Mostrando las entradas para la consulta Tolosa ordenadas por fecha. Ordenar por relevancia Mostrar todas las entradas
Mostrando las entradas para la consulta Tolosa ordenadas por fecha. Ordenar por relevancia Mostrar todas las entradas

viernes, 30 de octubre de 2026

Pastorela, consolan crestiandat contra lo Turc

Pastorela.

Pastorela, consolan crestiandat contra lo Turc.

Pastorela, consolan crestiandat contra lo Turc



O crestiandat, nostra dossa mestressa,
cesse ton dol, no menes plus ton planh,
dolor banis e n'aias plus tristessa,
ton paubre cor trop duramen se planh;
de ton greu mal a nul plus te complanh,
mas day te gauch e vieu en esperansa,
quar Jesu Crist, ton Dieu, que tan resplanh,
secors te day am molt bela poyssansa.
En gran debat e divisio mortala
los Italians eron y a gran discort,
tot lo pais avia guerra tres mala,
grans e petits se volian mal de mort,
dont lo gran Turc soven te fasia tort
e tos subgetz vilanamen tuava;
peys que ta gen non era d'un acort,
am pauc esfors ton pais gasanhava. 
Mas Jesu Crist, lo nostre bon salvayre,
a'gut pietat de tu, paubra dolen, (a agut : hagut : ha tingut)
ez a volgut que lo nostre sanct payre
los ha 'ccordatz, e cascun es conten; (los ha acordat; accordatz)
don totz s'en van am cor joyos arden
contra lo Turc e sa gen de malecia,
per dar socors a Ragosa plasen
o deffensar la cieutat de Venecia.
Lo payre sanct, en donan la crosada, 
ley vay premier coma veray pastor,
ez a creat de tota son armada
lo rey Ferran cap e governador.
Dels Italics y van cascun senhor;
l'estendart y es de Florensa la bela:
joynes e vielhs ley van de gran amor, (joves, jovens y vells)
de gauch cantan, en guisa molt novela. 
Ton filh Lois a bona sovenensa                (Luis XI de Francia)
de t'aiudar e sos maiors seguir,
a tart son cor autra causa se pensa,
mas be no pot explicar son desir;
en breus de jorns te vendra soccorir 
tan valhenmen an gran e forta guerra
que de paor fara tramblar, fremir (temblar; tremblar; tremolá)
los Sarrasins e per mar e per terra.
Don lauza Dieus e la verges Maria,
qu'a ton besonh tant be t'an secorrit,
y alegra te la neyt e mays lo dia,
no menes plus ton planh e dolen crit:
aras sera lo gran Turc descoffit; 
en conoyssen ta ley fisel e bona,
ton Salvador Jesus sera grasit
per tot lo mon de cascuna persona.
cor sarpenti, de natura murtrier,
renegat Turc, inhuman al coratge,
diable dampnat, tigre fals, messongier,
plus no rompras lo cami vertadier:
aras a mort vendra ta gen pagana,
e de gran dol crebara ton cor fier, (crebará : quebrará)
e florira la sancta fe crestiana. (y florirá la santa fe cristiana)
Per que trastotz menem joyosa vida,
alegrem nos e de joya cantem; (alegrem mos y de alegría cantem)
secors a'gut nostre ley oppremida,
don tot jorn may gauch e solas aurem.
Lo bon Jesus devotamen lauzem,
quar a volgut de nos aver memoria,
e totz enclins de bon cor luy preguem
que vuelha dar al sanct payre victoria.
Tres dossa flor, on totz nos gaudirem, (mol dolsa flo)
qu'as enfantat Jesus, lo rey de gloria,
prega ton filh que lo Turc conquistem
y aver puscam honorabla victoria. (y habé pugam honorable victoria)


// Google IA //

Nota histórica y filológica sobre esta composición:

Aunque esta pieza se titula "Pastorela", cualquier lector familiarizado con la lírica trovadoresca tradicional notará inmediatamente que no sigue el estilo ni la temática habitual del género. En la tradición clásica de los siglos XII y XIII, la pastorela narraba el encuentro profano, ingenioso y a veces humorístico entre un caballero y una pastora en el campo.
Sin embargo, nos encontramos ante una obra de la Baja Edad Media (siglo XV), estrechamente vinculada a los certámenes poéticos del Consistori del Gay Saber (Juegos Florales) de Tolosa. En esta época tardía, los autores mantuvieron los nombres de los géneros clásicos pero los transformaron por completo mediante la alegoría política y religiosa:

• La "pastora" ya no es una campesina, sino la propia Cristiandad
("O crestiandat, nostra dossa mestressa"), personificada como una dama desamparada y sufriente.
• El peligro ya no es el lobo, sino la amenaza real y candente del avance del Imperio Otomano ("lo gran Turc").

