Mostrando las entradas para la consulta nien ordenadas por fecha. Ordenar por relevancia Mostrar todas las entradas
Mostrando las entradas para la consulta nien ordenadas por fecha. Ordenar por relevancia Mostrar todas las entradas

domingo, 25 de octubre de 2026

Roman de Flamenca, fragment, Bartsch, L'endema fo la Sanz Joans,

Roman de Flamenca.

Le Roman de Flamenca, publié par Paul Meyer, 2e éd., Paris 1901, vol. I, v. 471-616 (Me.). Cf. C. Chabaneau, Revue des langues romanes, Ve série, t. VII (Extrait), p. 10 ss. - Grdr. § 18, p. 19. St. p. 10 s.

Roman de Flamenca (Nouveau choix des poésies originales des troubadours)

L'endema fo la Sanz Joans,
una festa rica e grans,
es anc per al no s'amermet. 
L'evesques de Clarmon chantet
aquel jorn la messa maior;
sermo fes de Nostre Senor,
comen san Joan tan amet
que plus que propheta l clamet.
Poissas vedet de part lo rei
qu'aisi con cascus cre sa lei
de XV jornz homs no s partis
de la cort, per re ques auzis,
que l reis vol qu'aitan dure il cortz;
so dis a folz, no dis a sortz,
car negus hom non ac talan
que s'en partis, ne ges d'un an.
Si l reis i volgues tant estar,
be lo feiran il cais gelar.
Cant agron tuit la mess' auzida,
le reis a Flamenca causida
et eis s'en ab leis del mostier.
Apres lui van be tres millier
de cavalliers que domnas menon.
Tuit ensems al palais s'en venon
on le manjars fon adobatz.
Le palais fo e granz e latz:
X millier la pogran caber
de cavalliers, e larc sezer,
part las donas e las donzellas,
e l'autra gen ques era ab ellas, (que s'era)
part los donzels e ls servidors
que degron servir los seinors,
e part los juglars eissamen
qu'eran plus de mil e cinc cen. (mes de 1500 juglars)
Quant an lavat, tuit son asis: (llavat : rentat)
hanc no i ac banc, mais de coissis
qu'eran tuit cubert de diaspres:
e no us penses negus fos aspres
dels mandils on ensugo lz mas, (aon se eixuguen les mans)
ans fo be cascus belz e plas.
Quan las donas foron asisas, (assentades) 
venon manjar e moutas guisas;
mais ja no m cal ques aiso diga.
Nulla res no s pot far d'espiga 
ni de razis ni de rasim,
ni de frucha ni de noirim,
ni de so ques aers suffris 
ni terra ni mars ni abis,
ques om manjar posca ni deia,
que ja'n degues portar enveia
aquel que menor part n'avia
a cel que plus ric lai vezia.
Be son servit a lor talenz;
mas ben i ac plus de cinc cenz
que cascus esgarda e mira
Flamenca, e can plus cossira
sa faiso ni sa captenenza
e sa beutat c'ades agenza,
sos oils ne pais a l'esgardar
e fai la bocca jeiunar: 
e perga l Deus, si grat l'en sap!
Mai si pogues traire a cap
que sol un mot ab lei parles,
no il calgra si pois dejunes. 
Mout s'en levon boca dejuna.
Mais anc no i ac domna neisuna,
no volgues Flamenca semblar;
qu'aissi com es soleils ses par
per beutat e per resplandor,
tals es Flamenca antre lor;
quar tant es fresca sa colors,
siei esgart douz e ple d'amors,
siei dig plazent e saboros
que la bellazers e l plus pros (bellazor)
e que plus sol esser jugosa
estet quais muda et antosa.
No il fo veiaire que re vailla,
anz dis, per nien si trebailla
tot' autra domna d'esser bella,
lai on es cesta damaisella.
L'autrui beutat tein es effassa (e s'efassa, effassa)
li viva colors de sa fassa
c'ades enlumena e creis.
Anc de nulla re no si feis
Deus, cant la formet aitan genta;
ades plaz mais et atalenta
a celz que la vezo ni l'auzon. (als que la veuen ni la escolten)
Quan las domnas sa beutat lauzon,
be podes saber, bela es,
qu'en tot lo mon no n'a ges tres
en que las autras s'acordesson
que del tot lor beutat lauzesson;
anz dizon: "Mielz conoissem nos
beutat de dona, no fatz vos:
vos autre us tenes per pagat
si domna es de bon agrat
e que us sone gent e us acueilla;
mais qui la ve, quan si despueilla,
quan si colca o quan si leva,
ja no dira pois tanta reva,
si savis es, a las serventas."
Aissi so malas e dolentas
e volon baissar es esteiner (e s')
lo be que a dat Nostre Seiner
a cella que plus vol ni ama.
Ges d'aizo Flamenca no s clama
ni no s'en deu per re clamar,
que leis no volon ges blasmar,
quar non i trobon lo perque;
e no so laisson per mai re,
car, si tan ni quan n'i trobesson,
ja no us pensetz que s'en laissesson.
Quant an manjat, autra ves lavon, (atra vegada se llaven, renten)
mais tot atressi con s' estavon
remanon tuit e prendon vi,
car vezat era enaisi;
poissas levet hom las toaillas;
bels conseilliers ab granz ventaillas
aportet hom davan cascu,
ques anc us no failli ad u:
aqui s poc, qui s vol, acoutrar.
Apres si levon li juglar:
cascus se volc faire auzir.
Adonc auziratz retentir
cordas de manta tempradura.
Qui saup novella violadura
ni canzo ni descort ni lais,
al plus que poc avan si trais.
L'us viola l lais del Cabrefoil,
e l'autre cel de Tintagoil;
l'us cantet cel dels Fins Amanz
e l'autre cel que fes Ivans.
L'us menet arpa, l'autre viula,
l'us flautella, l'autre siula;
l'us mena giga, l'autre rota,
l'us diz los motz e l'autre ls nota;
l'us estiva, l'autre flestella,
l'us musa, l'autre caramella;
l'us mandura e l'autr' acorda
lo sauteri ab manicorda;
l'us fai lo juec dels bavastelz,
l'autre jugava de coutelz: (coltells : gaviñets; cuchillos)
l'us vai per sol e l'autre tomba,
l'autre balet ab sa retomba:
l'us passet sercle, l'autre sail:
negus a so mestier no fail.

