Mostrando las entradas para la consulta Autafort ordenadas por fecha. Ordenar por relevancia Mostrar todas las entradas
Mostrando las entradas para la consulta Autafort ordenadas por fecha. Ordenar por relevancia Mostrar todas las entradas

sábado, 24 de octubre de 2026

Biographies, Guillems de Capestaing + Peire Vidals + Bertrans de Born

Biographies des troubadours. 

I.

Guillem de Cabestaing. Li dous consire que m don’ amors soven,

Guillems de Capestaing si fo us cavalliers de l'encontrada de Rossilhon que confinava con Cataloigna e con Narbones. Mout fo avinenz hom de la persona e prezatz d'armas e de servir e de cortesia. Et avia en la soa encontrada una dompna que avia nom ma dompna Sermonda, moilher d'en Raimon de Castel-Rossilhon, qu'era mot rics e gentils e mals e braus e fers et orgoillos. E'n Guillems de Capestaing si amava la dompna per amor, e cantava de lieis e'n fazia sas cansons. E la dompna qu'era joves e gentils e bella e plaissenz si ll volia ben maior que a ren del mon. 
E fon dich a'n Raimon de Castel-Rossilhon. Et el, cum hom iratz e jelos, enqueric lo faich e saup que vers era, e fetz gardar la moilher fort. 
E quand venc un dia, Raimons de Castel-Rossilhon trobet passan Guillem de Capestaing ses gran compaignia, et aucis lo, e trais li lo cor del cors e 
fetz lo portar a un escudier a son alberc, e fetz lo raustir e far pebrada e fetz lo dar a manjar a la moilher. E quand la dompna l'ac manjat, en Raimons li dis aque el fo. Et ella, quand o auzi, perdet lo vezer e l'auzir; e quand ella revenc si dis: “Seigner, ben m'avetz dat si bon manjar que ja mais no n manjarai d'autre.” E qand el auzi so qu'ella dis, el correc 
sobre lieis ab l'espaza e volc li dar sus en la testa. Et ella s'en anet al balcon e se laisset cazer jos, e fon morta. La novella cors per Rossilhon e per tota Cataloigna qu'en Guillems de Capestaing e la dompna eran enaissi malamen mort, e qu'en Raimons de Castel-Rossilhon avia dat lo cor d'en Guillem a manjar a la dompna. Mout en fo grans dols e grans tristezza per totas las encontradas, e l reclams venc davan lo rei d'Aragon que era seigner d'en Raimon de Castel-Rossilhon e d'en Guillem de Capestaing. E venc s'en a Perpignan en Rossilhon, e fetz venir Raimon de Castel-Rossilhon denan si. E quan fo vengutz, si l prendre fetz e tolc li totz sos chastels e ls fetz desfar, e tolc li tot quant el avia, e lui en menet en preisson. Guillem de Capestaing e la dompna fetz penre e fetz los portar a Perpignan e metre en un monumen denan l'uis de la gleiza, e fetz desseignar desobre l monumen cum ill erant estat mort; et ordenet per tot lo comtat de Rossillon que tuit li cavalier e las dompnas lor venguesson far anoal chascun an; e'n Raimons de Castel-Rossilhon moric dolorosamen en la preison del rei d'Aragon.

(Vore Lo Decamerón en chapurriau, Guiglielmo Guardastagno + Guiglielmo del Rosselló)

COR DE MARE, noviala, Luis Arrufat Jarque, Vallchunquera, Valjunquera

II. 

Pierre Vidal. Peire Vidal, Vidals

Peire Vidals, si com ieu vos ai dig, s'entendia en totas las bonas domnas e crezia que totas li volguesson be per amor. E si s'entendia en ma domna n'Alazais, qu'era molher d'en Barral, lo senhor de Marselha, lo quals volia melhs a Peire Vidal qu'az ome del mon, per lo ric trobar e per las ricas folias que Peire Vidals dizia e fazia; e clamavan se abdui Rainier. E Peire Vidals si era privatz de cort e de cambra d'en Barral plus qu'ome del mon. E'n Barrals si sabia be que Peire Vidals se entendia en la molher, e tenia lo i a solatz e tuit aquilh qu'o sabion e si s'alegrava de las folias qu'el fazia ni dizia. E la domna o prendia en solatz, si com fazian totas las autras domnas, en que Peire Vidals s'entendia, e cascuna li dizia plazer e lh prometia tot so que lh plagues e qu'el demandava; et el era si savis que tot o crezia. E quan Peire Vidals se corrossava ab ela, en Barrals fazia ades la patz e lh fazia prometre tot so qu'el demandava. 
E quan venc un dia, Peire Vidals si saup qu'en Barrals s'era levatz e que la domna era tota sola en la cambra. Peire Vidals intra en la cambra e venc s'en al leit de ma domna n'Alazais e troba la dormen, et aginolha se davan ella e baizet li la boca. Et ela sentit lo baizar e crezet que fos en Barrals, e rizen ella se levet, e vit qu'el era l fols de Peire Vidal e comenset a cridar et a far gran rumor. E vengron las donzelas de lains, 
quant o auziron, e demanderon: "Quez es aisso?" E Peire Vidals s'en issit 
fugen, e la domna mandet per en Barral, e fetz li gran reclam de Peire Vidal, que la avia baizada; e ploran l'en preguet qu'el en degues penre venjansa. Et en Barrals, si com valens hom et adregz, si pres lo fait a solatz e comenset a rire et a repenre la molher, car ela avia faita rumor d'aisso que l fols avia fait: mas non la poc castiar qu'ela non mezes en gran rumor lo fait e cercan et enqueren lo mal de Peire Vidal, e grans menassas fazia de lui. Peire Vidals per paor d'aquest fait montet en una nau et anet s'en en Genoa. E lai estet tro que pueis passet outra mar ab 
lo rei Richart, que lh fo mes en paor que ma domna n'Alazais li volia far 
perdre la persona. Lai estet longa sazo, e lai fetz maintas bonas chansos, recordan del baizar qu'el avia emblat. E dis en una chanso que dis
"Ajostar e lassar,"
que de leis non avia agut negun guizardo: 
"mas un petit cordo;
si aigui, qu'un mati
intrei dins sa maizo
e lh baizei a lairo
la boca e l mento."
Et en autre loc el dis:
"Plus honratz fora qu'om natz,
si l bais emblatz mi fos datz
o neis autreiatz."
Et en autra chanso el dis:
"Be m bat amors ab las vergas qu'eu colh,
car una vetz en son reial capdolh
l'emblei un bais, don tan fort mi sove.
Ai! Tan mal viu qui so qu'ama no ve."
Aissi estet longa sazo outra mar, que non auzava venir ni tornar en Proensa. E'n Barrals que li volia aitan de be, com avetz auzit, si preguet tan sa molher, qu'ela li perdonet lo fait del baizar e lo i autreget en do. E'n Barrals si mandet per Peire Vidal e si l fes mandar gracia e bona volontat de sa molher, e que vengues a sa molher. Et el venc ab gran alegreza a Marselha, et ab gran alegreza fo receubutz per en Barral e 
per ma domna n'Alazais. E autreget li lo baizar en do qu'el li avia emblat, 
[e fo li tot perdonat.] don Peire Vidals fetz esta chanso que ditz:
[la qual vos auziretz.]

