, oyas (oigas) tú.

hóig, yo oigo.

hoint, oyendo. Hoíu, oíd vos.

hom, hombre y húmedo (humit).

home, hombre. Homens, hombres.

homeyér, matador (homicida).

homey, homicidio.

homenívol, varonil y fuerte.

hom radical, húmedo radical.

homs, hombres y olmos (ulmus; oms, olms).

hon, adonde o de donde.

honta, afrenta y vergüenza.

hos (os), hueso.

hosca, cosa hueca.

host, hueste.

hostàl (hostal), mesón o posada. 

hoste, huésped.

hou, aquel oye. Hòuenla, óyenla.

hu, uno.

huberts, abiertos o descubiertos.

hudulaments, aullidos.

huy, hoy en día (pone oy dia).

hujar, fatigar, cansar.

humit, húmedo.

hus, yo uso. (us)



I.


iach, vel. Iaç yo estoy echado o caído (yazgo, de yacer, iacere, jacere). 

iaeu, estáis caído.

iaga, esté echado o caído. (yazga)

iamechs (gemechs, gemecs), gemidos o suspiros.

iames (james, jamés), jamás.

iaqueix, aquel deja. (de jaquir, iaquir)

iaquesch, le dejo yo. (jaquesch)

iaquida, dejada. Iaquir, dejar. (jaquida; jaquir)

iaquiu, dejáis o quitáis. (jaquiu)

iau (jau), aquel cae o está caído (yace).

iaure, caer (yacer).

iemech (gemech, gemec), gemido o suspiro.

iequida, dejada. (jaquida)

ignyor, ignoro o tengo soledad (añoro).

ignyor, aquella manera de soledad (añoranza) o de no saber (ignorancia).

ignorançans, ignorancia nos.

ills, y los (y els, i els, ils, i'ls, y'ls)

illumena, alumbra (ilumina).

inçita, incita o mueve (a).

infantèa (infantea), infancia o niñez.

infernades, infernales.

infinida, infinita.

influeixen, influyen.

infortit, enfortalecido (fortalecido).

inichs, inicuos y malos.

inportù, importuno (inoportuno).

inpugne, impugna o contradice.

insten, los instan o mueven (a).

instituts, instituciones.

intrinchs, intrínsecos.

invoch, yo invoco y llamo.

ioch (joch), juego o burla.

iom (yo me, yo'm) so, yo me soy.

iorn (jorn), día. Iorns (jorns), días. (jornada, jornadas)

iosos, jocoso o alegre. (jocós o jocòs, iocós o iocòs)

iou (jou), juego (joch, joc) o yugo.

iove (jove), mancebo de poca edad (joven).

iovens (jovens), mancebos. Iovent (jovent), juventud.

ipolit, nombre propio de varón. (Hipólito)

ipocràs, un hombre así llamado. (Hipócrates)

irada, airada o con ira.

irascible, airado o irascible.

iras, por mover a ira.

irescer, airarse o moverse a ira.

iros, irascible.

ivern, invierno.

iuga (juga), juega.

iuhéus (jueus, juéus, juheus, juhéus), judíos.

iuhí (juhí), juicio y juez. Iuhíns, juicios.

iuchs, juicios.

iuidór, justador.

iunctes (junctes, juntes), juntas o ayuntadas (ajuntadas).

iuny, junte o ayunta o viene bien.

iuny (juny), el mes de junio.

iuno, la diosa Juno.

iunt (junt), junto. Iuntes (juntes), juntas.

iur (jur), yo juro. Iuriste (juriste), jurista.

ius (jus, de jus, dejus, dejús), debajo. Iusà (jusà, jussà, com lo Pallars), lo de abajo.

iusanes (jusanes), bajas o bajeras.

ius mi, debajo de mí.

iustades (justades), ajuntadas.

iustar (justar), ajuntar o ajustar o justar.

iustats (justats), juntos o ajuntados.  

iutja'lsa (jutja'l sa), juzga el (le juzga) sano o júzgale sano.

iutjament, juicio o determinación.

iutjar, juzgar.

iutgesa, juzgadora o juez. (iutge, jutge)

ix, aquel sale y sal tú.

ixca, salga aquel (que ell, ella ixque; que yo ixca)

ixch, aquel sale o yo salgo. (ell, ella ix, yo ixco)

ixen, aquellos salen.


J.


ja, ya. (también se encuentra ya en valenciano, y yo)

jaç llit, lecho. (lectum; jaç : yacer)

jafar, chafar, rozar, cortar, destrozar o pisar algo.

jamay, jamás.

jangla, burla.

janglot (sanglot, singlot), hipo.

japallada, sabatuda, chaparrón.

japehuer, sombrero.

japeu, sombrero. (châpeau)

jatsia, caso que.

johuada, yugada de tierra.

jolla, cholla, la parte superior de la cabeza.

jop (chop), chopo, árbol.

jopar (chopar), empapar.

jorrar (chorrar), chorrear.

jorroll, chorro.

julla-as, costilla, costillas.

junta, conyuntura de dedos o manos (articulación), o unión o congregación de varios.

junyr, uncir, yugo, justar.

juplar (chuplar), chupar.





L. 


labint (laberint), laberinto.

l'acte, el acto.

ladata, la data de las tablas.

lagost, lagosta. (langosta)

lay, allá en aquel tiempo.

l'ayre, el aire.

l'altre, el otro.

l'amarch, lo amargo.

lamguiment, desmayo o desfallecer. (languidez)

lançalòt, nombre de un caballero.

languiment, desfallecimiento.

languint, desmayando.  

l'any, el año.

lantees, lámparas.

lahor, loor. Laor, loor.

l'anima, el alma.

l'arbre, el árbol.

la tira, la tira o lleva hacia sí.

l'atorch, la otorga o concede. 

laus palesa, loor manifiesto.

laus, loor. Laus, osla (os la).

laus toleu, os la quitéis.

lebre, la liebre.

lebrosia, lepra.

l'efecte, el efecto.

leg, feo. Legea, fealdad.

legir, leer.

legre, alegre.

leys, allá es y leyes.

leix, aquel deja o deje y yo dejo. (deix)

leixa, aquel deja. Leixal, deja el. (deixa)

leixant, dejando. Leixau, deja vos.

lença, la lanza. (lança, llança)

l'endreç, el aderezo.

l'engan, el engaño.

l'inginy, el ingenio.

lenegánt, resbalando o resbaladero.

lenta, ni fría ni caliente.

l'enteniment, el entendimiento.

l'escalf, el calor o encendimiento.

l'escandall, la sonda del marinero.

l'esencial, lo esencial.

lesió, lesión o daño.

lesquiu (l'esquiu), el esquivo o zaharoño.

lest, leído y aquel es.

lest, cosa clara.

lesta, leída y la lista.

l'estat, el estado.

l'estatje, el estado y la estancia.

lestes, leídas y diligentes.

l'estiu, el estío (verano).

l'estrém, el extremo.

l'estret, el estrecho o estrechura.

let, escogido o elegido (elet) o leído.

lets, leídos o elegidos.

levant, el viento solano. Leus (lleus : pulmones), ligero.

licençiants, dando licencia.

lig, yo leo y aquel lee y ley.

liga, leer.

l'inocent, el inocente.

l'imagín, le imagino.

l'infá, le hace (lin fa, li fa).

linçens, varón que veía mucho (lince).

l'invern, el invierno.

lir, lirio.

lis devench, le aviene o le acaece.

lisodegue (li sodegue) la porta, le toque a la puerta.


LL.


lla, allá. Llaç, lazo.

lla donch, allá pues.

llaberint, laberinto.

llabor, semilla, simiente.

llebros, leproso. (se repite más adelante; llabros)

llaça, enlaza (lazo, nudo). Llaços, lazos.

llach, lago o zaquizamí.

lladre, ladrón.

llay, adonde, o allá.

llam, rellam (rellámpec), relámpago.

llanç, la saeta o lance.

llança, la lanza y alanza.

llanceta, lanceta de sangrador.

llances, lanzas y tiros.

llanch o l'llanç, yo me lanzo.

llanda, hoja de lata (hojalata).

llansól (llançol), sábana.

llantia, lámpara.

llapis, lápiz de dibujar.

llar, hogar.

llarch, largo.

llas, triste o fatigado y cansado.

llase, canse.

llassat, cansado o fatigado.

llata, pleita.

llau, lauro.

llaujér (llauger, lleuger), ligero.

llaumente, llore.

llaurodór (llaurador, llauraor), labrador.

llavóns, entonces, en aquel tiempo.

llavóren, labran o hacen labor.

llavors, entonces, en aquel tiempo después.

llavórs, labores (pone lavores).

llebros, leproso. 

llech, hombre lego que no sabe.

llechs, hombres legos que no saben.

lledelles, ladillas.

llegea, fealdad.

lleigs, feos. Lleg, feo.

lleix, fea o fealdad.

lleixar, dejar.

lleja, fea.

llenç, lienzo.

llença, la lanza.

llepar, lamer.

llepó, lama o cieno llimach.

llepol (llépol), goloso.

llepolía, golosina.

llesca, rebanada de melón, pan &c.

llést, leído y aquel es.

llest, cosa clara.

llesta, leída y la lista.

llestes, leídas y diligentes.

llet, leche.

lletovaris, letuarios.

lletovaris, medicinas.

lleu, bofe liviano. (pulmón)

lleuja, aloja o está puesto.

lleument, ligeramente.

lleus, ligero. (pulmones; liviano)

llevant, el viento solano.

llevár (llevar), llevar o levantar. (elevar)

llevarse, levantarse.

lli, lino.

llibert, libre o libertado.

llibrell, barreño.

llich (llic; lligar), yo ato o ligo.

llidóns (llidons), almezas. (fruto del almez: latón)

llidonér, el árbol que da aquella fruta. (almez; litonero, lladoner, lledoner, etc)

lliga, junta o liga y ata.

lligám, atamos y atadura.

lligáms, ataduras o ligaduras.

lligança, ligadura o atadura.

lligants, que atan.

llima, limón (lima; llimó) o lima de acero.

llimit, límite.

llindar, umbral.

llinós, linaza simiente.

llirons, almezas. 

llista, cinta, lista de nombres.

llit, la cama.

lliura, libra como libranza.

lliura, libra o delibera, o defiende.

lliuràs, librase. Lliuras, libras.

lloants, loando o que loan.

lloca, clueca.

lloch, lugar. Llochs, lugares. (locum latín; lloc)

lloguèr, alquiler o jornal.

lloir, relucir.

llonch, largo.

llop, lobo.

llou, yo loo.

llubi, altramuz. (tramús, tramussos)

llucer, lucero.

ll'ull, el ojo. (l'ull : Lull)

lluyta (lluita), la lucha.

llums, lumbres (luces).

lluny, llunt, lejos.

lluny, aleja o alejos.

llunyament, alongamiento (alejamiento).

llunyar, alejar.

lluyten, luchen.

llur, suyo o suya y su.

llurs, suyos o suyas.

llus, merluza o pescada. (mare de llus : merluza; llus : lucio ?)

llutar, luchar o lidiar. (lluitar, lluytar)

lo (fil), el hilo.

lo deute, la deuda.

lo far, el faro de Mecina. (Mesina, Messina)

lo llas, el lazo y el triste.

l'home, el hombre.

lonya, se aleja.

lo nom, el nombre.

lo quer, lo busca. (lo requiere : lo requer)

l'or, el oro.

l'orb, el ciego o tuerto de un ojo. (lo garcho; el orbe?)

l'orella, la oreja.

losca, la mella y oscura o lóbrega (fosca). 

l'ostàl (hostal), el mesón.

lo test, el tiesto.

l'u, vl', l'hu, el uno. L'un, el uno.

l'ull, el ojo. Llull, el ojo.

lunya, aleja. Lunyant, alejando.

lunyàt (lunyat), apartado o alejado.

lunyava, alejaba.

lunyen, se alejen o se aparten.

l'us, el uso o costumbre.

lurs, sus.