El cambio de estilo también se refleja radicalmente en su métrica. Las pastorelas antiguas utilizaban versos cortos (de 6 u 8 sílabas) con ritmos ágiles y populares. En cambio, este poema adopta el decasílabo (versos de 10 sílabas), el metro noble reservado solemnemente para los sirventes políticos, las elegías y los cantos sacros. Estructurado en octavas de rima culta y severa, el texto abandona la ligereza pastoral para convertirse en un vibrante panfleto de propaganda geopolítica, celebrando la unión de las potencias italianas (Venecia, Florencia, el rey Ferrante de Nápoles) y la esperanza en el rey Luis XI de Francia bajo el amparo del Papa. Es, en definitiva, un sirventés político con ropajes de pastorela alegórica.

jueves, 29 de octubre de 2026

Citation du consistoire de la gaie science à Toulouse. Citatio donada per M. Matieu d'Artigualoba

Citation du consistoire de la gaie science à Toulouse.

Pierre Raimond de Toulouse, Tolosa, Toloza



Citatio donada per M. Matieu d'Artigualoba, elegit de l'avesquat de Pamias, als dictados, l'an M. CCCC. LXVIII, en ahost. De mandament de messenhos chancelier he mantenidos. (agost del añ 1468)

A totz espertz en l'art de rectorica
he vulguarment apelat Saber Guay,
que s sol legir le prumier jorn de may
a la present sciutat, hon se pratica
nobleza gran, donan tres belas flos,
nos, chanselier he set mantenedos, (canciller y 7 mantenidós)
fam a saber que, dimenge que ve, (fem a sabé que, lo domenge)
volem donar ansi cum s'aperte
hun branc d'argent am la pera d'enguoys.
He per ansi vulhat aver memoria
de far dictatz novels he ben partitz,
de tres coblas tant solament complitz,
am nau bordos, que sia causa notoria (nau : nou : 9)
vostre bon cen entre los dictados,
car per saber vendretz a grans honos;
e sobre tot no vos oblide pas
que tal reffranh no defalha de bas:
al cor me fier la pera de l'enguoys.

Marti de Mons. Us ricx verdiers de mot grant exselensa,

Marti de Mons.

Am haquest sirventes figurat Marti de Mons, marchant de Malcosinat de Tholosa, gasanyhec l'englentina, M. CCCC. XXXVI. (1436)

picaesquenes, englentina, aiglentina, rosa canina, gabarrera, gavarrera


Us ricx verdiers de mot grant exselensa,
ple de frutiers, am fruts de gran savor,
ausit ay dir qu'es faytz per un pastor,
am una font, on vertatz pren naysensa
e quantitat que met gran diligensa
per avansar aquels motz nobles frutz
fort odorans et plens de grans vertutz,
que deguns homs may no y pot donar tala.
Per verdier prenc lo sant cosselh de Bala,
he pels frutiers cardenals he prelatz;
per lo pastor, que ls ha totz ajustatz,
lo payre sant qu'es montat per l'escala
de la vertat, que ja mays no ce tala,
quez an volgut declarar l'eretier 
Charles sete, coma filh vertadier (Charles VII)
del rey frances, am sentensa donada.
Duy cardenal santamen l'an portada 
al noble duc Arras, hon s'es tengutz
le bos cosselhs, hon foc reconogutz
per dreyt senhor ez am patz cofermada.
La paubra gent, qu'era trop desolada,
al jorn d'ey ha le cors mot fort joyos:
ensemps veyretz Frances he Vergonyhos; (Borgonhon)
don prec a Dieus que no ls do ja mays guerra.
Aras es temptz que le rey d'Anglaterra
layse lo crit qu'a portat falsament,
que nostres reys Charles mot exselent
Dieus ha monstrat com senyhors de la terra;
si no s'en van, tugh perdran la desferra,
cum fe le reys am sos frayres e ducs,
d'autres gran re, que vezem dezastrux
per guireiar contra l reyne de Fransa.
L'erguelhs d'Angles es tornatz en maysansa 
per nostras gens, que tost l'an abaysat.
Miracle gran Dieus nos ha demonstrat,
am franc voler nos vol desamparansa.
Dorenavant no cal plus dart ny lansa,
depus que Dieus s'es mes de nostra part;
qu'a tout l'erguelh al verenos leupart
que ta lonc temptz nos ha donat dampnatge.
Confort d'amors, fons he cap de paratge,
vostre car filh faytz que prim ho de tart
nos velha dar totz ensemps bona part 
de paradis, le sobrier heretatge.

Malcosinat, Malcousinat, Toulouse, Tolosa, Toloza

sábado, 24 de octubre de 2026

Biographies, Guillems de Capestaing + Peire Vidals + Bertrans de Born

Biographies des troubadours. 

I.