III. 

Bertran de Born. Ieu m’escondisc, dompna, que mal non mier ++


Ben avetz entendutz los mals qu'en Bertrans de Born remembret que l reis d'Arago avia fachs de lui e d'autrui. Et a chap d'una gran sazo, qu'el n'ac apres d'autres mals qu'el avia fachs, si lo lh volc retraire en un autre sirventes. E fo dich a'n Bertran qu'un chavalier avia en Arago, que avia nom (nEspanhols) n'Espanhols, et avia un bo chastel mout fort que avia nom Castellot et era proprietatz d'en Espanhol et era en la frontereza dels Sarazis, don el fazia gran guerra als Sarazis. E l reis si entendia mout en aquel chastel, e venc un jorn en aquela encontrada, e nEspaingnols si lh venc encontra per servir lo e per envidar lo al sieu chastel, e menet lo charamen, lui ab tota soa gen. E l reis, quan fo dedintz lo chastel, lo fetz penre et menar deforas e tolc li lo chastel. -
E fo vertatz que, quan lo reis venc al servizi del rei Henric, lo coms de Tolosa si l desconfis en Guasconha e tolc li be cinquanta chavaliers; e l reis Henrics li det tot l'aver que lh chavalier devian pagar per la reenzo, et el no l paguet, l'aver, als chavaliers, anz l'en portet en Arago. E lh chavalier eissiron de preiso e pagueron l'aver. - E fo vertatz qu'us joglars, que avia nom Artusetz, li prestet dos cens marabotis, e menet lo ben un an ab se e no lh en det denier. E quan venc un dia, Artusetz joglars si si mesclet ab un Juzieu, e lh Juzieu li vengron sobre e nafreron 
Artuset malamen, lui et un son conpanho. Et Artusetz e l companhs auciseron un Juzieu, don li Juzieu aneron e reclam al rei e pregueron lo qu'el en fezes vendeta e que lor des Artuset e l conpanho per aucire, e qu'ilh li darian dos cens marabotis. E l reis los lor donet amdos e pres los dos cens marabotis. E lh Juzieu los feiron ardre lo jorn de la Nativitat de Crist, si com dis Guilhems de Bergueda en un sieu serventes dizen en el mal del rei:
“E fetz una mespreiso
don hom no l deu razonar,
que l jorn de la naissio
fetz dos crestias brusar:
Artus ab autre son par,
e no degra aissi jutjar
a mort ni a passio
dos per un Juzieu fello."
Don us autre, que avia nom Peire joglars, li prestet deniers e chavals, et aquel Peire joglars si avia grans mals dichs de la vielha reina d'Englaterra, la quals tenia Font-Ebrau, que es una abadia, on se rendon totas las vielhas richas. Et ela lo fetz aucire per paraula del rei d'Arago.
E totz aquestz laitz fachs remembret en Bertrans de Born al rei d'Arago en aquest sirventes que dis:
los cendatz grocs, indis" et cetera.
___
Lo reis Henrics d'Englaterra si tenia assis en Bertran de Born dedintz Autafort e l combatia ab sos edificis, que mout li volia gran mal, quar el crezia que tota la guerra que l reis joves, sos filhs, l'avia facha, qu'en Bertrans la lh agues facha far, e per so era vengutz denan Autafort per lui deseretar. E l reis d'Arago venc en l'ost del rei Henric denan Autafort. E quan Bertrans o saup, si fo mout alegres que l reis d'Arago era en l'ost, per so qu'el era sos amics especials. E l reis d'Arago si mandet sos messatges dintz lo chastel, qu'en Bertrans li mandes pa e vi e charn, et 
el si l'en mandet assatz. E per lo messatge per cui el mandet los presens, el li mandet pregan qu'el fezes si qu'el fezes mudar los edifizis e far traire en autra part, que l murs on ilh ferian era tot rotz. Et el, per gran aver del rei Enric, el li dis tot so qu'en Bertrans l'avia mandat a dir. E l reis Henrics si fetz metre dels edifizis plus en aquela part on saup que l murs era rotz, e fo lo murs ades per terra e l chastels pres.
E'n Bertrans ab tota sa gen fo menatz al pavilho del rei Henric, e l reis lo 
receup mout mal, e l reis Henrics si lh dis: "Bertrans, Bertrans, vos avetz dich que anc la meitatz del vostre sen no us ac mestier nuls temps; mas sapchatz qu'ara vos a el be mestier totz." "Senher," dis en Bertrans, 
“el es be vers qu'ieu o dissi, e dissi be vertat." E l reis dis: "Ieu cre be qu'el vos sia aras falhitz." "Senher" dis en Bertrans, “be m'es falhitz."
"E com?" dis lo reis. "Senher," dis en Bertrans, “lo jorn que l valens joves reis, vostre filhs, morit, ieu perdei lo sen e l saber e la connoissensa."
E l reis, quant auzit so qu'en Bertrans li dis en ploran del filh, venc li grans dolors al cor de pietat et als uolhs, si que no's poc tener qu'el no 
pasmes de dolor. E quan el revenc de pasmazo, el crida e dis en ploran: "En Bertrans, en Bertrans, vos avetz be drech et es be razos, si vos avetz perdut lo sen per mo filh, qu'el vos volia mielhs que ad home del mon. Et ieu, per amor de lui, vos quit la persona e l'aver e l vostre castel, e vos ren la mia amor e la mia gracia, e vos do cinc cens marcs d'argen per los dans que vos avetz receubutz." E'n Bertrans si lh chazet als pes, referen li gracias e merces. E l reis ab tota la soa host s'en anet.

