Mostrando las entradas para la consulta Saint-Cyr ordenadas por fecha. Ordenar por relevancia Mostrar todas las entradas
Mostrando las entradas para la consulta Saint-Cyr ordenadas por fecha. Ordenar por relevancia Mostrar todas las entradas

sábado, 24 de octubre de 2026

Uc Faidit, grammaire provençale, Donatus provincialis. Las oit partz que om troba en gramatica

Uc Faidit, grammaire provençale. (Uc de Saint Circ)

Hugues de Saint-Cyr. Uc de Saint-Circ, fl. 1213 – 1257


Ms. de la Laurentienne 187 f. Santa Maria del fiore. Die beiden ältesten provenzalischen Grammatiken herausgegeben von E. Stengel, Marburg 1878, p. 1-5; cf. Biadene, Studj di filologia romanza I (1855), p. 345 et p. 370 ss. - Grdr. § 41, p. 65. St. p. 67.


Las oit partz que om troba en gramatica, troba om en vulgar provenchal, zo es: nome, pronome, verbe, adverbe, particip, conjunctios, prepositios, interjectios.
Nom es apelatz per ço que significa substantia ab propria qualitat o ab comuna; e largamen totas las causas a las quals Adams pauset noms poden esser noms apelladas. En nom a cinq causas:
species, genus, numbre, figura, cas.
Species o es primitiva o es derivativa: primitius es apelatz lo nom que es per se, e no es venguz d'alqu nome ni d'alqu verbe, si cum es 'bontaz'. Derivatius nom es aquel que ven d'altre loc, si cum 'bos' que ven de 'bontat,' que 'bos' non pot om esser ses 'bontat'.
Genus es de cinq maneras: masculis, feminis, neutris, comus, omnis. Masculis es aquel que aperte a las masclas causas solamen, si cum 'bos, mals, fals'. Feminis es aquel que perte a las causas feminils solamen, si cum 'bona, bela, mala' e 'falsa'. Neutris es aquel que no perte a l'un ni a l'autre, si cum 'gauç' e 'bes'. Mas aici no sec lo vulgars la gramatica els neutris substantius, ans se diçen aici cum se fossen masculi, si cum aici: 
'grans es lo bes que aquest m'a fait', e 'grans es lo mals que m'es vengutz de lui'. Comus es aquelh que perten al mascle e al feme ensems, si cum sun li particip que fenissen in 'ans' vel in 'ens'; qu'eu posc dire 'aquest chavaliers es presans, aquesta domna es presans, aquestz cavaliers es avinens, aquesta domna es avinens'. Mas el nominatiu plural se camja d'aitan que conven a dire 'aquelh chavalier son avinen, aquelas domnas son avinens'. Omnis es aquel que perte al mascle e al feme e al neutri ensems; q'eu posc dire 'aquest cavaliers es plasens, aquesta domna es placens,' e 'aquest bes m'es plazens.'
Numbres es singulars o plurals: singulars, quan parla d'una causa solamen; plurals, quan parla de doas o de plusors. 
Figura o es simpla o conposta: simpla, si cum 'coms'; composta, si cum 
'vescoms', qu'es partz composta, so es apostiza de 'ves' e de 'coms'.
Li cas sun seis: nominatius, genitius, datius, acusatius, vocatius, ablatius. Lo nominatius se conois per 'lo', si cum 'lo reis es vengutz;' genitius per 'de', si cum 'aquest destriers es del rei;' datius per 'a', si cum 'mena lo destrier al rei;' accusatius per 'lo', si cum 'eu vei lo rei armat'. E no se pot conoisser ni triar l'acusatius del nominatiu, si no per zo que l nominatius singulars, quan es masculis, vol 's' en la fi, e li autre cas no l volen; e l nominatiu plural no l vol, e tuit li altre cas volen lo enl plural. Pero lo vocatius deu semblar lo nominatiu en totas las ditios que fenissen in 'ors' et en las autras ditions que us dirai aici:
'deus, reis, francs, pros, bos, cavaliers, canços'. Et els altres locs on lo vocatius non a 's' en la fi, si es el semblans al nominatiu, al menhz en silabas et en letras, que deu aver aitals e tantas cum lo nominatius, trait sol 's' en la fi.
Pero de la regla on fo dit desus que l nominatius cas no vol 's' en la fi quan es pluralis numeri, voilh traire fors totz los feminis, que non es dit mas solamen dels masculis e dels neutris, que sun semblan el plural per totz locs, si tot s'es contra gramatica. E lai on fo dit del nominatiu singular que vol 's' pertot a la fi, voilh traire fors totz aquels que fenissen en 'aire', si cum 'enperaire, amaire', et en 'eire,' si cum 'Peire, beveire, radeire, tondeire, pencheire, fencheire, bateire, foteire, prendreire, teneire,' et en 'ire', si cum 'traire, consentire, escarnire, escremire, ferire, gronire'; mas 'albires' vol 's' e 'conssires' es 'desires'.
E devetz saber que tut aquelh que us ai dit, don lo nominatius singulars fenis en 'aire' et en 'eire,' fenissen totz lor cas singulars en 'dor,' trait lo vocatius qe sembla lo nominatiu, si cum es dit desus.
E de la regla del nominatiu singular, que vol 's' a la fi, voilh ancar traire fors 'maestre, prestre, pastre, sener, melher, peier, sordeier, maier, menre, sor, bar, gençer, leuger, greuger,' et totz los ajectius neutris, quan sun pausat senes sustantiu, si cum 'mal m'es, greu m'es, fer m'es, esquiu m'es, estranh m'es qu'el aia dit mal de me.' E voilh en traire fors encar dels pronoms alcus, si cum 'eu, tu, el, qui, aquel, ilh, cel, aicel, aquest, nostre, vostre,' que no volon 's' en la fi, e sun del nominatiu singular.

martes, 20 de octubre de 2026

Pièces attribuées à divers auteurs par un égal nombre de Mss.

Pièces attribuées à divers auteurs par un égal nombre de Mss.

Parnasse occitanien, Amazon Kindle


Pere de Blai. 3794.
Brunenc ou P. de Brau 7226.

En est son fas cansoneta novella;
Novella es quar eu cant de novel;
E de novel ai cauzida'l plus bella,
Bell' en tot sens, e tot quan fai es bel:
Per que m'es bel qu'ieu m'alegre m deport,
Quar en deport val pauc qui no s deporta.

Jois deporta mi quar am domn' isnella; 
Isnella es sella que m ten isnel: 
Isnel cor n'ai quar tan gen si capdella, 
Qu'il capdella mi ses autre capdel,
Que mais capdel no quier mas per conort: 
Per gienh conort qu'om no s pes qui m conorta.

Be m conorta sella qu'es fin' e franca,
Que franca m'er tostemps e m tenra franc:
Franc n'ai lo cor, qu'ab autra non s'estanca,
Ni s'estanca d'amor on son li stanc. 
Qu'aissi m'estanc quais que alhor m'enten;
Mas lai enten, vas on qu'alhors entenda.

Quecs entenda que m'amors no s'esbranca,
Qu'enans branca e creis e bruelh' en branc;
Que'ls brancs son fi d'amor clara e blanca
Per vos blanca domna, quar anc cors blanc 
Tan blanc no vi quo'l vostre, don aten
Un tal aten que no m plai qu'autr' atenda.

Doncs l'atenda volhatz, domna, qu'eu prenga; 
E prenga vos merce del mal qu'eu prenc: 
Quar prenc en bel maltrag que de mi s venga, 
Ara s venga del gran be que m'en venc;
E quar m'en venc, ieu sofrisc e dezir 
U tal dezir que mos cors mout dezira.

Fort dezira qu'eu ab leis plan emprenga
E'l prenga breu, qu'eu n'ard totz e n'esprenc;
Que tant m'esprenc que paor ai qu'estenga.
Ans qu'estenga mas mas junchas li stenc:
E quan m'estenc que lai los olhs no vir, 
Lo cor lai vir si que alhors no s vira.