Guillem de Cabestaing. Li dous consire que m don’ amors soven,

Guillems de Capestaing si fo us cavalliers de l'encontrada de Rossilhon que confinava con Cataloigna e con Narbones. Mout fo avinenz hom de la persona e prezatz d'armas e de servir e de cortesia. Et avia en la soa encontrada una dompna que avia nom ma dompna Sermonda, moilher d'en Raimon de Castel-Rossilhon, qu'era mot rics e gentils e mals e braus e fers et orgoillos. E'n Guillems de Capestaing si amava la dompna per amor, e cantava de lieis e'n fazia sas cansons. E la dompna qu'era joves e gentils e bella e plaissenz si ll volia ben maior que a ren del mon. 
E fon dich a'n Raimon de Castel-Rossilhon. Et el, cum hom iratz e jelos, enqueric lo faich e saup que vers era, e fetz gardar la moilher fort. 
E quand venc un dia, Raimons de Castel-Rossilhon trobet passan Guillem de Capestaing ses gran compaignia, et aucis lo, e trais li lo cor del cors e 
fetz lo portar a un escudier a son alberc, e fetz lo raustir e far pebrada e fetz lo dar a manjar a la moilher. E quand la dompna l'ac manjat, en Raimons li dis aque el fo. Et ella, quand o auzi, perdet lo vezer e l'auzir; e quand ella revenc si dis: “Seigner, ben m'avetz dat si bon manjar que ja mais no n manjarai d'autre.” E qand el auzi so qu'ella dis, el correc 
sobre lieis ab l'espaza e volc li dar sus en la testa. Et ella s'en anet al balcon e se laisset cazer jos, e fon morta. La novella cors per Rossilhon e per tota Cataloigna qu'en Guillems de Capestaing e la dompna eran enaissi malamen mort, e qu'en Raimons de Castel-Rossilhon avia dat lo cor d'en Guillem a manjar a la dompna. Mout en fo grans dols e grans tristezza per totas las encontradas, e l reclams venc davan lo rei d'Aragon que era seigner d'en Raimon de Castel-Rossilhon e d'en Guillem de Capestaing. E venc s'en a Perpignan en Rossilhon, e fetz venir Raimon de Castel-Rossilhon denan si. E quan fo vengutz, si l prendre fetz e tolc li totz sos chastels e ls fetz desfar, e tolc li tot quant el avia, e lui en menet en preisson. Guillem de Capestaing e la dompna fetz penre e fetz los portar a Perpignan e metre en un monumen denan l'uis de la gleiza, e fetz desseignar desobre l monumen cum ill erant estat mort; et ordenet per tot lo comtat de Rossillon que tuit li cavalier e las dompnas lor venguesson far anoal chascun an; e'n Raimons de Castel-Rossilhon moric dolorosamen en la preison del rei d'Aragon.

(Vore Lo Decamerón en chapurriau, Guiglielmo Guardastagno + Guiglielmo del Rosselló)

COR DE MARE, noviala, Luis Arrufat Jarque, Vallchunquera, Valjunquera

II. 

Pierre Vidal. Peire Vidal, Vidals

Peire Vidals, si com ieu vos ai dig, s'entendia en totas las bonas domnas e crezia que totas li volguesson be per amor. E si s'entendia en ma domna n'Alazais, qu'era molher d'en Barral, lo senhor de Marselha, lo quals volia melhs a Peire Vidal qu'az ome del mon, per lo ric trobar e per las ricas folias que Peire Vidals dizia e fazia; e clamavan se abdui Rainier. E Peire Vidals si era privatz de cort e de cambra d'en Barral plus qu'ome del mon. E'n Barrals si sabia be que Peire Vidals se entendia en la molher, e tenia lo i a solatz e tuit aquilh qu'o sabion e si s'alegrava de las folias qu'el fazia ni dizia. E la domna o prendia en solatz, si com fazian totas las autras domnas, en que Peire Vidals s'entendia, e cascuna li dizia plazer e lh prometia tot so que lh plagues e qu'el demandava; et el era si savis que tot o crezia. E quan Peire Vidals se corrossava ab ela, en Barrals fazia ades la patz e lh fazia prometre tot so qu'el demandava. 
E quan venc un dia, Peire Vidals si saup qu'en Barrals s'era levatz e que la domna era tota sola en la cambra. Peire Vidals intra en la cambra e venc s'en al leit de ma domna n'Alazais e troba la dormen, et aginolha se davan ella e baizet li la boca. Et ela sentit lo baizar e crezet que fos en Barrals, e rizen ella se levet, e vit qu'el era l fols de Peire Vidal e comenset a cridar et a far gran rumor. E vengron las donzelas de lains, 
quant o auziron, e demanderon: "Quez es aisso?" E Peire Vidals s'en issit 
fugen, e la domna mandet per en Barral, e fetz li gran reclam de Peire Vidal, que la avia baizada; e ploran l'en preguet qu'el en degues penre venjansa. Et en Barrals, si com valens hom et adregz, si pres lo fait a solatz e comenset a rire et a repenre la molher, car ela avia faita rumor d'aisso que l fols avia fait: mas non la poc castiar qu'ela non mezes en gran rumor lo fait e cercan et enqueren lo mal de Peire Vidal, e grans menassas fazia de lui. Peire Vidals per paor d'aquest fait montet en una nau et anet s'en en Genoa. E lai estet tro que pueis passet outra mar ab 
lo rei Richart, que lh fo mes en paor que ma domna n'Alazais li volia far 
perdre la persona. Lai estet longa sazo, e lai fetz maintas bonas chansos, recordan del baizar qu'el avia emblat. E dis en una chanso que dis
"Ajostar e lassar,"
que de leis non avia agut negun guizardo: 
"mas un petit cordo;
si aigui, qu'un mati
intrei dins sa maizo
e lh baizei a lairo
la boca e l mento."
Et en autre loc el dis:
"Plus honratz fora qu'om natz,
si l bais emblatz mi fos datz
o neis autreiatz."
Et en autra chanso el dis:
"Be m bat amors ab las vergas qu'eu colh,
car una vetz en son reial capdolh
l'emblei un bais, don tan fort mi sove.
Ai! Tan mal viu qui so qu'ama no ve."
Aissi estet longa sazo outra mar, que non auzava venir ni tornar en Proensa. E'n Barrals que li volia aitan de be, com avetz auzit, si preguet tan sa molher, qu'ela li perdonet lo fait del baizar e lo i autreget en do. E'n Barrals si mandet per Peire Vidal e si l fes mandar gracia e bona volontat de sa molher, e que vengues a sa molher. Et el venc ab gran alegreza a Marselha, et ab gran alegreza fo receubutz per en Barral e 
per ma domna n'Alazais. E autreget li lo baizar en do qu'el li avia emblat, 
[e fo li tot perdonat.] don Peire Vidals fetz esta chanso que ditz:
[la qual vos auziretz.]

