viernes, 2 de octubre de 2026

12. Bernardo di Ventadorn. Quan vei la laudeta mover

12. Bernardo di Ventadorn. *

Secondo il testo ricostituito dal Bartsch (Chrest. prov. p. 64).

ventadó per a les olives, separe la oliva, la fulla, fusta, molta faena se fa a ma.

Quan vei la laudeta mover
de joi sas alas contral rai,
que s' oblid' es laissa cazer
per la doussor qu'al cor li vai,
ailas, quals enveja m'en ve
de cui qu'eu veja jauzion!
meravilhas ai, quar desse
lo cors de dezirier nom fon.
d'amor, e tan petit en sai!
quar eu d'amar nom posc tener
celleis don ja pro non aurai;
tout m'a mon cor e tout m'a se
e mi mezeis e tot lo mon;
e quan sim tolc, nom laisset re
mas dezirier e cor volon.
Anc non agui de mi poder 
ni no fui meus deslor en sai, 
quem laisset en sos olhs vezer 
en un miralh que mout mi plai. 
miralhs, pos me mirei en te, 
m'an mort li sospir de preon; 
qu'aissim perdei cum perdet se
lo bels Narcisus en la fon.
De las domnas mi dezesper, 
jamais en lor nom fiarai, 
qu'aissi cum las solh captener, 
enaissi los descaptenrai:
pos vei que nulha pro nom te 
ves leis quem destrui em cofon, 
totas las dopt e las mescre, 
que ben sai qu'atretals se son.
D'aissos fai ben femna parer 
ma domna, per qu'eu l'o retrai, 
quar vol so qu'om no deu voler, 
e so qu'om li deveda fai.
cazutz sui en mala merce
et ai ben fait cum fols en pon, 
e no sai per que m'esdeve, 
mas quar trop pogei contra mon.
Merces es perduda per ver,
et eu non o saubi ancmai, 
quar cil que plus en degr' aver
non a ges, et on la querrai?
a, quan mal sembla, qui la ve, 
que aquest caitiu deziron, 
que ja ses leis non aura be, 
laisse morir que no l'aon.
Pos ab mi dons nom pot valer 
precs ni merces nil dreitz qu'eu ai, 
ni a leis no ven a plazer 
qu'eu l'am, jamais no loi dirai. 
aissim part de leis em recre: 
mort m'a e per mort li respon, 
e vau m'en, pos ilh nom rete,
faiditz en eissilh, no sai on.
Tristans, ges non auretz de me, 
qu'eu m'en vau caitius, no sai on:
de chantar me gic em recre,
e de joi e d'amor m'escon.

alaudeta, laudeta : alouette; alondra; chap. cogullada, cogullades, perque porten cogulla al cap

* Biografia, secondo il testo edito dallo Chabaneau (op. cit. p. 11): Bernartz de Ventador si fo de Lemosin, del chastel de Ventador, de paubra generation, fils d'un sirven e d'una fornyeira, si con dis Peire d'Alvergne... mas de qui qu'el fos fils, Dieus li det bella persona & avinen, e gentil cor, don fo el comensamen gentilessa; e det li sen e saber e cortesia e gen parlar; & avia sotilessa & art de trobar bos motz e gais sons. et enamoret se de la vescomtessa de Ventador, moiller de son seignor. e Dieus li det tant de venturas per son bel captenement e per son gai trobar, qu'ella li volc ben outra mesura, que noi gardet sen ni gentilessa ni honor ni valor ni blasme, mas fugi son sen e seguet sa voluntat, si con dis n' Arnautz de Maruoill... mout duret lor amors longa sason enans quel vescoms s'en aperceubes. e quan s'en fo aperceubutz, mout fo dolens e tritz, e mes la vescomtessa soa moillier en gran tristessa & en gran dolor, e fez dar cumjat a Bernart de Ventador, qu'el issis de la sua encontrada. et el s'en issi e s'en anet en Normandia, a la dukessa, qu'era adonc domna dels Normans, & era joves e gaia e de gran valor... et ella lo receub con gran plaser e con grant honor, e fo mout alegra de la soa venguda e fetz lo seignor e maistre de tota la soa cort. et en aissi con el s'enamoret de la moillier de so seignor, en aissi s'enamoret de la duchessa, & ella de lui. lonc temps ac gran joia d'ella e gran benanansa, entro qu'ella tolc lo rei Enric d'Anglaterra per marit, e que lan mena outra lo bras de mar d'Angleterra, si qu'el no la vi mai ni so mesage; don el puois, de duol e de tristessa que ac de lei, si se fetz monges en l'abadia de Dalon & aqui persevera tro a la fin.
si se fetz monges en l'abadia de Dalon & aqui persevera tro a la fin.