Lai te vira, canso, on mon cor tenc,
Quar de leis tenc tot lo sens e l'albir;
Qu'al meu albir morrai si no s n'albira.

Si s'albira'l gai solatz que m covenc
Tal re m covenc don dei l'afan suffrir;
Qu'eu volh suffrir so qu'autr' om no suffrira.

Bernat de la fon.           7226.


Leu chansoneta d'entendre
Ab leu sonet volgra far, 
Condet' e leu per apendre, 
E plan' e leu per cantar: 
Car leu m'aven la razo
E leu latz los motz e'l so, 
Per so m'en vuelh leu passar: 
Quar de plan e leu trobar
Nuls hom no m pot leu reprendre.

Totz hom qui vol leu reprendre
Leu es repres de parlar;
E qui trop leu vol contendre
Ben leu trobat n'a son par;
E qui mal ditz à lairo,
En dobl' en deu guizardo
Per dreg à prezen cobrar:
Mas ieu per negun afar
No m vuelh en mal dir emprendre.
L'escut e'l basto vuelh rendre
E m vuelh per vencut clamar,
Ans que ves domna defendre
M'avenha ni guerrejar.
Per so la lieis cui hom so
Dei aver franc cor e bo
Per totas domnas honrar;
E si no m ditz mon pezar
Ieu no m dei à lieis atendre.

No dei mos bels ditz despendre
En bona domna blasmar. 
Si'l cor m'en devia fendre, 
No m'en sai estiers venjar 
Mas que l'an querre perdo.
Qu'apres ai sen de Cato,
Qu'ab gent sufrir dei sobrar
Mon amic s'iratz mi par:
Qu'aissi torna'l fuecx en cendre.

Si fin' amors vol deissendre
En leis que m fa tant amar,
Qu'ins él cor merce l'ingendre,
Far hi pot son benestar.
Pus m'a mes en sa preizo
No l lais aver cor fello
Ves mi, que res ajudar
No m pot s'elha m desampar,
Qu'à merce no m vuelha prendre.

Chanso vai midons pregar
Que son befag plus tarzar 
No m vuelha ni trop car vendre.

Qu'ieu no l'aus merce clamar; 
Mas à sol lo sospirar
Pot be mon fin cor entendre.

Si m puesc à sos pes gitar, 
Ja no m'en volrai levar
Tro m denh sas belas mans tendre.


Ogier Niella      7226.
Sainsir (Saint-Cyr) 7698.

Per vos bella douss' amia 
Trag nueg e jorn greu martire
Que d'als no pes ni cossire, 
Ans vai doblan totavia
L'amors e la bevolensa.
Per qu'ieu ai gran temensa 
Que'l dezirier m'aucia,
Q'on plus vos bais, doussa res, e vos toc, 
Ieu m'en vau plus prion en aissel foc.

En plus franca senhoria
No pogra mon cor assire;
Qu'ieu no cre qu'él mon se mire
Domn'ab tan de cortezia,
Ni que de beutat vos vensa:
E non ai ges crezensa, 
Per nulha ren que sia,
Puesca garir s'ieu no complisc lo joc,
E visques tan cum Eli' et Enoc.

Ai! quantas vez plor lo dia, 
E quantas vez mi fai rire
L'amors que m vens e'l dezire
E m destrenh lo cor e m lia, 
E'l vostr' onrada valensa
Fez en mon cor semensa
Plus que far non solia.
Ara sai eu qu'ieu ai begut del broc
Don bec Tristans, q'anc pois garir non poc.

Vostr'om sui ses tricharia
E sius platz podetz m'aucire;
Q'hom no m'en pogra devire
Qui'l cor del cors no m trazia.
Quar en vos nais e comensa
Beutatz e conoissensa
Mielhs q'hom dir no poiria,
Que tan destrenh mon fin cor en un loc,
Ben a tres ans qu'anc d'un voler no s moc.

Ni ja als jorns de ma via
Non serai d'autra jauzire.
Tant vos sui hom e servire,
Francs e leials ses bauzia,
Que ses la vostr' atendensa
No volgr' aver Proensa
Ab tota Lombardia.
Quant m'auretz dat so don m'avetz dig d'oc,
Serai plus rics que'l senhor de Maroc.

Al emperair' agensa
E ten à cortezia,
Quant hom li quer, autrejar e ditz d'oc,
Mas ja als faitz no s pren ren qui no l loc.

viernes, 16 de octubre de 2026

Uc de Sant Circ. Longamen ai atenduda

N Uc de Sant Circ.

Hugues de Saint-Cyr. Uc de Saint-Circ, fl. 1213 – 1257


7225, 7614.

N Uc de Sant Circ si fo de Caersi, d'un borc que a nom Tegra. Fils fo d'un paubre vavassor que ac nom n Arman de Saint Circ, per so que'l castels don el fo a nom Saint Circ, qu'es al pe de Sainta Maria de Rocamaior, que fo destruichs per guerra e derrocatz. Aquest n Uc si ac gran ren de fraires majors de se; e volgron lo far clerc e manderon lo à la scola à Monpeslier. E quant eill cuideron que ampares letras, el amparet cansos e vers, e sirventes e tensos e coblas, eill fach eill dich dels valens homes e de las valens domnas que eron al mon ni eron estat: e con aquel sabers s'ajoglari. El coms de Rodes e'l vescoms de Torena si l leverent molt à la joglaria, con las tensos e con las coblas qu'el feiren com lui e'l bons dalfin d'Alvernhe. Et estet lonc temps en Gascoingna paubres, cora à pe cora à caval. Lonc temps estet com la comtessa de Benauges, e per leis gazagnet l'amistat d'en Savaric de Maleon, lo cals lo mes en arnes et en roba. Et estet lonc temps con el en Peitieu et en las encontradas, pois en Cataloingna et en Aragon et en Espaigna, con lo bon rei Amfos e con lo rei Amfos de Leon e con lo rei Peire d'Aragon; e pois en Proensa con totz los barons, pois en Lombardia et en la Marcha. E tolc moiller e fez enfans. Gran ren amparet de l'autrui saber e voluntiers l'enseingnet à autrui. Cansos fes de fort bonas e de bons sons e de bonas coblas; mas no fes gaires de las cansos, quar no fo enamoratz de neguna. Mas se sap feigner enamorat ad ellas ab son bel parlar, e sap ben dire en las soas cansos tot so queill avenia de lor: e ben las sap levar e ben far cazer, quand el lo volia far, ab los sieus vers et ab los sieus digz. Mas pois qu'el ac moiller non fetz cansos.


2701, 7225-6, 7614, C.

Longamen ai atenduda
Una razon avinen
Don fezes canso plazen,
Mas enquer no m'es venguda. 
Donc s'ieu vol de la razo
Qu'en ai far vera canso, 
Ela sera mieg partida 
Canso joioz' e marrida
Lauzan del be qu'ai avut
E plagnen quar l'ai perdut.

Cui dieus vol be cil ajuda:
Qu'à mi volc ben longamen, 
Que m det lo ric joi jauzen
De vos qu'eras ai perduda. 
Ai! dieus, tan plazen mi fo
Lo jois' e tan mi saup bo,
E tant aic avinen vida! 
Mas aoras m'es falhida, 
Que m sent d'aut bas cazegut
E'l cor de tot joi mogut.

De l'onor qu'ai receubuda
Del vostre cors covinen
Ai mon cor trist e dolen;
Quar vei que'l voler vos muda
Qu'aviatz en la sazo;
Quan dieus volia mon pro.
Ai! tan mi dol la partida!
E si l'amors es fenida,
Mal ai vostre cors vezut
E'l be quei es conogut.