Puigdemont, los Morancos, flamenco

Bonifaci Calvo. Ges no m'es greu, s'eu non sui ren prezatz

Bonifaci Calvo.

Bonifaci Calvo. Ges no m'es greu, s'eu non sui ren prezatz


ni car tengutz entr' esta gen savaia
car no i cab hom, a cui proeza plaia.
Mas ab tot so mi peza fort qu'il es
desacordanz, car s'il esser volgues
en bon acort, sos granz poders leumen
sobrera totz cels per cui mal en pren.
Hai, Genoes! On es l'autz pretz honratz
qu'aver soletz sobre l gen, que par qu'aia
totz vostres faitz decazutz e sobratz
tan fort que totz vostr' amics s'en esmaia?
Sia l descortz, qu'entre vos es, jos mes,
e donatz vos luec a tornar los fres
en las bochas de cels que, per conten
qu'avez mest vos, si van desconoissen.
Mas lo contenz es tant mest vos poiatz
que, s'el non chai, greu er que no us dechaia;
qu'om vos guerreia, vos vos guerreiatz;
e qui vos venz, ar no's cug que l n'eschaia
laus ni bon pretz; car no us platz vostres bes;
que l'us a gaug quant a l'autr' es mal pres:
doncs qui venz tan descabdelada gen,
non fai esfortz don pueg em pretz valen.
E si no fos la follors e l peccatz
que nais del vostre descort, tals s'asaia
leumen a far so que mais vos desplatz,
que us for' aclis; car res tant non esglaia
vostres guerriers, ni tant lor desplai ges,
con faria l vostr' acortz, s'el pogues
entre vos tant durar enteiramen
que poguessetz d'els penre venjamen.
Car il sabon que leger no us donatz
de vos venjar, mostron que lur desplaia
zo que pro vetz los avetz malmenatz,
tant que greu es luecs on hom no l retraia
que trenta d'els non esperavon tres
de vos; per c'ab pauc non es Dieus repres,
car de tal guiza vos a tout lo sen
que us sobron cil que no valon nien.
Venecian, ben sapchatz qu'obs vos es
que si' ab vos Dieus contra ls Genoes,
car ab tot zo qu'el vos hi val granmen,
vos an il tout tant qu'en vivetz dolen.

viernes, 23 de octubre de 2026

Daude de Pradas, li auzel cassador. (Fragment) Cora e consi trag' om auzel de ni.

Daude de Pradas, li auzel cassador.

Deudes, Daude, Prades, Pradas


Cora e consi trag' om auzel de ni.