11. Jaufre Rudel. Lanquand li jorn son lonc en mai,

11. Jaufre Rudel. *

Secondo il testo ricostituito dallo Stimming (Der Troubadour Jaufre Rudel, sein Leben und seine Werke, Kiel, 1873, p. 51).

Geoffroi Rudel

Lanquand li jorn son lonc en mai,
m'es bels douz chans d'auzels de lonh, 
e quand me sui partitz de lai, 
remembram d'un amor de lonh: 
vauc de talan enbroncs e clis,
si que chans ni flors d'albespis 
nom platz plus que l'inverns gelatz. 
Jamais d'amor nom gauzirai, 
si nom gau d' est' amor de lonh,
que gensor ni melhor non sai 
vas nulha part ni pres ni lonh;
tant es sos pretz verais e fis, 
que lai el renc dels Sarrazis 
fos eu per lieis chaitius clamatz.
Iratz e gauzens m'en partrai, 
quan veirai cest' amor de lonh;
mas non sai coras la veirai,
car trop son nostras terras lonh; 
assatz i a pas e camis,
e per aisso nom sui devis;
mas tot sia cum a Dieu platz. 
Bem parra jois quan li querrai 
per amor Dieu l'alberc de lonh, 
e s'a lieis plai, albergarai 
pres de lieis, si ben sui de lonh; 
adoncs parral parlamens fis, 
quand drutz lonhdas er tant vezis, 
c'ab bels digz jauzira solatz.
Ben tenc lo senhor per verai, 
per qu'ieu veirai l'amor de lonh;
mas per un ben que m'en eschai, 
n'ai dos mals, car tant m'es de lonh. 
ai, car me fos lai pelleris,
si que mos fustz e mos tapis 
fos pels sieus bels huoilhs remiratz! 
Dieus que fetz tot quan ve ni vai
e formet cest amor de lonh, 
mi don poder, quel cor eu n'ai, 
qu'en breu veja l'amor de lonh
verajamen en locs aizis, 
si que la cambra el jardis 
mi resembles totz temps palatz. 
Ver ditz qui m'apella lechai 
ni desiran d'amor de lonh;
car nulhs autres jois tant nom plai 
cum jauzimens d'amor de lonh; 
mas so qu'eu vuolh m'es tant ahis! 
qu'en aissim fadet mos pairis, 
qu'ieu ames e non fos amatz.
Mas so qu' ieu vuolh m'es tant ahis!
totz sia mauditz lo pairis,
quem fadet qu'ieu non fos amatz!

* Biografia, secondo il testo dello Chabaneau (op. cit. p. 10):
Jaufres Rudels si fo molt gentils hom, princeps de Blaia; & enamoret se de la comtessa de Tripol, ses vezer, per lo gran ben e per la gran cortezia qu'el auzi dir de lieis als pelegrins que vengron d' Antiochia; e fetz de lieis mains bons vers ab bons sons, ab paubres motz. e per voluntat de lieis vezer el se crozet, e mes se en mar, per anar lieis vezer. et adoncs en la nau lo pres mout grans malautia, si que cill que eron ab lui cuideron que el fos mortz en la nau. mas tan feron qu'ill lo conduisseron a Tripol en un alberc com per mort. e fo fait asaber a la comtessa, e venc ad el al sieu lieich e pres lo entre sos bratz. et el saup qu' ella era la comtessa, si recobret lo vezer l'auzir el flairar, e lauzet Dieu el grazi queill avia la vida sostenguda tro qu'el l'ages vista. et en aissi el moric entrels braz de la comtessa; & ella lo fetz honradamen sepellir en la maison del Temple de Tripol. e poi en aquel meteis dia ella se rendet monga per la dolor que ella ac de lui e de la soa mort.