Fola domna pens' e cuda
Que leu pren so que dissen,
E per fol nesci parven
Ai vista tal decazuda,
Qu'estava en ric resso
De valor e de faisso.
Quar cela que foudatz guida
Cuja s'esser enrequida,
Quan ve que siei fag menut
Intran en crim et en brut.

E pos domn' es deissenduda
Per blasme de fallimen
Non a mais retenemen, 
Qu'onors de lonh la saluda.
Quar de justa fallizo
Troba greu domna perdo,
Ans li corr quascus e l crida
Et ans que torn' en oblida
Lo crims a tan corregut
Qu'ilh es tornad' en refut.

Domna, sius es irascuda
Vas me, ges nous me defen
Nius me tolh nius vau fugen; 
Qu'anc, pois vos aic conoguda,
Non agui m'entensio
En autra si en vos no.
Quar vos m'es tant abelida 
Que d'autra no volh guerida, 
Ni ses vos no volh m'ajut 
Dieus, ni m don joi ni salut.

Lai on non es conoguda
Dreitura ni fallizo,
Qui va demandar razo? 
E lai on blasmon fallida
Degr' esser onors grazida:
Mas ieu ai tart conogut 
So que m notz ni m'a nogut.

martes, 6 de octubre de 2026

60. Anonimo Veneto. Arnaut de Mernoil ieu suy clamantz

60. Anonimo Veneto.

Leandreide, lib. IV, c. VIII, secondo la edizione del Teza (Memorie dell' Istituto veneto di scienze, lettere ed arti, VI, 464).

pon Rialto de Venecia

Codice veneziano.

Arnaut de Mernoil ieu suy clamantz
Quen totes mas chanzon ses jauzinen
Ri chan e plor e sper desesperantz
Dir mon voles non aus ne mon calen
Vas Amors e mamie ne pel timors 
Non las ges queu non die mon passamen 
En yoy en gaug en ris tray ma dolors 
Der en avan diray de ma compania 
Che say qel chier e vol tarme e con chors. 
Qest er celuy qi se reclam de spaina 
De Marseila Folqet qe se ranchura 
E pel affan d'amors se plora e laina
Qests dos ciaschun dela son forfaitura 
Pentut qen contra Amors fos mal parlanz 
Reqier perdons humilz e cum drechura
Lus guindisel lautres qe merceranz 
Promet amor leyals e blau lauzar
Gauzbert de Pomipot honoranz
Lomtan amors fes pos qel autre amar 
Che fu clamatz per tout Yaufre Rudel 
Mas lautre er nom Guillermen Azemar.
Seg vien Guilerm de Biarz Arnaut Daniel 
Fonsalada che qant roy aragon
Giraudon lo ros e lias cairel
Li malz damors totz lauza perdigon
Qel ben li fays meis dous e meys grazir 
Cant son servatge doña gazardon.
Se podez hom Raenbaut daurenga auzir
Qant qante la cotessa mon rosier
Trobaria mont donzor ben aug er dir.
Al siens Bertram Gulierm de saynt desdier
Alla file dels conte Raymon pros 
Ditz aman joncas car mercie les qier. 
Candenot vas Amor tug cossiros
Prova qesent ne Bran non puot defendre
Hom contrefforz damor trop valoros.
Nuc de saint sir fapt son canzon entendre

Codice trivigiano.

… Merueil ... sui clamatz
Quem totems … chancon Sesiau imem
… de se sperantz
… voles … talem
Vas amoros emanne...
… quem non ...
Enion en gang … trai
... dirai … compagnia
Qe sal qel chier o vol trame e chon chors 
... zelui … rechlam dispania 
De Marsilia ...
E pel afan da mors sepulura echlania
Quests dos caschun nela son frosutura
Pentuet cheu chontra … parlamz
… e cho drechura
Lus qui desel … che merceanz
... lials e blan laucar
Gauzbet de pomipot honoranz
Louitam ... fez … qe lautre
clamantz per totz ianfre chrudel
... er non giuler nien acemar
… guielrin de ba biarz … 
… chant roi ...
… elias chairel
… lanca ...
... fais … gracier
Chant sont servatgie dona gazardonz
Se potes ... rechubant da urenga aucir
… chontesa mon ronsier
… donclor …
…
Alla file ... chon raimond
Duz aman ionchas char mergie lesquier. 
Quande not vas amar tug chosiros
Proa qe sent ...
... on constres forz ...
... fait sont chancon intendre
Alla valen contessa de Proenza
Da part sanne chui non sausa deffendre. 
A de petit amar qant ama fort 
E pauc le sembla sa gran capitanza. 
Bernart da Ventardorn eus de con nort
Fis amadorz qel dist qe povre e riche 
Amors fayt dun paratge senes tort.
Gaucelm Faidit chamors chan be 
Le reis valenz Richart reys delz engles
Ploranz mielz chanta qe yamais al re. 
Raenbaut de Vacheras fis et chortes
Sap mautas vez tornar folz e saput
Per zo ch jngen damor mielz li valgues.
Pos fest della fondatz Aporcebut
De sa dona Aymeric de pegulan
Doventa son nimis cum fo son eschut.
En neus engels Guillerm de Berguedan 
Per yoy qer as nafratz douza mezina
Non se plueya in freg in vent gelan.
Que fort perongut dalla moroutza spina
Er qe non tug guerir ma vegis miraval
Mas cum faut laur en fuec amssi saffina
Guillerm de montagnegol, per vidal
Monge de Montandon pons de Capducol
Richaut de Berbecil ciaschun trop val
Nuc els Brunet peroul Giraud borneil
Maria deventadorn Raymon yordan
Nalbertet paubertin de Bonareil.
Guillierm dandusa folqet da roman
Pere de Bonifaci pier rogier
Peire raymon gentils tolosan
Raymon vidal Nazimar lo negrier
Guillierm magret peyre da pomarol
Daude da prodas Giraut de Calmonyer
Mas als le ne son qe dir aras non vol
Ma lenga qe sont chaut gens de bonaire
Non ay auzitz qant be sonar oc suol
Ne ges tenoreres lourz donz cantayre
Se apres aves la proensal faveyla
Che deynna te pairia ses autre paire
Delano e de pres cal flors en fucilla.
Ala … chontesa de prouence
...
A imerih de belen vei temanca
… quand ...
E pave ... chapitanca
Bernar da ventador eus da chon hort
... amadors … pavre
fait duz … sens tort.
L'anzelin fait dit qu amor quambe
... valen … Richard reis dele angles
Ploraz mechz … ia mais al re
Raenbalt ... vaqeras … e chortes
… rienz tornar … a saput
… que gen … midz 
… apceput
Di se dona ai maric ...
Deventan son nemis chon so san eschut
… an egles guilem …
… afratz … donca metzina
… ni vent gelanz
Oe for perogant … morouca sinc
... guerier man ...
Maschon … amsi
Gucelm de Montaneqol
… Capducil
. Berbeciol cascun trop val
Nuc els brunce ...
... Raimond jordanz
Nal bertet paubertin de bon arciel.
Gulierm ...
… rocier ...
... raimond gientils toloxan
… Nacimar lo negrier
Guielm magret … pamorol 
Dande de paradas ... Chalmonier
… che dor aras non vol
… che sont chant ziens
… chanc … ce suol.
… tenoreres laurz donz chantare
Se apres … faveila
…

Lezione proposta dal Teza.

