Mostrando las entradas para la consulta pastora ordenadas por fecha. Ordenar por relevancia Mostrar todas las entradas
Mostrando las entradas para la consulta pastora ordenadas por fecha. Ordenar por relevancia Mostrar todas las entradas

viernes, 30 de octubre de 2026

Pastorela, consolan crestiandat contra lo Turc

Pastorela.

Pastorela, consolan crestiandat contra lo Turc.

Pastorela, consolan crestiandat contra lo Turc



O crestiandat, nostra dossa mestressa,
cesse ton dol, no menes plus ton planh,
dolor banis e n'aias plus tristessa,
ton paubre cor trop duramen se planh;
de ton greu mal a nul plus te complanh,
mas day te gauch e vieu en esperansa,
quar Jesu Crist, ton Dieu, que tan resplanh,
secors te day am molt bela poyssansa.
En gran debat e divisio mortala
los Italians eron y a gran discort,
tot lo pais avia guerra tres mala,
grans e petits se volian mal de mort,
dont lo gran Turc soven te fasia tort
e tos subgetz vilanamen tuava;
peys que ta gen non era d'un acort,
am pauc esfors ton pais gasanhava. 
Mas Jesu Crist, lo nostre bon salvayre,
a'gut pietat de tu, paubra dolen, (a agut : hagut : ha tingut)
ez a volgut que lo nostre sanct payre
los ha 'ccordatz, e cascun es conten; (los ha acordat; accordatz)
don totz s'en van am cor joyos arden
contra lo Turc e sa gen de malecia,
per dar socors a Ragosa plasen
o deffensar la cieutat de Venecia.
Lo payre sanct, en donan la crosada, 
ley vay premier coma veray pastor,
ez a creat de tota son armada
lo rey Ferran cap e governador.
Dels Italics y van cascun senhor;
l'estendart y es de Florensa la bela:
joynes e vielhs ley van de gran amor, (joves, jovens y vells)
de gauch cantan, en guisa molt novela. 
Ton filh Lois a bona sovenensa                (Luis XI de Francia)
de t'aiudar e sos maiors seguir,
a tart son cor autra causa se pensa,
mas be no pot explicar son desir;
en breus de jorns te vendra soccorir 
tan valhenmen an gran e forta guerra
que de paor fara tramblar, fremir (temblar; tremblar; tremolá)
los Sarrasins e per mar e per terra.
Don lauza Dieus e la verges Maria,
qu'a ton besonh tant be t'an secorrit,
y alegra te la neyt e mays lo dia,
no menes plus ton planh e dolen crit:
aras sera lo gran Turc descoffit; 
en conoyssen ta ley fisel e bona,
ton Salvador Jesus sera grasit
per tot lo mon de cascuna persona.
cor sarpenti, de natura murtrier,
renegat Turc, inhuman al coratge,
diable dampnat, tigre fals, messongier,
plus no rompras lo cami vertadier:
aras a mort vendra ta gen pagana,
e de gran dol crebara ton cor fier, (crebará : quebrará)
e florira la sancta fe crestiana. (y florirá la santa fe cristiana)
Per que trastotz menem joyosa vida,
alegrem nos e de joya cantem; (alegrem mos y de alegría cantem)
secors a'gut nostre ley oppremida,
don tot jorn may gauch e solas aurem.
Lo bon Jesus devotamen lauzem,
quar a volgut de nos aver memoria,
e totz enclins de bon cor luy preguem
que vuelha dar al sanct payre victoria.
Tres dossa flor, on totz nos gaudirem, (mol dolsa flo)
qu'as enfantat Jesus, lo rey de gloria,
prega ton filh que lo Turc conquistem
y aver puscam honorabla victoria. (y habé pugam honorable victoria)


// Google IA //

Nota histórica y filológica sobre esta composición:

Aunque esta pieza se titula "Pastorela", cualquier lector familiarizado con la lírica trovadoresca tradicional notará inmediatamente que no sigue el estilo ni la temática habitual del género. En la tradición clásica de los siglos XII y XIII, la pastorela narraba el encuentro profano, ingenioso y a veces humorístico entre un caballero y una pastora en el campo.
Sin embargo, nos encontramos ante una obra de la Baja Edad Media (siglo XV), estrechamente vinculada a los certámenes poéticos del Consistori del Gay Saber (Juegos Florales) de Tolosa. En esta época tardía, los autores mantuvieron los nombres de los géneros clásicos pero los transformaron por completo mediante la alegoría política y religiosa:

• La "pastora" ya no es una campesina, sino la propia Cristiandad
("O crestiandat, nostra dossa mestressa"), personificada como una dama desamparada y sufriente.
• El peligro ya no es el lobo, sino la amenaza real y candente del avance del Imperio Otomano ("lo gran Turc").

El cambio de estilo también se refleja radicalmente en su métrica. Las pastorelas antiguas utilizaban versos cortos (de 6 u 8 sílabas) con ritmos ágiles y populares. En cambio, este poema adopta el decasílabo (versos de 10 sílabas), el metro noble reservado solemnemente para los sirventes políticos, las elegías y los cantos sacros. Estructurado en octavas de rima culta y severa, el texto abandona la ligereza pastoral para convertirse en un vibrante panfleto de propaganda geopolítica, celebrando la unión de las potencias italianas (Venecia, Florencia, el rey Ferrante de Nápoles) y la esperanza en el rey Luis XI de Francia bajo el amparo del Papa. Es, en definitiva, un sirventés político con ropajes de pastorela alegórica.

miércoles, 21 de octubre de 2026

Marcabrun. A la fontana del vergier, ++

Marcabrun. 

Marcabrus, Marcabruns, Marcabrun, Marcabrunela,

I. Ms. de Paris, fr. 856, fol. 173c (C). - Appel, Provenzalische Chrestomathie, p. 96 (Ap.); Crescini, Manualetto provenzale, Verona 1892 - 94, p. 12 s. 
II. Mss. A C I K R T. Appel, Provenzalische Chrestomathie, p. 101 s. (Ap.). 
III. Ms. du Vaticain 5232, fol. 27a (A), Mss. de Paris, fr. 856, fol. 177a (C), fr. 22543, fol. 5b (R). - Diez, Leben und Werke der Troubadours, 2e éd. Leipzig 1882, p. 37 ss.

I. 

on l'erb' es vertz josta l gravier,
a l'ombra d'un fust domesgier,
en aiziment de blancas flors
e de novel chant costumier,
trobei sola, ses companhier,
cela que no volc mon solatz.
So fon donzel' ab son cors bel,
filha d'un senhor de castel;
e quant eu cugei que l'auzel
li fesson joi e la verdors,
e pel dous termini novel,
e que entendes mon favel,
tost li fon sos afars camjatz.
Dels olhs ploret josta la fon
e del cor sospiret preon.
“Jesus,” dis ela, “reis del mon,
per vos mi creis ma grans dolors,
quar vostra anta mi cofon,
quar li melhor de tot est mon
vos van servir, mas a vos platz.
Ab vos s'en vai lo meus amics,
lo bels e l gens e l pros e l rics;
sai m'en reman lo grans destrics,
lo deziriers soven e l plors.
Ai, mala fos reis Lozoics
que fai los mans e los prezics,
per que l dols m'es el cor intratz!” 
Quant eu l'auzi desconortar,
ves leis vengui josta l riu clar.
“Bela,” fi m eu, “per trop plorar
afola cara e colors;
e no vos qual dezesperar,
que cel que fai lo bosc folhar
vos pot donar de joi assatz.”
“Senher,” dis ela, “ben o cre
que Deus aia de mi merce
en l'autre segle per jasse,
quon assatz d'autres peccadors;
mas sai mi tol aquela re
don jois mi crec; mas pauc mi te,
que trop s'es de mi alonhatz.” 