III. 

Bertran de Born. Ieu m’escondisc, dompna, que mal non mier ++


Ben avetz entendutz los mals qu'en Bertrans de Born remembret que l reis d'Arago avia fachs de lui e d'autrui. Et a chap d'una gran sazo, qu'el n'ac apres d'autres mals qu'el avia fachs, si lo lh volc retraire en un autre sirventes. E fo dich a'n Bertran qu'un chavalier avia en Arago, que avia nom (nEspanhols) n'Espanhols, et avia un bo chastel mout fort que avia nom Castellot et era proprietatz d'en Espanhol et era en la frontereza dels Sarazis, don el fazia gran guerra als Sarazis. E l reis si entendia mout en aquel chastel, e venc un jorn en aquela encontrada, e nEspaingnols si lh venc encontra per servir lo e per envidar lo al sieu chastel, e menet lo charamen, lui ab tota soa gen. E l reis, quan fo dedintz lo chastel, lo fetz penre et menar deforas e tolc li lo chastel. -
E fo vertatz que, quan lo reis venc al servizi del rei Henric, lo coms de Tolosa si l desconfis en Guasconha e tolc li be cinquanta chavaliers; e l reis Henrics li det tot l'aver que lh chavalier devian pagar per la reenzo, et el no l paguet, l'aver, als chavaliers, anz l'en portet en Arago. E lh chavalier eissiron de preiso e pagueron l'aver. - E fo vertatz qu'us joglars, que avia nom Artusetz, li prestet dos cens marabotis, e menet lo ben un an ab se e no lh en det denier. E quan venc un dia, Artusetz joglars si si mesclet ab un Juzieu, e lh Juzieu li vengron sobre e nafreron 
Artuset malamen, lui et un son conpanho. Et Artusetz e l companhs auciseron un Juzieu, don li Juzieu aneron e reclam al rei e pregueron lo qu'el en fezes vendeta e que lor des Artuset e l conpanho per aucire, e qu'ilh li darian dos cens marabotis. E l reis los lor donet amdos e pres los dos cens marabotis. E lh Juzieu los feiron ardre lo jorn de la Nativitat de Crist, si com dis Guilhems de Bergueda en un sieu serventes dizen en el mal del rei:
“E fetz una mespreiso
don hom no l deu razonar,
que l jorn de la naissio
fetz dos crestias brusar:
Artus ab autre son par,
e no degra aissi jutjar
a mort ni a passio
dos per un Juzieu fello."
Don us autre, que avia nom Peire joglars, li prestet deniers e chavals, et aquel Peire joglars si avia grans mals dichs de la vielha reina d'Englaterra, la quals tenia Font-Ebrau, que es una abadia, on se rendon totas las vielhas richas. Et ela lo fetz aucire per paraula del rei d'Arago.
E totz aquestz laitz fachs remembret en Bertrans de Born al rei d'Arago en aquest sirventes que dis:
los cendatz grocs, indis" et cetera.
___
Lo reis Henrics d'Englaterra si tenia assis en Bertran de Born dedintz Autafort e l combatia ab sos edificis, que mout li volia gran mal, quar el crezia que tota la guerra que l reis joves, sos filhs, l'avia facha, qu'en Bertrans la lh agues facha far, e per so era vengutz denan Autafort per lui deseretar. E l reis d'Arago venc en l'ost del rei Henric denan Autafort. E quan Bertrans o saup, si fo mout alegres que l reis d'Arago era en l'ost, per so qu'el era sos amics especials. E l reis d'Arago si mandet sos messatges dintz lo chastel, qu'en Bertrans li mandes pa e vi e charn, et 
el si l'en mandet assatz. E per lo messatge per cui el mandet los presens, el li mandet pregan qu'el fezes si qu'el fezes mudar los edifizis e far traire en autra part, que l murs on ilh ferian era tot rotz. Et el, per gran aver del rei Enric, el li dis tot so qu'en Bertrans l'avia mandat a dir. E l reis Henrics si fetz metre dels edifizis plus en aquela part on saup que l murs era rotz, e fo lo murs ades per terra e l chastels pres.
E'n Bertrans ab tota sa gen fo menatz al pavilho del rei Henric, e l reis lo 
receup mout mal, e l reis Henrics si lh dis: "Bertrans, Bertrans, vos avetz dich que anc la meitatz del vostre sen no us ac mestier nuls temps; mas sapchatz qu'ara vos a el be mestier totz." "Senher," dis en Bertrans, 
“el es be vers qu'ieu o dissi, e dissi be vertat." E l reis dis: "Ieu cre be qu'el vos sia aras falhitz." "Senher" dis en Bertrans, “be m'es falhitz."
"E com?" dis lo reis. "Senher," dis en Bertrans, “lo jorn que l valens joves reis, vostre filhs, morit, ieu perdei lo sen e l saber e la connoissensa."
E l reis, quant auzit so qu'en Bertrans li dis en ploran del filh, venc li grans dolors al cor de pietat et als uolhs, si que no's poc tener qu'el no 
pasmes de dolor. E quan el revenc de pasmazo, el crida e dis en ploran: "En Bertrans, en Bertrans, vos avetz be drech et es be razos, si vos avetz perdut lo sen per mo filh, qu'el vos volia mielhs que ad home del mon. Et ieu, per amor de lui, vos quit la persona e l'aver e l vostre castel, e vos ren la mia amor e la mia gracia, e vos do cinc cens marcs d'argen per los dans que vos avetz receubutz." E'n Bertrans si lh chazet als pes, referen li gracias e merces. E l reis ab tota la soa host s'en anet.