Arnautz de Maruelh ieu sui clamatz 
Qu'en totas mas chanzos ses jauzimen
Ri chan e plor e sper desesperatz. 
Dir mon dol us non aus ne mon talen 
Vas Amor e m'amia: ne pel temor
Non lais ges qu'eu non die mon pessamen. 
En joi en gauz en ris trai ma dolor; 
D'or en avan dirai de ma companha
Que sai que 'l quer... 
Cest es celui qui se reclam de Spanha De Marsella Fosquetz qui se rancura 
E per l'afan d'amor se plora e lanha.
Cests dos, cascus de la soa forfaitura Pentutz qu'encontra Amor fos mal parlanz Requier perdon humils et ab drechura. L'us Gui d'Uissel, l'autre que merceianz Promet amor leial e blan lauzar Gauzbertz de Pugcibot es honoranz. Loindans Amors fes aquel autre amar Que fo clamatz per tout Jaufres Rudels Mas l'autre se nom Guillems en Azemar. Seguen Guillems de Briars, Arnautz Daniels, Fonsalada, qui cant rei d'Aragon, E Giraudos lo ros, Elias Cairels. 
Li mals d'amor totz lauza Perdigon Qu'el ben li fai mais dous e mais grazir Quant son servatge domna Gazardon. Se podes hom Raimbaut d'Aurenga auzir Quant cante la contesa Mon-Rosier Trobaria mout doussor ben aug er dir ...
Cadenetz vas amor totz cossiros Prova qu'escutz ne brans no pot deffendre Contra forzas d'amor trop valoros. N Ucs de saint Cyr fai sa chanzon entendre

(N. E. Cortada una parte de la derecha; pongo *)

A la valen contessa de Proenza, Da par sa amia, que non *s'ausa deffendre. Aimerics de Belenoi temensa A de petit amar quant ama fort E pauc li *sembla sa gran captenensa. Bernartz de Ventador e us de conort, Fis amadors, qu el dist que *povre e riche Amors fai d'un paratge senes tort. Gaucelms Faiditz qu Amor ne chan tan *ben Lo reis valenz Richartz, reis dels engles Ploran mielhs chanta que ja mais al re. *Raimbautz de Vaqueira fis e cortes Sap mantas vetz tornar fols e saputz Per ço qu engen *d'amor mielhs li valgues. Pos s'est de la foudat apercebutz De sa domna, Aimerics de Pegulhan * Deventa son nemis cum fo so escutz ...
Que fort ponhutz da l'amorosa espina ... Mas cum fai l'aurs en fuec aissi s'affina. Guillems Montanhagol, Peire Vidal, Monges *de Montaudo, Pons de Capduelh, Richartz de Berbezilh, cascus trop val. N' Ucs Brunetz, *Peyrols, Guirautz Bronelh, Maria de Ventador, Raimons Jordan, N Albertetz, Lambertis de Buvarelh Guillems d'Andusa, Folquetz da Roman Peire de Bonifaci, Peir' Rotgier, *Peire Raimonds, gentils tolosan, Raimons Vidals e 'N Azimars lo ner, Guillems Magretz, Peire * Pomarol, Deudes de Pradas, Guirautz de Cabrier (?) (Cabriera, Cabrera). Mas als ne son que dir aras non vol * Ma lengua ... Non ai aurit (auzitz) quant be sonar oc suol ...

copertina rigida, Testi antichi provenzali

39. Ugo di Saint Circ e Alberico da Romano. Mesier Albric, som pregava Ardisons,

39. Ugo di Saint Circ e Alberico da Romano.
 
Secondo al testo di N edito dal Suchier (Denk. I, 320).
 
Hugues de Saint-Cyr. Uc de Saint-Circ
 
Mesier Albric, som pregava Ardisons,
qu' ieu, vos deja mostrar saviamenç, 
com el l'autrier fo faiç novel espos,
e *carail fail meils e vins e formenç,
tan qeil moillier, s'en rancur' e s'en lagna, 
per qel Sordel vos prega, et eu lo voill, 
qeil fasac dar un car d'erbas de moill
e tant de meil don viva sa compagna.
N' Uc de San Sir, tot per amor de vos
e del Sordel, car es pros e valenç, 
voil que del meu aja ser Ardiçons
tant c'al partir s'en an gai et jausenç, 
que eu cre ben qe viandail sofragna; 
pero del meil de si dire no voill, 
mas ben darai un car d'erbas de moill, 
si hom las pot trobar a la campagna.

38. Ugo di Saint Circ e Nicoletto di Torino. Si madompna n'Alais de Vidallana

38. Ugo di Saint Circ e Nicoletto di Torino.

Hugues de Saint-Cyr. Uc de Saint-Circ

Dal canz. H.

N' Uc de San Sil (:)

Si madompna n'Alais de Vidallana
saubes cant eu sai a dompna valer, 
ni cum eu sai far semblar sobeirana
tota dompna q' eu voilla mantener, 
ja nom fora de solatz tan loingtana 
en son pais, cant eu l'anei vezer.
s' il no m' onret, oranz' ai en Breissana. 
n' Adonella, qes fai a totz plazer
ab cortes dichz et ab valor certaina.
Na Salvaga, d'aitan siatz certaina, 
qe lonjamenz de vos me fai plaizer
Lombardia e la Marcha e Toscaina.

Nicolez de Turin li respondet (:)

N' Uc de Saint Circ, sabers e conoissenza 
tolc a n'Alais, car nous ac bel solatz; 
car c' il en vos conoges la valenza 
ni lo saber qe vos avetz, cuidatz, 
ben mostrera tan bella captenenza, 
qe totz temps en foratz sos paiatz.
mas il no vos vi tant d'art ni de sabenza, 
qe de dompnas tant de be dir saçatz, 
c' aian granz laus per vostra mantenenza.
N' Adonella sai qe n' avia penedenza, 
car vos onret; e Salvaga nom platz, 
car vos acuoill nius fai bella parvenza.

37. Ugo di Saint Circ. Un sirventes vueill faire en aquest son d'en Gui,

37. Ugo di Saint Circ. * 

Secondo il testo edito dallo Zingarelli (Miscellanea di filologia e linguistica in mem. Caix-Canello, Firenze, 1886, p. 250).

Hugues de Saint-Cyr. Uc de Saint-Circ

Un sirventes vueill faire en aquest son d'en Gui, 
que farai a Faiensa mandar a 'n Guillelmi 
et al compte Gui Guerra e 'n Miquel Moresi 
et a 'n Bernart de Fosc et a sier Ugoli,
et als autres que son lains de lor vesi;
e sapchan, com c'a lor de laintre esti, 
quel sens el noms el pretz el laus c'om de lor di, 
los coronan d'onor, sol fassan bona fi.
Bona fin deu ben far, e Dieus li deu far be, 
qui franquez' e dreitura e la gleisa mante
contra cel que non a en Dieu ni en leis fe, 
ni vida apres mort ni paradis non cre;
e dis c'om es nienz despueis que pert l'ale, 
e crueltaz l'a tolta pietat e merce,
ni tem laida failhida faire de nuilla re, 
e totz bos faitz deshonra e bais' e deschapte.
Sil chaptel coms Reimons gart qu'en fassa son pron
qu' eu vi quel papa tolc Argens' e Avignon,
e Nemz' e Carpentras, Vennasqu' e Cavailhon, 
Uzetge e Melguer, Rodes e Boazon, 
Tolzan et Agenes e Caortz e Gordon, 
e 'n mori sos coingnatz lo bons reis d'Arragon;
e s' el torn' a la preza per aital ocaizon, 
encar l' er a portar el man l'autrui falcon. 
Lo falcons, fils de l'aigla, quez es reis dels Franses,
sapcha que Frederics a promes als Engles, 
qu' el lor rendra Bretaingna, Anjou e Toarces 
e Peytau e Saintonje, Limotge et Engolmes, 
Toroinn' e Normandia e Guien' el Paes, 
e venjara Tolsan, Bezers e Carcasses;
doncs besoingna que Fransa manteingna Milanes
e n'Albaric que tolc que lai passatz non es. 
Passatz lai fora ben, s'el n'agues lo poder, 
que de ren als non a desirier ni voler,
mas com Frans' e la gleisa el pognes decazer, (pogues)
e la soa crezensa e sa lei far tener. 
doncs la gleisa el reis i devon pervezer
quens manden la crozada ens veingnan mantener; 
et anem, lai en Poilla, lo regne conquerer, 
quar cel qu'en Dieu non cre non deu terra tener. 
Ges Flandres ni Savoia nol devon mantener, 
tant lor deu de l'eleg de Valensa doler.