Oimais deu hom dire consi
e coras lo trag' om de ni:
aprop nou jorns que seran nat;
car adoncs son alques fermat
et an de forsa lor cap pres
que las planetas hi an mes.
Lo matinet ab la frescor,
can son deju e ses calor,
ab mas nudas los deu hom penre,
tot suau e gen, car son tenre,
e deu gardar ben autressi
que ill paire no sion prop d'aqui;
car tals n'i a, son tan esquiu
que pois no tornon a cel niu.
Li falco gran batailla rendon
a cels que lor auzelos prendon.
En rams foillatz fassa portar
cascuns per si, ab gent anar,
e porte ls hom en un pauc desc,
e desobre sion li ram fresc,
e per dedins sion folrat
ab pels de lebre o de cat
o d'autra calque pel moleta,
qu'en l'anar no ls nafre vergueta.
Cant a maizo es hom tornatz,
de gent pauzar sia membratz:
frevol son, no s podon sufrir,
maizo lor cove a bastir...
que hom apella per so ferma.
E tot per so que meills hi cresca
meta i hom jonc e foilla fresca.

Esculpir – Esmerillo

 
Consi deu hom tener l'auzel can l'a gitat de gabia et ensenhar d'esser privat.

Aissella noit com l'aura pres,
pos que li get li seran mes,
gran pesa lo deu hom tener.
Mas pois lo deu hom far sezer
en tal perga que s'an crotlan;
car adoncas non a talan
de moure; ans cuida cazer,
et esforsa s de meills tener.
Abans de jorn deu hom levar
per son auzel a regardar,
e tenga l'om tro al mati
abans qu'en la perga torn si.
Et entretan c'om lo tenra,
la man senestra crotlara
e l man destra mene ill denan
per so que s'an adomesjan; (pera que se vaigue domesticán)
ab un bastonet bel e pla
adop las penas, s'ops li a. (las penas : les plomes o plumes)
Pois que s'ira aprivadan,
hom li mostre la carn denan.
E s'el hi vol lo pe estendre,
hom non lo i deu per re defendre,
mas laisse la ill, e mange la
a son plazer sobre la ma.
E qui vol aver son auzel,
gart si be que ja no l'apel
ni l'escrit ni l fassa venir,
entro que l'auze ben gequir
tot sol, tant l'ai' aprivadat.
Car molt l'aura tost adobat.
Pois er privatz e faitz maniers,
mas ges ... can l'a mestiers.
Que ges, per coita d'auzelar,
no l fassa trop per temps volar.
Car aital us coma penra
de premier, aital lo tenra.
Per so fail gardar del malvetz;
mas tota la premeira vetz
que nuill auzel penra per se,
laisse lo ill, e per nuilla re
no venga ves lui trop corren,
mas tot suau e belamen
s'an apropchan e senes brui;
car si trop bruen cor ves lui,
malvezar l'a d'esser ratier.
Aissi deu far lo jorn premier:
a son talan deu manjar pro,
c'aissi l'a hom privat e bo.
Tot aquel jorn e l'endema
non penra plus; mas can venra
dreit al ters jorn, seguramen
pot auzelar a son talen,
e pois tot jorn si com volra,
aitan com sas ben estara.

Cant auzels a febre.

Si vostr' auzel febre destrenh,
ges d'esser malautes no s fenh,
ans es malautes per daveras; (sino que está dolén de veres, verdat)
et auiatz las ensenhas veras
per que o conoisseretz leu:
lo cap te bas et er fort greu
que un pauc no l'aia enflat;
sa pluma li trembla e ill bat,
e si noca si te tot dreg,
ben fai parer que aia freg.
E los oills te claus per dormir,
so que pren, non pot degerir;
az oras gieta so que manja, (gite : vomite; gitá : tirá, vomitá)
qu'en la gorga res no s'estanca.
Un jorn manja coitozamen,
autre non vol manjar nien;
un jorn tot a sa gorga te
que non espenh neguna re.
Magres si te et afamatz
e tot jorn estai esmagatz.
Can vostr' auzel veiretz aital,
sapchaz que febres li fai mal.
Per febre lo sol hom sancnar:
mas hom qui be non o sap far
no s'en deu per re entremetre,
que ades li poiria metre
en nervill flecme o en vena,
que ill seria poissas grans pena.
Pero qui sancnar l'en volia,
la camba dreita l liaria (la cama dreta li lligaríe)
ben estreg ab una correia; (ben estret en una correcha)
e ben cove fort clar hi veia,
car las venas son tant sotils
coma seria uns prims fils.
Per mei de la camba d'avan
a una veneta plus gran
que las autras venas non so
c'adoncas paron de viro;
per mal de febre trenca s ill,
c'aissi gueris d'aquel perill.
Desotz el pe un' autra n'a
que per batige s trencara.
E dereires sobre l talo
n'a un' autra, que ill fai gran pro
cant hom per gota sanc l'en trai.
Pero contra febre us dirai,
per so que sancnar no l vos cailla, (pera que sangrál no tos calgue)
metzina que non aura failla.
Del suc de l'arsemiza ill datz,
et aqui la carn li moillatz.
Autra l'en faretz eissamen
que trobaretz bona e valen.
D'un' erba que a nom lentilla,
qu'en aiga nais per meravilla
et estai per tot l'an verdeta
et es pauca e redondeta,
polvera'n faitz, e mange ne (pols ne feu, y que ne minjo)
vostr' auzels, e garis lo be.
E qui l banha en aquel bro (y qui lo bañe en aquell caldo)
on grua cueis, es li fort bo. (aon grulla se cou, li es mol bo)
Cant auzels a mal de rof.

