Mostrando las entradas para la consulta chascus ordenadas por fecha. Ordenar por relevancia Mostrar todas las entradas
Mostrando las entradas para la consulta chascus ordenadas por fecha. Ordenar por relevancia Mostrar todas las entradas

sábado, 24 de octubre de 2026

Traduction du Liber Scintillarum de Bède. Fugez los deleiz del mont (fragment)


Traduction du Liber Scintillarum de Bède (occitan)



Ms. de Paris, fr. 1747 (anc. 7694), fol. 19c. - Grdr. § 38, p. 59. St. p. 61. 

Fugez los deleiz del mont, que negus deleiz non es ses pena. A altre perdona, mas te non perdonar ja, quant faras que fols. L'oil no forfant re celui que a son coratge em poder. Deus di a home: "Chastia te"; mas no li promet ges l'endema. A toz homes sias profeitos e a petiz privaz. 
Li tres primier pechat dels set principals, so es ergoils, eveia e ira, sunt apellat esperital, quar movunt d'esperit d'ome o de diable. Altre dui apres, tristicia et avaricia, movunt del mont. Li altre dui, gola e luxuria, movent de la charn.
De charitat prima. Nostre Segner dis en l'evangeli: "Negus hom non a maior charitat que aquel que met s'arma per sos amics." Peire l'apostols dis: “Aiaz continuosa charitat en vos davan totas chausas, car charitaz cobre la grandesa dels pechaz.” Pauls l'apostols dis: "Charitaz es paciens e benigna," e "Amat ades la charitat de fraternitat." Johans l'apostols dis: "Deus es charitatz," e "Qui istai en charitat estai en Deu e Deus en lui." "En aisso apparec li charitaz de Deu e nos, car el liuret s'arma per nos, e nos devem atressi nostras armas liurar per nostres fraires."
Salamos dis: "Odis mou tenso, e charitaz cobre trastoz deleiz". 
Augustis dis: "Si volem anar per la via de charitat, nos podem venir a la durabla vida, e tot aquo que nos fam ses charitat no nos profeita, e laboram vanament si non avem charitat, li quals es Deus; car li charnals cobeeza regna aqui ont non es li charitaz de Deu. Adonc es hom perfeiz, cant es ples de charitat; e ja sia so que chascus hom crea be, non pot pas pervenir a bonauretat ses l'amor de charitat; car tan grans es li virtuz de charitat que ses leis non es tengut a re profecia ni martiris, e si li virtuz de charitat defail, las altras virtuz sont vanas, e s'il i es, las altras sunt bonas. E aquel que ten charitat en sas cosdumnas sap tot aquo que es escur ni es apert en las divinas paraulas. Seguet donc charitat, li quals es dolsa vianda e saludables dos, ses la qual lo ricx es 
paubres e l paubres ricx. Aquil que clauzont lor oils contra charitat dormont en lor cobeezas e el deleit de lor charn. Estendet charitat per tot lo mont, si volez Deu amar, car li membre de Deu jazunt per lo mont. Car enaissi cum lo cors de l'home es morz, cant es ses esperit, enaissi es morta li arma, cant es ses charitat, e aquil que sunt ses charitat non podunt pas istar essems ni permaner en Deu, mas solament aquil podunt istar essems e permaner en Deu, que ant charitat. Ara sia so que aquil que non ant perfeita charitat estegont essems, il sunt ades murmuros e moleste e turbolent e plen d'aissa." Ambrosius dis: "Si cum hom non pot pervenir lai unt vai ses via, atressi non pot anar ses charitat, mas marrir; et aquels que li charitaz de Deu dona forsa per sufrir las grans passios, non pot corrumpre negus deleiz de charn ni nenguna mala volontaz." Gregorius dis: "Una sobeirana proansa es de charitat, cant es amaz aquel que fai mal: car sos proimes deu hom amar, e deu hom aver charitat ab toz homes, ab los estrains e ab los privaz. Nequedonc per aquela charitat no si deu hom pas flechezir de l'amor de Deu; car atressi co molt ram eissunt de la raiz d'un arbre, enaissi charitaz engenra las altras virtuz, ni l rams del bon arbre non a ges de verdura, si non istai en la raiz de charitat. Aquel a veraia charitat que ama son amic en Deu e ama son enemic per Deu. Re non quer per son enemic qui de charitat non preia per lui. Charitaz d'unitat es li leis Deu. Totas nostras obras no  
sunt res, si non avem charitat, li cals ten l'auteza dels comandamens de Deu." En altre loc di que "charitaz es li amors de Deu e del prosme de tot lo cor e de tota la pessa," e "que nos fassam a toz homes aquo que volriam que il feessunt a nos; car aisso es lo comandamens de la lei e de las prophetas." E apres di que "a tot home que a charitat es plus donat; car aquel que a charitat, a totas altras virtuz; e cel que non a charitat, si el a alcuna altra bona vertut, el la perdra. Grant mesteir nos a donc que velliem vers lo liam de charitat; car un plus tost lo cors del pechador leva per l'entalantament de charitat, tant es plus tost gastaz lo ruils del pechat. Cant hom s'umilia e a charitat vas son prosme, adonc se esalsa 
vers Deu. Li virtuz de vera orazo es li alteza de charitat. Lada es li charitaz que prent l'amor dels enemix. Li fraternals charitaz sofre los mals lonjament; car vera charitaz es amar son amic en Deu e son enemic per amor de Deu. Qui non a charitat pert tot lo ben que a. Charitaz aministra lo be que non poders tol. Charitaz es a la veiada d'alcunas ocupacios empaitada, e ja sia so que non poscha esser mostrada per obra, il a bona odor el coratge. E si co lo soleils que luz ades non pot luzir sobre terra, cant li nubles lo cobre, atressi charitaz non pert pas sa vertut, cant es occupada de non poder, e a bon coratge, si tot non o pot mostrar per obra. Anquara es charitaz maistra de toz bes e no sap neguna maleza ni alcuna mala aspredat ni alcuna confusio.
E qui se planta en la raiz de charitat, non perdra ja sa verdura ni non er ses frut; car ila proz non pot perdre l'obra de plantat." 
Ieronimus: "Li longesa de la terra non part pas aquels que charitaz ajostet." Isidorus: “Ja sia so que alcun home siunt vegut partendeir de la fe e de las obras dels sains, car il non ant la charitat de la fraternal amor, non ant negun creissement de vertut, car non aesmunt la virtut de charitat; car charitaz a la segnoria de totas altras virtuz." De rechap dis: 
"Tuit home devunt cuminalment tener charitat, e tant cum chascus se sostra del mont li a mesteir que s'ajoste ab la compania dels bos. Charitaz es perfeita amors en Deu e al prosme. Aquel guarda l'amor de Deu que a charitat vers son prosme. Qui se depart de fraternal compania es partiz de la compania de Deu. Aquel se part del regne de Deu que si depart de charitat. Charitaz es li amors de Deu e del prosme; car tota bontaz mou de charitat e d'umilitat." Ciprianus: "Cel que conois et ama lo liam de charitat deu chaptener sa lengua de mal dire." Basilius: "Cel que es ples de charitat vai am pazible coratge e ab alegra faz, e homs que es ples d'ira vai felonessament." Cesarius: "Aiam vera charitat e 
obediensa e esperansa en la misericordia de Deu, non pas e nostras forsas. Aitals es dejuns ses charitat cals es lampeza ses oli. Si non avem charitat, re no ns profeita lo trabails de veliar ni de laborar. Re no val, cant hom trabalia son cors, cant non a charitat e son cor. Si non avem veraia charitat, re no ns profeita l'abites de religio.” Effrem: “Charitaz es columna e fortaleza en la sainta arma.” E per aisso seguet e amat charitat! 