* Dalla Biografia edita dallo Chabaneau (op. cit. p. 51):
N'Uc de Saint Circ si fo de Caersi, d'un borc que a nom Tegra. fils fo d'un paubre vavassor;... si ac gran ren de fraires majors
de se, e volgron lo far clerc e manderon lo a scola a Monpeslier. e quant ill cuideron que ampares letras, el amparet cansos e vers & sirventes e tensos e coblas, els fach els dich dels valens homes e de la (las) valens domnas que eron el mon ni eron estat, e com aquel saber s'ajoglari... et estet lonc temps en Gascoingna paubres... e pois en Proensa com totz los barons, pois en Lombardia & en la Marcha Trevisana; e tolc moiller en Trevisana...

jueves, 10 de septiembre de 2026

Veuva, Vezoa, Veuvetat, Viduitat, Vidual, Aveuvar, Avesvar, Vexar, Vexatio, Vezer - Malveziar, Malviziar

Veuva, Vezoa, s. f., du lat. vidua, veuve.
Tres causas fan mestiers a veraya veuva. V. et Vert., fol. 93.
Trois choses font besoin à véritable veuve.
Adjectiv.
C M donas en son veuvas de lor maritz. Roman de Gerard de Rossillon, fol. 31.
Cent mille dames en sont veuves de leurs maris.
Los efans orfeis e las femnas vezoas. V. et Vert., fol. 78. 
Les enfants orphelins et les femmes veuves.
CAT. ESP. Viuda. PORT. Viuva. IT. Vedova. (chap. Viuda, viudes.)

Lo duc del Pergamino, marqués de Numancia, comte de Peñasarriba, consellé de ferrocarrils de vía ampla y de vía estreta, ex ministre de estat y de Ultramar...

2. Veuvetat, s. f., lat. viduitatem, veuvage.
En matrimoni et en veuvetat.
Deu tener castetat en estamen de veuvetat. 
V. et Vert., fol. 96 et 93.
En mariage et en veuvage.
Doit conserver chasteté en état de veuvage.
(chap. Viudedat, viudedats.)

3. Viduitat, s. f., lat. viduitatem, viduité.
Tener castetat, viduitat. Leys d'amors, fol. 66.
Tenir chasteté, viduité.
CAT. Viudedat. ESP. Viudedad. IT. Vedovità, vedovitate, vedovitade. 
(chap. Viudedat, viudedats.)

4. Vidual, adj., lat. vidualis, de veuvage, de viduité.
Tant com viura honestament en estat vidual.
Tit. du XIIIe siècle. DOAT, t. IX, fol. 32.
Autant comme il vivra honnêtement en état de veuvage.
ESP. Viudal. IT. Vedovile. (chap. Viudal, viudals.)

5. Aveuvar, Avesvar, v., rendre veuf.
Part. pas. Sa molher sia trebalhada,
E del marit leu avesvada.
Un Troubadour Anonyme: Dieus laudem.
Que sa femme soit tourmentée, et du mari bientôt rendue veuve.
- Dépeuplé, privé.
Fransa e Bergonha n' es aveuvada.
France et Bourgogne en est rendue veuve.
(chap. Enviudá. ESP. Enviudar.)

Pajaritos ere Salvador Benítez, de Valderrobres.

Vexar, v., lat. vexare, vexer.
Lo volen... vexar e prendre. Chronique des Albigeois, col. 21.
Le veulent... vexer et prendre.
Part. pas. Non sian tengutz ni vexat de reddre conte.
Tit. de 1424. Hist. de Languedoc, t. IV, pr., col. 423.
Qu'ils ne soient pas tenus ni vexés de rendre compte.
CAT. Vexar. ESP. Vejar. PORT. Vexar. IT. Vessare. (chap. Vexá.)

2. Vexatio, s. f., lat. vexatio, vexation, secousse, persécution.
Nocturnas vexatios de demonis. Eluc. de las propr., fol. 188.
(chap. Nocturnes vexassions de dimonis o diables.)
Nocturnes vexations de démons.
CAT. Vexació. ESP. Vejación. PORT. Vexação. IT. Vessazione. 
(chap. Vexassió, vexassions.)

embutí al dimoni al infern, chapurriau,Beseit

Vezer, v., lat. videre, voir.
Aquells que cuion vezer no vezon gota. V. et Vert., fol. 27.
(chap. Aquella que creuen vore no veuen (ni) gota : gens : res.)
Ceux qui croient voir ne voient goutte.
De so que vei e que vi. 
Marcabrus: Dirai vos.
De ce que je vois et que je vis.
Fols es qui cre tot quan vezon siei huelh.
Pons de Capdueil: Leials.
Fou est qui croit tout ce que voient ses yeux.
Sel qu' es secx no ve defor,
E sel qu' es pecx no ve de cor.
Deudes de Prades, Auz. cass.
Celui qui est aveugle ne voit pas dehors, et celui qui est sot ne voit pas de coeur.
So qu' ai apres
Escotan e vezen.
Arnaud de Marueil: Razos es.
Ce que j'ai appris en écoutant et en voyant.
La malvaisa arma cant ela se ve departir d' aquel cor mortal.
Liv. de Sydrac, fol. 51.
La mauvaise âme quand elle se voit séparer de ce corps mortel.
Loc. Veirem que ns responra. Philomena.
(chap. Vorem qué mos respondrá : contestará.)
Nous verrons (ce) qu'il nous répondra.
Substantiv. Als secx rendia lo vezer. Trad. d'un Évang. apocr.
Aux aveugles il rendait le voir.
Part. prés. subst. et loc. L' autr' ier mo vezen 
En triet may de cen.
P. Cardinal: Sel que fes.
L'autre jour mon voyant (à ma vue) il en tria plus de cent.
Dolor los auciria
En aissi nostre vezen.
P. Cardinal: Jhesum Crist.
Douleur les occirait par ainsi notre voyant (en notre présence).
Adv. Vezent trastotz los cavalliers. V. de S. Honorat.
Voyant (en présence de) tous les cavaliers.
Part. pas. La genser qu' anc fos viza.
Arnaud de Marueil: Tot quant.
La plus belle qui oncques fut vue.
Vistas las presentas. Chronique des Albigeois, col. 26.
(chap. Vistes les presens - cartes.)
Vues les présentes.
Loc. De que par a la veguda
La fassa bon tener nuda.
Bertrand de Born: Domna pueis.
Par quoi il paraît à la vue qu'il fasse bon la tenir nue.
Adverb.
Si convertir no s volon vist nostres messages.
Izarn: Diguas me tu.
Si convertir ils ne se veulent vu nos messages.
ANC. FR. Perdu aveit la véue de vieillesce ne véer ne peut la lumière.
Anc. trad. des Livres des Rois, fol. 4.
Si tost que je la vey, mon âme en fut esméue. 
Premières Œuvres de Desportes, fol. 29.
Vous vous voirez appeller huguenot. Contes d'Eutrapel, fol. 9.
Dès le premier regard ils vorroient qu'aux dedans
Nous ne sommes que feus et que brasiers ardans. 
Ronsard, t. I, p. 870.
A quant ille ot véut Pieron.
Anc. trad. de la Passion. Mém. de l'Acad. des Inscr., t. XVII, p. 725.
Voyez Gota.
CAT. Veurer. ESP. PORT. Ver. IT. Vedere. (chap. Vore : vech, veus, veu, veem, veéu, veuen; vist, vistos o vists, vista, vistes; voré; voría; si yo veiguera.)