Car uns mals sol un autr' adure,
can non es qui premier en cure.
Apres febres solon aver
auzel grans mals per noncaler.
Rof e tesga son li peior,
car per rof sofron tal dolor
el cap, que l cap e l'oill lor enflon
tan fort c'apenas pois dezenflon,
e soven fora de la testa
lor geta ls oills fors de la testa.
La raitz del rafe penretz,
tres petitas ne triaretz,
e d'estafizagra tres gras,
de pebre dos entiers e sas,
e de girofle tres clavels,
de ginebre que sia bels
tot lo pezan de dos deniers,
de serbe trenta gras entiers.
Aisso tot ensemps trusaretz,
et en aprop vos hi metretz
aitan de sain d'una troia (tan de sagí de una gorrina : truja)
que de porsel fo plena e voia;
de tot l'als si posca defendre.
Cant l'aures fait en l'ola fendre,
en aquel sain buillira (en aquell sagí bullirá)
tot ensemps, e tant cozera (tot jun, y tan courá)
ab un pauc d'aiga solamen
que s'i metra premeiramen,
que las raitz amenuziscon
e que totas envaneziscon.
Cant er coit, ans que sia freg,
colatz o per un drap estreg,
et en aprop conseill que s meta
en una boissa bella e neta.
Lo premier jorn ne donaretz
aitan can levar ne poiretz
ab la poncheta d'un coutel
sus en la carn a vostr' auzel.
E l'endema doas pinholetas,
que sion doas favas grossetas,
l'en donaretz, e pois quec jorn
donatz l'en tres, tro que sas torn.
___

Segon so c'avia promes,
mos romas del tot complitz es.
Pero, si negun n'i avia
mais ne saubes e meills dizia,
ja no s pense que m'enoges
ni mal d'enveia l'en portes.
Mas tals n'i a que s fan parlier
e no volon aver mestier
mas de maldire e de blasmar
so que no sabon esmendar,
ni non entendon neis que s'es.
E so ave de nesies,
qui blasma so que non enten.
E qui faill per tal nosabensa
ges non es quitis de faillensa;
car nuills hom no fai maior pecca
de cel que per nonsaber pecca; 
e l proverbis consent hi be
que ditz aissi: "Fer qui non ve."
Car cecs e pecs an tal maneira
que negus non garda on feira;
que cel qu'es cecs no ve defor
e cel qu'es pecs no ve de cor;
et a n'i pro d'aitals cecs pecs
paire e fill de vilania,
auripelat de parlaria,
c'ades van metjan e megen
e cuion esser maldizen,
e ges no i podon avenir
c'adreitamen sapchont maldir. 
E lor maldigz non es neis mals,
qu'en dreit posca esser digz tals,
car en maldig a obs sabers,
sia l maldigz o fals o vers,
car mals digz, ses bendig, no ferma,
per si mezeis desvai e merma,
e maldigz ditz adreitamen
vens bendig dig nesiamen.
Maldig ben dig non tenc a mal,
car maldigz bendig soven val,
e per maldig, cant es cortes,
s'esmera e s meillura bes.
Maldig ben dig deu hom prezar,
car a ben auza contrastar.
Ja de bendig non er pariers
maldigz, si non es prezentiers,
e prezentiers non sera ja
si queacom bendig no i a,
e cel no i dira ja ben re
que non enten autrui ni se.
Ben es doncas meins que non res
avols maldigz que mal digz es.
Per so no m fan nuilla paor
vezat, badoc maldizedor:
fat maldizen giet a mon dan
et a gen corteza m coman.

