viernes, 23 de octubre de 2026

Raimbaut de Vaqueiras. Era pot hom conoisser e proar + Truan, mala guerra

Raimbaut de Vaqueiras.

Rambaud de Vaqueiras. Raimbaut.


I. 

Era pot hom conoisser e proar
que de bos faitz ren Deus bon gazardo,
qu'al pro marques n'a fait esmend' e do,
e il fai son pretz sobre ls melhors poiar
tant que l crozat de Frans' e de Campanha
l'an quist a Deu per lo melhor de totz
per recobrar lo sepulcr' e la crotz
on fon Jesus, que l vol en sa companha,
l'onrat marques, et a il Deus dat poder
de bos vassalhs e de terr' e d'aver
e de ricor per melhs far so que l tanha.
Tant a d'onor e vol onratz estar,
qu'el onra Deu e pretz e messio
e si mezeis que, s'eron mil baro
ensems ab lui, de totz si sap honrar,
qu'el honra ls seus et honra gent estranha.
Per qu'es desus quan autre son desotz,
qu'a tal honor a levada la crotz
que non par ges mais honors li sofranha,
qu'ad honor vol est segl' e l'autr' aver,
Deus a l dat forsa, genh e saber
co ls aian dos, e tant quan pot s'en lanha.
Cel que fetz air' e cel e terr' e mar
e freit e caut e ploia, vent e tro,
vol qu'el seu guit passen mar tuit li bo,
si cum guidet Melchion e Gaspar
en Bethleem, que l plan e la montanha
nos tolon Turc, e Deus no n vol dir motz.
Mas a nos tanh, per cui fo mes en crotz,
que lai passem; e qui que sai remanha
vol s'avol vid' e sa greu mort vezer,
qu'en lait peccat estam qu'om deu temer,
don quecs er soutz s'en flum Jordan se banha.
Mas tan nos fai nostres peccatz torbar
que mort vivem e no sai dire quo,
qu'un non i a tan galhart ni tan pro,
qu'a un plazer non ai' autre pesar,
ni es honors qu'ad anta no s'afranha,
quar contr' un gaug a l plus rics mil corrotz.
Mas Deu es gauz per qu'om si senh' en crotz,
per que non pot perdre qui lui gazanha:
per qu'eu am mais, s'a lui ven a plazer,
de lai morir que sai vius remaner
en aventura, fos mi' Alamanha.
Deus se laisset vendre per nos salvar,
e'n receup mort e'n sofri passio,
e l'auniron per nos Juzeu fello,
e'n fon batutz e liatz al pilar
e fo per nos en tormen e en fanha,
e correiatz de correias ab notz
e coronatz d'espinas en la crotz:
per qu'a dur cor totz hom que l dan non planha
que ns fan li Turc que volon retener
la terr' on Deus volc vius e mortz jazer,
don nos eschai grans guerr' e grans mesclanha.
Nostr' estol guit sans Nicolaus de Bar,
e il Campanhes dressen lor gonfano,
e l marques crit Monferrat e Leo,
e l coms flamencs Flandres als grans colps dar,
e feira i quecs qu'espaz' e lansa franha,
que leu aurem los Turcs sobratz e rotz
e cobrarem el camp la vera crotz
qu'avem perdud; e il valen rei d'Espanha
fassan grans osts sobre Maurs conquerer,
que l marques vai ost e setge tener
sobre l soudan e pass' en breu Romanha.
Nostre Senher nos mand' e ns ditz a totz
qu'anem cobrar lo sepulcr' e la crotz:
e qui volra esser de sa companha,
moira per lui, si vol vius remaner
en paradis, e fassa son poder
de passar mar e d'aucir la gen canha.
Francs Cavaliers, per cui fas sos e motz,
no sai si m lais per vos o m leu la crotz;
ni sai cum an ni sai consi m remanha,
quar tan mi fai vostre bels cors plazer,
qu'eu mor si us vei e, quan no us posc vezer,
cuit morir sols ab tot' autra companha.

II.