Lo Decamerón en chapurriau, Giovanni Boccaccio, Llibre de cuentos. Texto complet

II. 

trobei pastora mestissa,
de joi e de sen massissa.
E fon filha de vilana,
cap' e gonel' e pelissa
vest e camiza treslissa,
sotlars e caussas de lana.
Ves leis vinc per la planissa:
“Toza,” fi m eu, “res faitissa,
dol ai gran del ven que us fissa.”
“Senher,” so dis la vilana,
“merce Deu e ma noirissa,
pauc m'o pretz si l vens m'erissa,
qu'alegreta sui e sana.”
“Toza,” fi m eu, “cauza pia
destoutz me sui de la via,
per far a vos companhia;
quar aitals toza vilana
no pot ses parelh paria
pastorgar tanta bestia
en aital loc tan soldana.”
“Don,” fetz ela, “qui que m sia,
ben conosc sen o folia.
La vostra parelharia,
senher,” so dis la vilana,
“lai on se tanh si s'estia,
que tals la cui' en bailia
tener, no n a mas l'ufana.”
“Toza de gentil afaire,
cavaliers fon vostre paire
que us engenret en la maire,
car fon corteza vilana.
Con plus vos gart, m'es belaire,
e per vostre joi m'esclaire,
si fossetz un pauc humana.”
“Don, tot mon linh e mon aire
vei revertir e retraire
al vezoig et a l'araire,
senher,” so dis la vilana;
“mas tals se fai cavalgaire
qu'atrestal deuria faire
los seis jorns de la setmana.”
“Toza,” fi m eu, “gentils fada
vos adastret, quan fos nada,
d'una beutat esmerada
sobre tot' autra vilana:
e seria us ben doblada
si m vezi' una vegada
sobeira e vos sotrana.”
“Senher, tan m'avetz lauzada,
que tota 'n sui enoiada.
Pos en pretz m'avetz levada,
senher,” so dis la vilana,
“per so n auretz per soudada
al partir 'bada, fol, bada!'
e la muz'a meliana.”
“Toza, fel cor e salvatge
adomesg' om per uzatge.
Ben conosc al trespassatge
qu'ab aital toza vilana
pot hom far ric companhatge
ab amistat de coratge,
quan l'us l'autre non engana.”
“Don, hom coitatz de folatge
jur' e pliu e promet gatge.
Si m fariatz homenatge,
senher,” so dis la vilana;
"mas ges per un pauc d'intratge
no volh de mon piuzelatge
camjar per nom de putana." 
"Toza, tota creatura
revertis a sa natura.
Parelhar parelhadura
devem eu e vos, vilana,
a l'abric lonc la pastura:
que melhs n'estaretz segura
per far la cauza doussana."
"Don, oc; mas segon dreitura
cerca fols sa folatura,
cortes cortez' aventura,
e l vilas ab la vilana.
En tal loc fai sens fraitura
on hom non garda mezura,
so ditz la gens anciana."
"Toza, de vostra figura
non vi autra plus tafura
ni de son cor plus trefana."
"Don, lonh anetz;...
que tals bad' en la peintura
qu'autre n'espera la mana."

III.

Dirai vos en mon lati
de so qu'eu vei e que vi:
l segles non cuit dure gaire,
segon qu'escriptura di,
qu'eras faill lo fills al paire
e l pair' al fill atressi.
Desviat a son cami
jovens que torn' a decli,
e donars qu'era sos fraire,
va s'en fugen a tapi,
c'anc dons Costans, l'enganaire,
joi ni joven non jauzi.
Soven de pan e de vi
noiris rics hom mal vezi,
e si l tengues de mal aire,
segurs es de mal mati,
si no i ment lo gazaignaire
don lo reproviers eissi.
Lo mounier jutg' al moli;
qui ben lia ben desli;
e l vilans ditz tras l'araire:
bons fruitz eis de bon jardi
et avols fills d'avol paire
e d'avol caval rossi.
Eras naisson dui poilli,
beill, burden, ab saura cri,
que s van volven de blanc vaire
e fan semblan aseni:
jois e jovens n'es trichaire
e malvestatz eis d'aqui.
Moilleratz a sen cabri,
c'a tal para lo coissi
don lo cons esdeven laire;
que tals ditz: "Mos fills mori",
que anc ren no i ac a faire:
gardatz sen ben bedoi.
Re no m val s'eu los chasti,
c'ades retornon aqui,
e pois un non vei estraire
moillerat del joc coni,
an lo tondres per lo raire
Marcabrus d'aquel trahi.

martes, 20 de octubre de 2026

Johan Esteve, Bezers, pastorella 1, 2 + retroencha + vaquiera

Johan Esteve, de Bezers.