viernes, 23 de octubre de 2026

Guillem de Saint-Gregori. Be m platz lo gais temps de Pascor

Guillem de Saint-Gregori.

Chrestomathie provençale, Karl Bartsch, Eduard Koschwitz, Eduard Wechssler

que fai foillas e flors venir,
e platz mi quand aug la baudor
dels auzels que fan retentir
lor chan per lo boscatge;
e platz me quand vei sobre ls pratz
tendas e pavaillos fermatz,
e ai gran alegratge
quand vei per campaigna rengatz
cavalliers e cavals armatz.
E platz mi quan li corredor
fan las gens e l'aver fugir,
e platz mi quand vei apres lor
gran ren d'armatz ensems venir;
e platz m'e mon coratge
quand vei fortz chastels assetgatz (assetjatz)
e ls barris rotz et esfondratz,
e vei l'ost el ribatge,
qu'es tot entorn claus de fossatz
ab lissas de fortz pals serratz.
Et atressi m platz de seignor
quand es primiers a l'envazir, (invadí; invadir; atacá; atacar)
en caval, armatz, ses temor,
c'aissi fai los seus enardir
ab valen vassalatge;
e pos que l'estorns es mesclatz,
chascus deu esser acesmatz
e segre l d'agradatge,
que nuills hom non es ren prezatz
tro qu'a mains colps pres e donatz.
Massas e brans, elms de color,
escutz traucar e desgarnir
veirem a l'intrar de l'estor,
e mains vassals ensems ferir;
don anaran a ratge
caval dels mortz e dels nafratz.
E quand er en l'estor intratz,
chascus hom de paratge
non pens mas d'asclar caps e bratz,
que mais val mortz que vius sobratz.
E us dic que tant no m'a sabor
manjars ni beure ni dormir
cuma quand aug cridar: "A lor!"
d'ambas las partz, et aug bruir
cavals voitz per l'ombratge,
et aug cridar: "Aidatz, aidatz!" (ajudéu!; ayudad!)
e vei cazer per los fossatz
paucs e grans per l'erbatge,
e vei los mortz que pels costatz
ant los tronçons ab los cendatz. (ant : an : han : tenen; tienen)
Pros comtessa, per la meillor
c'anc se mires ni mais se mir
vos ten hom, e per la gensor
domna del mon, segon qu'aug dir.
Biatritz, d'aut lignatge,
bona domn' en ditz et en fatz,
fons lai on sortz tota beutatz,
bella ses maestratge,
vostre rics pretz es tant poiatz
que sobre totz etz enansatz.
Baron, metetz en gatge
castels e vilas e ciutatz
enans qu'usquecs no us guerreiatz.