viernes, 23 de octubre de 2026

Bertran de Born. Ieu m'escondisc, dompna, que mal non mier ++

Bertran de Born.

Bertran de Born. Ieu m'escondisc, dompna, que mal non mier



I. 

Ieu m'escondisc, dompna, que mal non mier
de so que us an de me dich lauzengier;
per merce us prec qu'om no puoscha mesclar
lo vostre cors fi, leial, vertadier,
humil e franc, cortes e plazentier,
ab me, domna, per menzonjas comtar.
Al primier get perd' ieu mon esparvier
que l m'aucian el ponh falco lanier
e porten l'en qu'ieu l lor veia plumar,
s'ieu non am mais de vos lo consirier
que de nul' autr' aver lo desirier
que m don s'amor ni m retenh' al colgar.
Autr' escondich vos farai plus sobrier,
e no mi puosc orar plus d'encombrier:
s'ieu anc falhi ves vos neis del pensar,
quan serem sol en chambr' o dintz vergier,
falha m poders deves mon companhier
de tal guisa que no m puosch' aiudar.
S'ieu per jogar m'asset pres del taulier,
ja no i puoscha baratar un denier,
ni ab taula presa non puosch' intrar,
anz get ades lo reirazar derier,
s'ieu autra domna deman ni enquier
mas vos, cui am e desir e tenh char.
Senher si' eu de chastel parzonier
et en la tor siam quatre parier,
e ja l'us l'autre no ns poscham amar,
anz m'aion ops totz temps arbalestier,
metg'e sirven e guachas e portier,
s'ieu anc aic cor d'autra domna amar.
Ma dompna m lais per autre chavalier,
e puois non sapch' a que m'aia mestier;
e falha m vens quan serai sobre mar;
en cort de rei me batan li portier
et en cocha fassa l fugir primier,
si no mentit cel que us anet comtar.
Domna, s'ieu ai mon austor anedier,
bel e mudat, be prenden e maisnier,
que tot auzel puoscha apoderar,
cinh' e grua et aigron blanc e nier,
volrai lo donc mal mudat, gallinier,
gras, debaten, que no puoscha volar.
puois ab mi dons m'avetz mes destorbier,
be lauzera que m laissassetz estar.

II.

Si tuit li dol e lh plor e lh marrimen
e las dolors e lh dan e lh chaitivier
qu'om anc auzis en est segle dolen
fossen ensems, sembleran tuit leugier
contra la mort del jove rei engles,
don rema pretz e jovens doloros
e l mons oscurs e teintz e tenebros,
sems de tot joi, ples de tristor e d'ira.
Dolen e trist e ple de marrimen
son remasut li cortes soudadier
e lh trobador e lh joglar avinen;
trop an agut en mort mortal guerrier,
que tout lor a lo jove rei engles
vas cui eran li plus larc cobeitos:
ja non er mais ni no crezatz que fos
vas aquest dan el segle plors ni ira.
vanar ti potz que l melhor chavalier
as tout al mon qu'anc fos de nula gen;
quar non es res qu'a pretz aia mestier,
que tot no fos el jove rei engles:
e fora mielhs, s'a Dieu plagues razos,
que visques el que maint autr' enoios
qu'anc no feiron als pros mas dol et ira.

D'aquest segle flac, ple de marrimen,
s'amors s'en vai, son joi tenh mensongier,
que re no i a que no torn en cozen;
totz jorns veuzis e val mens huoi que hier;
chascus si mir el jove rei engles
qu'era del mon lo plus valens dels pros:
ar es anatz sos gens cors amoros,
don es dolors e desconortz et ira.
Celui que plac pel nostre marrimen
venir el mon nos traire d'encombrier,
e receup mort a nostre salvamen,
com a senhor humil e drechurier
clamem merce, qu'al jove rei engles
perdo, si lh platz, si com es vers perdos,
e l fass' estar ab honratz companhos
lai on anc dol non ac ni aura ira.

III.