Johan Esteve, Bezers, pastorella 1, 2 + retroencha + vaquiera



7226.

Pastorella que fes J. Esteve, en l'an 1275.

L'autrier él gai temps de pascor
Quant auzi'ls auzeletz cantar,
Per gaug que m ven de la verdor
M'en issi totz sols delechar;
Et en un pradet culhen flor
Encontrei pastora ses par,
Cuend' e plazen,
Mot covinen,
Anhels seguen.
La flor culhen
Dizia
Qu'anc dia
De far amic non ac talen,
Quar via
S'en cria
Don malvestatz pren naissemen.

Saludiei la, quar à gensor
No cre qu'om vis anhels gardar;
Et elha mi, don ac pavor
Quar no m vi tro m'auzi parlar;
E dis: senher, no m'a sabor
Qu'aiatz aissi faitz vostr' anar.
Pecx etz de sen
Non per coven.
A dieu me ren,
Qu'anatz queren?
Parria
Qu'espia
Fossetz de qualque folla gen,
Ous guia
Falsia
Del fals plazer qu'amors desmen.

Greu pot hom jutjar per semblan, 
Toza, fi m'ieu, senes falhir; 
Quar mant bo ten hom per truan 
E mant malvat vei mout grazir. 
Per queus prec que d'aissi enan
Vulhatz ans que parletz auzir:
Que ieu non so
Sers d'ochaizo;
Mas sius sap bo
M'amor vos do.
Trobada
Pus fada
Vos agr'ops, senher, acsetz: no
M'agrada.
L'estrada
Seguetz, anatz, faitz vostre pro.
Toza, fi m'ieu, ans que m'en an
Vos farai lo dous joc sentir,
Qu'entre amiga et aman
Se fai, mar ges nous vuelh aunir.
Tan me platz vostra beutat gran,
Qu'estiers de vos no m vuelh partir
Qui m mou tenso
D'aital razo
No sap qui m so,
Senher, ni co
Irada,
Torbada
M'en fetz l'autrier un folh cusso.
Mainada
Blasmada
No vuelh é mi aia parsso.

Toza cuenhta, tal que m vejatz
Beus valrai ieu mais que pus belh, 
Que d'aver sui rics e bastatz
E far vos n'ai part cors irnelh.
Per queus prec que m'amor vulhatz,
E fassam lo dous joc novelh
Ins él jardi,
Lai sotz selh pi;
Que mais ses fi
Valretz per mi.
Ma pensa
No s gensa,
Senher, al vostre pro; quar si
Entensa
Ges tensa
Acsetz, tengratz vostre cami.

Na toza, si vos sabiatz
Can gent vas amor mi capdelh,
Cre que de las flors que portatz
M'en fessetz leumen un capelh.
Mantenen menan gran solatz
Intrem no'n sotz un arborelh.
Don s'esjauzi,
Quar son pretz fi
Non l'esvazi;
E dis aissi:
M'agensa
Que m vensa,
Senher, vostr' amor ses tot si.
Plazensa,
Parvensa
M'avetz. Ab aitan fezem fi.

Suffrensa,
Valensa
A'n Guillem de Lodev' ab si,
Qu' ofensa
No s pensa
Mar al Belh-rai qu'am mais de mi.



7226.

Retroencha que fes J. Esteve, 1281.