Junqueras, los catalanes tenemos más proximidad genética con los franceses, salta a la vista

2. Vista, s. f., vue.
Qu' el en tres jorns cobre sa vista.
Deudes de Prades, Auz, cass.
Qu'en trois jours il recouvre sa vue.
Auzels de rapina que han... la vista aguda. Eluc. de las propr., fol. 139.
Oiseaux de rapine qui ont... la vue aiguë (perçante). 
Per qu' am mais la sua vista.
Guillaume de Biars: Si quo 'l majestre.
C'est pourquoi j'aime mieux la sienne vue.
Adv. comp. Tols l' autruy dreg a vista.
P. Cardinal: Jhesum Crist.
Tu enlèves le droit d'autrui à vue (publiquement).
CAT. ESP. PORT. IT. Vista. (chap. Vista, vistes.)

3. Vesible, Vizible, Visibil, adj., lat. visibilem, visible.
Qe demostro substantia visibil. Gramm. provençal.
Qui démontrent substance visible.
Dieus es vesibles e no vesibles. Liv. de Sydrac, fol. 8. 
Dieu est visible et non visible.
Creaturas viziblas. Eluc. de las propr., fol. 105.
Créatures visibles.
CAT. ESP. Visible. PORT. Visivel. IT. Visibile. (chap. Visible, visibles.)

Ascuma, Calaseit, Calasseit, Calaceite 2

4. Vesiblament, Visiblament, adv., visiblement.
Vesiblament s' en montet denan totz sus el cel. V. et Vert., fol. 5.
Visiblement il s'en monta devant tous là-haut au ciel.
Aparec a mi visiblament. Trad. d'Albucasis, fol. 49.
Apparut à moi visiblement.
CAT. Visiblement. ESP. Visiblemente. PORT. Visivolmente. IT. Visibilmente.
(chap. Visiblemen o visíblemen o vissiblemen o vissíblemen.)

Máximo Fabregat y les seues neures; Té una clucada de ull que enamore, casi tan com Junqueras.

5. Vedenza, Vezensa, Vezeza, s. f., vue, présence.
En vedenza et en audenza d' En Wugo de Mondragon.
Titre de 1225. Arch. de l'archev. d'Arles, n° 85.
En présence et en audition du seigneur Hugues de Mondragon.
Si el non o dis a la vezensa et a la audiensa de VII garens.
Trad. du Code de Justinien, fol. 61.
S'il ne le dit pas à la vue et à l'audition de sept témoins.
Loc. A vezeza de tot lo poble. Sermon en provençal, fol. 33.
A vue de tout le peuple.

Torra, nazi, catanazi, Hitler, payaso

6. Visio, Vezio, s. f., lat. visio, vue, vision.
Vegas aquela am la visio del huel. Trad. d'Albucasis, fol. 17.
Que tu voies celle-là avec la vue de l'oeil.
Que pervegnam (o perveguam) a la visio de la divina majestat. 
Trad. de Bède, fol. 14.
Que nous parvenions à la vue de la divine majesté.
- Apparition, révélation, terme de théologie.
S. Johans l' evangelista reconta una vezio. V. et Vert., fol. 6.
Saint Jean l'évangéliste raconte une vision.
CAT. Visió. ESP. Visión. PORT. Visão. IT. Visione. (chap. Visió, visions; vissió, vissions.) 

Chapurriaudín lo roiget o rochet. Sirá la mascota del Chapurriau.

7. Vezeire, Vezedor, s. m., qui voit, qui aperçoit, contemplateur.
Ab dons esgar
Sap sos vezedor paysser.
Aimeri de Peguilain: Ses mon.
Avec doux regard elle sait repaître ses contemplateurs.
ANC. FR. Les véors vindrent devant
Veher la gen dan cuherant.
G. Gaimar, Poëme d'Haveloc, v. 791.
ESP. Veedor. PORT. Vedor. IT. Veditore. (chap. Veedó, veedós, veedora, veedores; contempladó, contempladós, contempladora, contempladores.)

8. Visiu, Viziu, adj., propre à faire voir.
El istrument visiu, so es uelh.
Virtut viziva.
Eluc. de las propr., fol. 15 et 14.
(chap. L'instrumén visiu, aixó es (l') ull. Virtut visiva o vissiva.)  
L'instrument propre à faire voir, c'est l'oeil.
Faculté propre à faire voir.
CAT. Visiu. ESP. IT. Visivo. (chap. Visiu o vissiu, visius o vissius, visiva o vissiva, visives o vissives.)

John Steinbeck, La Perla,chapurriau, perles, ostres

9. Vizual, adj., visuel.
Per reflexio de rachtz vizuals. Eluc. de las propr., fol. 38.
(chap. Per reflexió de rayos visuals o vissuals.)
Par réflexion de rayons visuels.
CAT. ESP. PORT. Visual. IT. Visuale. (chap. Visual, visuals; vissual, vissuals.)

10. Veament, Veamen, s. m., vue, aspect.
Seizena es veamens de Deu. Trad. de Bède, fol. 9.
La sixième est la vue de Dieu.

11. Vezement, s. m., vue.
Al sen del vezement. Trad. d'Albucasis, fol. 15.
Au sens de la vue.
CAT. Vedimento.

12. Vis, s. m., lat. visus, visage, figure.
Bella 's la domna, e 'l vis a tan preclar
Davan so vis nulz om no s pot celar.
Poëme sur Boèce.
Belle est la dame, et le visage a si brillant que devant son visage nul homme ne se peut céler. 
L' aigua m cor denan per miei lo vis.
B. de Ventadour: Belhs Monruelh.
L'eau me court devant par le milieu du visage.
ANC. FR. Que ses vis si pales devient.
Nouv. rec. de fabl. et cont. anc., t. II, p. 201.
De la poudre li jete el vis. Roman du Renart, t. II, p. 201.
D'un vis tant beau que les prestres craindront la regarder.
J. Bouchet, Triomp. de François 1er, fol. 97.
CAT. ANC. ESP. PORT. IT. Viso. (chap. Cara, cares.)

Carlos Rallo Badet, Calaceite, Calaseit, Calaceit, Calasseit, Kalat Zeyd, aragonés, catalanista, tonto útil, catalufo, baturro, cachirulo

13. Visatge, Vizatge, s. m., visage, figure.
Lo sieu clar vizatge.
Joyeux de Toulouse: L' autr' ier.
Le sien clair visage.
Ieu n' ai baisatz mains huoills e maint visatge.
Le Moine de Montaudon: Aissi cum cel.
J'en ai baisé maints yeux et maint visage.
L'auteur du Dizzionario universale, etc., dit sur le mot italien visaggio:
Voce provenzale oggidi inusitata.
CAT. Visatge. ESP. Visage (Visaje). PORT. Visagem. ANC. IT. Visaggio.

14. Vis, s. m., lat. visum, avis, croyance.
Voyez Muratori, Diss. 33.
Loc. Tan joios
Son, qu' ades m' es vis
Que folh' e flors s' espandis.
R. Jordan, Vicomte de S. Antonin: Lo clar.
Si joyeux je suis, qu'incessamment il m'est avis que la feuille et la fleur s'étale. 
ANC. FR.
Vis li fu k'une voix en dormant li diseit. Roman de Rou, v. 946.
Ai-je bien dit? Que vos est vis?
Roman du Renart, t. II, p. 189.