Guillem de Saint-Gregori. Be m platz lo gais temps de Pascor

Jeu-parti entre Savaric de Mauleon, Gaucelm Faidit et Uc de la Bacalaria. Gaucelm, tres jocs enamoratz


Savaric de Mauleon. Gaucelm, tres jocs enamoratz


“Gaucelm, tres jocs enamoratz
partisc a vos et a'n Ugo,
e chascus prendetz lo plus bo
e laissatz me qualque us volhatz.
Una domn' a tres preiadors,
e destrenh la tan lor amors
que, quan tuit trei li son denan,
a chascun fai d'amor semblan:
l'un esgard' amorozamen,
l'autr' estrenh la man doussamen, 
al tertz caussiga l pe rizen.
Digatz al qual, pos aissi es,
fai maior amor de totz tres?”
“Senh'en Savaric, ben sapchatz
que l'amics recep plus gen do,
qu'es francamen, ses cor felo,
dels bels olhs plazens esgardatz.
Del cor mou aquela doussors,
per qu'es cen tans maier honors.
E del man tener dic aitan,
que non li ten ni pro ni dan,
qu'aital plazer comunalmen
fan domnas per acolhimen.
E del caussigar non enten
que la domn' amor li fezes,
ni deu per amor esser pres.”
“Gaucelm, vos dizetz so que us platz,
for que non mantenetz razo,
qu'en l'esgardar non conosc pro
a l'amic, que vos razonatz;
e s'el i enten, es folors,
qu'olh esgardan lui et alhors
e nulh autre poder non an.
Mas quan la blanca mas ses gan
estrenh son amic doussamen,
l'amors mou del cor e del sen.
E'n Savarics, car part tan gen,
mantenga l caussigar cortes
de pe, qu'eu no l mantenrai ges.”
“Senher, pos lo melhs mi laissatz,
mantenrai l'eu, ses dir de no;
don dic que l caussigars que fo
faitz del pe fo fin' amistatz,
celada de lauzenjadors,
e par be, pos aital socors
pres l'amics rizen caussigan,
que l'amors es ses tot enjan.
E qui l tener de la man pren
per maior amor fai nonsen.
E d'en Gaucelm no m'es parven
que l'esgart per melhor prezes,
si tan com ditz d'amor saubes.”
“Senher, vos que l'esgart blasmatz
dels olhs e lor plazen faisso,
no sabetz que messatgier so
del cor que ls i a enviatz;
qu'olh descobron als amadors
so que reten el cor paors;
don totz los plazers d'amor fan.
E maintas vetz rizen gaban
caussiga l pe a mainta gen
domna ses autr' entendemen.
E'n Ugo mante falhimen,
que l teners de man non es res,
ni non cre qu'anc d'amor mogues.”
“Gaucelm, encontr' amor parlatz,
vos e l senher de Malleo,
e pareis ben a la tenso,
que ls olhs que vos avetz triatz
e que razonatz pels melhors
an trahitz mains entendedors.
E de la domn' ab cor truan,
si m caussigava l pe un an,
non auria mon cor jauzen.
E de la man es ses conten
que l'estrenhers val per un cen,
car ja, si al cor non plagues
l'amors, no l'agr' al man trames.”
“Gaucelm, vencutz etz el conten
vos e'n Ugo, certanamen,
e volh qu'en fassa l jutjamen
mos Gardacors que m'a conques,
e na Mari' on bos pretz es.”
“Senher, vencutz no sui nien,
et al jutgar er ben parven,
per qu'eu volh que i si' eissamen
na Guilhelma de Benaugues (Benauges)
ab sos ditz amoros cortes.”
“Gaucelm, tant ai razo valen
qu'amdos vos fortz e mi defen;
e sai un' ab gai cors plazen
en que l jutjamens fora mes,
mas pro vei n'i a mais de tres.”

Pons de Capdoill. De totz chaitius sui eu aicel que plus (Alazais de Mercuer)

Pons de Capdoill.