Si m vai be ques ieu non envei
D'est mon autra benanansa.
Ricor de comte ni de rei
No cre m des tan d'alegransa
Quo fai la gensor,
Qu'es de beutat flor
A tria;
Que ieu ai s'amor
Et ill ass' onor,
L'amia.
Ben dei cantar gaiamen,
Pus ai tan gai jauzimen.

Quar am lieis enaissi que mei
Et ilh me d'aital semblansa;
Et em d'un cor e d'una lei.
Non es grans meravelhansa
S'ieu ne fas lauzor,
Quar non sai melhor
Ni s lia
Él mon bellazor.
E qu'ieu amador
Sieus sia;
Ben dei, etc.

La bella à cui eu soplei
Me dobla la benanansa
En que m ten, quar sa beutat vei
Que non a par ni engansa:
Qu'ab sa resplandor
Tud' autra clardor,
Quo'l dia
L'estela d'albor.
Per que m'a sabor
Qu'ieu dia:
Ben dei, etc.

Franquez'e bontat a ab sei 
La gaia res ses duptansa;
Que platz li que m'en esbaudei, 
Quar sap qu'enantisc s'onransa: 
Per que m'avigor
Gais jois, qui qu'en plor
O'n ria.
Doncx pus chantador
M'a fach ses clamor
M'amia,
Ben dei, etc.

Ieu chan gaiamen quo far dei,
Quar gaia domna m'enansa
Ab gai cors, à cui platz domnei
Quant honor noi pren mermansa.
Mai m'es que seror,
Quar ilh me secor
De guia
Qu'ieu no m sent dolor,
Mas jois ses error
Que m guia.
Ben dei, etc.

Guillem a valor
De Lodev' e cortezia;
E'l Belh-rai franquor
Qu'ieu gais per s'amor
Estia
Ben dei cantar gaiamen,
Pus ai tan gai jauzimen.

7226.

La 2.a pastorella, l'an 1283.

Él dous temps quan la flor s'espan
Sus él verjan ab la verdor, 
M'anava totz sols delechan,
Del joi pessan que m ven d'amor.
En un deves anhels garan
Ieu vi denan ab un pastor
Gaia pastorella,
Covinent e bella,
Que vesti gonella
D'un drap vetat belh,
E'l pastorelh.

Pres d'elh me mis en loc rescos,
Que nulh d'amdos no m posc vezer, 
E'l pastora moc sas razos 
Com gai'e pros; e dis: per ver,
Gui, mon paire m vol dar espos 
Vielh, raïnos, e ric d'aver. 
Mal' er la chauzida, 
Dis Gui, sius marida, 
Na Flors, eus oblida 
Selh que per marit 
Avetz chauzit.

En Gui, mos cors vos es volvens
Quar paupramens vos vei estar.
Na Flors, paupre jov' es manens,
Quan viu jauzens, pus ses duptar
Que'l vielh ric qu'es tot l'an dolens;
Qu'aur ni argens no l pot joi dar.
En Gui, que queus aia
Dig, amor veraia
Vos port, nous desplaia;
Que fin cor verai,
Amics, vos ai.

Del loc don los agui scotatz
Vengui empatz tro elhs ses brui,
Baizan los trobiei abrassatz,
D'amor nafratz, joi entr' amdui.
Saludiei los, mas ver sapchatz
Que saludatz per elhs no fui;
E'l pastora blonda
Dis non jauzionda:
Senher, dieus cofonda
Qui joc jauzion
Tolh al belh blon.
Na Flors, per queus desplatz de mi 
Mas quez à'n Gui quar aissi so? 
Senher, vos nostres noms cossi 
Sabetz aissi? Ans me sap bo. 
Na Flors, tan pres era d'aissi 
Que'ls noms auzi e la tenso 
Senher, noi fo facha
Folor ni atracha. 
Toza, qui s'en gacha 
De ben fai atrag 
Qu'a tostemps fag.

Ma razo retracha,
Ses tota empacha
Parti m de lur pacha;
Non lur fi empag;
Pus ni retrag.

En Guillem a facha
De Lodeva gacha
De valor antracha,
Per qu'ieu s'onor gach,
Bel-rai, be fach.

7226.