Peire Cardenal. Qui ve gran maleza faire + Tartarassa ni voutor ++

Peire Cardenal.

Pierre Cardinal. Peire Cardenal. Cardinal.

I.

Qui ve gran maleza faire
de mal dir no se deu taire;
per qu'eu volh dir e retraire
que rics hom dezeretaire
es pieger que autre laire
e fai diablia
peior que negus raubaire,
e plus tart si castia.
Rics hom, quan vai per carreira,
el a una companheira,
Malvestat, que vai primeira
e meiana e derreira;
e grans Cobeitatz enteira
li fai companhia;
e Tortz porta la senheira
et Orgolhs la guia.
Rics hom mals, quan vai en plassa,
que cuiatz vos que lai fassa?
Quant autr' om ri e solassa,
a l'un mou plag, l'autre cassa,
l'un maldi, l'autre menassa
e l'autr' afolia;
e no fai joi ni abrassa
si com far deuria.
Rics hom, quan fai sas calendas
e sas cortz e sas bevendas,
de toutas e de rozendas
fai sos dos e sas esmendas,
sos lums e sas offerendas,
e de raubaria;
et en guerras met sas rendas
et en plaidezia.
Rics hom mals, quan vol far festa,
auiatz consi fai sa questa:
tan bat la gent et entesta
tro que deniers non lor resta,
que no i cal venir tempesta
ni lam ni moria; (fam)
pois fai cara mout honesta,
qui no l conoissia.
Un pauc ai dig de la gesta
que dire volia;
mas tan grans massa'n i resta
que fort pauc embria.

II.

no sent plus leu carn puden
com clerc e prezicador
senton ont es lo manen:
mantenen son sei privat,
e quan malautia l bat,
fan li far donatio
tal que l paren no i an pro.
Frances e clerc an lauzor
de mal, car bon lor en pren;
e renovier e trachor
an tot lo segl' eissamen;
qu'ab mentir et ab barat
an si tot lo mon torbat
que no i a religio
que no sapcha sa leisso.
Saps qu'endeven la ricor
de cels que l'an malamen?
Venra un fort raubador
que non lor laissara ren,
so es la mortz que ls abat,
qu'ab quatr' aunas de filat
los tramet en tal maizo
ont atrobon de mal pro.
Hom, per que fas tal folor
que passes lo mandamen
de Deu quez es ton senhor
e t'a format de nien?
... ten el mercat
cel quez ab Deu si combat,
qu'el n'aura tal guizardo
cum ac Judas lo felo.
Deus verais, plens de doussor,
Senher, sias nos guiren,
gardatz d'enfernal dolor
peccadors, e de turmen;
e solvetz los del peccat 
en que son pres e liat,
e faitz lor verai perdo
ab vera confessio.


III.

Ar mi posc eu lauzar d'amor,
que no m tol manjar ni dormir,
ni n sent freidura ni calor,
ni no n badalh ni no n sospir
ni n vauc de noit a ratge,
ni n sui conques ni n sui cochatz,
ni n sui dolens ni n sui iratz,
ni non logui messatge
ni n sui trahitz ni enganatz,
que partitz m'en sui ab mos datz.
Autre plazer n'ai eu melhor,
que non trahisc ni fauc trahir,
ni n tem tracheiritz ni trachor,
ni brau gilos que m'en azir,
ni n fauc fol vassalatge,
ni n sui feritz ni derrocatz
ni no n sui pres ni n sui raubatz,
ni non fauc lonc badatge,
ni dic qu'eu sui d'amor forsatz,
ni dic que mos cors m'es emblatz,
Ni dic qu'eu mor per la gensor,
ni dic que l bela m fai languir,
ni non la prec ni non l'azor,
ni la deman ni la dezir,
ni no l fauc homenatge,
ni no l m'autrei ni l mi sui datz,
ni no sui seus endomenjatz,
ni a mon cor en guatge,
ni sui sos pres ni sos liatz,
ans dic qu'eu li sui escapatz.
Mais deu hom amar vensedor,
no fai vencut, qui l ver vol dir;
quar lo vencens porta la flor,
e l vencut vai hom sebelir;
e qui vens son coratge
de las desleials voluntatz,
don mou lo faitz desmezuratz
e li autre outratge,
d'aquel vencer es plus honratz
que si vencia cent ciutatz.
Pauc pretz prim prec de preiador; (5 p)
can cre qu'el cuia convertir, (4 c)
vir vas vil voler sa valor, (5 v)
don dreitz deu dar dan al partir; (5 d)
si sec son sen salvatge, (5 s)
leu l'es lo larcs laus lag lonhatz; (7 l)
plus pretz lauzables que lauzatz;
trop ten estreg ostatge (5 t)
dreitz drutz del dart d'amor nafratz: (5 d)
per plus pretz plus pretz es compratz. (6 p)
No volh voler volatge, (3 v)
que m volv e m vir vils voluntatz, (5 v)
mas lai on mos vols es volatz.