Guilhem Figueira. D'un sirventes far en est son que m'agenssa (Roma)

Guilhem Figueira.

Guillems Figuieira, Figuera, Figueira. No m laissarai per paor

D'un sirventes far en est son que m'agenssa (agensa)
no m vuolh plus tarzar ni far longa bistenssa, (bistensa)
e sai ses doptar qu'ieu n'aurai malvolenssa, (malvolensa)
car fauc sirventes
dels fals, d'enjan ples
de Roma, que es caps de la dechasenssa, (dechasensa)
on dechai totz bes.
No m meravilh ges, Roma, si la gens erra,
que l segl' avetz mes en trebalh et en guerra,
e pretz e merces mor per vos e s sosterra,
qu'etz de totz mals guitz
e cim' e razitz, que l bons reis d'Englaterra
fon per vos trahitz.
Roma trichairitz, cobeitatz vos engana,
qu'a vostras berbitz tondetz trop de la lana. 
Lo Sains Esperitz, que receup carn  humana
entenda mos precs
e franha tos becs.
Roma, no m'entrecs, cum es fals' e trafana
vas nos e vas Grecs.
Rom', als homes pecs rozetz la carn e l'ossa, (los ossos)
e guidatz los cecs ab vos inz en la fossa,
e passatz los decs de Deu, car trop es grossa
vostra cobeitatz,
car vos perdonatz
per deniers pechatz. Roma, de gran trasdossa,
de mal vos cargatz.
Roma, ben sapchatz que vostr' avols barata
e vostra foudatz fetz perdre Damiata.
Malamen renhatz, Roma! Dieus vos abata
en dechazemen,
car trop falsamen
renhatz per argen, Roma de mal' esclata,
e de mal coven.
Roma, veramen sai ieu senes doptanssa (doptansa)
qu'ab galiamen de falsa perdonansa
liuratz a turmen lo barnatge de Franssa (Fransa)
lonh de paradis, 
e l bon rei Lois,
Rom', avetz aucis, c'ab falsa predicanssa (predicansa)
l traissetz de Paris.
Rom', als Sarrazis fasetz pauc de  dampnatge
mas Grecs e Latis metetz e carnalatge.
Inz el foc d'abis, Roma, faitz vostr' estatge
en perdicion.
Ja Dieus part no m don,
Roma, del perdon ni del pelegrinatge
que fetz d'Avinhon.
Roma, ses razon avetz mainta gen morta,
e jes no m sab bon, car tenetz via torta,
qu'a salvacion, Roma, serratz la porta:
per qu'a mal govern
qui sec vostr' estern
d'estiu e d'invern, car diables l'en porta
inz el fuoc d'enfern.
Roma, be s decern lo mals c'om vos deu dire,
quar faitz per esquern dels crestians martire:
mas en cal quadern trobatz qu'om dei' aucire,
Roma ls crestians?
Dieus, qu'es verais pans
e cotidians, mi don so qu'ieu dezire
vezer dels Romans.
Roma, vers es plans que tro foz angoissosa
dels perdons trafans que fetz sobre Tolosa.
Trop rozetz las mans a lei de rabiosa,
Roma descordans!
Mas si l coms prezans
viu ancar dos ans, Fransa n'er dolorosa,
dels vostres engans.
Roma, tant es grans la vostra forfaitura,
que Dieu e sos sans en gitatz a noncura,
tant etz mal renhans, Roma fals' e tafura:
per qu'en vos s'escon
e s magr', e s cofon
lo jois d'aquest mon. E faitz gran desmezura
del comte Raimon.
Roma! Dieus l'aon e lh don poder e forsa,