Ges de far sirventes no m tartz,
anz lo fauc senes totz afans,
tan es sotils mos genhs e m'artz
quez eu n'ai pres aitals engans
et ai tan de sort
que veus m'en estort,
que lh comte ni lh rei
no m forsfeiron rei.
E puois lo reis e l coms Richartz
m'an perdonat lor mals talans,
ja mais n'Azemers ni n'Amblartz 
no m do treguas ni 'n Talairans,
ni ja d'Autafort
no laissarai hort;
qui s vol, m'en guerrei,
puois aver lo dei.
Quant es fis deves totas partz,
a me resta de guerr' us pans:
pustel' en son uolh, qui m'en partz,
si tot m'o comenzei enans!
Patz no m'a conort,
ab guerra m'acort,
qu'ieu non tenh ni crei
negun' autra lei.
E no i guart dilus ni dimartz
ni setmanas ni mes ni ans,
ni m lais per abril ni per martz
qu'ieu no tracte com venha dans
a cels que m fan tort;
e ja mais per fort
no i conquerran trei
lo pretz d'un correi.
Quals que fassa sos bos eissartz,
ieu m'en sui mes totz temps en grans
com puosch' aver cairels e dartz,
elms et ausbercs, chavals e brans;
qu'ab aisso m cofort,
e m trac a deport
assaut e tornei,
donar e domnei.
Mos parzoniers es tan galhartz
qu'el vol la terra mos enfans,
et ieu vuolh l'en dar, tan sui gartz;
puois diran que mals es Bertrans,
quar tot non lo i port;
mas a malvatz port
venra, so us autrei,
anz qu'ab me plaidei.
Ja mais d'Autafort
no fatz drech ni tort;
qui s vol m'en guerrei,
puois aver lo dei.
Lo jutgamen crei
mo senhor lo rei.

IV.

Puois als baros enoia e lor pesa
d'aquesta patz qu'an facha li dui rei,
farai chanzo tal que, quant er apresa,
a cadau sera tart que guerrei;
e no m'es bel de rei qu'en patz estei
deseretatz, ni que perda son drei,
tro la demanda que fai a conquesa.
Ad ambedos te hom ad avolesa,
quar an fach plach don quecs de lor sordei.
Cinc duchatz a la corona francesa,
e, si ls comtatz, son a dire li trei;
e de Gisortz pert lo ces e l'esplei,
e Caercis rema sai en trepei
e Bretanha e la terra engolmesa.
Ges aitals patz no melhura proesa
com aquesta ni autra qu'om li grei,
ni deu sofrir qu'om li bais sa richesa,
puois Essaudu a tornat deves sei
lo reis Henrics e mes en son destrei,
e no cuch ges qu'a son home s'autrei,
si l fieu d'Anjau li merma una tesa.
Si l reis engles li fetz do ni larguesa
al rei Felip, drechs es qu'el l'en mercei,
que lh fetz liurar la moneda englesa,
qu'en Franza 'n son charzit sac e correi;
e no foron Anjavi ni Mancei,
que d'esterlis foro lh primier conrei
que desconfis la lor gen champenesa.
Lo sors Guerics dis paraula cortesa,
quan so nebot vi tornat en esfrei:
que dezarmatz volgra 'n fos la fis presa,
quan fo armatz, no volc penre plaidei;
e no semblet ges lo senhor d'Orlei
que desarmatz fo de peior mercei
que quan el chap ac la ventalha mesa.
A rei armat lo te hom a flachesa,
quan es en champ e vai querre plaidei;
ben an chamjat honor per cobeitesa,
segon qu'auch dir, Bergonho e Francei;
e valgra mais, per la fe qu'ieu vos dei,
al rei Felip, comenzes lo desrei
que plaideiar armatz sobre la greza.
Vai, Papiols; mo sirventes a drei
me portaras part Crespi el Valei
mon Isembart en la terra artesa;
E digas li qu'a tal domna soplei
que marves puosc jurar sobre la lei
que l melher es del mon e l plus cortesa.

V.

Mout mi platz quan vei dolenta
la malvada gen manenta
qu'ab paratge muou contenta,
e m platz quan los vei desfar
de jorn en jorn, vint o trenta,
el s trop nutz, ses vestimenta,
e van lor pa achaptar;
e s'ieu men, m'amia m menta.
Vilas a costum de troia,
que de gen viure s'enoia;
e quan en gran ricor poia,
l'avers lo fai folleiar:
per que lh deu hom la tremoia
totas sazos tener voia
e lh deu del sieu despensar
e far sofrir ven e ploia.
Qui so vila be no serma,
en desleiautat lo ferma;
per qu'es fols qui no l'amerma
quan lo ve sobrepoiar:
quar vilas, puois si conferma
ni en fort luoc si referma,
de maleza non a par,
que tot quan consec aderma.
Ja vila no deu hom planher,
si lh ve bratz o chamba franher
ni re de sos ops sofranher;
quar vilas, - si Dieus m'ampar! -
a cel que plus li pot tanher,
per planher ni per complanher,
no vol del sieu aiudar,
per qu'om deu sos fachs refranher.
Rassa vilana, tafura,
plena d'enjan e d'usura,
d'orguolh e de desmesura!
Lor fachs no pot hom durar;
quar Dieu getan a nocura
e leiautat e drechura;
Adam cuian contrafar:
Dieus lor do mal' aventura!

martes, 20 de octubre de 2026

Peire de Bossinhac, Bossignac. Quan lo dous temps d'abril

Peire de Bossinhac.

Peire de Bossinhac, Bossignac. Quan lo dous temps d'abril


7225.

Peire De Bossignac si fo un clercs gentils hom d'Autafort, del castel d'en Bertran del Born. Trobaire fo de bons sirventes de reprendre las domnas que fazian mal, e de reprendre los sirventes d'en Bertran del Born.

2701, 7225-6.

Quan lo dous temps d'abril
Fa'ls albres secs folhar,
E'ls auzels mutz cantar,
Quascus en son lati,
Ben degr' aver en mi
Poder de tal trobar,
Com pogues castiar
Que mals ni dans no m'en pogues venir.