Pons de Capdueil. Capduelh. Capduoill

De totz chaitius sui eu aicel que plus
ai gran dolor e sofre gran tormen;
per qu'eu volgra morir, e fora gen
qu'eu m'aucises, pos tant sui esperdus
que viures m'es marrimens et esglais.
Pos morta es ma domna n'Alazais,
greu pensar fai l'ira ni l dol ni l dan.
Mortz trahiritz, ben vos posc en ver dire
que non poguetz el mon meillor aucire.
Ai, cum fora garitz et ereubus 
s'a Deu plagues qu'eu fos primeiramen
mortz; las, caitius, non voill mais longamen
viur' apres leis. Reis, perdona il, Jesus,
Deus poderos, dreituriers e verais,
salvaire Critz, nomnatz sobre totz gais,
l'arma rendetz saint Peir' e saint Johan,
que tuit li ben i son c'om posca dire,
e de totz mals la pot hom escondire.
Seigner, ben la devem plaigner chascus,
qu'anc no fon hom ne vis tant avinen.
Qui aura mais tan bel captenemen?
Que val beutatz ni bos pretz mantengus, 
ni que val sens, honors ni solatz gais,
gens acoillirs ni nuills cortes essais,
ni que valon franc dich ni fait prezan!
Segles dolens, de bon cor vos azire,
mout valetz pauc, pos lo meils n'es a dire.
Aras podem saber que l'angel sus
son de sa mort alegre e jauzen,
qu'auzit ai dir, e trobam o ligen:
cui lauza pobles, lauza Dominus.
Per que sai be qu'ill es el ric palais,
en flors de lis, en rozas et en glais,
la lauzon l'angel ab joi et ab chan.
Cella deu be, qui anc no fo mentire,
en paradis sobre totas assire.
Ai, cals dans es de midons n'Azalais!
Non posc als far, mas de tot joi mi lais
e prenc comjat de chantar derenan,
e plaing e plor e maint coral sospire
m'an mes per leis en angoissos martire.
Amics n'Andreu, camjat son mei dezire,
ni ja d'amor non serai mais gauzire.

Bertran de Born. Ieu m'escondisc, dompna, que mal non mier ++

Bertran de Born.

Bertran de Born. Ieu m'escondisc, dompna, que mal non mier



I. 

Ieu m'escondisc, dompna, que mal non mier
de so que us an de me dich lauzengier;
per merce us prec qu'om no puoscha mesclar
lo vostre cors fi, leial, vertadier,
humil e franc, cortes e plazentier,
ab me, domna, per menzonjas comtar.
Al primier get perd' ieu mon esparvier
que l m'aucian el ponh falco lanier
e porten l'en qu'ieu l lor veia plumar,
s'ieu non am mais de vos lo consirier
que de nul' autr' aver lo desirier
que m don s'amor ni m retenh' al colgar.
Autr' escondich vos farai plus sobrier,
e no mi puosc orar plus d'encombrier:
s'ieu anc falhi ves vos neis del pensar,
quan serem sol en chambr' o dintz vergier,
falha m poders deves mon companhier
de tal guisa que no m puosch' aiudar.
S'ieu per jogar m'asset pres del taulier,
ja no i puoscha baratar un denier,
ni ab taula presa non puosch' intrar,
anz get ades lo reirazar derier,
s'ieu autra domna deman ni enquier
mas vos, cui am e desir e tenh char.
Senher si' eu de chastel parzonier
et en la tor siam quatre parier,
e ja l'us l'autre no ns poscham amar,
anz m'aion ops totz temps arbalestier,
metg'e sirven e guachas e portier,
s'ieu anc aic cor d'autra domna amar.
Ma dompna m lais per autre chavalier,
e puois non sapch' a que m'aia mestier;
e falha m vens quan serai sobre mar;
en cort de rei me batan li portier
et en cocha fassa l fugir primier,
si no mentit cel que us anet comtar.
Domna, s'ieu ai mon austor anedier,
bel e mudat, be prenden e maisnier,
que tot auzel puoscha apoderar,
cinh' e grua et aigron blanc e nier,
volrai lo donc mal mudat, gallinier,
gras, debaten, que no puoscha volar.
puois ab mi dons m'avetz mes destorbier,
be lauzera que m laissassetz estar.

II.

Si tuit li dol e lh plor e lh marrimen
e las dolors e lh dan e lh chaitivier
qu'om anc auzis en est segle dolen
fossen ensems, sembleran tuit leugier
contra la mort del jove rei engles,
don rema pretz e jovens doloros
e l mons oscurs e teintz e tenebros,
sems de tot joi, ples de tristor e d'ira.
Dolen e trist e ple de marrimen
son remasut li cortes soudadier
e lh trobador e lh joglar avinen;
trop an agut en mort mortal guerrier,
que tout lor a lo jove rei engles
vas cui eran li plus larc cobeitos:
ja non er mais ni no crezatz que fos
vas aquest dan el segle plors ni ira.
vanar ti potz que l melhor chavalier
as tout al mon qu'anc fos de nula gen;
quar non es res qu'a pretz aia mestier,
que tot no fos el jove rei engles:
e fora mielhs, s'a Dieu plagues razos,
que visques el que maint autr' enoios
qu'anc no feiron als pros mas dol et ira.

D'aquest segle flac, ple de marrimen,
s'amors s'en vai, son joi tenh mensongier,
que re no i a que no torn en cozen;
totz jorns veuzis e val mens huoi que hier;
chascus si mir el jove rei engles
qu'era del mon lo plus valens dels pros:
ar es anatz sos gens cors amoros,
don es dolors e desconortz et ira.
Celui que plac pel nostre marrimen
venir el mon nos traire d'encombrier,
e receup mort a nostre salvamen,
com a senhor humil e drechurier
clamem merce, qu'al jove rei engles
perdo, si lh platz, si com es vers perdos,
e l fass' estar ab honratz companhos
lai on anc dol non ac ni aura ira.

III.