M.


ma, mano, y mía y mi.

m'abuyra, me abunda o sobresale.

máda, por amada.

madelita (m'adelita), me deleita.

madona, mi señora o mi amada.

mafít, mustio o triste.

magréuje vl'. Magréuja (m'agreuje, agreuja), me agravia.

magresa, flaqueza.

magrír (magrir), enflaquecer.

maguer encara, aún.

maisó, posada, o casa o descansadero. (maison)

may, nunca.

may mia (m'aymía), mi señora o mis amores.

malaéix, maldice.

malalt, enfermo. (malaltia, malautia : enfermedad) 

malaltír (malaltir), enfermar o estar enfermo.

malavirát (malavirat, mal avirat), malaventurado (desaventurado).

malaesch, maldigo o maldice aquel.

maleír (maleir), maldecir.

malfát (mal fat), mal hado.

maliféts (malifets, malifetes), maleficios (cosas mal hechas).

m'alònya, me aleja.

malváts, malvados.

mam, por amam, amamos.

mána, mandá. Mánya, la maña.

manaménts, mandamientos.

manánt, mandando.

mancar, faltar.

manch, manco. (falto de un brazo)

mancha, fuelles para echar aire. (bomba de aire)

mancha, bufánr (bufant), soplando los fuelles.

maneig, manejo.

mantell, manto.

mans, manos.

ma pónya, mi deber o mi posible.

ma púnya, mi deber o mi posibilidad.

marag (amarg), amargo. (amaro italiano)

maravelles, maravillas.

marastra, madrastra.

marbre, mármol.

marejarse, marearse.

marfit, marchito.

marfega (márfega), jergón.

marfit, tomado o hurtado. Marçit, mustio (marchito, marchitado).

marmesor, albacea. (marmessor, marmessors, albaceas de un testamento)

marrimént, desmayo o tristeza.

marriment, alteración o atemorizamiento.

marroba (ma roba), mi ropa.

mart, el dios de las batallas, Marte.

martafallar, machacar.

martéll (martell), martillo.

mártre, mártir. Mártres, mártires.

marts, martas, piel para aforros. (marta, mustela)

mas que mi us am, más que a mí os quiero (amo).

massa, más y demasiadamente (demasiado).

massip (maçip), mancebo.

mastegar, mascar (masticar).

mat, mate. Matí, de mañana (la mañana; matinar : madrugar).

matalaf, colchón.

mateix, el mismo. Mateixs, los mismos.

matinejar, madrugar.

matrimoni, matrimonio.

mealla, meaja.

medía, me diga. (me digue)

médre, medra o medre.

meja, torcida.

melodiós, con melodía o melodioso.

melodiósa, llena de melodía.

melsa, el bazo.

membrám, nos acordemos.

mémbram, acuérdaseme.

mémbre, miembro y me acuerde.

mémbret, acuerde se te.

ména, trae y amenaza.

mena tristór, trae tristeza.

menaça, amenaza. Menacen, amenacen.

menciona, hace mención.

mene, traigo o trae aquel. Menen, traen.

menestral, oficial mecánico.

meneus, meneos.

mengita (m'en gita), me echa o me arroja.

menys, menos y sin.

menys de fruyt, sin fruto.

menyscaba, menoscaba.

menys préha (menysprea; preu, precio menys preu, menosprecio), menosprecia.

menys préus, menosprecios.

menys préhants, los que menosprecian.

menja, come. Menjar, comer.

menja'l, como él o come le (cómele, cómelo).

menjém, comamos.

mentres, mientras, ínterin.

mercenér, mercenario y escaso.

mercenér, haber merced o ser piadoso (mercedario).

mercèr, merecer.

mercer, el que vende cosas de mercería. (mercero)

mereixch, merezco y merece (ell, ella mereix).

mereixer, merecer.

merer, merecer.

merescut, merecido.

merí, merecí o merezca o mereció.

meritaba, daba mérito o tener mérito.

meritist, diste mérito o tuviste mérito.

meríu, merecéis.

mes, le puso (de metre : meter) o le dio nombre.

mes, metido y más, y mes del año.

mes (m'es), me es a mí.

mesa, metida. Meses, metidas o metidos.

mescla, la mezcla del paño o cosa así. 

mescla, cosa revuelta o mezclada. (cassalla y moscatell : barreja, barrecha)

mesclats, mezclados y revueltos.

me setén (estén), me extiende. Mestench, me extiendo (me caigo todo lo largo que soy).

mesonja, mentira.

mestér, menester.

mestre, maestro, y un viento así llamado (mestral, mestralada, mistral).

mesura, medida o se mide.

met, pone y mete. Meta, ponga y meta.

mete, meta o gaste. Me té, me tiene.

metje (metge), médico o físico.

metre, poner o meter.

métre, mi amo o mi señor.

metre'ls peus, meter los pies.

metrien, meterían o pondrían.

metzina, veneno o pecado. (curioso el parecido con medicina, medecina)

metzíes, yerbas o hechizos para matar.

mi, a mí. Mig, medio o media.

mica, pizca. (un poco; miqueta)

mig jorn, mediodía. Migs, medios.

mig jor (jorn : jour : giorno : día), el viento abrego (caliente, bochornoso) que viene de medio día.

mijá, medianero o mediano.

mijáns, lo de enmedio o medios.

miláns, milanos.

mill, mijo y número mil.

millárs, millares. Millérs, millares. 

mills, mejor.

minát, cosa que está minada (un torreón minado).

minava, minaba o amenazaba.

mintent, mintiendo o el mentiroso.

minue, menor o mínimo. (minve : mengua)

minúe, menoscabe o apoque.

minvánt, disminuyendo.

minvar, disminuir (menguar).

miracle, milagro o cosa divina.

mirall, espejo.

mirént, mirador o el que mira.

mis, míos y mise. En mis fá (en mi se fa), en mí se hace.

mitjançánt (mitjançant), interviniendo como medianero. (mediante)

mitjáns (mitjans), medios y medianeros.

mixte, mixto o revuelto o mezclado.

móbles, móviles y muebles.

mocar, despabilar, espabilar (pone despavilar, espavilar).    

mocegar (mossegar; de mos : mordisco), morder.

moch, yo me muevo y aquel mueve (ell, ella mou).

mogué, movió.

mogúda (moguda), movida. Mogút (mogut), movido.

moír, morir o muero o muere.

mòla, muela como de molino (molendino latín). 

moldre, moler.

molinada, cisco carbón menudo.

moll, blando. Mólla (molla), blanda (también miga de pan).

molle, molde.

móllen, ablandan (mullen) o enternecen.

molt, mucho. Molts, muchos. (molt de moldre : molido)

moltó (mouton), carnero.

momént (moment), momento. Momén, momento.

mon, el mundo y mío (mi; mon pare). Mons, mundos (y mis; mons pares : mis padres).

momboy, mujer así llamada.

mondáns, mundanos o mundanales.

mon, dos (dors : dorso), mis hombros o mis espaldas.

monipoli, monipodio (monopolio).

monjóyes, mojones que señalan el camino.

mor, muere. (mort, muerte y muerto; morta, muerta)

mordases, mordazas.

morduts, mordidos. (mossegat, mossegats, mordido, mordidos)

moráls, morales.

morischs, moriscos.

morm, muermo.

moro çuna, moro que tiene su ley de la çuna (sunna).

mos, bocado o mordedura, y mis (mons) y míos.

most, muy.

mostalla, mostaza.

mot, mote o palabra.

movents, movibles o que se mueven.

móu, mueve. Mourá, moverá.

mugrò, pezón.

muir, morir.

muyr, muero o muere.

mul, mulo.

mull, yo mojo. Mullát (mullat), mojado.

munda, limpia.

munyir, ordeñar.

munt, arriba o en lo alto. (monte, como mont, montis, etc)

munt, una subida o un montón.

munta, sube tú y sube aquel.

muntá, aquel subió. Muntar (remontar), subir.

muntáts, subidos. Muntí, subí yo.

muntí rey, subí (pone tubí) a rey.

murmur, murmuración o murmura.

mur, ratón y muralla (muro).

muscles, los hombros.

mut, mudo que no habla.

mut, yo mudo o mude aquel.


N.


Na, en lo antiguo equivalía a Doña. (Donna, Dona, Na)

nadánt, nadando.

nade, estoy nadando y aquel nadó (aquell, aquella nade : nada ahora).

nafrar, herir.

naip, naipe.

naix, nace. Naixen, nacen.

nan, enano. Nans (ans, n'ans, abans, etc), antes.

napols (Nápols o Nàpols), Nápoles ciudad de Italia (y reino).

n'aprés, así le acaeció.

naprés, después o acaecióle.

nat, nacido. Náu, la nao (nave).

nau, nave.

nauchèr, el patrón de la nave. (nau + chef : jefe de la nave, patrón)

naujear, navegar.

n'auràn, aquellos auran (tendrán de ello).

navixella, navecilla.

'nbalça, por embalça, embasa (envasa).

nçena, por ençena, encienda.

nçenall, por ençenall, cosa para encender.

ne, ni. Nel, ni le. Nell, en él. 

nedejar, limpiar.

negát, por anegàt, anegado. (de agua)

negàt, negado.

negun, ninguno.

nels de, ni les dé.

nem, ni me.

nens, ni nos.

nepren ami, así me acaece.

net, nieto y limpio. Neta, limpia.

netament, limpiamente.

nesta, en esta. Nest, en este.

netejat, limpio (limpiado).

neteje, alimpie (limpie) aquel y alimpio (limpio) yo.

netes, nietas y limpias.

nets, limpios y nietos.

neu, nieve.

ne zel, ni zelo (celo).

nfluença, influencia.

niçi, necio.

nient, nada. (occitano; italiano niente)

nil, el río Nilo. (ni'l : ni le, ni lo)

nial, nidal.

nimaus do, por animausdo (ánima us do), os doy mi alma.

nina, niña. (también muñeca; ninot - de falles - : monigote, muñeco).

nit, noche. Niu, el nido.

ni us am, ni os amo.

niu, nido.

noblit, por en oblit, en olvido.

nodreix, no drece (nutre) o mantiene o se convierte.

nodrí, no drece o mantiene.

nodrit, mantenido (nutrido) o nodrecido.

no dubt, no dudo o no dude aquel.

no es huy conegùt, no es hoy conocido.

noguèm, dañome (me hizo daño). Nòguen, dañen.

noguèm la temença, dañome el temor.

no gos, no oso.

nol, nole (no le). Nolpos (no'l pos), no le pongo.

no guart, no mire.

nom, nombre y no me (no'm : no me : no em)

nom lluny (no'm : no me), no me aparto o alejo.

nomenen, nombren o nombran.

noms, nombres.

nons, no nos. Nons cal, no nos cale (no nos hace falta, no nos es preciso).

no res, no nada. (latín res : cosa, no cosa : nada)

nos', no se y nosotros.

nosa, enojo o embarazo. (fer nosa: causar molestia).

nosech (no sech) lo temps, no sigue al tiempo.

nos peix, no se ceba o no se mantiene.

not parteix, no te aparta.

notasios, dar nota de sí.

nou cal dir à mì (no ho cal dir a mí), no lo cale decir a mí (no hace falta que me lo digan, no es menester que se me diga, etc).

nou, daña y nueve y nuez (anou) y nuevo.

nou (no ho; del latín hoc), no lo. Nouse (no ho sé), no lo sé.

novells, nuevos. Noves, nuevas (noticias).

novella, nueva o cosa nueva.

novitats, novedades.

nourà, dañará. Noure, dañar.

nous, nueces (anous) y no os (no us) y nuevos.

npendre, por empendre, emprender alguna cosa.

npressa, por empresa, la empresa.

npressa, dar prisa (priesa) deprisa.

ntiga, por antiga, cosa antigua o vieja.

ntrenyora, tiene soledad o no se halla bien.

nu, por núu, desnudo y ñudo (nudo; nugo).

núu, nudo y desnudo.

nua, desnuda o añuda (anuda, de anudar, nudo).

nuch, nudo, nuez.

nueja, por enveja, envidia.

nuja, por enuja, enoja.

nuigs, por enuigs, enojos.

nul, nulo.

null, ninguno. Nulls, ningunos.

nuvolos (nuvolós), nublado o cosa anublada.

nuvols, nublados (nubes; núgols).

nyaular, maullar.