Truan, mala guerra
sai volon comensar
domnas d'esta terra
e vilas contrafar.
En plan o en serra
cuidan ciutat levar
ab tors:
quar tan poia l'onors
de leis, que sotzterra
lor pretz e l seu ten car,
qu'es flors
de totas las melhors:
na Biatritz. Car tan lor es sobreira
qu'encontra leis faran totas senheira
e guerr' e foc e fum e polvereira.
La ciutatz s'ajosta,
e fan murs e fossatz.
Domnas ses semosta
i venon de totz latz,
si que pretz lor costa
e jovens e beutatz.
E m pes
que l filha del marques
n'aura dura josta;
car a conques en patz
totz bes
e totz bos aibs cortes:
e quar es pros e franch' e de bon aire,
non estara plus en patz que sos paire,
que tornatz es a lansar et a traire.
Domnas de Versilha
volon venir en l'ost,
Sebeli e Guilha,
e na Riqueta tost;
la mair' e la filha
d'Amsiza, quan que cost.
Apres
ven de Lenta n'Agnes,
e de Ventamilha
na Guilhelm' a rescost.
Empres
er la ciutatz en pes.
De Canaves i ven molt gran companha,
de Surian, e domnas de Romanha,
na Tomazin' e l domna de Suranha.
Engles e Garsenda
e Palmeir' e n'Auditz,
n'Aud' e na Berlenda
n'Agnes e n'Eloitz, 
volon que lor renda
joven na Biatritz;
si no,
las domnas de Ponso
en querran esmenda.
Car lai, part Mon Senitz,
somo
la ciutatz contenso,
qu'ades guerrei leis qu'es tan bon' e bela,
que sos gens cors tol a la damizela
et a totas color fresqu' e novela.
Maria la Sarda
e l domna de San Jortz,
Berta e Bastarda,
mandon tot lor esfortz,
que joves Lombarda
no rest de sai los portz.
E sai
qu'a na Biatritz plai,
quar lor reiregarda
non pot esser tan fortz
qu'esglai
lo seu fin pretz verai.
Donan lor senh, cavalcon ab gran joia;
fag an ciutat et an li mes nom Troia;
poestat fan de midons de Savoia.
La ciutatz se vana
de far ost en arrenc,
e sona l campana,
e lo velhs comuns venc
e ditz per ufana
que chascuna desrenc.
Pois ditz
que l bela Biatritz
es tan sobeirana
de so que l comuns tenc
c'aunitz
n'es totz e desconfitz.
Trompas sonon e la poestatz cria:
"Demandem li beutat e cortezia,
pretz e joven." E totas cridon: "Sia!"
La ciutatz si voia
e movon lor carros,
e l velhs comuns poia,
e geton en lor dos
cuirassas de troia
ab que cobron lor os.
Gambais
an et arcs e carcais,
e non temon, ploia
ni mals temps no lor nos.
Oimais
veirem de grans assais.
De totas partz comenson a combatre;
na Biatritz cuidan de pretz abatre;
mas non lor val, s'eran per una quatre.
Per lor murs a fendre
fan engenhs e carels
e calabres tendre,
gossas e manganels,
foc grezesc acendre,
e fan volar cairels.
De jos
trencan murs ab bossos.
Per tal no s vol rendre
lo seus gentils cors bels
joios,
fatz de belas faissos.
Totas cridan: "Aiuda, tras l'esponda!"
l'un' a l'autra; la tersa ten la fronda,
e trazon tuit li genh a la redonda.
Na Biatritz monta,
e va s de pretz garnir;
ausberc ni porponta
non vol, e vai ferir.
Cel' ab cui s'afronta
es certa de morir;
e jonh
et abat prop e lonh.
Fait a mainta jonta
si que l'ost fai partir;
pois ponh
tant que l carros desjonh.
Tanta n'a prez' e derrocad' e morta,
que l velhs comuns s'esmai' e s desconorta
tro que Troia l'enclaus dedins la porta.
Na Biatritz, be m plai quar etz estorta
a las velhas, que l vostres gens cors porta
pretz e joven, qu'a lor proeza morta.
Bels Cavaliers, vostr' amors mi conorta
e m dona joi e m'alegr' e m deporta,
quant autra gens s'esmai' e s desconorta.