Qu'ieu cugei entre mil
Una bona trobar,
E non o puec anc far;
Ans segon lor traï,
E fan o atressi
Co'l laires al bendar,
Que vol aver son par
A las antas sofrir,
Per que'l mazans sobre lui totz no s vir.

Qui en loc feminil
Cuja feudat trobar
Ben fari' à blasmar;
Qu'ieu ditz qu'en jatz cani
Vai be cercar saï.
Ni qui vol comandar
Sos poletz ni bailar
Al niblan per noirir,
Ja us dels grans no m do pois per raustir.

E quella que del fil
A sos ops no pot far,
Ad autra'n fai filar;
E ja pejor mati
Nous cal de mal vezi:
Que so qu'avetz pus car
Vos faran adirar,
O tal res abelir
Que d'est mil ans nous poiri' avenir.
Tant an prim e sotil
Lur cor per enganar,
C'una no pot estar
Que sa par no gali;
Pueis s'en gab' e s'en ri
Quan la vei folejar:
E qui d'autrui afar
Tan gen se sab formir,
Ben es semblan que'l sieu sapch' enantir.

Si las tenetz tan vil
Que las voillatz reptar,
Sempreus iran jurar (Sempre us)
Sobre las dens n Arpi,
Que so qu'om au ni di
No fai à consirar:
E sabran vos pagar 
Tan gen ab lor mentir 
C'à lurs engans nuls hom no s pot gandir.

Ans Rainart d'Alengri
Mielhs no se saup venjar,
Quant lo fes escorjar
Ni l det per escarnir
Capels e gans, com ieu fas quan m'azir.
Domnas, pois castiar
Nous voletz de faillir,
O ans o cans vos en faran gequir.

domingo, 4 de octubre de 2026

15. Bertrando dal Bornio, Non puosc mudar, un chantar non esparga,

15. Bertrando dal Bornio. *

Secondo il testo ricostituito dallo Stimming (Bertran de Born, sein Leben und seine Werke, Halle, Niemeyer, 1879, p. 183).

Raynouard, choix, poésies, troubadours, kindle

Non puosc mudar, un chantar non esparga, 
pois n'Oc e Non a mes fuoc e traich sanc, 
car grans gerra fai d'escars senhor larc, 
per quem plai ben dels reis vezer la bomba,
que n'ajon ops paisson, cordas e pom, 
e 'n sion trap tendut per fors jazer, 
ens encontrem a milliers et a cens, 
si c'apres nos en chant hom de la gesta. 
Qu'ieu n'agra colps receubutz en ma targa 
e faich vermelh de mon gonfanon blanc, 
mas per aisso m'en soffrisc e men parc 
que n'Oc e Non conosc qu'un dat mi plomba, 
mas non ai ges Lizinhan ni Rancom, 
qu'ieu puosca lonh ostejar ses aver, 
mas ajudar puosc de mos conoissens, 
escut a col e capel en ma testa.
Sil reis Felips n'agues ars una barga
denan Giortz o crebat un estanc, 
si qu' a Roam, intres per forssa el parc, 
que l'asetges pel puoig e per la comba, 
c'om no 'n pogues traire breu ses colom:
adoncs sai eu qu'el volgra far parer 
Carle, que fon dels mielhs de sos parens, 
per cui fon Polha e Sansonha conquesta. 
Anta l'adutz e de pretz lo descarga
gerra cellui cui hom no 'n troba franc; 
per qu'eu non cuich, lais Caortz ni Caiarc 
mos Oc e Non, pois tant sap de trastomba; 
sil reis li da lo thesaur de Chinom,
de gerra a cor e aura 'n pois poder; 
tant l'es trebalhs e messios plazens 
que los amics els enemics tempesta.
Anc naus en mar, quand a perdut sa barga
et a mal temps e vai urtar al ranc 
e cor plus fort qu'una sajeta d'arc
e leva en aut e puois aval jos tomba, 
non trais anc pieitz, e dirai vos ben com; 
qu'ieu fatz per lieis que nom vol retener, 
que nom manten jorn, terme, ni covens, 
per que mos jois, qu'era floritz, bisesta. 
Vai, Papiols, ades tost e correns, 
a Trainac sias anz de la festa;
Dim a 'n Rotgier, et a totz sos parens 
qu'ieu non trob mais omba ni om ni esta.

* Biografia, secondo il testo edito dallo Chabaneau (op. cit. pp. 17 e 27): Bertrans de Born si fo de Lemozi, vescoms d'Autafort, quei avia prop de mil homes. et avia fraires e cujavals dezeretar, si no fos lo reis d'Englaterra. molt fo bons trobaire de sirventes, & anc no fes chansons fors doas. el reis d'Arago donet per molhers las chansons d'en Guirant de Bornelh (Guiraut de Borneill) a sos sirventes. et aquel que cantava per el, avia nom Papiols; et era azautz hom e cortes. e clamava Rassa lo comte de Bretanha, e lo rei d'Anclaterra (Anglaterra) Oc e No, el rei jove son filh, Marinier. et avia aital uzatge c'ades fazia mesclar lo paire el fill d'Englaterra, tant quel joves reis fo mortz d'un cairel, en un castel de Bertran de Born. e Bertrans de Born sis vanava qu'el cujava tan valer que ja no cujava que totz sos sens l'agues mestier. e pueis lo reis lo pres, e quant l'ac pres, el li dis: Bertrans, auraus encara mestier totz vostre sens! et el respos qu'el avia tot son sen perdut, quan lo reis joves morit. adonx si ploret lo reis de son filh, e perdonet li, el vestit, elh det terras & honors. e visquet longuamen el segle e pueis rendet se a l'orde de Sistel. (Císter, Cistell)
Anc mais per re qu'en Bertrans de Born disses en coblas ni en sirventes al rei Felip, ni per recordamen de tort ni d'aunimen quelh fos ditz ni faitz, no volc guerrejar lo rei Richart; mas en Richartz si salhi a la guerra, quant vic la frevoleza del rei Felip, e raubet e preset e ars castels e borcs e villas & aucis homes e pres; don tuich li baron a cui desplasia la patz, furon molt alegre, en Bertrans de Born plus que tuich, per so que plus volia guerra que autr'om, e car crezia que per lo seu dire lo reis Richartz agues comensada la guerra, ab lo qual el s'apellava Oc e Non, si com ausiretz el sirventes qu'el fetz si tost com el auzi qu'en Richartz era salhitz a la guerra, la qual comensa: Non puosc mudar...