O.


obeìxen (obeíxen, obeixen), obedecen.

obeìnt (obeínt, obeint), obedeciendo.

obeìr (obeír, obeir, obeyr), obedecer. Obeyt, obedecido.

obeìxca, obedezca.

oblidades, olvidadas.

obliden, olviden.

oblit, olvido. Oblits, olvidos.

obre, abre. Obrels, ábrelos. 

obrir, abrir.

obs, menester.

obstacle, obstáculo o impedimento.

obte, muerte (óbito, obitus).

obtè, obtiene o alcanza.

obtès, alcanzado.

ocasiòs (ocasions), ocasiones.

oçell (aucell, aue, ave), pájaro. Oçells (aucells), pájaros.

odios, odioso.

oent, el que oye.

ofega, ahoga. Ofena, ofenda.

ofenent, ofendiendo.

ofès, ofendido y ofendidos y ofendedor.

oiala, ojala (oialá, ojalá), así sea.

oy, desamor, odio o ira.

ojar, escuchar.

oldre, olre, oler.

olis, aceites.

om, hombre y olmo.

ombra, sombra.

omes, hombres. Oms, olmos.

on, donde.

onta, vergüenza.

opinionatich, hombre ligero de seso.

opinionatich, hombre de varias opiniones.

ops, vl' Obs, menester.

or, oro. Orb, el ciego (tuerto).

oràt (orat), loco. Oradura, locura.

orb, orbe.

orde, orden. Orella, oreja.

oreig, viento favorable.

orgue, órgano.

ormeix, la jarcia de la nao.

oronell, la golondrina. (oronelles, oronetes, orenetes, etc)

ort (hort), huerto. Orts, huertos. (Orta, huerta; ortes, huertas)

orrupte, de improviso o súbito.

oure, oír.

ovidi'l prous, Ovidio poeta el bueno.

ovella, oveja.


P.


pa, pan. Pagues, pagas y tú pagas.

pacte, pacto.

pahìr (pahir, pahír), desmoler o gastar lo del estómago (digerir).

pahor, miedo.

paible, apacible. Paibles, apacibles.

paymentar, (pavimentar) solar, echar suelo (pavimento) a algún aposento.   

pajès (pagés), labrador.

palau, palacio.

palesament, manifiestamente.

palla, paja.

pall, perja.

palpebres, pestañas o párpados de los ojos.

pantaixar, resollar.

pantofes o pantofles, zapatos (pantuflas).

pap, buche.

papada, papo.

papalló, mariposa (papallona) y pabellón. 

papes, los papas.

par, igual y parece (pareix).

parastre, padrastro.

paraula, palabra.

pare, padre.

pareixen, parecen. Paren, parecen.

parença, apariencia. Pareixer, parecer.

parençer, perezoso y que parece bien.

parer, parecer.

paria, igualdad y parecía.

parlaments, hablas o parlamentos. (parlar : hablar : fablar)

parmi, paréceme (me parece).

parrà, parecerá.

parruz, parra silvestre.

parteix, parte.

partesch, parto o aparto. Partre, apartar.

pas, paso y ciertamente.

pasam, pasamos.

pascefich, pacífico y cierta moneda.

pàssi, pasión de los evangelistas.

past, pasto o manjar.

pasta, masa o pasta.

pastém, amasemos o amasásemos. (mosatros pastem ara : nosotros pastamos ahora)

pasten, amasen o amasasen.

pastes, engrudo.

pasts, pastos y manjares.

pati, zaguán (patio; pone zahuan).

patìr (patir), padecer.

patrici, patricio.

patrò, el patrón de la nave.

pau, paz y Pablo (Pau), nombre de varón.

pauruch, hombre temeroso.

pavesina, escudo.

pebre, pimienta.

péces (peces), piezas. Pecejat, hecho piezas.

pech, necio o bobo. Pechs, necios o bobos.

pecich (pessic, pessich), pellizco.

pédra (pedra), piedra.

pégament, groseramente (neciamente, bobamente, de pech).

peguéa, necedad o bobería.

peguesa, necedad o bobería.

péix, cebar el ave a sus hijos.

péix, pace o se apacienta o se ceba.

peix, pece (pez) o pescado. Peixca, aquel pesca.

peix, pacen o peces (peixos).

peixer, arrepentir, yom peix, me arrepiento. (pena, penedir, arrepentir)

peixir, parecer. (pareixer, pareixe)

pel (pe'l), por per el, por el.

pel, pelo y por él. Pell, pellejo o piel.

pel pensament, por el pensamiento.

pelech, piélago.

peles, por per les, por los.

pels, por los, y pelos.

penedint, arrepintiéndose.

penedír (penedir se), arrepentirse.

pendrá, tomará. Péndre, tomar.

penéll, veleta que señala el viento que corre.

pénja, está colgado. Penjánt, colgando.

penidént, penitente.

penident, arrepintiéndose o que le pesa.

penre, agarrar (prender, tomar, etc)

pens, yo pienso y piensa aquel.

pens, pensamientos. Pensa, pensamiento.

pensám, pensamos.

pénsam, el pensamiento me.

pénses, pensamientos.

pensiu, pensativo o cuidoso.

per, por. Péra, para.

perals, para los y perales árboles (perera, pereres : peral, perales)

percáça, percazar o tomar con industria.

percácen, percazan o traen.

percebesch, me apercibo.

percébre, percibir o entender.

percéb, percibo o me apercibo.

percéb, percibe o comprende.

per ço, por eso o por esto o por aquello.

perdiú (perdíu, perdiu), perdiz ave.

perdódes, perdones.

perdon, yo perdono.

perdrá, perderá.

pérdues, pérdidas.

perea, pereza.

peregrins, peregrinos, y los neblís, aves.

peréix, parece. Perésca, perezca.

peresch, yo perezco y aquel perece.

perillám, peligramos. Perillan (perillen), peligran.

perillósa (perillosa) riba, peligrosa cuesta o peligrosa ribera.

perles, perlas, joyas y por las (per les).

permés, permitido. Permét (permet), permite.

permi (per mi o mí), para mí o por mí.

persegueix, persigue.

per sí, para sí o por sí.

pert, yo pierdo (yo pergo) y aquel pierde.

pertanent (pertanyent), perteneciente.

per vè (pervé), le viene o le previene (prevé).

pes, el peso y peso yo.

pestell (pastell), pasador. (tipo de cierre para puertas de armarios, etc)

petit, chico. (¿cómo se llama en francés el principito?; menut : menudo, pequeño)

petit vaylet, mozo de servicio pequeño.

peu, pie. Pex (peix), pescado.

pexer, mantener o cebar alguna cosa.

pexer, pacer.

phedra, nombre propio de mujer (Fedra).

pich (pic), pico.

picor, comezón.

picurus, Epicuro, filósofo.

picurians, los secuaces de Epicuro (epicurianos).

pigér (picher), porrò, jarro (porrón).

pijoràt, empeorado. (de pijor : peor)

pilma, bisma, emplasto.

pint, yo pinto y aquel pinta (aquell pinte).

piramus, nombre de varón (Píramo - y Tisbe).

pit, pecho. Pits, los pechos.

plach, plega o aplaceme. (plau : place; s'il vous plait)

plach, plácele o este apacible o aquel.

placial vos oyr, plega os lo oír (plázcaos oírlo).

placiat', plégate o aplázate.

plagut, placido. Plahen, aplacen.

plahentment (plaentment), apaciblemente.

plaher (plaer), placer. Plahers (plaers), placeres.

plaja, playa de mar o cosa así.

planch, yo lloro (plaño, de plañir). Plangùt (plangut), llorado o plañido.  

plany, aquel llora o plañe.

planydres, dolerse.

planyer, doler, tener compasión.

planyer, llorar (plañir). Planyeu, llora vos (lloráis).

platja, playa de mar o de río.

plau, aplace o agrada.

plaureus, aplaceros (placeros).

ple, lleno. Plens, llenos. (plena, llena; plenes, llenas)

pledeje, pleitee.

plega (plegar), retraerse de lo que hacen (ejemplo: acabar el trabajo).

plega, aquel coge o ajunta y allega. (ell, ella plegue)

plegàt (plegat), todo junto. Plet, pleito.

pleuresis, dolor de costado.

plogués, lloviese.

plom, plomo.

plor, yo lloro y el mismo lloro o llanto. 

plora, llora tú. Plors, lloros o llantos.

pluja, la lluvia.

poblàs, poblase y pueblazo o canalla.

poble, pueblo. (populum, populatio, populis, etc)

pobra, pobre que tiene poco.

pobrejant, hombre que tiene poco.

poch, poco (poc) y pudo. Pochs, pocos.

pográs ser (pone pagràs), podríase (se podría) hacer. Pogra, podrá.

pogrén, por poguéren (pogueren), podrían.

pogués, pudiese. Poguí, yo pude. 

polç, polvo.

poll, piojo, pollo de gallina.

pólpa (polpa), pulpa. Pols, pulso y polvo.

pols, sien. (donde mejor se nota el pulso)

poltrò, follon, flojo, negligente.

pom (poma), manzana.

pomell, manojo de cualquier cosa. (manoll)

poncéll (poncell), virgen o doncell (doncel; poncella : doncella).

poncell amor. Nuevo amor o nuevo enamorado.

ponent, viento de poniente. (Oeste, donde se pone el sol)

ponya, punza o procura o hace su poder.

pons, pujos.

pont, puente. (ponts, puentes)

por, miedo. Porà, podrá

porcell, puerco pequeño.

poreu, podréis vos (vosotros). Porien, podriades. (podríais)

porga, purga.

poria, podría (yo). Porie, podría (él, ella).

porje, azotea. (porcho; pérgola o pergola italiano, perchi; desván, algorfa)

poro, pero.

porrò, pigèr, jarro. (picher, pitxer, porrón, barrala, barral, botijo, cantrella, etc)

porro, alcuza.

port, yo traigo (porto: de portar, portear, llevar, acarrear) y puerto. Ports, puertos. (tanto de montaña como de mar)

porta, puerta y aquel trae. (ell, ella porte)

portà, aquel trajo. Portar, traer.