Vaquiera que fes J. Esteve, 1288.

Ogan ab freg que fazia
En la chalenda d'abril,
D'Olargue pel boi venia
Sols cavalgan tost e vil;
E vi de pres d'un cortil
Vaquiera,
Ab una vaca sotil
Et ab so vedelh
Que gardava;
Et orava
Mout devotamens,
E baissava
E levava
Co fai contenens.

Ves lieis tengui dreg, l'estrada
Laissiei e mon dreg cami.
Quan me vi'l gen faissonada
Venir, s'orazo feni,
Saludiei l ez elha mi,
La genta,
E m senhet e m benezi
Co si mort me vis. 
Toza cara
Queus fai ara 
Si me benezir?
Senher, car a
Vostra cara 
Semblan de murir.

Toza, vos qu'etz plazenteira
No m digatz mon desplazer,
Qu'ieus port amor vertadeira:
Siatz ab me d'un voler. 
En dieu aiatz vostr' esper, 
Que vida,
Senher, nous conosc per ver: 
Membreus de la mort. 
Toza, gaire,
Per mon paire,
Vos no m conortatz.
Senher fraire,
A mal aire
Us vei, de que m desplatz.

Vos m'en guerretz leu, na toza,
Si m'autrejatz vostr' amor.
Senher, de dieu sui espoza,
Qu'ieu no vuelh autre senhor.
Toz' an vos facha menor
Bechina?
Senher, pel rei qu'ieu azor,
Non; mais per mon cor
Vuelh servire,
Tro fenire,
Aquelh que per nos
Volc sufrire,
Ab martire,
Greu mort en la cros.

Quar servir dieu vos agensa,
Toza, n'ai gran alegrier. 
Senher, mortz me fai temensa, 
Q'us no sap jorn vertadier
Ni hora;
E pert lo dous gaug entier
Qui mor en peccat.
Toza gaia,
A dieu plaia,
Si co'l mon soste,
Que savaia
Mortz nos traia:
E viriei mon fre.

Con que vaia,
Guillem, gaia,
De Lodev' ab se
Pretz qu'esmaia
Gen savaia
E'ls valens mante.
Mombelh, raia
Ta veraia
Beutatz, qu'om no cre,
Sol que l'aia
Vista, n'aia
Tan lunh autra re.

viernes, 16 de octubre de 2026

Marcabrus. L'autrier just'una sebissa

Marcabrus.

Marcabrus, Marcabruns, Marcabrun, Marcabrunela,

Sainte Palaye. Manuscrit de Saibante.

Marcabrus si fo gitatz à la porta d'un ric homes, ni anc no saup hom qu'il fo ni don. En Aldrics del Vilar fetz lo noirir: apres estet tan ab un trobador que avia nom Cercamon, q'el comenset à trobar; et adoncx avia nom Pan perdut, mas d'aqui enan ac nom Marcabrun. Et en aquel temps non apellava hom cansson, mas tot quant hom cantava eron vers. E fo mout cridat et auzit pel mont e doptatz per sa lenga; car fo tant maldizens, que à la fin lo desfairon li castellan de Guian, de cui avia dich mout grant mal.

3204.

Marcabrus si fo de Gascoingna, fils d'una paubra femna que ac nom Maria Bruna, si com el dis en son cantar:
Marcabruns, lo filhs na Bruna,
Fo engendratz en tal luna
Qu'el saup d'amor qom degruna.
Escoutatz,
Que anc non amet neguna
Ni d'autra no fon amatz.

Trobaire fo dels premiers q'om se recort. De caitivetz vers e de caitivetz sirventes fez; e dis mal de las femnas e d'amor.

2701, 7225-6, C, M.

L'autrier just'una sebissa
Trobei pastora mestissa,
De joi e de sen massissa. 
Si com filha de vilana, 
Cap' e gonel' e pelissa 
Vest e camiza treslissa, 
Soslars e caussas de lana.