Ges de far sirventes no m tartz,
anz lo fauc senes totz afans,
tan es sotils mos genhs e m'artz
quez eu n'ai pres aitals engans
et ai tan de sort
que veus m'en estort,
que lh comte ni lh rei
no m forsfeiron rei.
E puois lo reis e l coms Richartz
m'an perdonat lor mals talans,
ja mais n'Azemers ni n'Amblartz 
no m do treguas ni 'n Talairans,
ni ja d'Autafort
no laissarai hort;
qui s vol, m'en guerrei,
puois aver lo dei.
Quant es fis deves totas partz,
a me resta de guerr' us pans:
pustel' en son uolh, qui m'en partz,
si tot m'o comenzei enans!
Patz no m'a conort,
ab guerra m'acort,
qu'ieu non tenh ni crei
negun' autra lei.
E no i guart dilus ni dimartz
ni setmanas ni mes ni ans,
ni m lais per abril ni per martz
qu'ieu no tracte com venha dans
a cels que m fan tort;
e ja mais per fort
no i conquerran trei
lo pretz d'un correi.
Quals que fassa sos bos eissartz,
ieu m'en sui mes totz temps en grans
com puosch' aver cairels e dartz,
elms et ausbercs, chavals e brans;
qu'ab aisso m cofort,
e m trac a deport
assaut e tornei,
donar e domnei.
Mos parzoniers es tan galhartz
qu'el vol la terra mos enfans,
et ieu vuolh l'en dar, tan sui gartz;
puois diran que mals es Bertrans,
quar tot non lo i port;
mas a malvatz port
venra, so us autrei,
anz qu'ab me plaidei.
Ja mais d'Autafort
no fatz drech ni tort;
qui s vol m'en guerrei,
puois aver lo dei.
Lo jutgamen crei
mo senhor lo rei.

IV.

Puois als baros enoia e lor pesa
d'aquesta patz qu'an facha li dui rei,
farai chanzo tal que, quant er apresa,
a cadau sera tart que guerrei;
e no m'es bel de rei qu'en patz estei
deseretatz, ni que perda son drei,
tro la demanda que fai a conquesa.
Ad ambedos te hom ad avolesa,
quar an fach plach don quecs de lor sordei.
Cinc duchatz a la corona francesa,
e, si ls comtatz, son a dire li trei;
e de Gisortz pert lo ces e l'esplei,
e Caercis rema sai en trepei
e Bretanha e la terra engolmesa.
Ges aitals patz no melhura proesa
com aquesta ni autra qu'om li grei,
ni deu sofrir qu'om li bais sa richesa,
puois Essaudu a tornat deves sei
lo reis Henrics e mes en son destrei,
e no cuch ges qu'a son home s'autrei,
si l fieu d'Anjau li merma una tesa.
Si l reis engles li fetz do ni larguesa
al rei Felip, drechs es qu'el l'en mercei,
que lh fetz liurar la moneda englesa,
qu'en Franza 'n son charzit sac e correi;
e no foron Anjavi ni Mancei,
que d'esterlis foro lh primier conrei
que desconfis la lor gen champenesa.
Lo sors Guerics dis paraula cortesa,
quan so nebot vi tornat en esfrei:
que dezarmatz volgra 'n fos la fis presa,
quan fo armatz, no volc penre plaidei;
e no semblet ges lo senhor d'Orlei
que desarmatz fo de peior mercei
que quan el chap ac la ventalha mesa.
A rei armat lo te hom a flachesa,
quan es en champ e vai querre plaidei;
ben an chamjat honor per cobeitesa,
segon qu'auch dir, Bergonho e Francei;
e valgra mais, per la fe qu'ieu vos dei,
al rei Felip, comenzes lo desrei
que plaideiar armatz sobre la greza.
Vai, Papiols; mo sirventes a drei
me portaras part Crespi el Valei
mon Isembart en la terra artesa;
E digas li qu'a tal domna soplei
que marves puosc jurar sobre la lei
que l melher es del mon e l plus cortesa.

V.

Mout mi platz quan vei dolenta
la malvada gen manenta
qu'ab paratge muou contenta,
e m platz quan los vei desfar
de jorn en jorn, vint o trenta,
el s trop nutz, ses vestimenta,
e van lor pa achaptar;
e s'ieu men, m'amia m menta.
Vilas a costum de troia,
que de gen viure s'enoia;
e quan en gran ricor poia,
l'avers lo fai folleiar:
per que lh deu hom la tremoia
totas sazos tener voia
e lh deu del sieu despensar
e far sofrir ven e ploia.
Qui so vila be no serma,
en desleiautat lo ferma;
per qu'es fols qui no l'amerma
quan lo ve sobrepoiar:
quar vilas, puois si conferma
ni en fort luoc si referma,
de maleza non a par,
que tot quan consec aderma.
Ja vila no deu hom planher,
si lh ve bratz o chamba franher
ni re de sos ops sofranher;
quar vilas, - si Dieus m'ampar! -
a cel que plus li pot tanher,
per planher ni per complanher,
no vol del sieu aiudar,
per qu'om deu sos fachs refranher.
Rassa vilana, tafura,
plena d'enjan e d'usura,
d'orguolh e de desmesura!
Lor fachs no pot hom durar;
quar Dieu getan a nocura
e leiautat e drechura;
Adam cuian contrafar:
Dieus lor do mal' aventura!