al comte, que ton los Frances e ls escorsa
e fa'n planca e pon quand ab els se comorsa;
et a mi platz fort.
Rom', a Dieu recort
del vostre gran tort, si l platz, e l comt' estorsa
de vos e de mort.
Roma, be m conort quez en abans de gaire
venretz a mal port, si l'adreitz emperaire
men' adrech sa sort ni fai so que deu faire,
Roma, eu dic ver
que l vostre poder
veirem dechazer. Roma, lo vers salvaire
m'o lais tost vezer!
Roma, per aver faitz mainta vilania
e maint desplazer e mainta fellonia,
tant voletz aver del mon la senhoria
que ren non temetz
Dieu ni sos devetz;
anz vei que fazetz mais qu'ieu dir non poiria
de mal, per un detz.
Roma, tan tenetz estreg la vostra grapa
que so que podetz tener, greu vos escapa.
Si'n breu non perdetz poder, a mala trapa
es lo mons cazutz
e mortz e vencutz e l pretz confondutz.
fai aitals vertutz.
Roma, cel qu'es lutz del mon e vera vida
e vera salutz, vos don mal' escarida;
car tans mals saubutz fasetz, don lo mons crida.
Roma desleials,
razitz de totz mals,
els focs enfernals ardretz senes faillida,
si non penssatz d'als. (pensatz; si no pensáu en atra cosa)
Rom', als cardenals vos pot hom sobreprendre
per los criminals pecatz que fan entendre,
que non pensan d'als mas cum puoscan revendre
Dieu e sos amics,
e no i val castics.
Roma, grans fastics es d'auzir e d'entendre
los vostres prezics.
Rom', ieu sui enics, car vostre poders monta
e car grans destrics ab vos totz nos afronta,
car vos etz abrics e caps d'engan e d'onta
e de deshonor;
e il vostre pastor
son fals trichador, Roma, e qui ls aconta
fai trop gran follor.
Roma mal labor fa l papa, quan tensona
ab l'emperador pel drech de la corona
ni l met en error ni ls seus guerriers perdona;
car aitals perdos
que non sec razos,
Roma, non es bos, anz, qui l ver en razona,
reman vergonhos.
Roma l glorios que sofri mortal pena
en la crotz per nos vos done mal' estrena;
car voletz totz jors portar la borsa plena, (jorns : díes; bossa)
Roma, de mal for,
que tot vostre cor
avetz en tresor: don cobeitatz vos mena
el fuoc que no mor.
nais lo sucs don mor lo mons e s'estrangola
ab doussor del cor, de que l savis tremola
quan conois e ve
lo mortal vene (veneno)
que portatz el se, (Roma, del cor vos cola!)
don li pieitz son ple.
Roma, ben ancse ha hom auzit retraire
que l cap sem vo s te per que l faitz soven raire:
per que cug e cre qu'ops vos auria traire,
Roma, del cervel,
car de mal capel
etz vos e Cistel, qu'a Bezers fezetz faire, (Cistell, Císter)
mout estranh mazel.
Rom', ab fals sembel tendetz vostra tezura
e man mal morsel manjatz, qui que l'endura;
car' avetz d'anhel ab simpla gardadura
dedins lop rabat,
serpen coronat
de vibr' engenrat, per que l diable us cura
coma l sieu privat.

viernes, 23 de octubre de 2026

Chanson de la Croisade Albigeoise (Murel, Muret)

Chanson de la Croisade Albigeoise.