Ves leis vau per la planissa:
Toza, fi m ieu, res faitissa,
Dol ai gran del ven queus fissa.
Senhor, so m dis la vilana,
Merce dieus et ma noirissa
Pauc m'o pretz si'l ven m'erissa,
Qu'alegreta soi e sana.

Toza, fi m ieu, causa pia,
Destors me soi de la via
Per far à vos companhia;
Quar aital toza vilana
No pot ses parel paria
En aital terra soldana.

Don, fai cela, qui que sia,
Ben conosc, sen o folia,
La vostra parelharia.
Senher, so m dis la vilana,
Lai on se tanh si s'estia;
Que tal la cuj' en bailia
Tener non a mais l'ufana.

Toza de gentil afaire,
Cavalliers fo vostre paire
Queus engenret en la maire,
Quar es corteza vilana.
Com plus vos gart m'es belaire;
E pel vostre joi m'esclaire
Si fossetz un pauc humana.

Don, tot mon linh e mon aire
Vei revenir e retraire
Al vezoig et à l'araire,
Senher, so m ditz la vilana:
Mas tal se fa cavalgaire
Qu'atretal deuria faire
Los VI jorns de la semana.

Toza, fi m ieu, gentil fada 
Vos adastrec quan fos nada 
D'una beutat esmerada 
Sobre tot' autra vilana:
E seriaus be doblada 
Si m vezi' una vegada 
Sobiras e vos sotana.

Senher, tan m'avetz lauzada
Que tot' en soi enoiada.
Pois en pretz m'avetz levada, 
Senher, so m ditz la vilana, 
Per tal n'auretz per soldada, 
Al partir, bada, fol, bada, 
E la musa meliana.

Toza, fel cor e salvatge
Adomesg'om per uzatge.
Be conosc al trespassatge
Qu'ab aital toza vilana
Pot hom far ric companatge,
Ab amistat de coratge,
Se l'us l'autre non engana.

Don, hom cochat de folatge
Jura, pliu e promet gatge.
Si m fariatz homenatge, 
Senher, so m ditz la vilana;
Mas ges per un pauc d'intratge
No volh mondes piuzelatge
Camiar per nom de putana.

Toza, tota creatura
Revertis à sa natura. 
Parelhar parelhadura
Devem ieu e vos, vilana, 
A l'abric lonc la pastura: 
Que meils n'estaretz segura
Per far la causa dossana.

Don, oc: mas segon drechura
Cerca fol sa folatura,
Cortes corteza ventura,
E'l vilas ab la vilana.
E mans locs fai sen fraitura
Qui noi esguarda mezura,
So dis la gens anciana.

Toza, de vostra figura
No vi autra plus tafura
Ni de son cor plus trefana.

Don, lonh avetz; no s'atura:
Que tals bad'en la penchura
Qu'autre n'espera la mana.

jueves, 27 de agosto de 2026

Vedel, Vedelh, Vedela, Vedella, Vitulame, Vedel mari, Vegetar, Vegetacio, Vegetatiu

Vedel, Vedelh, s. m., du lat. vitulus, veau.
Ab so vedelh
Que gardava.
(chap. En son vedell que guardabe; bovet; pastora de bous, vedells, vaquera.)
J. Esteve: Ogan.
Avec son veau qu'elle gardait.

En son vedell que guardabe; Clarín, Adiós Cordera

Miels es que hom appelle, ab charitat, als chauls manjar que a vedel gras, ab ira. Trad. de Bède, fol. 72.
Il est mieux qu'on appelle, avec charité, à manger des choux qu'à veau gras, avec colère.
ANC. FR. Un tor et une vache ensemble
Qui a avec lui son véel.
Roman du Renart, t. I, p. 213.
Et vaches qui aient védels. Anc. trad. des Livres des Rois, fol. 8.
CAT. Vedell. IT. Vitello. (chap. Vedell, vedells; bovet o bouet, bovets o bouets, boveta o boueta, bovetes o bouetes. Cría del bou y vaca.)

CAT. Vedell. IT. Vitello. (chap. Vedell, vedells; bovet o bouet, bovets o bouets, boveta o boueta, bovetes o bouetes. Cría del bou y vaca.)