Peire Vidal. Pos tornatz sui en Proensa + Baros Jezus + Drogoman

Peire Vidal.

Pierre Vidal. Peire Vidal, Vidals


I.

Pos tornatz sui en Proensa
et ab ma domna m sap bo,
ben dei far gaia chanso,
sivals per reconoissensa:
qu'ab servir et ab honrar
conquier hom de bon senhor
don e benfait et honor,
qui be l sap tener en car:
per qu'eu m'en dei esforsar.
Ses peccat pris penedensa
e ses tort fait quis perdo
e trais de nien gen do
et ai d'ira benvolensa 
e gaug entier de plorar
e d'amar doussa sabor,
e sui arditz per paor
e sai perden gazanhar
e, quan sui vencutz, sobrar.
E quar anc no fis falhensa,
sui en bona sospeisso
que l maltraitz me torn en pro,
pos lo bes tan gen comensa.
E poiran s'en conortar
en mi tuit l'autr' amador,
qu'ab sobresforsiu labor
trac de neu freida foc clar
et aigua doussa de mar.
Estiers non agra garensa,
mas quar vei que vencutz so:
sec ma domn' aital razo
que vol que vencutz la vensa;
qu'aissi deu apoderar
franc' umilitatz ricor,
e quar no trob valedor
qu'ab leis me posc' aiudar,
mas precs e merce clamar.
E pos en sa mantenensa
aissi del tot m'abando,
ja no m deu dire de no;
que ses tota retenensa
sui seus per vendr'e per dar.
E totz hom fai gran folor
que di qu'eu me vir alhor:
mais am ab leis mescabar
qu'ab autra joi conquistar.
E cel que long' atendensa
blasma, fai gran falhizo;
qu'er an Artus li Breto,
on avian lor plevensa:
et eu per lonc esperar
ai conquist ab gran doussor
lo bais que forsa d'amor
me fetz a mi dons emblar,
qu'eras lo m denh' autreiar.
Bels Rainiers, per ma crezensa,
no us sai par ni companho,
quar tuit li valen baro
valon sotz vostra valensa.
E pos Deus vos fetz ses par
e us det mi per servidor,
servirai vos de lauzor
e d'als, quant o poirai far,
bels Rainiers, car etz ses par.

II. 

Baros Jezus, qu'en crotz fo mes
per salvar crestiana gen,
nos mand'a totz comunalmen
qu'anem cobrar lo saint paes,
on venc per nostr' amor morir.
E si no l volem obezir,
lai on feniran tuit li plag,
n'auzirem maint esquiu retrag,
Que l saint paradis que ns promes,
on non a pena ni tormen,
vol ara liurar francamen
a cels qu'iran ab lo marques
outra la mar per Deu servir;
e cels que no l volran seguir,
no i aura negun, brun ni bag,
que no n posc' aver gran esglag.
Ar veiatz del segle quals es,
que qui l sec plus al peitz s'empren;
pero no i a mas un bon sen:
qu'om lais los mals e prenda ls bes.
Que pos la mortz vol assalhir,
negus no i pot ni sap gandir,
que pos tuit morrem atrazag,
ben es fols qui viu mal e lag.
Tot lo segle vei sobrepres
d'engan e de galiamen:
e son ja tan li mescrezen
qu'apenas renha dreitz ni fes,
que chascus ponha en trair
son amic per si enrequir:
pero lh trachor son aissi trag
cum cel qui beu toissec ab lag.
humil et ardit e cortes.
Mas trop laissa enmanentir
sos sers, cui Deus bais et azir,
qu'a totz jorns estan en agag
per far en cort dan et empag.
Reis aunitz val meins que pages,
quan viu a lei de recrezen
e plora ls bes qu'autre despen
e pert so que l pair' a conques.
Aitals reis fari' ad aucir
et en lag loc a sebelir,
qui s defen a lei de contrag
e no pren ni dona gamag.
Domnas velhas non am eu ges,
quan vivon descauzidamen
contr' amor e contra joven,
quar fin paratg' an si mal mes,
greu es de comtar e de dir
e greu d'escoutar e d'auzir;
quar fin domnei an aissi trag
qu'entre lor non trobon escag.
Domna, si m tenetz en defes
que d'al re non ai pensamen
mas de far vostre mandamen.
E s'en grat servir vos pogues
entre l despolhar e l vestir,
ja mais mals no m pogr' avenir,
quar vostre dig e vostre plag
m'an sabor de roza de mag.
Reis de Leon, senes mentir
devetz honrat pretz recolhir,
cum cel qui semen' en garag
temprat d'amor ab dous complag.

III. 