portàm (portam, portám), nosotros traemos.

portau, trae vos (traéis). Portist, trajiste.

pos, descanso (repós, reposo).

pos, yo pongo (yo pose, poso). Posa, aquel pone (pose) o posa.

posa, aquel pueda. (ell, ella, pugue)

posar, poner. Posàt (posat), puesto.

posau, pone vos (ponéis).

poseesch, yo poseo y aquel posee. (poseex, posseeix, poseix, posseix)

poseescha, posea aquel.

posen, pongan o ponen.

posques (posqués, pogués, pugués), pudiese (o pudiera).

post, poste. Pot, puede.

potences, potencias.

potent, poderoso o poderosa (potenta) o potente.

prat, prado. (prats, prados)

pratica, se usa o se ejercita. (se practica).

pratich (práctic), práctico que sabe por experiencia.

prean, precian. Preant, preciando. (Preu : precio)

preareu, preciareis vos.

preat (preuat), preciado.

prechte, ruégote (te ruego). Prechs, ruegos.

precis (precís), preciso o précito.

predexen, preceden.

prega, ruega. Pregant, rogando.

pregar, rogar. (plegar, plegaria, pregaria, rogativa)

pregon, presente o público.

prehen, precien o precian.

preha, precia. Prehí, precie yo, o yo precio.

preicat (predicat), predicado o predicato.

prelats, prelados, obispos.

prem, lo apremia o constriñe.

prema, aprieta.

premen a mí, así me acaece.

premis, premios.

premut (permut), permute o trueque.

pren, aquel toma. Prenints, tomando.

prenedór (prenedor), tomador o usurpador.

pren men axi, asi me contece.

prench, yo tomo y empresa (prender : emprender).

prénga, tome yo y tome aquel.

prénen, toman. Prenia, tomaba.

prenint, tomando.

prenguen, tomen. Pres, tomado o preso.

prés (pres), preso.

pres, tomar determinación. Tomar consejo, pres consell.

présech (préssec), durazno (melocotón).

presichs, presagios o agüeros.

preso (presó), prisión. Presonér (presoner), prisionero.

prestey, la paciencia, presta paciencia.

preu, el precio o yo precio.

prexeixca, preceda. (preceixca)

prim, prima y justamente y delgado.

princep, príncipe.

pris, primero. Un jorn de pris, un día de mañanita.

prodich, pródigo, gastador.

proejant lo temps, ir contra el viento (con viento en la proa).

proferrer, ofrecer.

profit, provecho. Profita, aprovecha.

profite, aproveche. Profitós, provechoso.

profunda, honda o se funda o ahonda.

proisme, vel. Prohisme, próximo (prójimo).

prol, prole.

promes (prohomens, prohomes), buenos y abonados hombres.

promou, promueve.

prop, acerca (cerca). Prop si, acerca de sí.

propils es, propio les es. (propi los es, propi els es, propi´ls es)

prou, harto o lo que basta. (suficiente)

prou, provecho.

prou be, muy bien (bastante bien) o harto bien.

prous, hombres de buena providencia.

prous, hombres buenos y abonados. (hombres de pro, prohombres)

puat, lleno de púas.

pudor, hedor o mal olor. (olor pútrido)

pujar, subir.

pujes, moneda así llamada de poco valor.

puig, puyo (pueyo) y subida o cosa alta (podium).

puis, pues y después.

pujus, más bajo (pus jus, donde pus : plus : más y jus : dejús : jussà : bajo).

puix, pues y después.

pulgò, señal de pestilencia.

punctura, punzón, aguzamiento o cuidado.

puneix, castiga.

puny, puño y punge y punza.

punya, pelea o riña o hace su poder.

punyament, pelea o punción.

punyen, que pungen o que castigan. (punitio : punir : castigar)

punyen, trabajan o procuran.

punit, castigado. (puniment, castigo)

pur, puro y pues (puix, puis)

purna, una centella o migaja o cosa poca. (chispa)

pus, con tal.

pus, más. Pusjùs, más abajo. (ver pujus)

pusca, pueda. (chapurriau: cuan yo puga, pugues, pugue, pugam o puguem, pugau o pugueu, puguen)

pusch, yo puedo. (pusch: puc; tú pots, pot, podem, podeu, poden)

puxa o puixa, pueda.

puxen, puedan. (puguen)






Q.


quadréll (quadrell), cuadrillo de la saeta.

quàl, cuajo. Qualls, quajos.

quallar, cuajar. (collar, cuallar)

qualsevol, cualquiera (qual se vulla : cual se quiera, cualesquiera)

quan, cuando y cuanto. (quant; quantum)

quant, cuanto y cuando.

quebrant, quebranto.

quebraza, grieta. (cribassa, cribasses : grietas en las manos por frío)

quedamént (quedament), queda y sosegadamente.

quelals vehíne, que las avecinde o junte. (que + lals + vehí : vecino)

quem, yo quemo y queme. (cremar; cremo, cremes, creme, cremem o cremam, creméu o cremáu, cremen)

quem fa (que me : que'm : que em), que me hace.

quens, que nos. (que mos : nos, que ens, que'ns)

quer, aquel busca (requiere, requer) o yo busco. (yo requiero : yo requer; requerixco)

quesit (requisit, requisito, requerido), preguntado o pregunta o buscado.

quet, que té (te). Quet fá, que te hace. (Qué te fa : qué't fa : qué te hace?)

qu'espandéix ses tenebres, que esparce sus tinieblas.

qui, el que y quien (quí, el qué y quién). Quil, que le.    

qui llanç, que lanzo o que lanza.

quills, aquellos y que les.

quim, que me. Quin, que en, y que tal, y el que. (cual, cuál)

quina, que tal. (cual; quína?, cuál?)

quins, que nos y qué tales. (cuáles?)

quis, quien. Quisque, cualesquiera que.

quit son devánt, que (te) son delante. (que están delante de ti)

quiti, quito, o esquito o acabalado.

quixal, muela. (diente molar; quijada)


R.


rábia, rabia.

raça, la raza o la casta.

rabél, raíz. Rahel, raíces. (rael, rail, arrail, arrel, arrels)

raig, rayo.

ráixa, encendimiento libidinoso. (quizás Rache alemán : rabia, cólera)

rajola, ladrillo. (baldosa para alicatar) 

ram, ramo. Rams, ramos.

ramalladas, inconstancia en las personas.

ramalloles, no hacer las cosas por los términos regulares.

ranárt, raposo o raposa. (ai vist lo lop, lo rainard, la lebre; zorro, zorra; rabosa)

https://www.mamalisa.com/?t=ss&p=2170 




ranch, renco o cojo. Rancallar, claudicar.

ranciu, rancio.

ranquexar, ranquear.

raore (raure), raer (roer).

rar, raro.

ras, raído.

rascút (rascut), por irascút (irascut), airado.

rasura, limadura.

rastellar, rastillar.

rastre, rastro.

ráu, rae. Ráure, raer.

ráxa, encendimiento libidinoso de la carne. (ver ráixa)

reálmes (realmes), reinos. (realme, reino; regne, reine; rex, rey; regis, regum, etc)

reb, recibe y yo recibo.

rebalçar, rebalzar, recoger el agua. (hacer una balsa: baça, bassa)

rebellát (rebellat, rebel), rebelado o rebelde.

rebélle (rebelle), rebelde.

rebém (rebem), recibimos. Rében (reben), reciben.

rebés, recibiese (pone rescibiese). Rebre, recibir. (pone rescebir)      

reblar, remachar.

rebóltam (revóltam), revuélveme.

rebre, recibir.

rebúje (rebuje), rehúsa o rebuja o menosprecia. (rebujar : rehusar, no aceptar, etc)

rebút (rebut), recibido.

recámbi (recambi; recanvi), recambio.

rech, riego.

recialla, reliquia que deja un mal.

reçit, yo recito o digo.

reclocha, azud. (assut)

recó (racó o racò), rincón.

recólce, se recode o asiente.

recólce, recordar o tener asiento.

reconeixença, reconocimiento.

recónt, recuenta o cuenta.

recorde, recuerde o recuerdo.

recórs, recurso o acuerdo y correr.

recórt, acuerdo o memoria y traer a la memoria (recuerdo).

recós, recurso, socorro y remedio.

recúll, recoge. Recúlla, recoja.

reclús, encerrado (recluso; clos, closa, claustro, clausura, cloure, etc)

redolánt, rodando. Redolár, rodar.

reduéix, reduce.

redreçát, enderezado.

refá, rehace. Refér, rehacer.

refiren, refieren.

refugi, refugio, asilo.

refús, rehúse o huya o huimiento (huida).

regadora, regadera, reguera (reguer), canal que se hace por tierra para conducir el agua a los campos.

regata, carril.

regesch, aquel rige o se rige.

regira, rijira, aparta o espanta o vuelve.

regirám, volvemos o mudamos o trastornamos.

régla, la regla.

reglot, regüeldo. (eructo)

regna, reina aquel y el reino.

regne, el reino y reine aquel.

reguart, recelo.

reis, los reyes. (también aparece rey, reys)

reixa, la reja.

relaixos, chismes.

relamps (rellamp, rellamps), (relámpago) relámpagos. 

rella, reja de romper la tierra.

relléu, relieva (releva) o relieve.

relléu, relieve o cosa que sobra para que se guarde.

relléu, reluce. Rellú, reluce.

rellexár, dejar lo que otra vez se dejó.

rembre, redimir o remediar.

remés, remitido o perdonado.

reméy, remedio.

remeyar, remediar.

remija, divide o aparta.

remijá, cosa mediana.

remogùts, removidos.

remor, ruido.

remorden, remuerden la conciencia.

remugar, rumiar.

renárt, raposo o raposa. (ver ranart)

renatar o renat, darse prisa.

rench, la tela para ajustar.

renda, renta.

renéch, reniego o reniegue aquel.

reny, riñe. Renyánt, riñendo.

re novélla, cosa nueva.

renovella, renueva o trae a la memoria.

rent, masa acedada.

rentar, limpiar, enjuagar.

rependrán, reprenderán.

rependre, reprender o repetir.

replanell, tramo en la escalera. (llano de una escalera, replá o replà, pla)

report, deporte o placer.

repóst (respost, resposta), respuesta y respondido.

reprenimént, reprensión.

reprenien, reprendían.

représ, reprendido y arrepentido.

rept, aquel rete o reprenda o desafíe.

reptár, retar o desafiar o reprender.

reptat, retado o desafiado o reprendido.

repute, le reputa.

requer, requiere y busca.

requesta, instancia.

res, nada.

res, algo (latín res, rem, cosa, como res publica, rem publicam, rei publice, república), si fas res me sabrá mal, si haces algo lo sentiré (me sentará mal).

rescabalar, desquitar.

resollar, pantaixar, resollar.

rest, resto.

restan, restante. Restant, restante.

restrench, yo retengo o restriño.

restar, permanecer.

restrenyer, restreñir o apartar.

ret, rinde y paga tú y pague aquel. (ver retre)

retall, retal, desperdicio de tela.

reté, retiene. Retench, retiene (retengo).

retent, retenido o detenido o que tiene.

retès, retenido y rendimiento.

retès, rendido o rindióse.

retingam Deu, deténgame Dios.

retre, rendir o reptar o pagar.

retre, retrar, dar, rendir o renunciar.

retret, echando cargo o zahiriendo (retrén).

retria, pagaría o retaría o detendría (pone deternia).

ret sen, aquel se rinde.

retut, rendido o restituido o tornado.