15. Veiaire, Veiayre, s. m., avis, manière de voir.
Ar me digaz del tot vostre veiaire.
Bertrand du Pujet: Bona dompna.
Maintenant que vous me disiez entièrement votre avis.
Lur folh deport
E lur malvat veiaire.
Germonde de Montpellier: Greu m'es.
Leur fou déportement et leur mauvaise manière de voir.
- Aspect, apparence, semblant, mine.
Veiaire fresc e clar.
Hameus de la Broquerie: Mentre. 
Mine fraîche et brillante.
Loc. Sol veiaire non fai qu' ela m' entenda.
Pierre d'Auvergne: De ben sai.
Seulement elle ne fait pas mine qu'elle m'entende.
M' es veiaire qu' ieu senta
Odor de paradis.
B. de Ventadour: Quan la.
Il m'est avis que je sente odeur de paradis.
Amors, e que us es veiayre?
Trobatz vos folh mais que me? 
B. de Ventadour: Amors.
Amour, et que vous est semblant? Trouvez-vous fou plus que moi?
Adv. comp.
E 'l termes es vengutz al mieu veiaire. 
E. Cairels: Qui saubes.
Et le terme est venu à mon avis.
A veiaire lor era que tot lo mons peria. Liv. de Sydrac, fol. 7.
A semblant il leur était que tout le monde périssait.
ANC. FR. Sa chiere et son viaire taint...
La char fa mult salie, li viaire paliz. Roman de Rou, v. 3135.
Renart, fait-il, à ton viaire
Sembles bien beste de putaire.
Roman du Renart, t. II, p. 152.

rabosí, Valderrobres, baubo, potes baubes, pota bauba

16. Vesiat, Visiat, adj., avisé, content, gai, joyeux.
Quan la vei, sui tant fort visiatz,
Veiaire m' es qu' el cor al cel mi sailla.
B. de Ventadour: Per mieills.
Quand je la vois, je suis si fort content, qu'il m'est avis que le coeur me saute au ciel.
Molherat fan captenemen
De veziat enganador.
Pierre d'Auvergne: Belha m' es.
Les maris tiennent la conduite d'avisé trompeur.
ANC. FR. S'en vint com veziée et saige...
Mès déables qui veziez
Et soutix est à toz max fere.
Nouv. rec. de fabl. et cont. anc., t. II, p. 16 et 21.

17. Vec, Ve, prép., du rom. vezer, voi, voici, voilà.
Primitivement la langue romane employa l'ecce des Latins en le syncopant.
Ec vos e Roma l' emperador Teiric. Poëme sur Boèce.
Vous voici à Rome l'empereur Théodoric.
Les troubadours en ont fait aussi usage:
Ec vos la domna morta,
E 'l morgues es perdutz.
Palais: Molt m' enuoia. 
Vous voilà la dame morte, et le moine est perdu.
Mais, plus ordinairement, ils employèrent le mot Vec formé de Ve, troisième personne du verbe roman Vezer, et de Ec.
Sol si m vol retener,
Vec li m tot al sieu plazer.
P. Raimond de Toulouse: Atressi cum la.
Seulement si elle me veut retenir, me voici à elle tout à son plaisir.
Le plus souvent ils combinaient ce mot avec des pronoms personnels ou 
relatifs, et formaient ainsi une sorte d'idiotisme, que le langage populaire a conservé.
Vec vos del vers la fi.
G. Rudel: Lanquan lo.
Vous voici du vers la fin.
Généralement j'ai réuni ces deux mots en un seul.
Vecvos a Rossilho G. vertit. Roman de Gerard de Rossillon, fol. 33.
Vous voilà à Rossillon Gérard retourné.
Femna aias conort,
Qu veti ton fill revisdat. 
Trad. d'un Évang. apocr.
Femme aie courage, vu que te voilà ton fils ressuscité.
Veus tot lo tort en que m' avetz trobat.
Arnaud de Marueil: Si me destreignetz.
Vous voici tout le tort en quoi vous m'avez trouvé.
Les pronoms personnels ou relatifs EL, LO se plaçaient parfois entre Vec 
ou Ve et le pronom personnel Vos:
Vec los vos alberjatz e remazutz. Roman de Gerard de Rossillon, fol. 84.
Vous les voilà hébergés et arrêtés.
Par contract. Ab tant velvos al fuec vengut. Roman de Jaufre, fol. 12.
En même temps vous le voici au feu venu.
Enfin, en ajoutant l'adverbe Aissi, on obtint cette forme qui, en français, par la contraction de voi et d'ici a produit voici.
Merce m' aiatz, que veus m aissi vencut.
P. Raimond de Toulouse: No m puesc.
Ayez-moi merci, vu que me voici ici vaincu.
ANC. FR. Mais voyez-cy qu'il advient.
Les quinze Joyes de mariage, p. 143.
Vez me ci, si me retenez.
Fabl. et cont. anc., t. IV, p. 198.
Sire, veez ci un ost en Venise près de nos. Villehardouin, p. 27.
Triboulet fut envoyé devant pour dire: Voy les cy venir.
Bonaventure Despériers (Desperriers), cont. 2.
Voy vous là composeur de pets. Rabelais, liv. I, ch. 40.

18. Avisar, Avizar, v., aviser, instruire, annoncer.
So que lor evesque lor era vengut dire et avisar.
Ce que leur évêque leur était venu dire et annoncer.
En to sen propri no t cofizes
Tant que amb autre no t' avizes.
Leys d'amors, fol. 138.
A ton sens propre ne te confies pas tant qu'avec autre tu ne t'instruises.
Auzels de rapina... han subtil vista, quar de mot lonh avizo lor vianda.
Eluc. de las propr., fol. 51.
Oiseaux de rapine... ont subtile vue, car de moult loin ils avisent leur proie.
- Prendre garde.
Deu avisar que no sia pres de la mar. L'Arbre de Batalhas, fol. 94.
Doit aviser qu'il ne soit pas près de la mer.
Se deu avisar cascus. Leys d'amors, fol. 151.
Se doit aviser chacun.
- Ajuster, viser.
Vay ferir lo paya, e a 'l ben avisat. Roman de Fierabras, v. 3721.
Va frapper le païen, et l'a bien ajusté.
Part. pas. Nautors avizatz. Leys d'amors, fol. 15.
Nautoniers avisés.
ANC. FR. A quis un garçon aviset. 
Roman du chastelain de Couci, v. 2941.
CAT. ESP. PORT. Avisar. IT. Avvisare. (chap. Avisá : aviso, avises, avise, avisem o avisam, aviséu o avisáu, avisen; avisat, avisats, avisada, avisades; avisaré; avisaría; si yo avisara.)

Valderrobres, foto antiga

19. Avis, s. m., avis, croyance, semblant.
Loc. Non agro la meitat de joy
Ni d' alegrier ab lurs amis,
Cum ieu ab vos, so m' es avis.
Arnaud de Marueil: Dona genser.
Elles n'eurent la moitié de joie ni de contentement avec leurs amis, comme moi avec vous, ce m'est avis.
Ar diguas que vos n' es avis. V. de S. Honorat.
Maintenant dites (ce) qui vous en est avis.
CAT. Avis. ESP. PORT. Aviso. IT. Avviso. (chap. Avís, avisos.)

20. Avision, s. f., vision.
Li fezessan tornar los sompnis e las avisions a non re.
(chap. Li faigueren torná los somnis y les visions a no res.)
Hist. de la Bible en prov., fol. 9.
Qu'ils lui fissent tourner les songes et les visions à néant.

21. Avisament, Avisamen, Avizament, Avizamen, s. m., avisement, avis, 
avertissement.
Lhi mostrero las letras e 'ls avisamens que avian.
(chap. Li van amostrá les lletres (cartes) y los avisamens (avisos) que teníen.)
Tit. de 1395. DOAT, t. CXLVII, fol. 172.
Lui montrèrent les lettres et les avis qu'ils avaient.
Cosselh e avisament. Cout. de Condom.
(chap. Consell y avisamén - avís.)
Conseil et avis.
- Précaution.
Si que nueg e jorn haian avizamen de gardar la ost. Leys d'amors, fol. 15.
De telle sorte que nuit et jour ils aient précaution de garder l'armée.
Experiencia et avizament. Eluc. de las propr., fol. 103.
Expérience et précaution.
ESP. Avisamiento. IT. Avvisamento. (chap. Avisamén, avisamens; avís, avisos; precaussió, precaussions.)