Drogoman, senher, s'eu agues bon destrier,
en fol plag foran intrat tuit mei guerrier,
qu'aissi mezeis quant hom lor me mentau,
mi temon plus que calhas esparvier, (gualla, guatlla : codorniu)
e no prezon lor vida un denier,
tan mi sabon fer e salvatg' e brau.
E s'eu agues caval adreg corsier,
suau s'estes lo reis part Balaguier
e dormis si planamen e suau:
qu'eu tengr' en patz Proens' e Monpeslier,
que raubador ni malvat rocinier
no rauberan mais Venaissi ni Crau.
Quant ai vestit mon blanc ausberc doblier
e cenh lo bran que m det en Gui l'autrier,
la terra crotla per aqui on eu vau,
e non ai enemic tan sobrancier
que tost no m lais las vias e l sendier,
tan mi dopton quan senton mon esclau.
D'ardimen valh Rotlan et Olivier
e de domnei Berart de Mondesdier,
car sui tan pros, per aco n'ai bon lau.
Mout mi venon sovendet messatgier
ab anel d'aur, ab cordo blanc e nier,
ab tals salutz, don totz mos cors s'esjau.
E si consec gelos ni lauzengier,
qu'ab fals conselh gaston l'autrui sobrier
e baisson joi a prezent et a frau,
per ver sabran qual son li colp qu'eu fier,
que, s'avian cors de fer o d'acier,
no lor valra una pluma de pau.
En totas res sembli bon cavalier
si m sui, e sai d'amor tot son mestier
e tot aisso qu'a drudari' abau:
qu'anc en cambra no vist tan plazentier
ni ab armas tan fer ni tan sobrier,
don tals mi tem qu'era no m ve ni m'au.
E si l reis torn' a Toloz' el gravier
e'n eis lo coms e sei caitiu dardier
que tot jorn cridon: “Aspa e Orsau!”
d'aitan mi van, qu'eu n aura l colp premier,
e farai tan que n'intraran doblier,
et eu ab lor, qui la porta no m clau.
Na Vierna, merce de Monpeslier,
en raina sai amaretz cavalier,
don jois m'es mais cregutz, per vos Deu lau.

Guiraut de Borneil. Reis glorios, verais lums e clartatz, + Un sonet fatz malvatz e bo ++

Guiraut de Borneil.

Guiraud, Giraud, Guiraut, Giraut, Girautz ; Borneil, Bornelh, Bornelh, Borneill, Bornell, Borneil, Borneyll, 1138 – 1215


I. 

“Reis glorios, verais lums e clartatz,
Deus poderos, Senher, si a vos platz,
al meu companh sias fizels aiuda,
qu'eu non lo vi, pos la noitz fon venguda;
et ades sera l'alba.
Bel companho, si dormetz o velhatz,
non dormatz plus, suau vos ressidatz,
qu'en orient vei l'estela creguda
qu'amena l jorn, qu'eu l'ai ben conoguda;
et ades sera l'alba.
Bel companho, en chantan vos apel:
non dormatz plus, qu'eu aug chantar l'auzel
que vai queren lo jorn per lo boscatge,
et ai paor que l gilos vos assatge;
et ades sera l'alba.
Bel companho, eissetz al fenestrel
et esgardatz las ensenhas del cel;
conoisseretz si us sui fizels messatge:
si non o faitz, vostres n'er lo dampnatge;
et ades sera l'alba.
Bel companho, pos mi parti de vos,
eu no m dormi ni m moc de ginolhos,
ans preguei Deu, lo filh sancta Maria,
que us mi rendes per leial companhia;
et ades sera l'alba.
Bel companho, la foras als peiros
me preiavatz qu'eu no fos dormilhos,
enans velhes tota noit tro al dia;
aras no us platz mos chans ni ma paria;
et ades sera l'alba.”
“Bel dous companh, tan sui en ric sojorn
qu'eu no volgra mais fos alba ni jorn,
car la gensor que anc nasques de maire
tenc et abras, per qu'eu non prezi gaire
lo fol gilos ni l'alba.”

II. 

Un sonet fatz malvatz e bo,
e re non sai de cal razo
ni de cui ni cum ni per que,
ni re non sai, don mi sove,
e farai lo, pos no l sai far,
e chant lo qui no l sap chantar.
Mal ai qu'anc hom plus sans non fo,
e tenc avol home per pro,
e don assatz, quan non ai re,
e voill mal celui qui m vol be;
tant sui fis amics ses amar
c'ancse m pert qui m vol gazaignar.
Ab celui vauc qui no m somo,
e quier li, quan non a que m do;
per benestar sui ab Jaufre,
qu'aissi sai far so que m cove,
qu'eu m leu quand mi degra colgar,
e chant de so, don dei plorar.
Detorn mi vai e deviro
foudatz, e sai mais de Cato;
deves la coa l vir lo fre,
s'altre plus fols no m'en rete,
c'aital sen me fich enseignar
al prim c'ara m fai foleiar.
Drutz ai estat una sazo
senes engan ab traizo;
ab orgoill ai clamat merce
a l'autrui ops si cum per me,
qu'estra mon grat cuit acabar
e quier so que non voill trobar.
Domna sai, ja no voill que m so,
ni, si m fai mal, que lo m perdo;
si s volia colgar ab me,
a pauc no vos jur per ma fe
que pro m'en faria preiar;
mas non deu hom trop soanar.
E qui m fai ben a guizerdo,
eu l sai ben trobar ochaizo,
per que l servizis si recre.
Aissi sai eu far de mal be:
per malvestat cui' eu levar
e mais valer per sordeiar.
No sai de que m'ai fait chanso
ni cum, s'autre no m'o despo,
qu'aitals foudatz sabers m'ave,
re non conosc que m'aperte;
cela m'a fait outracuiar
que no m vol amic apelar.
Eu cuit chauzidamen parlar,
e dic so que'm fai agaitar.
Ela m pot e mon sen tornar,
si m degnava tenir en car.
Si m volgues amic apellar,
enquers pogra mon sen cobrar.