2. Vedela, Vedella, s. f., du lat. vitula, génisse.
La cenres esparsa de la vedella. Trad. de l'Épître de S. Paul aux Hébreux.
La cendre répandue de la génisse.
CAT. Vedella. IT. Vitella. (chap. Vedella, vedelles.)

3. Vitulame, s. m., lat. vitulamen, rejeton.
Vitulame, es planta borda et no fructuoza, nayshent de la razitz de la vit. 
Eluc. de las propr., fol. 226.
(chap. Rechito (vime), es planta borda y no fructuosa, naixén de l'arraíl de la viña. Sarmens borts.)
Rejeton, c'est plante parasite et non productive, naissant de la racine de la vigne.
(chap. Rechito, rechitos; vime, vimes o vímec, vimecs.)

4. Vedel mari, s. m., veau-marin.
En mar ha una bestia de forma de vedel, per que es dita vedel mari.
Eluc. de las propr., fol. 261.
(chap. Al mar ña una bestia de (en) forma de vedell, per lo que es dita vedell marí : vaca marina.)
En mer il y a une bête de forme de veau, c'est pourquoi elle est dite 
veau-marin.
(chap. Vaca marina, vaques marines.)

Vegetar, v., lat. vegetare, végéter, croître.
Tres proprias operacios: la prumiera vegetar, la segunda es sentir, et la tersa entendre. Eluc. de las propr., fol. 14.
Trois propres opérations: la première croître, la seconde est sentir, et la troisième entendre.
CAT. ESP. PORT. Vegetar. IT. Vegetare. (chap. Vegetá : creixe, sobre tot les plantes.)

2. Vegetacio, s. f., lat. vegetatio, végétation, croissance.
Irrigacio, humectacio et vegetacio.
Dona als cors noyriment et vegetacio.
Eluc. de las propr., fol. 136 et 26.
Irrigation, humectation et végétation.
Donne au corps aliment et croissance.
ESP. Vegetación. PORT. Vegetação. IT. Vegetazione. (chap. Vegetassió, vegetassions; plantes; creiximén.)

3. Vegetatiu, adj., lat. vegetativus, végétatif. 
Cors vivens o vegetatius. Leys d'amors, fol. 44.
(chap. Cos viu o vegetatiu : que creix.)
Corps vivant ou végétatif.
Arma rationals doncx es
Arma d' ome,...
E de bestias, sensetiva,
Et d' albres, vegetativa.
Brev. d'amor, fol. 54.
Âme raisonnable donc est âme d'homme,... et (celle) des bêtes, sensible, et (celle) des arbres, végétative.
CAT. Vegetatiu. ESP. PORT. IT. Vegetativo. (chap. Vegetatiu, vegetatius, vegetativa, vegetatives; que creix, creixén. Lo capsot de Mario Sasot no va sé mol vegetatiu, se va quedá esmirriat per la mala sang que porte, lo pobret franjista anti franquista.)

Vehemensia, Vehementia, s. f., lat. vehementia, véhémence, violence.
Per vehementia de freg. Trad. d'Albucasis, fol. 13.
(chap. Per vehemensia de fret o fred.)
Par véhémence de froid.
CAT. ESP. PORT. Vehemencia. IT. Veemenza, veemenzia.
(chap. Vehemensia, vehemensies; violensia, violensies. Expliquéuli a Bernat Catasús de aon ve lo dialecte ocsitá catalá. A l'Ana Casasús de Calaseit tamé li convé adependre una mica.)

Expliquéuli a Bernat Catasús de aon ve lo dialecte ocsitá catalá

2. Vehement, adj., lat. vehementem, véhément, impétueux, violent.
Faras accidir al malaute dolor vehement. Trad. d'Albucasis, fol. 47.
Tu feras arriver au malade douleur violente.
CAT. Vehement. ESP. PORT. Vehemente. IT. Veemente.
(chap. Vehemén, vehemens, vehementa, vehementes; violén, violens, violenta, violentes.)