Chanson de la Croisade Albigeoise (Murel, Muret)



Histoire de la croisade contre les hérétiques Albigeois, écrite en vers provençaux, publiée par M. C. Fauriel, Paris 1837, p. 212-224, v. 2970-3139 (F). La chanson de la croisade contre les Albigeois p. p. P. Meyer, Paris 1875/79, I, 133-140 (M). Le passage choisi raconte la bataille de Muret (1213). Cf. L. Kraack, Ueber (über) die Entstehung und die Dichter der Chanson de la croisade contre les Albigeois, Marburg 1884. 
Grdr. § 16, p. 16. St. p. 38.

Li donzel van tost diire al conselh principal
qu'els fassan de Murel issir l'ost comunal
e que no i trenquen plus ni bareira ni pal, (barreira : barrera)
mas que ls laisso lains estar totz de cabal,
e que s'en torn cascus als traps per son cabal, (traps : tendes)
que l bos reis lor o manda ab cor emperial;
qu'en Simos i vindra avan de l'avespral, (Simón de Monfort, Montfort)
e vol lo lains pendre mais qu'en autre logal.
E ls baros, cant o auzo, eisson tuit comunal 
e van s'en per las tendas, cascus vas son fogal,
e manjuio ne bevon, li pauc e l maioral.
E cant agron manjat, viron per un costal
lo comte de Montfort venir ab so senhal
e mout d'autres Frances, que tuit son a caval.
La ribeira resplan co si fosso cristal
dels elmes e dels brancs, qu'eu dig, per sant Marsal,
anc en tan pauca gent no vis tan bon vassal.
E intran a Murel per mei lo mercadal
e van a las albergas com baron natural
e an pro atrobat pa e vi e carnal.
E pois a l'endema, can viro lo jornal,
lo bos reis d'Arago e tuit li seu capdal (Pedro II, al 1213)
eison a parlament defora en un pradal,
e lo coms de Tholoza e l de Foih atertal, (Toulouse; Foix; atretal)
e lo coms de Cumenge ab bon cor e leial
e mout d'autres baros, en Ugs, lo senescal,
e ls borzes de Toloza e tuit li menestral: (burguesos de Toulouse)
e l reis parlet primers.
Lo reis parlet primers, car el saup gent parlar.
"Senhors", so lor a dit, "auiatz que us vulh monstrar.
Simos es lai vengutz e no pot escapar.
Mas pero eu vos vulh d'aitant asabentar,
que la batalha er abans de l'avesprar.
E vos autres siats adreit per capdelar (vos autres : vosaltres; vatres)
e sapjatz los grans colps e ferir e donar,
que, si eran detz tans, si ls farem trastornar."
E lo coms de Toloza se pres a razonar:
"Senher, reis d'Arago, si m voletz escoutar,
eu vo n diirei mo sen ni que n'er bo per far. (yo vos diré mon señ)
Fassam entorn las tendas las barreiras dressar,
que nulhs om a caval dins non posca intrar.
E si venoi lh Frances, que vulhan asautar,
e nos ab las balestas les farem totz nafrar.
Cant auran les cabs voutz, podem los encausar (los caps girats)
e poirem los trastotz aisi desbaratar."
So ditz Miquel de Luzia: "Jes aiso bo no m par
so que ja l reis d'Arago fassa cest malestar.
E es mout grans pecatz, car avetz on estar,
per vostra volpilhia us laichatz deseretar."
"Senhors," so ditz lo coms, “als non pusc acabar.
Ers sia co us vulhatz, c'abans de l'anoitar
veirem be cals sira darriers al camp levar.”
Ab tant cridan: "Ad armas!" e van se tuit armar,
entro sus a las portas s'en van esperonar
si que an los Frances trastotz faits ensarrar.
E per meia la porta van las lansas gitar,
si que l d'ins e l de fora contendon sul lumdar
e s gieten dartz e lansas e s van grans colps donar,
d'entrambas las partidas ne fan lo sanc raiar,
que trastota la porta veiratz vermelheiar.
Can aicels de la fora no pogron dins intrar,
dreitament a las tendas s'en prendo a tornar;
ve ls vos asetiatz totz ensems al dinnar!
Mas Simos de Montfort fai per Murel cridar,
per trastotz los osdals, que fassan enselar
e fassan las cubertas sobre ls cavals gitar,
que veiran dels de fora si ls poiran enganar.
A la porta de Salas les ne fan totz anar.
E cant foron de fora pres se a sermonar:
"Senhors, baro de Fransa, no us sei nulh conselh dar,
mas qu'em vengutz trastuit per nos totz perilhar.
Anc de tota esta noit no fi mas perpensar,
ni mei olh no dormiron ni pogron repauzar.
E ai aisi trobat e mon estuziar
que per aquest semdier nos covindra passar,
c'anem dreit a las tendas com per batalha dar;
e si eison de foras, que ns vulhan asaltar,
e si nos de las tendas no ls podem alunhar,