III.

Ops m'agra, si m'o consentis
la sazos del temps entenerc,
qu'en calque solatz m'esgauzis,
que contra l freit m'agr' ops vestirs,
e contra l tort qu'eu prenc merces,
e contra l trop tazer chantars,
e contra l camje dels baros
francs seigner e cortes e bos.
E jagra plus chaut los matis,
si m sentis mos ops dinz l'alberc,
que ja forsatz fors non eissis,
que pena m'es a mainz grazirs;
e qui soferre s'en pogues,
ben fora n'auia demandars,
empero si donars non fos,
ja non saubr' om qui s fora pros.
E plagra mais a mos vezis
manens que paubres, que, pos cerc
totz mos ops, us no m'er tant fis,
pro vetz no il enoi l'escondirs;
e qui trop cerc' autrui conres,
sofraignera il cals que disnars,
e pos s'aficha de somos,
sembla il failha pans e maisos.
Be s pagra genseis, so m'es vis,
ancaras sobre son ausberc,
s'autra madaula li faillis,
del seu, que trop n'es bels servirs;
e qui s fai de l'autrui cortes,
pos del seu sera sobravars,
ges no m'es vis aport razos
c'a lui repaire l guizerdos.
Ges m'agra forsa l'autrui vis;
no m'a s'eu m'oblit ni m'esperc
de far aisso c'om mi grazis;
e pero si l bels acuillirs
non dona pretz mas lui cui es,
aissi cum chascus es plus cars,
degra voler que l bels ressos
eissis ans de lui que de vos.
S'om agramen no m'acuillis,
si m ponc ni manei ni m'esterc
los jovencels ni ls enantis,
gensers en paregra l forbirs;
mas qui fara semblan que il pes
enseignamens ni chastiars,
e vos trebaillatz c'autre fos,
fraigner i podetz mil bastos.
Per sagramen c'om me plevis
non creiria, qu'ans tem que i perc
mos chastics que totz bes assis;
pos trop l'esfreda l'apedirs, 
ja coill' ardit, desc' aura mes
s'entencion en sos affars,
que mentre qu'es mancips e tos,
l'eschai solatz e pretz e dos.
Podagra, don ja non garis,
o grans mescaps en plan coderc,
aitals que l plus loindans l'auzis,
o faitz don si sec escarnirs,
o peitz volria l'avengues,
cui jois non platz ni deportars,
que mains pensamens enoios
loigna de si bona chansos.
Seigner Sobretotz, rics pensars
e jois e bona sospeissos
cresc' ades mon seignor e vos.
Qu'eu m clam anquera dels Navars,
car anc deschauzitz, sofraitos
mi fon entr' els contrarios.

IV.

Quan la brun' aura s'eslucha
pel suau termini franc,
eras si de joi m'estanc,
si be s someilla ni s clucha
l'amors, que m fara languir,
si no la m desloign' oblitz,
mal mer, e si faill mos chans,
vos n'auretz tort, mal' amiga.
Car vos m'etz un pauc esducha,
m'avetz virat de brun blanc,
non per re qu'eu disses anc,
don m'aiatz tal ir' aducha;
ans s' eu auzes descobrir
cum vos ma domna m plevitz,
que destrics ni mals ni dans!
No m letz que plus vos en diga!
Lo cors dins me crid' e m hucha
que no l rompa ni l desbranc
de vostr' amor, et eu planc,
car vei que ren no m'afrucha,
ans sai que m n'er a fugir,
si viure non voill aunitz,
e te m lo sobriers afans
que m tol repaus e m destriga.
Tal m'avetz menat c'a lucha
no m defendria d'un manc;
e vitz anc greu clop ni ranc,
si per mal pas non trebucha,
leu non posc' avan fugir.
Aissi m'en vauc flebezitz
cum cel desamatz amans
qui de joi se desraziga.
La noit quan lo sons me trucha,
dorm sobr' arca o sobre banc
tro que m'en dolon li flanc,
per qu'es ma valors destrucha;
car en leit non posc dormir,
ans m'en leu totz esbahitz
e pens de vos en estans
contra que m'etz tant eniga.
Ab ma voluntat paurucha
no m'a i laissat carn ni sanc:
pustel' en son oil e cranc,
qui us me cuid' aver forducha,
qu'enans m'en er a fenir
mon vers que sia complitz;
e sui de so plus clamans,
car anc mi noc gens mendiga.
Qu'eu vi l'or' e vos la vitz,
non cuidera us amiranz
mi nogues: Deus los maudiga!