col. 40, r. 12, corr. porta
41, 44 pois
43, 26 del mar
45, 23 car' a
47, 21 a nom
48, 32 Guiraut
37 mesclar] guerra entrels baros; e fetz mesclar

martes, 22 de septiembre de 2026

Vivier, Viver, Vogar, Vol, Voluntat, Volontat, Volatge, Volon, Voluntos, Volentos, Voluntairos, Volontairos - Malvoledor

Vivier, Viver, s. m., lat. vivarium, vivier, marais.
La rana chant' el vivier.
Marcabrus: Al departir.
La grenouille chante au vivier.
Aqui a aigua dousa, peihs en viver.
Roman de Gerard de Rossillon, fol. 2.
Là il y a eau douce, poisson en vivier.
CAT. Viver. ESP. Vivero. PORT. Viveiro. IT. Vivaio. (chap. Vivero, viveros; bassa, basses; bassota, bassotes; basseta, bassetes.)

rana, ranes, granota, granotes; raneta, ranetes; granoteta, granotetes

Vogar, v., de l'all. vogen, voguer.
Voyez Denina, t. III, p. 87.
Am rems et am vela s' en van a mays vogar.
En la barca l' an mes, e vogan a gran forsa.
V. de S. Honorat.
Avec rames et avec voile ils s'en vont à plus voguer.
Dans la barque l'ont mis, et voguent à grande force.
Annero a terra, en la barca vogant.
Hist. de la Bible en provençal, fol. 69.
Allèrent à terre, voguant en la barque.
CAT. ESP. Bogar. Port. Vogar. IT. Vogare. (chap. Bogá o vogá; remá.)

Lo agüelo y lo Mar.  Ernest Hemingway.

Vol, s. m., vouloir, volonté.
Greu fa de si meteis son vol
Aisel que a sobresenhor.
Amanieu des Escas: Dona per.
Difficilement fait de soi-même sa volonté celui qui a supérieur.
ANC. FR.
Quand par fortune ou par le vueil des cieux. Ronsard, t. I, p. 719.
Le retardement qu'elles souffrent en ces terrestres lieux est contre leur vueil.
Camus de Bellay, Diversités, t. 1, fol. 423.

2. Voluntat, Volontat, s. f., lat. voluntatem, volonté.
Fug mon sen, e sec ma voluntat.
Arnaud de Marueil: Si m destrenhetz.
Je fuis mon sens, et je suis ma volonté.
En son testament et en sa darrera voluntat. Cout. de Condom.
(chap. A son testamén y a sa radera voluntat.)
Dans son testament et dans sa dernière volonté.
Loc. Seinher, a vostra volontat
Faitz d' els e de me, dis Taulat.
Roman de Jaufre, fol. 70.
Seigneur, à votre volonté faites d'eux et de moi, dit Taulat.
Prov. Il voluntatz val lo fach mantas ves.
Un Troubadour Anonyme, Coblas esparsas.
La volonté vaut le fait maintes fois.
ANC. FR. En la volentet au seigneur.
Charte de 1237. Carpentier, pr. de l'Hist. de Cambray, p. 27.
CAT. Voluntat. ESP. Voluntad. PORT. Vontade. IT. Volontà, volontate, volontade. (chap. Voluntat, voluntats.)

3. Volatge, s. m., vouloir, volonté.
Cil que s' amistat me mes
El cor ab un ferm volatge. 
H. Brunet: Era m nafron.
Celle qui son amitié me mit au coeur avec un ferme vouloir.

4. Volon, adj., volontaire, désireux, disposé.
Amar l' aus ieu et aver cor volon.
Bertrand de Born: Quan la novella.
Aimer je l'ose et avoir coeur désireux.
Quan si m tolc, no m laisset re
Mas desirier e cor volon.
B. de Ventadour: Quan vey la.
Quand elle me ravit ainsi, elle ne me laissa rien que désir et coeur disposé.

5. Voluntos, Volentos, adj., désireux, volontaire, disposé.
Mout en fora plus volentos.
G. Adhemar: S' ieu conogues.
Moult j'en serais plus désireux.
Ab los premiers s' es crozatz voluntos.
Aimeri de Peguilain: Ara parra.
Avec les premiers il s'est croisé volontaire.
La donna fon per ver dels deniers voluntosa. V. de S. Honorat.
La dame fut pour vrai des deniers désireuse.
Adv. Ieu dirney me volentos
Fort e espes.
Le Comte de Poitiers: En Alvernhe.
Je me repus volontiers fortement et copieusement.
ANC. FR. Afin que icelle... fust plus enclinée et voulenteuse envers le suppliant.
Lett. de rém. de 1477. Carpentier, t. III, col. 1198.