revereixer, reverenciar.

revers, al revés o al contrario.

reverç, lo contrario o al revés.

reviu, revive.

rgúll, por ergúll (ergull, orgull), orgulloso, desasosegado (orgullo).

rialler, risueño. Riallosa, risueña (riallera).

rialls, risas (rialles, risses).

riba, ribazo o cuesta.

ribatje, ribera o ribazo o subida agra.

rich, rico.

rictat, título de señor o de rico hombre.

rients, riyentes. Riga, aquel ría.

rims, versos (rimas).

riquea, riqueza. Riqueses (riquees), riquezas.

ris, riso o risa.

risch, risco o despeñadero.

rista, por resta, queda o resta o arrisco.

riu, río. Rius, ríos.

rixa, rencilla.

roba, ropa y aquel roba (ell, ella, robe).

robell (rovell), orín (óxido).

robell d'ou, yema de huevo.

roberia, robo o robamiento.

roçegànt (roçegant, rossegant), arrastrando.  

rocegar, roer.

roch, el roque del ajedrez.

roden, me rodean o me cercan. (también ruedan)

rodeu, rodeo.

rogle, rolde. (círculo, circunferencia, rolde de estudios aragoneses)

roman, yo quedo y aquel queda y romano.

romach, yo quedo y aquel queda.

romandrà, quedará.

romanga, quede. Romanir, quedar.

romans, tú quedas y quedando.

romans, hombres romanos.

romas, quedado o que queda.

romp, rompe y rompo yo.

romper, arrastrar y romper y roer.

romrè (romer), romero.

roncallar, claudicar.

ronch, ronco.

rondalla, novela.

ronech, una cosa sola. No tinch sino una cosa rónega, sólo tengo una cosa.

ronya, sarna. (también suciedad en la piel)

ror, por horror.

ros, rubio, color.

rosinyòl, ruiseñor, pájaro. (rosignuolo y variantes en Boccaccio, el Decamerón)

rost, rompido o roto.

rost, lugar enhiesto como cuesta alta.

rostit, asado.

rou, roe.

ruat, arrugado. (arrugat)

ruca, oruga, planta.

ruch, borrico (rucio, burro, asno; ase). Ruch, rudo.


S.


sa, sano. Sabata, zapato.

sabença, ciencia (sapientia), inteligencia.

sabendes, a sabiendas.

sabes (sabés), supiese yo.

sabi, sabio y sé o supe.

sabiesa, sabiduría.

saboga, alosa, pescado.

sabreuja (se abreuja), se abrevia o se acorta.

sacsò, alforza que se hace en los vestidos de mujer que son largos.

sadollánt, hartando o contentando. (de satis)

sadollan, hartan o contentan.

sadollar, hartar o contentar.

sadollàt, harto que baste o contento.

safa, alcofaina (aljofaina).

safareig, safuny, cosa manoseada.

sa fi, su fin.

sagellát (sagellat, segellat), sellado (segell, sagell).

sagnía, sangría. (sagn : sang : sangre)

sagramentejarán, jurarán. (sacramento : jura sobre los cuatro evangelios)

sahó, sazón.

salomó, el rey Salomón.

salonya (se alunya), se aleja.

sancaixos, andrajos.

sancèr, entero y sano.

sancèra, entera.

sanch, sangre. Sanchs, sangres.

sangonent, sangriento.

sanglots, suspiros o sollozos (hipo).

sansera, entera o sinceramente.

sap, sabe. Sa pell, su pelleja.

saprien, sabrían.

saqueig, saqueo.

sarahuells, calzones.

sarraxa, su encendimiento.

sarraxa, se arroja o se sube.

sa'rma (sa arma), su alma.

sastench (sostindre, sostench), sostuvo.

sastrúga, desmenuza o desmenuzaba.

sasuabar, aquietar.

sats, asaz o mucho o harto.

saus, sahò, sazonado (sazón).

savi, sabio. Saviesa, sabiduría.

savil, el sabio.

s'aulesa, su soberbia o alteza.

sbaiment, esbaimiento o espanto.

sbatles (esbatles, espatles), espaldas. 

scalfa, se calienta.

scandil, tropezadero.

sclatás, reventase.

sclau, esclavo.

sclau de remença, cierto género de esclavos que hubo en Cataluña.

scampáts (escampats), esparcidos o escapados.

scarn, escarnio.

scas, escaso o que gasta poco.

scolans (escolans, scholans), estudiantes que aprenden.

scolt, la escucha o centinela.

scolt, yo escucho y escucha o sospecha.

sculls, rocas o peñas.

scurçons, alacranes.

scut, escudo.

seacuit (cuitar, acuitar, se acuit), se da prisa. 

se atengueren, se atuvieron o se alcanzaron.

sebénts, los que saben. (sabents)

sebollir, zabullir (zambullir) o hundirse.

secás, sacase o perdiese el humor.

sech, seco y seque y yo seco.

sech (seure), yo me asiento y sigo y sigue.

secláma (se clama), se queja.

sed o parra o sep, la vid (cepa).

sedejant, el que tiene mucha sed.

segle, siglo. Setgle, siglo.

segò, salvado (cereal).

segona (segóna), segunda. Segóns, según. 

seguéix, sigue. Seguesch, yo sigo.

seguisquen, sigan o siguen.

segurtát (seguretat), seguridad.

séhen (seuen), se asientan (sientan).

sehénts, los que son y los que se asientan.

sehénts, los bienes raíces.

sélla (sella), silla (de montar; cadira : cadiera : cátedra : silla : escaño).

seller, el que las hace (las sillas).

sellavos, entonces.

sem, el cojo o tullido.

sema, cosa consumida y coja.

sembla, parece y semeja.

semblánt, semblante y semejante.

semble, parece y juntamente.

sémble, semejo o señalo o parézcole.

sembre (sembren), siembran o siembren.

semen (semén, sement), simiente. (seminar : sembrar)

semença, semejanza.

semént, simiente para sembrar.

semitò, voz de música (semitono).

sems, juntamente.

senall, cesto de mimbres.

senar, cosa no doblada o simple.

se'nbólcan, se revuelven o se mezclan.

sendér, el camino (sendero), y rocín para caminar.

sengartana (sargantana), lagartija.

senglár, el puerco montés (jabalí).

sengles, unos, entrambos de por sí, o de uno en uno. (singular)   

sengrúna, se hace pedazos menudos.

senya, señal o seña.

senyal, signo.

senyaladament, señal especial. (señaladamente, en especial).

senyar, signo.

senyorejar, señorear.

seny, señal.

seny, seso o sentido y señor. (senyer, senyor)

senys, sesos o sentidos.

sémper vivol, gota coral.

senportal's dos, se lleva a los dos. (se emporta, enporta)

sen ret, se da y se rinde y responde.

sens, sin.

sensable, sensible.

sensal (sensál), tributo o censo. (censal)

sensa'quella, sin aquella. (sense o sens aquella)

sense nos, sin nosotros.

sent, siento yo y siente aquel.

sent ho mes, siente lo más (siéntelo).

sentáts, sintáis vos.

sentrá, sentirá. Sentré, sentiré.

séntre, sentir.

senvólpa, se arrevuelve o se arrodea. (se envuelve, rodea)

sep, muchas veces.

separa, aparta.

sepárals, apártalos.

sepulchre, sepulcro.

sercar, buscar.

serena, cosa clara.

sermonar, predicar.

seròl, cerato.

seri, serio.

seu, sebo, Seo. (y suyo)

sevòs, ple de seu, lleno de sebo.

severo, grave.

serp, sierpe (serpiente) o culebra.

serrás, aserrase.

serne, ser.

serva, guarda y cerva, animal. (y también acerola, serba)

servár, guardar.

servéy, servicio. Servént, servidor (sirviente).

servesca, sirva.

serventa, sierva o servidora (sirvienta).

sescombren, se escombren o se desembaracen.

sesdevé, acaece o aviene.

sesgo, una cosa cortada con sesgo.

sesmenta, se mienta o tráese a la memoria.

sespachen, se empachan o se ocupan.

sespérden, se pierden o se desesperen.

sestén, se extiende.

sestenga, se extienda o se atenga a él.

sestòja, se guarda.

set, siete y tiene sed.

setgle, siglo. Setgles, los siglos.

setjamént, cerca o cercadura al derredor. 

setje, el sitio o cerco sobre algún lugar. (setje, siti, sitio, asedio)

setje, el cebo del anzuelo.

setje, vl'. Sétge, la cercadura o seto.

setrill, alcuza.

setzánys (setze anys), diez y seis años. 

seuránt (seurán o seuran), se asentarán.  

seu, suyo y se asienta.

sever, severo.

sglesia, la iglesia.

sguart, tener respeto o miramiento.

si, pronombre.

si, adverbio para afirmar también. (hoc, och, oc en occitano)

si, conjunción condicional si.

si, seno, parte del cuerpo llamado seno.

si algun, si alguno.  

siau, seáis vos o asanteis os (sentaos).

sibéll, así hermoso o bello.

sibe'l, si bien el.

siclar, sincelar (cincelar), burilar.

si col, así como él.

si dech, si debo.

sidélls mordúts, si dellos mordidos.

sien, sean o son.

siént, sentado o siendo.

siénts, sentándose o siendo.

signe, signo o señal.

sils, si los. Sim', si me.

simular, disimular.

simolsa, orillo, orilla del paño.

sinia, senia de donde se saca agua.

sintént, el que siente o que siente.

sipela, erisipela.

sipia, sepia, pescado.

sis, si se. Sisdevé, si se acaece.

sisa, betún sobre que se asienta el oro.

sistar, tomar la siesta.

siti, sitio o asiento.

sitiament, sitio o asitiamento (asedio).

sive'l, si viene él.

sivella, hebilla (evilla).

sivellar ab sivelles, prender una cosa con hebillas.

siu, asienta.

siure, asentado o asentarse.

smenar, enmendar.

smor, se muere.

sment, parar mientes y traer a la memoria. (mentar)

smut, se mude.

soberch, grande o excesivo o soberbio.

sobirá, soberano (de arriba, superior, como el Pallars). Sobirán, soberano.

sobitana (sobirana) cosa, cosa superior.

sobmerre, enterrar. (soterrar)

sobrat, vencido o que le sobrepuja otro (superado).

sobrats, aventajas o sobras (superas). 

sobrats, los altos de las casas.

sobres, sobras o demasías.

sobreseure, sobreseer.

sobtat, presto. Sobtes, dar prisa.

sobtòs, presto o prestos o improviso.

socors, socorro.

sodegue la porta, menee o toque la puerta.

soferre, sufrir. Soférr, sufre.

sofertánt, que sufra o sufriendo.

soférts, sufridos. Sófre, sufrir.

sofir, sufre o sufrir.

sofrenar, refrenar.

sofirent, sufridor o que sufre.

sofirença, sufrimiento.

sofistiques, sofísticas o aparentes.

sojorn, reposo o descanso.

sojorna, reposa o descansa.

sojornem (sojornen), descansen o reposen. (sojornem, descansemos o reposemos)

sojorns, descansos o reposos.

sol, solamente y el sol.

sol, yo acostumbro y aquel acostumbra.

solas (solás), solaz o placer.

solcar, sulcar, surcar. (solc : surco)

solcir, surcir.

soldader, soldado o soldadillo.

so llas, soy cuitado o mezquino.

sols, solamente y solos.

solt, suelto. (solta, suelta)

som, somos y sueño (son).

somer, somera, jumento, jumenta.