IV.

Els idiotas de catalan news - Manel Riu Fillat

Una ciutatz fo, no sai cals,
on cazet una ploia tals
que tuit home de la ciutat,
que toquet, foron forsenat.
aquel en escapet ses plus,
que era dins una maizo
e dormia, quant aisso fo.
Aquel levet, quant ac dormit
e fo se de ploure giquit,
e venc foras entre las gens.
E tug feiron dessenamens:
l'us a roquet, l'autre fo nus,
e l'autre escupi ves sus;
l'us trais peira, l'autre astella,
l'autre esquintet sa gonella,
l'us feri e l'autre enpeis,
e l'autre cuget esser reis
e tenc se ricamen pels flancs,
e l'autre sautet per los bancs;
l'us menasset, l'autre maldis,
l'autre ploret e l'autre ris,
l'autre parlet e non saup que,
l'autre fes metoas (?) de se.
Et aquel qu'avia son sen
meravilhet se mout fortmen,
e vi ben que dessenat son,
e garda aval et amon
si negun savi n'i veira,
e negun savi non i a.
Grans meravilhas ac de lor,
mas mout l'an ilh de lui maior,
que l vezon estar saviamen;
cuidon c'aia perdut son sen,
car so qu'ilh fan no lh vezon faire;
a cascun de lor es veiaire
que ilh son savi e senat,
mas lui tenon per dessenat.
Qui l fer en gauta, qui en col,
el non pot mudar no s degol;
l'us l'enpenh e l'autre lo bota,
el cuia eissir de la rota;
l'us l'esquinta, l'autre l'atrai,
el pren colps e leva e chai.
Cazen levan, a grans gambautz,
s'en fug a sa maizo de sautz,
fangos e batutz e meg mortz,
et ac gaug car lor fon estortz.
Cist faula es az aquest mon
semblans, et als homes que i son:
aquest segles es la ciutatz
quez es totz ples de forsenatz:
que l maier sens c'om pot aver
si es amar Deu e temer
e gardar sos comandamens:
mas ar es perdutz aquel sens.
La ploia sai es cazeguda,
cobeitatz, e si es venguda
us orgolhs et una maleza
que tota la gen a perpreza;
e si Deus n'a alcun gardat,
l'autre l tenon per dessenat
e menon lo de trop en bilh,
car non es del sen que son ilh,
que l sens de Deu lor par folia.
E l'amics de Deu, on que sia,
conois que dessenat son tut,
car lo sen de Deu an perdut;
et ilh an lui per dessenat,
car lo sen del mon a laissat.

Ignacico Sorolla Vidal, Natxo Sorolla Mela, sossiollingüista, Penarroija de Tastavins, xarxes.wordpress.com

Jeu-parti entre Savaric de Mauleon, Gaucelm Faidit et Uc de la Bacalaria. Gaucelm, tres jocs enamoratz