6. Voluntairos, Volontairos, adj., volontaire, désireux, de bonne volonté.
S' es volontairos
De vostr' amic lauzar.
Amanieu des Escas: El temps de.
Si vous êtes désireux de louer votre ami.
Mandament voluntairos. 
Guillaume de Berguedan: Ar el mes.
Commandement volontaire.
ANC. FR. Furent tous voulentarieux à celle besongne.
Monstrelet, t. II, fol. 126.
ANC. CAT. Volenteros. IT. Volontarioso, volontaroso.

7. Voluntairi, adj., lat. voluntarius, volontaire, désireux, de bonne volonté.
Abdurat, de batalha voluntairis. 
Roman de Gerard de Rossillon, fol. 29.
Endurci, de bataille désireux.
La vendition de tals bens que si fa voluntaria.
Statuts de Provence. Julien, t. 1, p. 255.
La vente de tels biens qui se fait volontaire.
CAT. Voluntari. ESP. PORT. Voluntario. IT. Volontario. (chap. Voluntari, voluntaris, voluntaria, voluntaries.)

8. Voluntados, adj., désireux.
Aysi fa Amors correr vas sas preyzos
Sels qu' atroba d' amar voluntados. 
P. Espagnol: Entre qu' om.
Ainsi fait Amour courir vers ses prisons ceux qu'il trouve d'aimer désireux.

9. Voluntier, Volentier, adj., de bonne volonté, empressé, disposé.
Al sieu voler vuelh m' aia voluntier,
Sol qu' una vetz l' aia 'l mieu voluntiera.
G. Pierre de Cazals: A trop.
Au sien vouloir je veux qu'elle m'ait empressé, pourvu qu'une fois je l'aie empressée au mien.
- Adv. Volontiers.
Volentier la recebon. L' Avangeli de li quatre semencz.
Volontiers la reçoivent.
Partira m' en, si pogues, voluntiers.
Arnaud de Marueil: Anc vas Amor.
Je m'en séparerais, si je pouvais, volontiers.
ANC. ESP. Castigaba el pueblo, oian lo volenter.
Loores de Nostra (nuestra) Señora, cop. 48.
ANC. CAT. Volenter. IT. Volonteroso.

10. Voluntierament, Volonteiramen, Volentieiramen, adv., volontairement, volontiers.
Tot responderon mantenen:
Seigner, mot volentieiramen.
Un Troubadour Anonyme: El nom de.
Tous répondirent aussitôt: Seigneur, moult volontiers.
Amics, molt volonteiramen
Vos darai armas e destrier.
Roman de Jaufre, fol. 8.
Ami, moult volontiers je vous donnerai armes et destrier.
Braces,... aquo qu' el cor ama,... voluntierament estrenho.
Eluc. de las propr., fol. 48.
Les bras,... ce que le coeur aime,... volontiers étreignent.
IT. Volonterosamente. (chap. Voluntariamen. ESP. Voluntariamente.)

11. Voler, v., vouloir, désirer.
Ses voler
Del sieu pople decazer.
G. Riquier: Ancmais per.
Sans vouloir du sien peuple déchoir.
Me vuelh en cantan esbaudir.
B. de Ventadour: En aquest.
Je me veux en chantant réjouir.
Tolre volguesses. Titre de 960.
(chap. Toldre vullgueres; traure, pendre, v. lat. tollere.)
Qu'enlever tu voulusses.
Si vuol passar la mar,
Pren un tal governador.
Un Troubadour Anonyme, Coblas esparsas.
S'il veut passer la mer, il prend un tel pilote.
Vulhatz ma companhia
Aissi cum ieu volria
Vos e vostr' amistat.
Berenger de Palasol: Ab la fresca.
Veuillez ma compagnie ainsi comme je voudrais vous et votre amitié.
Ieu volgra, si Dieus o volgues.
(chap. Yo voldría, si Deu u vullguere.)
P. Cardinal: Ieu volgra.
Je voudrais, si Dieu le voulait.
Per que m vueilh alegrar chantan.
Bertrand de Born: Guerra e trebalh. 
C'est pourquoi je me veux réjouir en chantant.
- Pouvoir.
Son coutel, s' ieu no l' afil,
Non vol taillar, al fosil.
Marcabrus: Aissi m te.
Son couteau, si je ne l'afile au fusil, ne veut pas couper.
- Recevoir, prendre.
Nostre, vostre, que no volon s en la fi. Gramm. provençal.
Nôtre, vôtre, qui ne veulent pas s à la fin.
- Être dans le cas, devoir.
Una ast' i deu esser messa per senial, per aco que tuit home sapian qu' ela vol esser venduda. Trad. du Code de Justinien, fol. 40.
Une lance y doit être mise pour signal, pour cela que tous hommes sachent qu'elle veut être vendue.
Loc. Si us desplatz quar vos voill be. 
R. Bistors: A vos.
S'il vous déplait parce que je vous veux du bien.
Tota sazos volia mal a 'N Bertran. V. de Bertrand de Born.
(En) toute saison il voulait mal au seigneur Bertrand.
Cors vol dire trebal, et arma, repaus. Liv. de Sydrac, fol. 70.
Corps veut dire tracasserie, et âme, repos.
Vol qu' ieu chant, vuelha o no,
Silh que m' a tengut en preizo.
Deudes de Prades, Auz. cass.
Elle veut que je chante, que je veuille ou non, celle qui m'a tenu en prison.
Ja pueis no us en volrai.
Pierre de Barjac: Tot francamen.
Jamais après je ne vous en voudrai.
Subst. Foron ferm en vos tug mey voler.
Guillaume de Cabestaing: Lo jorn.
Furent fermes en vous tous mes vouloirs.
Part. pas. Es hom miells desiratz e volgutz.
Bertrand du Pujet: De sirventes.
Est homme mieux désiré et voulu.
Autafort,
Qu' ieu ai rendut
Al senhor de Niort,
Car l' a volgut.
Bertrand de Born: Ges no mi.
Autefort, que j'ai rendu au seigneur de Niort, parce qu'il l'a voulu.
Loc. Ni es amatz per ren ni pot amar
Ni ben voler, ans es totz ben volgut.
G. Riquier: Fortz guerra.
Ni n'est aimé pour rien ni (ne) peut aimer ni bien vouloir, mais il est tout bien voulu.
Deu esser aziratz
E mal volgutz per tota gen.
Rambaud de Vaqueiras: Ges om pres.
Doit être haï et mal voulu par toute gent.
Ai ne vist amat ses dar,
E mal volgut ab molt donar.
G. Adhemar: Ieu ai ja vista.
J'en ai vu aimé sans donner, et mal voulu avec beaucoup donner.
ANC. FR. Veuill que tu en ordennes et faches tout à ta volenté.
Chr. de Fr., Rec. des Hist. de Fr., t. III, p. 248.
Vous voel jou faire un moult bel don.
Fabl. et cont. anc., t. 1, p. 72.
Li enseigna moult de bones paroles, mès il ne le volt croire. Joinville, p. 97.
Nous aions volut. Tit. de 1318. Arch. du Roy., reg. 46, pièce 130.
Voyez Ben, Mal.
CAT. Voler. IT. Volere. (chap. Voldre : vull, vols, vol, volem, voléu, volen; vullgut, vullguts, vullguda, vullgudes; volgut, volguts, volguda, volgudes; voldré; voldría; si yo vullguera.)