somni, sueño. (sompni de joan joan)

sompo, soso, insulso.

son, sueño.

son aguayt, su presencia o su aspecto.

sonar, tañer.

soport, socorro o sufrimiento.

soportar, sufrir o soportar.

soptament, prestamente. Soptát, presto.

sorber, sorber.

sorbir, absorber o consumir.

sorigot, suero.

sort, el sordo y fuerte (suerte) o fortuna.

sortir, levantarse con presteza.

sortit, latido.

sosmet, sométese.

sospir, suspiro.

sospita, sospecha.

sostè, sostiene. Sostench, sostiene o sostuvo.

sostenguda, sostenida.

sostinença, sustentación o cosa que sostiene a otro (sustento; soporte).

sostrach, aquel sosaca (sonsaca) y tú sonsacas.

sostraje, aparta o aparto o apartamiento.

sostrau, sonsaca y quita y aparta.

sostraure, sonsacar.

sostráts, sonsacados.

sostrét, sacado o apartado.

sotánes, sótanos, cosas debajo (sota, sot) de tierra.

soterrani, sótano.

sots, debajo y sotos.

sots met, mete debajo (somete).

sovint, luego o presto o a menudo.

spay, espacio.

spasa, espada.

spavént, vel. Spaven, espanto.

spelta, scaña.

sper, esperanza. (yo espero)

spérdre, perder.

speróns, espuelas.

spersóna, es persona o hace presencia.

spill, espejo.

splét, la cogida del pan.

splich, yo explico o declaro.

spra, por aspra, cosa áspera.

squinça, hace pedazos.

squinçát, despedazado o rasgado.

stablit, establecido.

sténga, se extienda.

stens, extiendes.

stója, aquel guarda y guarda tú.

stólga, quita o quite aquel.

stórcre, quitar o librar o escusar.

stort, quitado. Storta, quitada.

stretament, estrechamente.

struch, venturoso o dichoso.

strument, instrumento para alguna cosa.

sturmént, instrumento de música.

suau, suave.

súbdit, súbdito o sujeto.

súbita, cosa pronta o caso de repente.

súbitament, de improviso (súbitamente).

subjugáda, sojuzgada (o subyugada).

subjugát, subyugado o sojuzgado. 

subvenir, ayudar o subvenir.

sucarrar, tostar, quemar (socarrar; socarraet de la paella).

sucre, azúcar.

such, pringue. (zumo)

suffér, sufre o tiene.

suffér, sufrido. Sufférta, sufrida.

sufliman (suflimar), soflamar.

suór, sudor.

suja, hollín. (suciedad : sutza)

suny, suño.

sunyir, regañar.

superbiós, soberbio o soberbioso.

superful, superfluo.

supergeria, superstición. (superchería)

surar, medrar, crecer, aumentarse. (suro : corcho, surar : flotar o salir a la superficie)

surbir, absorber o consumir.

suro, corcho.

surt, surte o resulta.

surtint, surtiendo.

sus, alto o ecima o sobre todo.

sus, presto o en un punto.

suspita, sospecha.

sutza, cosa sucia.

sútzeus, sucios.

sutzúres, suciedades.

T.


ta, tu. Ta dolor, tu dolor.

tabal, tambor.

taca, mancha.

tacat o clapat, cosa manchada.

taça o got, vaso para beber.

taginat, zaquizami o cobertizo de madera labrada.

talént, talento.

tall, yo corto y cortadura (corte).

tallát, cortado. (tallada, cortada, tajada de carne)

talls morischs, labrado a la morisca.

tam, adverbio para comparar. (tan)

també (y tamé), también.

tamís, cedazo (tamiz).

tancát, cerrado. Tanch, cierra.

tanda, turno.

tant, tanto. Tants, tantos o tantas.

tanteig, tanteo.

tantòst, luego a deshora.

tany, toca (tangere) o atañe o pertenece.

tant préu, tanto precio.

tántalus, varón así llamado. (Tántalo)

tantejar, tantear.

tapát, tapado (pone atapado).

tapi, sandalia.

tapiner, el que los hace (las sandalias, sandaliero).

tapinería, donde se venden.

tapit, cosa tapida.

taqui, tacaño.

tarda, tardança (tardanza) o tarda aquel.

tarrat, tejado. (terrat, terraza)

tarròs o terròs, pedazo de tierra duro.

tart, tarde o tardío.

tart, hombre tardo en hablar.

tártres, los tártaros.

tasca, tarea.

tast, gusto, y el sabor del bocado. (tastar, probar, catar)

tasta, aquel gusta y gusta tú.

tastart, hombre alocado o determinado.

tatra, vicio.

taula, la mesa o tabla. (tabula)

taula de perusa, tabla bien ordenada en la ciudad de Perosa (Perusa, Peruggia) en Italia.

taur, el toro. (tauro)

taxa, se atapa o se pega.

te, tiene. (té)

tebeu, tibio.

teble, terrible.

tedi, tedio, fastidio, aborrecimiento.

tel, tela. Tels, telas.

tem, yo temo y aquel teme.

tembrá, temerá. Témbre, temer.

temença, temor o miedo.

temoréjen, hayan o tengan miedo.

temprat, modesto.

tempransa, sobriedad (pone sobriedat).

témpte, lo tiente o lo haga.

témpre, temple.

temút, temido.

tench, yo tengo y aquel tiene.

téndra, cosa tierna o blanda.

tényen, por atenyen, atiende o se atienen.

tenir, tener. (tindre)

ténte, tiento o tentar lo hondo.

ténten, tienten.

térbol, turbio.

terç, tercero.

terç d'un punt de dau, la tercia parte de un punto de dado.

terçanyell, vestidura como de terciopelo.

terme, término. Termens, términos.

termini, plazo, término.

terre, terreno. (tierra, terra)

terrény, terreño o terruño para el pan.

terrer, terrero.

tes, tieso.

tesa, por atesa, alcanzada.

testa del cap, calavera.

test, texto sobre que algo se escribe.

testa, la cabeza.

teu, tuyo. Teus, tuyos.

teula, teja. 

teulada, techo (tejado). (también tellat, de tella; tegula)

ti, tino.

tile, tilde.

tim, timbre, blasón.

tinpes, cuestas o subidas.

tiny, tienen.

tint, tinte.

tir, tiro. Tirs, tiros.

tira, le tira o la lista.

tirant, tirano poderoso. 

tirant, el que tira o el que me tira.

tirant, tirante un caballero así llamado. (Tirant lo blanch)

tísbe, una mujer así llamada. (Tisbe, y Píramo)

tixen, tejen.

tixion, hombre, furia infernal.

to, tono.

tocán, por tocánt, tocando.

toch, yo toco y aquel toca, y el tocamiento. (y el toque de una campana)

tòlch, yo quito y quitado. (tolere : toldre, tolre)

tolga, quite.

tolgué, aquel quitó. Tolgués, quitase.

toll (tol), quita o aparta. (toll : badina : pozo de agua)

tòlre, quitar.

tolrre la'ans que la prenga, quitarla antes que la tome.

toltes, quitadas o quitados.

tom, tomo o libro separado. 

tòmba, tumba o ataúd.

tongada, cuando se arregla algo por divisiones. (ejemplo, el turno : tanda de riego)

tor, toro.

torbát, turbado.

torb, turbamiento o turbación.

torch, limpia o quita o neteja.

tórcre, torcer.

torn, rueda o vuelta o torno.

torns, tornos y vueltas.

torrada, tostada.

tort, tuerto.

tortra, la tortolilla, ave. (tórtola, tórdola)

tost, quitado y presto o luego.

tost, lugar enhiesto como cuesta.

tostemps, siempre o en todo tiempo. (tot, tots temps)

tot, todo. Tots, todos. (tota, toda; totes, todas)

tou, hueco, ufano, envanecido. (cojín mullido)

traball, trabajo.

trabucát, trabucado o echado a hondo.

traheix, hace traición o engaño.

trahen, sacan o traen (trauen) o engañan.

trahí, aquel engañó.

trahiment, traición o engaño.

trahir, engañar o hacer traición.

trahirme, engañarme o hacerme traición (traicionarme).

trahit, hecho traición (haber traicionado).

tramet, aquel envía (tramete).

trameten, envíen o envían.

transit, transido, consumido.

tránsit, tránsito o paso de un lugar a otro.

transmetres, mientras, ínterin.

transportát, transportado o pasado.

tranuytar, tresnuytar, estar en vigilia.

trau, ojal.

trau, aquel saca y trae o engaña.

trau, hace traición.

traurá, sacará.

traure, sacar o quitar o apartar.

traure, hacer traición o engaño.

treball, trabajo.

treballám, trabajamos. (y treballem, treballam, traballem, traballam) 

trebúlen, trabucan o tráfagan. 

tremóla, aquel tiembla. (tremolar, temblar; trémulo)

tremolamént, temblor.

tremolánt, temblando.

tremóli, yo tiemblo.

tremolí, temblé yo.

tremontána, el viento cierzo. (circio, noroeste; tras montano, tramontana, tremontana)

tremontanál, viento cierzo.

trenca, aquel quiebra. (rompe)

trench o chirlo, chichón.

trench, yo quiebro y aquel quiebra.

trenyora, tiene soledad o no se halla. (enyor : añoranza)

trenta, treinta.

tret, sacado o quitado. Treta, sacada o quitada.

treta, saeta o cosa que arroja la ballesta.

tretes, sacados y tiros (trets) como saetas.

tria, escogida (escogimiento) o elección.

tria, aparta o divide.

triada, escogida o apartada.

triága, atriaca (triaca).

triant, triador o escogedor.

trig, tarde. Trigám, tardamos.

trob, yo hallo y halle aquel.

troba, halla tú y aquel halla.

tróbas, hállase y coplas. (trobador, trobadores)

trobát, hallado.

trobe, halle yo y halle aquel.

troch, trueco o cambio.

troç, pedazo o trozo.

tronch, tronco.

trop, mucho o demasiado. (tropa : muchas personas; troup)

troya, cuento desde los años de troya.

troya, la historia de los troyanos.

trons, truenos.

trot, trote.

trotar (trufar), burlar. Yom truf, me burlo.

trull, lagar.

tuaiar (aturar), detenerse.

tudriu, Teodora, nombre de mujer. (tutrix : institutriz, tutora)

tuf, tufo, vapor o exhalación caliente. 

trufan, burlan. Trufant, burlando.

tuns, tunos. Tuns (tu nos - mos - ens) dius, tu nos dices.

turmell, tobillo en el pie.