Savaric de Mauleon. Gaucelm, tres jocs enamoratz


“Gaucelm, tres jocs enamoratz
partisc a vos et a'n Ugo,
e chascus prendetz lo plus bo
e laissatz me qualque us volhatz.
Una domn' a tres preiadors,
e destrenh la tan lor amors
que, quan tuit trei li son denan,
a chascun fai d'amor semblan:
l'un esgard' amorozamen,
l'autr' estrenh la man doussamen, 
al tertz caussiga l pe rizen.
Digatz al qual, pos aissi es,
fai maior amor de totz tres?”
“Senh'en Savaric, ben sapchatz
que l'amics recep plus gen do,
qu'es francamen, ses cor felo,
dels bels olhs plazens esgardatz.
Del cor mou aquela doussors,
per qu'es cen tans maier honors.
E del man tener dic aitan,
que non li ten ni pro ni dan,
qu'aital plazer comunalmen
fan domnas per acolhimen.
E del caussigar non enten
que la domn' amor li fezes,
ni deu per amor esser pres.”
“Gaucelm, vos dizetz so que us platz,
for que non mantenetz razo,
qu'en l'esgardar non conosc pro
a l'amic, que vos razonatz;
e s'el i enten, es folors,
qu'olh esgardan lui et alhors
e nulh autre poder non an.
Mas quan la blanca mas ses gan
estrenh son amic doussamen,
l'amors mou del cor e del sen.
E'n Savarics, car part tan gen,
mantenga l caussigar cortes
de pe, qu'eu no l mantenrai ges.”
“Senher, pos lo melhs mi laissatz,
mantenrai l'eu, ses dir de no;
don dic que l caussigars que fo
faitz del pe fo fin' amistatz,
celada de lauzenjadors,
e par be, pos aital socors
pres l'amics rizen caussigan,
que l'amors es ses tot enjan.
E qui l tener de la man pren
per maior amor fai nonsen.
E d'en Gaucelm no m'es parven
que l'esgart per melhor prezes,
si tan com ditz d'amor saubes.”
“Senher, vos que l'esgart blasmatz
dels olhs e lor plazen faisso,
no sabetz que messatgier so
del cor que ls i a enviatz;
qu'olh descobron als amadors
so que reten el cor paors;
don totz los plazers d'amor fan.
E maintas vetz rizen gaban
caussiga l pe a mainta gen
domna ses autr' entendemen.
E'n Ugo mante falhimen,
que l teners de man non es res,
ni non cre qu'anc d'amor mogues.”
“Gaucelm, encontr' amor parlatz,
vos e l senher de Malleo,
e pareis ben a la tenso,
que ls olhs que vos avetz triatz
e que razonatz pels melhors
an trahitz mains entendedors.
E de la domn' ab cor truan,
si m caussigava l pe un an,
non auria mon cor jauzen.
E de la man es ses conten
que l'estrenhers val per un cen,
car ja, si al cor non plagues
l'amors, no l'agr' al man trames.”
“Gaucelm, vencutz etz el conten
vos e'n Ugo, certanamen,
e volh qu'en fassa l jutjamen
mos Gardacors que m'a conques,
e na Mari' on bos pretz es.”
“Senher, vencutz no sui nien,
et al jutgar er ben parven,
per qu'eu volh que i si' eissamen
na Guilhelma de Benaugues (Benauges)
ab sos ditz amoros cortes.”
“Gaucelm, tant ai razo valen
qu'amdos vos fortz e mi defen;
e sai un' ab gai cors plazen
en que l jutjamens fora mes,
mas pro vei n'i a mais de tres.”

Peire Vidal. Pos tornatz sui en Proensa + Baros Jezus + Drogoman

Peire Vidal.

Pierre Vidal. Peire Vidal, Vidals


I.

Pos tornatz sui en Proensa
et ab ma domna m sap bo,
ben dei far gaia chanso,
sivals per reconoissensa:
qu'ab servir et ab honrar
conquier hom de bon senhor
don e benfait et honor,
qui be l sap tener en car:
per qu'eu m'en dei esforsar.
Ses peccat pris penedensa
e ses tort fait quis perdo
e trais de nien gen do
et ai d'ira benvolensa 
e gaug entier de plorar
e d'amar doussa sabor,
e sui arditz per paor
e sai perden gazanhar
e, quan sui vencutz, sobrar.
E quar anc no fis falhensa,
sui en bona sospeisso
que l maltraitz me torn en pro,
pos lo bes tan gen comensa.
E poiran s'en conortar
en mi tuit l'autr' amador,
qu'ab sobresforsiu labor
trac de neu freida foc clar
et aigua doussa de mar.
Estiers non agra garensa,
mas quar vei que vencutz so:
sec ma domn' aital razo
que vol que vencutz la vensa;
qu'aissi deu apoderar
franc' umilitatz ricor,
e quar no trob valedor
qu'ab leis me posc' aiudar,
mas precs e merce clamar.
E pos en sa mantenensa
aissi del tot m'abando,
ja no m deu dire de no;
que ses tota retenensa
sui seus per vendr'e per dar.
E totz hom fai gran folor
que di qu'eu me vir alhor:
mais am ab leis mescabar
qu'ab autra joi conquistar.
E cel que long' atendensa
blasma, fai gran falhizo;
qu'er an Artus li Breto,
on avian lor plevensa:
et eu per lonc esperar
ai conquist ab gran doussor
lo bais que forsa d'amor
me fetz a mi dons emblar,
qu'eras lo m denh' autreiar.
Bels Rainiers, per ma crezensa,
no us sai par ni companho,
quar tuit li valen baro
valon sotz vostra valensa.
E pos Deus vos fetz ses par
e us det mi per servidor,
servirai vos de lauzor
e d'als, quant o poirai far,
bels Rainiers, car etz ses par.