12. Benvolensa, Bevolensa, s. f., lat. benevolentia, bienveillance, affection, amitié, bonté.
Non es misericordia aqui ont non es bevolensa. Trad. de Bède, fol. 67.
N'est pas miséricorde là où n'est pas bienveillance.
Mi ten corals benvolensa.
Blacasset: Ben volgra.
Me retient sincère affection.
ANC. FR. Comme si c'estoit une bénévolence paternelle contractée pour l'affection commune envers la patrie.
Amyot, Trad. de Plutarque. Morales, t. III, p. 172.
Dont supplions que ta bénivolence
N'en preigne fors ce que le cueur en pense.
J. Marot, t. V, p. 208.
CAT. Benevolensa, benivolensa. ESP. PORT. Benevolencia. IT. Benevolenza, benivolenza. (chap. Benevolensia, benevolensies.)

13. Benvolent, Bevolent, Benvolen, Bevolen, adj., lat. benevolentem,
bienveillant, affectionné.
Que m siatz, dona, bevolens.
Albert de Sisteron: Ab joy comensa.
Que vous me soyez, dame, bienveillante.
Substantiv. Am selhs bonamen
Qui son siei benvolen.
Pons de Capdueil: Sitot los.
J'aime bonnement ceux qui sont ses affectionnés.
ANC. FR. Pour si bon et si bénivolent. Monstrelet, t. III, fol. 72.
IT. Benivolente. (chap. Benevolén, benevolens, benevolenta, benevolentes. ESP. Benevolente.)

14. Desbenvolenza, s. f., malveillance, inimitié.
Digna fora de ma desbenvolenza.
Aimeri de Peguilain: De fin' amor.
Digne elle serait de mon inimitié.

15. Desvoler, v., ne pas vouloir, rejeter, dédire.
Desvol so que l' a plagut.
Rambaud de Vaqueiras: Kalenda.
Rejette ce qui lui a plu.
Son voler non desvolria.
Aimeri de Peguilain: Pois que.
Son vouloir je ne dédirais pas.
ANC. FR. Un obstiné qui une mesme chose
Veut et déveut cent fois en un instant.
Saint-Gelais, p. 4.
Puisque la mère Dieu le velt,
Ne li doit mie desvoloir.
Conte du prestre qui savoit chanter la messe.
ANC. CAT. Desvoler. IT. Disvolere. (chap. Desvoldre : no voldre, rechassá.)

16. Envolontos, adj., résolu, déterminé.
Siam envolontos d' aver l' onor e 'l fieu
Que han totz los cors sancs que moriron per Dieu.
V. de S. Honorat. 
Soyons résolus d'avoir le patrimoine et le fief qu'ont tous les corps saints qui moururent pour Dieu.

17. Malvolensa, s. f., lat. malevolentia, malveillance, inimitié.
Sai, ses duptar,
Que n' aurai malvolensa.
G. Figueiras: Sirventes vuelh.
Je sais, sans douter, que j'en aurai inimitié.
ANC. FR. Jà soit ce que je en aie vostre maleweillance.
Chr. de Fr., Rec. des Hist. de Fr., t. III, p. 191.
Non pas par malivolence. Monstrelet, t. I, fol. 173.
ANC. CAT. Malvolença. ESP. PORT. Malevolencia. IT. Malivolenza, malivoglienza.
(chap. Malevolensia, malevolensies; malvolensa, malvolenses; enemistat, enemistats.)

18. Malvolent, Malvolen, adj., lat. malevolentem, malveillant, ennemi.
Tos temps serai malvolens et enics
Al rei Jacme.
Durand, tailleur de Paernes: En talant ai.
En tout temps je serai malveillant et inique envers le roi Jaimes (Jacques).
Substantiv. Ja n' auras tu malvolens.
Giraud de Borneil: S' ara no.
Désormais tu en auras ennemis.
ANC. CAT. Malvolent. (chap. Malvolén, malvolens, malvolenta, malvolentes; enemic, enemics, enemiga, enemigues.)

19. Malvoledor, s. m., malveillant, ennemi.
Perdonnar ab bon cor a sos malvoledors. V. et Vert., fol. 44.
Pardonner de bon coeur à ses ennemis.