V.


va, vano.

vaf (vraf o braf), vaho.

vag (vaig), yo voy y vago.

vaga, vaga o desocupada.

vagabunt, vagamundo (vagabundo).

vagava, estaba ocioso.

vagar, vacar una cosa o estar ocioso.

vaguen, estén vagos y ociosos.

vaig, yo voy.

vay, valle (vall, val) o distancia o vacío.

vayll, valladar.

vaylet petit, paje o mozo pequeño.

vaje yo, vaya yo o yo voy.

valença, valitut o sanidad.

valent, estando bueno y sano.

valent, valiente y poderoso y valiendo.

valeri, valeu, Valero.

vall, valle o vallado o cercado (valla).

valrrá (valrá), valdrá. Valrieu, valdriades (valdríais).

van, vano. Vans, vanos.

váne, alabe vanagloriosamente.

vantamént, vanagloriosamente.

vantár, vanagloriarse. Vánten, se alaben.

vari, vario.

ve, aquel viene.

vedar, prohibir.

vedell, becerro, ternero. (vitello italiano)

vedella, femenino del anterior. (vitella)

vedillut, greñudo, mechas de cabello.

vegada, se dice por vez, como vegada 1, 2, 3, &c; vez 1.a, 2.a o 3.a

veguer, justicia. (vicario)

vehí, vecino. Vehina, vecina.

vehinát, vecindario.

veig, yo veo.

veixéll, bajel o vajilla (vaixella).

véixen, vejen o fatiguen.

véja, vea aquel. Véjes, veas tú.

vel, velo. Véles, velas o los que velan.

vela, vela de nave o está despierto (dispierto).

vell, el viejo. Vells, los viejos.

vella, vieja o hermosa cosa (bella).

vellet, viejecito.

velléam'plau, (vellea me : em plau) la vejez me agrada.  

velledád, la vejez. (vellea)

vellut, pelfa (felpa), terciopelo.

ven, vende y viene (ve).

venda, venta.

vendicar, vindicar.

venc, vence. Véncre, vencer.

vençént, el que vence o venciendo.

vench, aquel vino o viene.

véngue, venganza.

vénes, las venas.

venja, aquel venga o toma venganza.

venjar, vengar.

venjansa, venganza.

venidor, que ha de venir.

venre, vender.

ventall, abanico.

ventrells o ventresques, vientres. (ventresca)

vent, viento. Vents, vientos.

venút, vendido. (como Raimon, ver línea anterior)

ver, verano y verdadero.

vera, cosa verdadera. (vera cruz)

verament, verdaderamente.

veri, podridura o pus o materia. (ver verí, veneno)

verdanch, cardenal, señal de golpe. 

verdanch, vástago o renuevo de un árbol.

verdejar, color que tira a verde.

vérg, yo veo. (veg, veig)

verga, vara.

verge, virgen o doncella o cosa sin usar.

verger, vergel.

vergonya, vergüenza.

vergonyit, vergonzoso.

verí, veneno o ponzoña.

verins, venenos o ponzoñas.

verlandines, siempre en plural, bernardinas, bravatas.

verme, gusano. Vermes, gusanos.

vermell, bermejo o colorado (rojo).

vers, hacia una parte. Versmi, hacia mí.

vers, verdaderos.

vert, verde.

vesllum, vislumbre.

vespa, la avispa.

vespre, la tarde o víspera.

vespre ferse, hacerse de noche.

vesta, diosa.

vestits, vestidos.

vestuari, vestuario o vestidura.

vetla, aquel vela y el que vela.

vetla, vela de sebo o vigila (está en vela, velar).

veu, voto.

veu, aquel ve y vio y la voz.

veu, vez y viene y aquel vino.

veuré, yo veré. Véure, ver.

veureu, vos veréis.

vexen, fatiguen o hagan vejación.

vi, el vino.

via, veía y el camino (vía).

vianda, comida. (je veux de la viande francés)

viats, idos o echados afuera.

vicis dona, da a los vicios.

vicins alta, vicio nos agrada y contenta.

vida hermitá, vida de ermitaño.

vidan do, la vida le doy.

vidre, vidrio (cristal).

vidriol, vitriolo para tinta.

vies, vías o caminos.

vila, la villa.

vilans, villanos.

viltáts, vilezas.

vimen, vimbre (mimbre).

vinent, aparejadamente.

vinent, viniendo o que viene.

vine tu a mi, ven tú a mí.

vi, el vino. Vins, vinos.

visca, aquel viva. Visch, yo vivo.

visquen, aquellos viven (viuen) o vivan.

viscút he, he vivido.

vist, yo visto y aquel viste.

viu, aquel vive y vivo.

vivent, que vive o viviente.

viver, enjambre, un viver de mosques, un enjambre de moscas.

vivificar, verificar.

viurán, vivirán. Viuría, viviría.

vius, vivos.

(aquí aparecen algunas con la u, sigue v y u juntas)

ulesa, por aulesa, traición y vileza.

ull ab gota serena, ojo sin lágrimas.

umple, hinche.

umgles (ungles, ungla), las uñas.

una'ntitat, una entidad o un ser.

unguer, uñero.

units, unidos o ajuntados.

vógi, rodeo o vuelta o rueda.

vol, yo quiero (yo vull) y aquel quiere.  

vol, el vuelo.

volch, aquel quiere o quiso.

volént, queriendo.

volença, voluntad o querer.

volenteros (volenterós), apetitoso o deseoso.

volér (voler, voldre), querer.

volérs, quereres o voluntades.

volguist, quisiste.

volgrá, por volguéra, quisiera.

volgral yo, quisiéralo yo.

volp, raposo o raposa.

volpell, raposo o raposa.

volpéll, engaño metafórico.

volten, vuelven o vuelvan.

volúm de libre, volumen o tomo.

vomit (vómit), vómito.

vori, marfil. (ivory, ivori)

vorridór, aborrecedor.

ubert, abierto.

ulular, aullar.

ultim (últim), fin o último. (rader, radé, darrer)

ulleiar, ojear o hacer señal con los ojos.

ullets, ojales en el vestido.

unció, untura o linimiento (unción).

uncle (oncle), tío hermano de padre o madre.

ungla, uña. (de ungula)

unguent, ungüento.

unicorn, unicornio, animal (con 1 cuerno).

unt, unto.

urella, por orella, oreja.

urina, orina, el suero de la sangre.

us, el uso, y use aquel, y os, y yo uso.

usat, usado o acostumbrado.

usatje, usanza. (usatges, usos - y costumbres)

vuf, soplo. (vufo, bufo)

vúy (huy, vui, avui), hoy día. Vúyt (vuyt, vuit), ocho.

vuyté, octavo en orden.

vuytena, parte de octava de ocho.

vuytanta, ochenta.

vull, yo quiero. Vulles (vullgues), quieras tú.

vult, vulto. (bult, bulto)



X.


xalóch, viento así llamado.

xambrana de porta, umbral de puerta.

xaquia cosa, ocasión de algo.


Y.


yom so, yo me soy.

y val, y vale.


Z.


zel, zelo (celo).


FIN DEL VOCABULARIO.


ÍNDICE POR APELLIDOS DE LOS AUTORES CONTENIDOS EN ESTE PRIMER VOLUMEN.

Los demás índices generales de los dos tomos se colocarán en el segundo.

(Se omiten las páginas porque no concuerdan con este formato odt, doc, ni html) 


A.


Abad, Juan.

Accila, Mosen N

Adrian, Vicente

Advan, Fr. Domingo

Agia, Fr. Miguel

Agramunt, Fr. Domingo

Agnesio o Anyes, Juan Bautista

Aguiló Romeu de Codinats, D. Juan

Aguilar, Francisco

Aguilar, Fr. Francisco

Aguilar, Gaspar

Agulló, Fr. Francisco

Aierdi, Maestro Joaquín

Aimeric, Domingo

Alagon, Vicente Mariner de

Alavanya, N'Albert de

Alanya, Luis

Albert, Miguel

Alcañiz, Luis

Aldana, D. Francisco

Alegre, V. Fr. Domingo

Alegría, Fr. Juan Martínez

Alenda, D. José de

Alepuz, Juan

Alepuz, Ilmo. Sr. D. Salvador 

Alicante, Fr. Cirilo de

Almenar, Juan

Almenar y de Monfort, Doña Ángela

Almodovar, Onofre (Almudevar, Almudévar, Almodóvar)

Almunia, Antonio

Andrés, Mosen Juan

Andrés, Juan

Andreu, Pedro Juan

Andreu, Guillem

Andreu, Fr. Antonio Juan

Anglés, Fr. Guillermo

Anglés, D. José

Anglesola, Gregorio

Antist, Mosen Gaspar

Antist, Fr. Vicente Justiniano

Antolín, Miguel

Artés y Muñoz, D. Rodrigo

Artieda, Andrés Rey de

Arcaina, Vicente

Ardevol, Juan Bautista

Arellano, D. Gaspar Guerau de

Ausina, José Teodoro

Aventurer, Guillermo

Ávila, Fr. Agustín


B


Ballester, P. Luis

Ballester, Juan Bautista

Bardaxí, Francisco Juan

Bas, Fr. Cristóbal

Belda, Juan Bautista

Bellot, Pedro

Belluga, Miser Pedro

Bellvís, D. Guillem de Castro y

Bellvís y Moncada, D. Vicente Tejedor

Bendicho, Jaime

Benito o Beneito, Mosen Francisco

Bernat, Fr. Antonio

Bertrán, Jaime

Bertrán, S. Luis

Beutér (Beuter), Pedro Antonio

Bezeis, Manfredo Ermengaudo de

Blanch, Antonio

Blasco, Silvestre

Blanes, Ilmo. D. Fr. Tomás

Bleda, Fr. Jaime Juan

Bodín, Miguel Juan

Boil, D. Carlos

Boix, Juan Lucas

Bonastre, Fr. Pascual

Bonastre, Fr. Luis de

Bonanad, Bernardo

Bonavida, D. Hernando

Bonia, Juan de

Borja, D. Pedro Luis de

Borja, S. Francisco de

Borja, D. Pedro Luis Galcerán de

Borrás, Fr. Pascual

Bosch, Dimas

Bou, Mosen Antonio


C


Caballer, Jaime

Caballer, Luis

Calbet, Pedro

Campan, Gerónimo

Campos, José

Canals, Fr. Antonio

Canet, Fr. Juan

Carbó, Pedro

Carbó, Fr. José

Carbonell, Juan

Carbonell, Fr. Andrés

Carbonell, Vicente

Cardona, D. Alonso de

Cardona, Juan Bautista

Cardona, D. Luis Ferrer de

Carranza, Fr. Miguel Alonso

Carroz (Carrós), Zeferino (Ceferino) Clavero de Falcés y

Capella, Onofre

Capdevila, Pedro Juan de

Capilla, D. Andrés

Casta, D. Pedro Pardo de la

Castelví, Mosen Francisco

Castelví y Ladrón, Fr. Julián

Castelló, Fr. Pedro

Castro, Fr. Jacinto de

Castro y Bellvís, D. Guillem de

Catalán, Felipe (valenciano, y Pedro Aragonés García es catalán, lo de presidente número 132 de la Generalitat es una buena bola; casa del General, generalitats,, casa de la Diputació)

Celaya, Juan de

Centelles, D. Serafín de (100)

Centelles, D. Serafín de (70)