II. 

Baros Jezus, qu'en crotz fo mes
per salvar crestiana gen,
nos mand'a totz comunalmen
qu'anem cobrar lo saint paes,
on venc per nostr' amor morir.
E si no l volem obezir,
lai on feniran tuit li plag,
n'auzirem maint esquiu retrag,
Que l saint paradis que ns promes,
on non a pena ni tormen,
vol ara liurar francamen
a cels qu'iran ab lo marques
outra la mar per Deu servir;
e cels que no l volran seguir,
no i aura negun, brun ni bag,
que no n posc' aver gran esglag.
Ar veiatz del segle quals es,
que qui l sec plus al peitz s'empren;
pero no i a mas un bon sen:
qu'om lais los mals e prenda ls bes.
Que pos la mortz vol assalhir,
negus no i pot ni sap gandir,
que pos tuit morrem atrazag,
ben es fols qui viu mal e lag.
Tot lo segle vei sobrepres
d'engan e de galiamen:
e son ja tan li mescrezen
qu'apenas renha dreitz ni fes,
que chascus ponha en trair
son amic per si enrequir:
pero lh trachor son aissi trag
cum cel qui beu toissec ab lag.
humil et ardit e cortes.
Mas trop laissa enmanentir
sos sers, cui Deus bais et azir,
qu'a totz jorns estan en agag
per far en cort dan et empag.
Reis aunitz val meins que pages,
quan viu a lei de recrezen
e plora ls bes qu'autre despen
e pert so que l pair' a conques.
Aitals reis fari' ad aucir
et en lag loc a sebelir,
qui s defen a lei de contrag
e no pren ni dona gamag.
Domnas velhas non am eu ges,
quan vivon descauzidamen
contr' amor e contra joven,
quar fin paratg' an si mal mes,
greu es de comtar e de dir
e greu d'escoutar e d'auzir;
quar fin domnei an aissi trag
qu'entre lor non trobon escag.
Domna, si m tenetz en defes
que d'al re non ai pensamen
mas de far vostre mandamen.
E s'en grat servir vos pogues
entre l despolhar e l vestir,
ja mais mals no m pogr' avenir,
quar vostre dig e vostre plag
m'an sabor de roza de mag.
Reis de Leon, senes mentir
devetz honrat pretz recolhir,
cum cel qui semen' en garag
temprat d'amor ab dous complag.

III. 

Drogoman, senher, s'eu agues bon destrier,
en fol plag foran intrat tuit mei guerrier,
qu'aissi mezeis quant hom lor me mentau,
mi temon plus que calhas esparvier, (gualla, guatlla : codorniu)
e no prezon lor vida un denier,
tan mi sabon fer e salvatg' e brau.
E s'eu agues caval adreg corsier,
suau s'estes lo reis part Balaguier
e dormis si planamen e suau:
qu'eu tengr' en patz Proens' e Monpeslier,
que raubador ni malvat rocinier
no rauberan mais Venaissi ni Crau.
Quant ai vestit mon blanc ausberc doblier
e cenh lo bran que m det en Gui l'autrier,
la terra crotla per aqui on eu vau,
e non ai enemic tan sobrancier
que tost no m lais las vias e l sendier,
tan mi dopton quan senton mon esclau.
D'ardimen valh Rotlan et Olivier
e de domnei Berart de Mondesdier,
car sui tan pros, per aco n'ai bon lau.
Mout mi venon sovendet messatgier
ab anel d'aur, ab cordo blanc e nier,
ab tals salutz, don totz mos cors s'esjau.
E si consec gelos ni lauzengier,
qu'ab fals conselh gaston l'autrui sobrier
e baisson joi a prezent et a frau,
per ver sabran qual son li colp qu'eu fier,
que, s'avian cors de fer o d'acier,
no lor valra una pluma de pau.
En totas res sembli bon cavalier
si m sui, e sai d'amor tot son mestier
e tot aisso qu'a drudari' abau:
qu'anc en cambra no vist tan plazentier
ni ab armas tan fer ni tan sobrier,
don tals mi tem qu'era no m ve ni m'au.
E si l reis torn' a Toloz' el gravier
e'n eis lo coms e sei caitiu dardier
que tot jorn cridon: “Aspa e Orsau!”
d'aitan mi van, qu'eu n aura l colp premier,
e farai tan que n'intraran doblier,
et eu ab lor, qui la porta no m clau.
Na Vierna, merce de Monpeslier,
en raina sai amaretz cavalier,
don jois m'es mais cregutz, per vos Deu lau.