no i a mas que fugam tot dreit ad Autvilar."
Ditz lo coms Baudois: "Anem o esaiar; (le compte Bauduen)
e si eisson de fora, pensem del be chaplar,
que mais val mortz ondrada que vius mendigueiar." (honrada)
Ab tant Folquets l'avesques los a pres a senhar, (Folquet de Marsella)
Guilheumes de la Barra los pres a capdelar
e fe ls en tres partidas totz ensems escalar
e totas las senheiras el primer cap anar; (y totes les señeres, siñals)
e van dreit a las tendas.
Tuit s'en van a las tendas per meias las palutz,
senheiras desplegadas e ls penos destendutz,
dels escutz e dels elmes on es li ors batutz,
e d'ausbercs e d'espazas tota la plasa'n lutz.
E l bos reis d'Arago, cant los ag perceubutz,
ab petits companhos es vas lor atendutz.
E l'ome de Tolosa i son tuit corregutz,
que anc ni coms ni reis no n fon de ren creutz.
E anc non saubon mot tro ls Frances son vengutz,
e van trastuit en la on fo l reis conogutz.
El escrida: "Eu so l reis?" Mas no i es entendutz
e fo si malament e nafratz e ferutz
que per meia la terra s'es lo sancs espandutz;
e loras cazec mortz aqui totz estendutz.
E l'autri, cant o viro, teno s per deceubutz;
qui fug sa, qui fug la, us no s'es defendutz.
E li Frances lor corro e an totz los destrutz
e an les malament de guiza combatutz,
c'aicel que vius n'escapa se te per ereubutz.
Entro sus al Rivel es lo chaples tengutz,
e l'ome de Tolosa, c'als traps son remazutz,
estero tuit ensemps malament desperdutz.
E'n Dalmatz d'Enteiselh es per l'eiga embatutz (l'aiga : aigua)
e crida: "Deus, aiuda! grans mals nos es cregutz,
que l bos reis d'Arago es mortz e recrezutz,
e tant baro dels autres que so mortz e vencutz:
ja mais tan grans dampnatjes non sera receubutz.
Ab tant es de Garona fors de l'aiga issutz,
e l pobles de Toloza, e lo grans e l menutz,
s'en son trastuit ensems ves l'aiga corregutz,
e passon cels que pogon, mas mouts n'a remazutz,
l'aiga qu'es rabineira n'a negatz e perdutz,
e remas ins el camp trastotz le lor trautz:
don fo lo grans dampnatges per lo mon retendutz,
car mans om i remas totz mortz e estendutz,
don es grans lo dampnatges.
Mout fo grans lo dampnatges e l dols e l perdemens,
cant lo reis d'Arago remas mort e sagnens,
e mout d'autres baros, don fo grans l'aunimens
a tot crestianesme et a trastotas gens.
E ls omes de Tholosa, totz iratz e dolens,
aicels qui son estortz, que no son remanens,
s'en intran a Tolosa dedins los bastimens.
E'n Symos de Montfort, alegres a jauzens,
a rentengut lo camp, don ac mans garnimens,
e mostra e retra trastotz sos partimens.
E lo coms de Tolosa es iratz e dolens
ez a dig al capitol, ez aquo bassamens,
que al mielhs ques els poscan fassan acordamens,
que el ira al papa far sos querelhamens,
qu'en Simos de Montfort ab sos mals cauzimens
l'a gitat de sa terra ab glazios turmens.
Poih issic de sa terra e sos filhs ichamens;
e ls homes de Tolosa, cum caitius e dolens,
s'acordan ab Simo e li fan sagramens,
e redo s a la gleiza a totz bos cauzimens.
E l cardenals trames a Paris ichamens
al filh del rei de Fransa c'ades venga correns.
Ez el i es vengutz, bautz e alegramens,
ez intran a Toloza trastot comunalmens
e perprendo la vila e los albergamens
ez albergon ab joia dedins los pazimens.
E ls omes de la vila dizon: "Siam suffrens;
suffram so que Deus vol trastot paziblamens;
que Deus nos pot aidar que es nostre guirens."
E l filhs del rei de Fransa, qu'es de mal consentens,
Simos e l cardenals e'n Folcs mescladamens
an dig en lor secret c'an lo barreiamens 
per trastota la vila e pois lo focs ardens. 
E'n Simos se perpensa, que es mals e cozens,
que, si destrui la vila, non er sos salvamens;
que mais val sia seus totz l'aurs e totz l'argens.
E poih fo entre lor aitals emprendemens
ques umplan los valatz, e nulhs om defendens
no si posca defendre ab negus garnimens,
e trastotas las tors e ls murs e ls bastimens,
que sian derrocatz e mes en fondemens.
Aisi fo autreiatz e dig lo jutjamens,
e'n Simos de Montfort remas terra tenens
de trastotas las terras ques eran apendens
al comte de Tholosa ni als seus ben volens,
qu'el es dezeretatz ab fals prezicamens;
e l reis torna s n'en Fransa.