Centelles, D. Francisco Gilabert de

Centelles, Antonio Juan de

Centelles, Juan

Cerdán de Tallada, D. Tomás 

Cerdán de Tallada, Maximiliano

Cerdaña, Francisco Tomás

Ceriol, Federico Furió

Chinchón, Bernardo Pérez

Cisneros, D. Vicente Ximénez de

Ciurana, Vicente

Clavero dels Porcells, D. Vicente

Clavero de Falcés y Carrós, Ceferino

Clemente, Cosme

Climent, D. Joaquín

Codinats, D. Juan de Aguiló Romeu de

Colera, Fr. Sebastián Dionisio

Coloma, Prudens

Cordero, Juan Martín

Cornell, D. Luis

Cortés, Pedro Luis

Crespí de Valdaura, D. Luis

Crespí de Valdaura, D. Francisco

Crespí de Valdaura, D. Cristóbal 

Cucala, Bartolomé

Culla, Fr. Juan Bautista


D


Daunes, Luis de les

Decio, Francisco

Diago, Fr. Francisco

Díez, D. Manuel

Domínguez, Fr. Cosme Agustín

Durá, Fr. Tomás


E


Escovár (Escobar), Francisco   

Escrivá, P. Francisco

Escrivá, Miguel Gerónimo

Espí, Pedro Juan

Esquerdo, Vicente

Esteve, Juan

Esteve, D. José

Esteve, Pedro Jaime

Esteve, Fr. Damián


F


Fachs, Bartolomé

Falcó, Gerónimo

Falcó, Fr. Jaime Juan

Favorés, Fr. José

Febrer, Mosen Jaime

Febrer, Andrés

Febrer, Miguel Cosme

Fenollar, Mosen Bernardo

Fernández de Heredia, D. Juan

Ferrández, V. Fr. Francisco

Ferrándiz, Vicente

Ferrandis, Luis

Ferrer, V. P. D. Bonifacio

Ferrer, S. Vicente

Ferrer, Pedro Juan

Ferrer de Blanes, Mosen Jaime

Ferrer, Miguel

Ferrer de Cardona, D. Luis

Ferrer, Fr. Antonio

Ferriol, Fr. Felipe

Ferruz, Jaime

D. Fernando I, Rey de Nápoles

Figueres, Fr. Nicolás José

Figueroa, Pedro de

Folch, Fr. Raimundo

Font, Juan

Font, Fr. Juan Bautista

Fort, V. P. D. Juan

Franc, Juan

Franco, Francisco

Franqueza y Gilart, Jaime

Fundoni, Fr. Luis

Furió Ceriol, Federico

Fuster, Gerónimo

Fuster, Fr. Gerónimo de Valencia, en el siglo




G


 

Galcerán de Borja, D. Pedro

Garcés de Marcilla, D. Juan

García de Xátiva, Pedro

García, Fr. Rafael

García, Miguel

García Ortiz, Gaspar

García Salat, Vicente

García, Vicente Blas

García, Fr. Anastasio

García, Vicente

Gassa, Fernando de la

Gazull, Jaime

Gavaldá, Ilmo. Sr. D. Francisco

Gelida, Juan

Genís, D. Francisco

Gentil, Bartolomé

Gil, Gerónimo

Gil, Pedro

Gil Polo, Gaspar

Gilabert de Centelles, Don Francisco

Gilart, Jaime Franqueza y

Giner, Matías

Ginart, Onofre Bartolomé

Girón y de Rebolledo, D. Alonso

Gómez, Fr. Vicente

Gomis, Pedro

Gomis, Miguel Juan

González, Francisco Ramón

González, Mosen Juan Ángel

Gordejuela, D. Frey Hipólito de Samper y

Guardia y Bellvís, D. Francisco de la

Guerau de Arellano, Don Gaspar

Guerau de Montemayor, Gaspar

Guete, Lupercio de

Gutiérrez, Fr. Vicente


H


Heredia, Gerónimo de

Heredia, Fr. Pedro Juan Saragozá de

Herrera, Vicente


I


Isquierdo, Ausias

Isquierdo, Vicente

Istela, Fr. Luis

Ivars, Juan Lucas


J


Jaffer, Guillem

Joan, Arnau

Jordá, Fr. Luis

Jordán, Dr. Sebastián

Jordán, Fr. Lorenzo Martín

Jorge, Mosen

Jover, Francisco

Juan de Centelles, D. Antonio

Just, Fr. Jaime


L


Larraz, Fr. Tomás

Ledesma, Miguel Gerónimo

León, Francisco

Leugim, Francisco

Llansol, D. Pedro Luis de Borja y

Llopis, Mosen Vicente

Llorens, Francisco

Loazes, D. Fernando de

Luján de Sayavedra, Mateo


M


Malferit, D. Fernando Miguel

Malvenda (Maluenda), Jacinto Alonso

March, Jaime

March, Mosen Ausias

March, Mosen Pedro

March, Francisco

Marcilla, D. Juan Bautista Garcés de

Marco, Fr. Luis Bertrán

Martorell, Pedro Juan

Marqués, Fr. Juan

Mascó, Domingo

Mascó, Mosen Gaspar

Marquesana, Lorenzo

Martí, Ilmo. Sr. D. Fr. Gilaberto

Martí, Pedro

Martí, Fr. Luis

Martí, Juan

Martí o Martín, Fr. Luis

Martín de Vedia, Fr. Pedro Mártir

Martínez Alegría, Fr. Juan

Martínez Paterna, D. Francisco

Martínez de la Vega, Gerónimo

Martínez, Crisóstomo

Marigó, V. Fr. Antonio

Marimón, Ilmo. Sr. Fr. Don Felipe

Marona, D. Fr. Marcelo

Mariner de Alagón, Vicente

Mas, Francisco Juan

Mas, Fr. Diego

Mas, Felipe

Mateu y Sanz, D. Lorenzo

Mateu y Sanz, D. Isidoro

Mateu, D. Francisco

Marqués, D. Fr. Miguel

Mercader, Juan

Mercader, Matías

Menaguerra, Mosen Ponce de 

Medina, José Benito

Mir, Guillermo

Miedes, Tomás

Miguel, Pedro

Micó, Fr. Juan

Milán, D. Luis

Micón, Fr. Pedro Juan

Mont-rocher, Guido de 

Morera, Arnau de

Monzó, Fr. Juan

Monleón, Martín

Moreno, Juan

Moreno, Juan

Moreno, Fr. Cristóbal

Molina, Fr. Francisco

Molina, Mosen Esteban

Monfort, doña Ángela Almenar y de

Montanyes, Fr. Jaime

Monzó, Pedro Juan

Monterde, Fr. Cristóbal Juan

Mos, Fr. Gerónimo

Moncada, D. Francisco de

Morlá, D. Matías

Moles, D. Marco Antonio Ortí y

Monllor, Juan Bautista 

Muñoz, Gerónimo


N


Navarro, Juan Blas

Navarro, Gerónimo

Navarro, Francisco Juan

Navarro, Fr. Gaspar

Nieto, Fr. Juan

Noguera, Fr. Vicente

Núñez, Pedro Juan


O


Oblites, Fr. Gerónimo Sisternes de

Oliver, D. Fr. Bernardo

Oliver, Francisco

Oliver, Pedro Juan

Oliver, Juan

Oliver, Miguel Gerónimo

Oliver, Juan

Oliver, V. Fr. Juan

Oliver, Juan

Ordóñez, Alfonso

Ortiz, Juan

Orta, Melchor

Ortz, Jaime

Ortiz, Gaspar García

Ortí, Marco Antonio

Ortí y Moles, D. Marco Antonio


P


Pascual, Fr. Gerónimo

Pastor, Francisco Juan

Pascual, Miguel Juan

Pascual, Bartolomé José

Pamenés, Felipe de

Pascual, Ginés

Palau, Marco Antonio

Paterna, Dr. D. Francisco Martínez

Pardo de la Casta, Fr. José

Pertusa, Francisco de

Pérez de Valencia, Vicente Jaime

Pérez, Miguel

Pérez Chinchón, Bernardo

Pérez, Ilmo. Sr. D. Juan Bautista

Pérez de Montoro, D. José

Perpiñá, P. Pedro Juan

Pellicer, Miser Cristóbal

Pereda, Pedro Pablo

Perera, P. Benito

Peris (Perís), Miguel Juan

Pintor, Pedro

Pineda, Andrés Martí

Pineda, Juan Bautista

Pineda, Andrés Onorato (Honorato)

Pomar, Pedro

Polo, Gaspar Gil

Polo, Gaspar Gil

Pons, Fr. Sebastián

Podera, Fr. Leonardo

Pórtico, Fr. José

Pontí, Fr. José Domingo

Planes, Mosen Francisco

Prada, D. Vicente

Punter, D. Gaspar


Q


Queralt, Juan Bautista


R


Rabaça, Genaro

Rabaça, Giner

Ramírez, D. José

Ramírez, Matías

Real, Tomás

Rebolledo, D. Alonso Girón y de

Rey de Artieda, Andrés

Rejaule, Mateo

Riera, Antonio

Riucech, Gabriel de

Ribelles de Vilanova, D. Miguel 

Ripollés, Antonio Juan

Roig, Mosen Jaime

Roiz de Corella, Mosen Juan

Roiz, Pedro

Rosignol, Pedro

Rocamora y Torrano, D. Ginés

Roures, Onofre Juan

Royo, Pedro

Roig, Juan Bautista

Rocafull, José

Roca de la Serna, Fr. Ambrosio

Rostrojo, José

Ros de Jesús, V. Rufina

Rubio, Francisco


S


Saguntino, Nicolás

Savall, Cosme Damián

Sanz, Pedro Luis

Sanz, Gerónimo

Sanz, V. Fr. Juan

Salat, Vicente García

Satorre, Fr. Juan Gregorio

Satorre, Lorenzo

Sanchiz, Fr. Jaime

Salón, Fr. Miguel Bartolomé

Saragozá de Heredia, D. Miguel Ángel

Saragozá de Heredia, Fr. Pedro Juan

Sancho, Fr. Vicente Nadal

Sanz de Proxita, Fr. Luis

Salvador, Fr. D. Jaime

Sala, D. José

Samper y Gordejuela, D. Fr. Hipólito de

Sebastián, Juan

Sempere, Gerónimo

Sempere, Andrés

Serra, Jaime

Serres y Valls, Licenciado Miguel

Siurana, Mosen Jaime

Silvestre, Fr. Tomás

Simó, V. Francisco Gerónimo

Simancas o Simanques, Tomás

Sisternes de Oblites, Fr. Gerónimo

Solivella, Pedro Juan

Sorió, Fr. Baltasar

Soler, Bernabé

Sorribas, D. Fr. Juan Bautista

Stanyol, Arnaldo (Arnau Estanyol, protagonista en la catedral del mar)

Strany, Juan Andrés


T


Tallant, Mosen Juan

Tárrega, Francisco

Tárrega, Mosen Açano de

Terián, Sancho

Texedor de Belvís y Moncada, D. Vicente

Timoneda, Juan

Torrella, Gerónimo

Tomás, Miguel

Thous, Fr. Esteban de

Trilles, Fr. Martín

Trilles, Pedro Juan

Tremiño, D. Juan

Tudela, Vicente Buenaventura

Tuesta, Fr. Gerónimo Diego


V


Valmanya, Bernardo

Valero, Fr. Juan

Vadillo, Vicente

Valeriola, V. P. Fr. Gerónimo

Valdepedrosa, Fr. Gaspar de

Valencia, Gerónimo de

Valencia, Fr. Mauro de

Valencia, Fr. Luis de

Valdaura, D. Fr. Francisco Crespí de

Valls, Licenciado Miguel Ferrer y

Valencia, Juan de

Vesach, Fr. Tomás de

Verdú, Fr. Juan

Vedia, Fr. Pedro Mártir Martín de

Vega, Gerónimo Martínez de la

Verdú, Gabriel

Villarrasa, Pedro de

Villaragut, Mosen Antonio

Vicent, Francisco

Viñoles, Mosen Narcís

Vilaspinosa, Pedro

Vives, Juan Luis

Villafranca, Antonio Juan

Viciana, Martín

Virues (Virués), Gerónimo

Virués, Cristóbal

Vich, D. Diego

Vilanova, Arnaldo de

Vives de Rocamora, D. Fr. Anastasio

Vorage, Fr. Gregorio Alberto


X


Ximénez de Salanova, Juan

Ximénez de Cisneros, D. Vicente

Ximeno, Pedro


Tomo segundo

BIBLIOTECA VALENCIANA.