22. Avizadamen, adv., directement, en face.
Prép. comp. Regarda vas lo ciel avizadamen de son creator.
Liv. de Sydrac, fol. 94.
Regarde vers le ciel en face de son créateur.
ESP. PORT. Avisadamente. IT. Avvisatamente.

23. Invizible, Envesible, adj., lat. invisibilem, invisible.
Dieus es envesible. Hist. de la Bible en provençal, fol. 81.
(chap. Deu es invisible o invissible.)
Dieu est invisible.
Creaturas viziblas et inviziblas. Eluc. de las propr., fol. 105.
(chap. Criatures visibles e (y) invisibles o invissibles.)
Créatures visibles et invisibles.
CAT. ESP. Invisible. PORT. Invisivel. IT. Invisibile. (chap. Invisible o invissible, invisibles o invissibles : que no se pot vore. Vore: Heliotropo.)

Calandrino, Bruno y Buffalmacco van per lo Muñone aball buscán lo heliotropo, una pedra mágica que te fa invissible,

24. Invisibilitat, s. f., lat. invisibilitatem, invisibilité.
Creaturas,... las que han invisibilitat. Eluc. de las propr., fol. 1.
Créatures,... celles qui ont invisibilité.
CAT. Invisibilitat. ESP. Invisibilidad. PORT. Invisibilidade. IT. Invisibilità, invisibilitate, invisibilitade. (chap. Invisibilidat o invissibilidat, invisibilidats o  invissibilidats.)

25. Evident, Eviden, adj., lat. evidentem, évident.
Es evidens e clars. Brev. d'amor, fol. 50.
(chap. Es evidén y cla.)
Il est évident et clair.
CAT. Evident. ESP. PORT. IT. Evidente. (chap. Evidén, evidens, evidenta, evidentes.)

26. Evidencia, Evidensa, s. f., lat. evidentia, évidence, manière de voir.
Hai! segles voigz de merce,
Com ha vil evidensa
Totz hom qu' aver de vos cre
Joi ni benanansa !
B. Zorgi: Jhesu Crist.
Ah! siècle vide de merci, comme il a vile manière de voir tout homme qui croit avoir de vous joie et bonheur.
Ha hom alguna natural evidencia. Eluc. de las propr., fol. 2.
On a aucune naturelle évidence.
CAT. ESP. PORT. Evidencia. IT. Evidenza. (chap. Evidensia, evidensies.)

27. Evidenmen, adv., évidemment.
Appar ayssi evidenmen. Leys d'amors, fol. 132.
Apparaît ici évidemment.
(chap. Evidenmen.)

28. Prevezir, v., lat. praevidere, prévoir, voir d'avance.
Las causas que son a venir deu hom prevezir. V. et Vert., fol. 59.
Les choses qui sont à venir on doit prévoir.
CAT. Prevéurer. ESP. PORT. Prever. IT. Previdere. (chap. Prevore.)

29. Previzio, Prevesion, s. f., lat. praevisionem, prévision, prévoyance. 
El a demandat
Sant Veran, que es hom de gran prevesion.
V. de S. Honorat.
Il a demandé saint Véran, qui est homme de grande prévision.
Sciencia de Dieus,... comparada a las causas que siran, es apelada previzio. 
Eluc. de las propr., fol. 5.
La science de Dieu,... comparée aux choses qui seront, est appelée prévision.
CAT. Previsió. ESP. Previsión. PORT. Previsão. IT. Previsione.
(chap. Previsió o previssió, previsions o previssions.)

30. Pervezer, lat. pervidere, percevoir, distinguer, apercevoir, éclairer.
No t' a at que perveias aquelas causas. Trad. de Bède, fol. 37.
Il ne t'est pas besoin que tu perçoives ces choses.
Pus par la falhisos
D' aquel c' om pus perve. 
Nat de Mons: Si Nat de Mons.
Plus paraît la faute de celui qu'on distingue davantage.
- Aviser.
La gleysa e 'l reys y denhon pervezer. 
Hugues de Saint-Cyr: Un sirventes.
L'église et le roi y daignent aviser.
Part. prés. El es savis e perveens. Liv. de Sydrac, fol. 109.
Il est sage et éclairé.

31. Perveable, adj., prévoyant.
Savi, perveable e cortes. Liv. de Sydrac, fol. 111.
Sage, prévoyant et courtois.

32. Pervezensa, s. f., pénétration, clairvoyance. 
Per la divinal pervezensa. Tit. de 1310. DOAT, t. XV, fol. 209.
(chap. Per la divina clarividensia : previsió.)
Par la divine clairvoyance.

33. Provezir, v., lat. providere, pourvoir.
A son cors deu hom provezir de tres causas.
Proveziss a lurs necessitatz.
V. et Vert., fol. 60 et 53.
A son corps on doit pourvoir de trois choses.
Il pourvoit à leurs nécessités.
ANC. FR. Il se proveut et prépara contre tous leurs aguets.
Amyot, trad. de Plutarque, Vie d'Agricola.
CAT. Provehir. ESP. Proveer. PORT. Prover. IT. Provvidere. (chap. Proví o proveí.)

34. Providentia, Providenssia, s. f., lat. providentia, providence, prévoyance.
Providentia de Deu. Trad. de Bède, fol. 68.
(chap. Providensia de Deu.)
Providence de Dieu.
So es cura e providenssia. Brev. d'amor, fol. 5.
C'est soin et prévoyance.
CAT. ESP. PORT. Providencia. IT. Provvidenza. (chap. Providensia, providensies.)

35. Provisio, Provizio, Provision, s. f., lat. provisionem, provision, amas de 
choses utiles.
Vivo ajustan lor provisio, coma formiga.
De vianda provizio.
Eluc. de las propr., fol. 229 et 251.
Vivent réunissant leur provision, comme fourmi. 
Provision de nourriture.
- Terme de jurisprudence.
Per mettre alcuna bona ordenansa e provizion sobre la guarda del castel.
Tit. de 1428. Hist. de Nîmes, t. III, pr., p. 226.
Pour mettre aucune bonne ordonnance et provision sur la garde du château.
Provision de tutors. Fors de Bearn, p. 1074.
Provision de tuteurs.
CAT. Provisió. ESP. Provisión. PORT. Provisão. IT. Provisione.
(chap. Provisió, provisions; provissió, provissions.)

36. Desprovezir, v., dépourvoir.
Part. pas. Que la gabella no restes desprovezida.
Reg. des États de Provence, 1401.
Que la gabelle ne restât pas dépourvue.
(chap. Desproví o desproveí; desprovit, desprovits, desprovida, desprovides; desproveít, desproveíts, desproveída, desproveídes : desprovist, desprovists o desprovistos, desprovista, desprovistes.)

37. Reveser, v., lat. revidere, reviser.
Aion a reveser. Statuts de Provence. Julien, t. 1, p. 98.
Aient à reviser.
CAT. Revéurer. ESP. PORT. Rever. IT. Rivedere. (chap. Revore : torná a vore; revisá.)

38. Malveziar, Malviziar, v., mal conseiller, suborner.
Qual pena deu aver aquel ome que malvezia lo serv d' autre per aco que el s' enfuga. Trad. du Code de Justinien, fol. 54.
Quelle peine doit avoir cet homme qui mal conseille le serf d'autre pour cela qu'il s'enfuie.
Part. pas. Perten al paire que sos filhs ni sa filia no sian corrumput ni malviziat. 
Trad. du Code de Justinien, fol. 57.
Il appartient au père que son fils ni sa fille ne soient corrompus ni mal conseillés.

Puigdemont, Waterloo; Qual pena deu aver aquel ome que malvezia lo serv d' autre per aco que el s' enfuga.